Maynila

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>tlwiki</dbname>
    <base>https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Natatangi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Usapan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Tagagamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usapang tagagamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Usapang Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Talaksan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Usapang talaksan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Usapang MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Padron</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Usapang padron</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Usapang tulong</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Usapang kategorya</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portada</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Usapang Portada</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Maynila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585</id>
    <revision>
      <id>2215885</id>
      <parentid>2213077</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79465" sha1="3qbilo5ngjuvxhes2i2arqfuftmyobu" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 17
||Feb_Lo_°C = 18
||Mar_Lo_°C = 19
||Apr_Lo_°C = 21
||May_Lo_°C = 21
||Jun_Lo_°C = 21
||Jul_Lo_°C = 21
||Aug_Lo_°C = 21
||Sep_Lo_°C = 21
||Oct_Lo_°C = 21
||Nov_Lo_°C = 19
||Dec_Lo_°C = 19
||Year_Lo_°C = 19
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}

{{Authority control}}

==tingnan din==

*dahil malapit ito sa Tropiko ng Kancer Climate meron itong tropiko Moonson Climate 

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>3qbilo5ngjuvxhes2i2arqfuftmyobu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215886</id>
      <parentid>2215885</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2215885 ni [[Special:Contributions/Johndeo333|Johndeo333]] ([[User talk:Johndeo333|Usapan]])</comment>
      <origin>2215886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79362" sha1="i64emr1eb8vuicqrml3xyl9cbllump3" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}

{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>i64emr1eb8vuicqrml3xyl9cbllump3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215919</id>
      <parentid>2215886</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79398" sha1="326mucxaqpfv5phxdxvjztr0tnzgaw4" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa [[[Tropiko Moonson klima]]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[Tropiko ng Kancer Climate]]]ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 18&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}

{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>326mucxaqpfv5phxdxvjztr0tnzgaw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215921</id>
      <parentid>2215919</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2215919 ni [[Special:Contributions/Johndeo333|Johndeo333]] ([[User talk:Johndeo333|Usapan]])</comment>
      <origin>2215921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79362" sha1="i64emr1eb8vuicqrml3xyl9cbllump3" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[ekwador]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}

{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>i64emr1eb8vuicqrml3xyl9cbllump3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215932</id>
      <parentid>2215921</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang information at tama</comment>
      <origin>2215932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79377" sha1="czcvueq5hfrhqw3dt9vijlhlgvqns2t" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[tropiko ng Kancer klima]]ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 38&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}

{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>czcvueq5hfrhqw3dt9vijlhlgvqns2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215934</id>
      <parentid>2215932</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang information at tenama ang info</comment>
      <origin>2215934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79378" sha1="946sj7chyxlilwd2umefpl6dt9xyke1" xml:space="preserve">{{napiling artikulo}}
{{about|lungsod ng Maynila|kalakhang pook o kabahagian|Kalakhang Maynila|makalumang lungsod|Intramuros|ibang gamit sa salita|}}
{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   = Lungsod ng Maynilà
| official_name  = Manila
| nickname       = &quot;''Perla del Oriente''&quot;, &quot;The City of Our Affections&quot;, &quot;City by the Bay&quot;, &quot;''La Insigne y Siempre Leal Ciudad''&quot;
| motto          = ''Ang Bagong Maynila''&lt;br&gt; ''Manila, God First''
| image_skyline  = {{Photomontage
| photo1a = Big Manila.jpg
| photo2a = Manila City Hall Clock Tower View from Intramuros Wall.jpg
| photo2b = Fort Santiaigo in Intramuros.jpg
| photo4a = Rizal Monument at Dusk.jpg
| photo4b = Allan Jay Quesada- Quiapo Church DSC 0065 The Minor Basilica of the Black Nazarene or Quiapo Church, Manila.JPG
| photo5a = Malacañang Palace (Cropped).jpg
| size    = 250
| spacing = 2
| position = center
| color = transparent
| border = 0
}}
| imagesize      = 
| image_caption  = (Paikot sa kanan, simula sa taas): [[Panoramang urbano]] ng Maynila, [[Gusaling Panlungsod ng Maynila]], [[Binondo]], [[Palasyo ng Malakanyang]], Simbahan ng Tondo, [[Look ng Maynila]], [[Bantayog ni Rizal]], Tanggapan ng Koreo ng Maynila
| image_flag     = Flag of Manila.svg
| sealfile       = Ph seal ncr manila.svg
| locatormapfile = Ph_locator_ncr_manila.png
| caption        = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na inilalarawan ng kinalalagyan ng Maynila.
| region         = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| province       =  —
| districts      = [[Purok Pambatas ng Lungsod ng Maynila|Mga Pambatas na Purok ng Maynila]]
| barangays      = 897
| class          =  Unang uri, mataas na urbanisadong lungsod
| language       = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Mga wika sa Pilipinas|marami pang iba]].
| mayor          = Isko Moreno
| vice_mayor     = Chi Atienza
| representative_link = 
| founded        =  24 Hulyo 1574
| founded_town   =  —
| cityhood       =  24 Hulyo 1574
| fiesta         =  [[Hunyo 22|22 Hunyo]]
| areakm2        =  42.88
| pop2000        =  1780148
| popden2000     =  43079
| area_code      =  2
| zip_code       =  0900 - 1096
| latd           =  14
| latm           =  35
| lats           =  
| latNS          =  N
| longd          =  120
| longm          =  58
| longs          = 
| longEW         =  E
| demographics1_title            = [[Human Development Index|HDI]]
| demographics1_info             = {{increase}} 0.773&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sub-national HDI|title=Area Database – Global Data Lab|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|website=hdi.globaldatalab.org}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; (2018)
| elevation_footnotes = &lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; 
| elevation_m    =  16.0
| elevation_ft   =  52
| website        =  [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na Pook-sapot ng Lungsod ng Maynila]
}}

Ang '''Lungsod ng Maynila'''  ({{IPA-tl|luŋˈsod nɐŋ majˈnilaʔ|}}, [[Wikang Kastila|Kastila]]: Ciudad de Manila,  [[Wikang Ingles|Ingles]]: City of Manila), kilala bilang '''Maynila''', ay ang [[kabisera|punong-lungsod]] at ang pangalawang pinakamataong lungsod ng [[Pilipinas]]. Mataas ang pagkaurbanisado, ito ang lungsod na may pinakamakapal na dami ng tao sa buong mundo noong 2019. Tinuturing ang Maynila na isang pandaidigang lungsod at grinado bilang isang Lungsod–Alpha (o ''Alpha'' – ''City'') ng ''Globalization and World Cities Research Network'' (GaWC).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|title=The World According to GaWC 201|language=en|access-date=2022-11-04|archive-date=2022-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413224254/https://www.lboro.ac.uk/microsites/geography/gawc/world2018t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 7, 2018 |title=Manila—the world's most densely-populated city |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://lifestyle.inquirer.net/308785/manila-worlds-densely-populated-city-reimagined-harvard/|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang unang lungsod sa bansa na naka-karta (o may sariling saligang-batas), na itinalaga ng Batas ng Komisyon ng Pilipinas Blg. 183 ng Hulyo 31, 1901. Naging awtonomo ito nang napasa ang Batas Republika Blg. 409, &quot;Ang Binagong Karta ng Lungsod ng Maynila&quot;, noong Hunyo 18, 1949.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Annual Audit Report: City of Manila |url=http://www.coa.gov.ph/index.php/local-government-units/2014/category/5447-cities |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104083035/http://www.coa.gov.ph/phocadownloadpap/userupload/annual_audit_report/LGUs/2014/NCR/Cities/City_of_Manila_ES2014.pdf |archive-date=Nobyembre 4, 2016 |access-date=Nobyembre 4, 2016 |website=Commission on Audit|language}}&lt;/ref&gt; Tinuturing ang Maynila bilang bahagi ng orihinal na pangkat ng mga pandaigdigang lungsod dahil lumawig ang ''network'' nitong pang-komersyo sa [[Karagatang Pasipiko]] at kumonekta sa [[Asya]] ang Kastilang mga Amerika sa pamamagitan ng  [[kalakalang Galeon]];  nang nagawa ito, tinatakan nito ang unang pagkakataon sa kasaysayan ng mundo na naitatag ang isang hindi naabalang kadena ng ruta ng kalakalan na pumapalibot sa [[planeta]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Andre G. |url=https://archive.org/details/reorient00andr |title=ReOrient: Global Economy in the Asian Age |publisher=University of California Press |year=1998 |isbn=9780520214743 |location=Berkeley |pages=[https://archive.org/details/reorient00andr/page/131 131] |url-access=registration|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ang isa sa mga pinakamatao at pinakamabilis na lumagong lungsod sa [[Timog-silangang Asya]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Enero 22, 2015 |title=Global Metro Monitor |url=https://www.brookings.edu/research/global-metro-monitor/ |access-date=Abril 12, 2017 |website=Brookings Institution|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pop&quot; /&gt; na may kabuuang populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa {{PH wikidata|household}} na kabahayan ayon noong {{PH wikidata|population_as_of}}.&lt;ref name=&quot;Pop&quot;&gt;{{cite web | author= Demographia | title= 50 Largest World Metropolitan Areas Ranked: 2000 Estimates | url= http://www.demographia.com/db-world-metro2000.ht | publisher= US Census Bureau | accessdate= 2009-06-05 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author= City Population | title= The Principal Agglomerations of the World | url=http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html | accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;

Sumasakop ng 42.88 na kuwadrado kilometro,&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] |title=Manila City - Cosmopolitan Capital Of The Philippines |url=http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080730045417/http://www.tourism.gov.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&amp;province=80 |archive-date=2008-07-30 |work=Wow Philippines |accessdate=2009-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population Density |url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/query.php?url=http://www.manilacityph.com/pdf/population.pdf |archive-date=2006-08-11 |publisher=Manila City |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; ang lungsod na ito ay nasa baybayin ng [[Look ng Maynila]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Luzon]]. Napalilibutan ang Maynila ng mga lungsod ng [[Navotas]] at [[Caloocan]] sa hilaga, [[Lungsod Quezon]] sa hilagang-silangan, [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]] at [[Mandaluyong]] sa silangan, [[Makati]] sa timog-silangan at [[Pasay]] sa timog. Ang Maynila ay may 900 na kilometro ang layo mula sa [[Hong Kong]], 2,400 na kilometro ang layo mula sa [[Singapore]] at mahigit 2,100 na kilometro ang layo sa hilagang-silangan mula sa [[Kuala Lumpur]]. Nahahati ang Maynila sa dalawa ng ilog Pasig. Sa depositong alubyal ng ilog Pasig at look ng Maynila nakapwesto ang nakakaraming sinasakupan ng lungsod na gawa mula sa tubig.

Noong ika-16 siglo, ang lungsod ay binubuo ng mga tindahan at tagatanggap sa may tabi ng baybayin ng [[ilog Pasig]], na nasa hilaga ng mga makalumang pamayanan. Ang lungsod ay nakilala rin sa pangalan na ibinigay ng mga pangkat etnikong mga [[Tagalog (pangkat etniko)|Tagalog]], ang &quot;Maynila&quot;, na unang nakilala bilang &quot;Maynilad&quot;. Nagmula ang pangalan sa salitang [[Nilad|nila]], isang uri ng halamang mabulaklak na tumutubo sa baybayin ng look, na ginagamit sa paggawa ng sabon para sa pakikipagkalakalan; nanggaling ito sa salitang may nila, na may unlaping &quot;ma-&quot; na tumutukoy kung saan ang isang lugar ay mayroong isang bagay na malago (maaaring Sanskrit ang &quot;nila&quot; na &quot;punong indigo&quot;).&lt;ref name=&quot;E.M. Pospelov 1998&quot;&gt;E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvanie mira (Moscow 1998).&lt;/ref&gt; (Ang sinasabing naging pangalan ng halaman ay nilad ay kathang isip lamang.)&lt;ref name=&quot;Ambeth Ocampo&quot;&gt;{{cite web | author=Ambeth Ocampo | title=Looking Back : Pre-Spanish Manila | url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | publisher=Philippine Daily Inquirer | date=2008-06-25 | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2009-02-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090207190954/http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20080625-144587 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World: metropolitan areas&quot;&gt;{{cite web | title=World: metropolitan areas | url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | publisher=World Gazetteer | accessdate=2009-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724043234/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;des=wg&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=0&amp;srt=pnan&amp;pt=a#aggl | archivedate=2009-07-24 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|kapanahunan ng mga Kastila]], itinaguyod ang lungsod na may umpok-umpok na pamayanan na pumapalibot sa [[Kutang Santiago|nagsasanggalang haligi]] ng [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] ([[nagsasanggalang pader|nahahaligihan]]), ang orihinal na Maynila. Ang Intramuros na isa sa mga pinakalumang nagsasanggalang na haligi sa timog-silangan, ay ginawa at pinasyahan ng mga misyonaryong [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] para hindi masakop ng mga Tsino ang pamayanan at mailigtas ang mga mamamayan. Noong kapanahunan ng Amerikano, ilang pagsasaayos ang isinagawa sa katimugang bahagi ng lungsod at ginamit ang arkitekturang disenyo ni [[Daniel Burnham]]. Ang lungsod ay may humigit sa 100 mga parke na nakakalat sa buong lungsod.

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang kapuluan ng Pilipinas ng tatlong dantaon simula 1565 hanggang 1898. Noong namalagi ang Britanya sa Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[dakilang Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging bahagi sa Pitong Taong Digmaan. Nanatiling punong lungsod ng Pilipinas ang Maynila sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga nag-aaklas laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong dantaon at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko patungong [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos|Nagkakaisang mga Estado ng Amerika]] ang Pilipinas sa mga Kastila at pinamahalaan ang buong kapuluan ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;&gt;{{cite web | title=Manila, Philippines | url=http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | publisher=U.N. | accessdate=2009-06-10 | archive-date=2014-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140425092330/http://www.un.org/cyberschoolbus/habitat/profiles/manila.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nawasak ang malaking bahagi ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Varsovia]], [[Polonya]]. Ang rehiyon ng Kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975.

== Kasaysayan ==

{{main|Kasaysayan ng Maynila}}
{{See also|Kasaysayan ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|left|200px|Ang tarangkahan ng Kutang Santiago sa Intramuros]]
[[Talaksan:AMH-6763-NA Bird's eye view of Manila.jpg|thumb|left|200px|Tanawin ng Maynila noong mga 1665.]]

Ang [[Kaharian ng Maynila]] ay nakilala bilang ''Gintu'' (lupain o isla ng mga ginto) o ''Suvarnadvipa'' ng mga kalapit na lalawigan. Ang naturing kaharian ay yumabong sa mga huling sandali ng [[Dinastiyang Ming]] dulot ng pakikipagkalakalan sa Tsina.&lt;ref name=&quot;Dynasty&quot;&gt;San Agustin, Gaspar de, Conquistas de las Islas Philipinas 1565-1615, Translated by Luis Antonio Mañeru, 1st bilingual ed (Kastila at Ingles), published by Pedro Galende, OSA: Intramuros, Manila, 1998&lt;/ref&gt; 

Ang [[bayan ng Tondo]] ay matatagpuan naman sa hilaga ng Ilog Pasig. Ang mga namumuno rito ay itinuturing bilang mga hari, at tinatawag silang ''panginuan'' o panginoon, ''anak banua'' o anak ng langit, o [[lakandula]], na nangangahulugang &quot;diyos ng kahariang pinamumunuan&quot;.

Noong namamayagpag si Bolkiah (1485-1571), ang [[Brunei|Kasultanan ng Brunei]] ay nagkaroon ng malalim na kapangyarihan sa Maynila, nang magawang maipakasal ni Sultan Bolkiah ng Brunei at ni Puteri Laila Menchanai ng Sulu ang kanilang babaeng anak kay Rajah Salalila ng Maynila noong mga huling bahagi ng ika-15 dantaon hanggang sa mga simulang bahagi ng ika-16 dantaon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Abinales |first1=Patricio N. |title=State and Society in the Philippines |last2=Amoroso |first2=Donna J. |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. |year=2005 |location=Oxford, United Kingdom |pages=50 |language=en}}&lt;/ref&gt; Si Salalila rin aniya ay binansagang 'Penguiran Salalila', bilang bahagi ng malawakang pamilya ng sultan ng Brunei. Siya rin ay kininikilala bilang hari ng mga taga-Batangas at mga taga-Mindoro, na nanimula na ring manampalataya sa relihiyong Islam sa panahon ring iyon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com.ph/books?id=15KZU-yMuisC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Barangay: Sixteenth-century Philippine Culture and Society |date=1994 |publisher=Ateneo University Press |isbn=978-971-550-135-4 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa pamamahala ni Salalila, may itinaguyod na bagong dinastiya para humarap/hamunin ang Kapulungan ng mga Lakandula sa Tondo.&lt;ref&gt;Henson, Mariano A. 1965. The Province of Pampanga and Its Towns: A.D. 1300-1965. 4th ed. revised. Angeles City: By the author.&lt;/ref&gt;

Sa kala-gitnaan ng ika-16 na siglo, ang mga nasasakupang lugar ng kasalukuyang Maynila, ay parte ng isang malawakang pook na umaabot sa hangganan ng karagatan na pinamumunuan ng mga [[Raha]]. Namuno sina [[Rajah Sulayman]] at Rajah Matanda sa mga komunidad ng [[Muslim]] sa timog ng [[ilog Pasig]], at si [[Lakandula]] ang namuno sa Kaharian ng Tondo, ang Hindu-Budistang kaharian sa timog ng ilog. Pinagsanib yaong dalawang komunidad ng Muslim at dito naitaguyod ang kaharian ng Maynila. Ang dalawang lungsod-estado ay nagsasalita ng wikang Malay na mahusay makitungo sa sultanate ng [[Brunay]] na si Bolkiah, at sa mga sultanate ng [[Sulu]] at [[Ternate, Kabite|Ternate]].

[[Talaksan:EscoltaManila1899.jpg|thumb|200px|[[Kalye Escolta]], Maynila. Steryoptikal na pananaw, 1899. Kinuha ang litrato noong kapanahunan ng Amerikano]]
[[Talaksan:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Ang pagkawasak ng Maynila, pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].]]

Ang Maynila ang naging upuang kolonyal na pamahalaan ng [[Espanya]] noong opisyal na pinamahalaan ang mga isla ng Pilipinas ng tatlong siglo simula 1565 hanggang 1898. Si heneral [[Miguel López de Legazpi]] ang nagpadala ng isang natatanging ekspedisyon at dito nadiskubre ang Maynila. Itinaguyod dito ang kanilang tanggulan, ang [[Kutang Santiago]] at kalaunan, pinalawig ang nasasakupan sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga paaralan, tirahan, simbahan sa labas ng [[nagsasanggalang pader]] at ito ang nagbigay kapanganakan sa Intramuros. Noong inokyupa ng Britanya ang Pilipinas, ang Maynila ay pinamahalaan ng [[Gran Britanya]] ng dalawang taon simula 1762 hanggang 1764 na naging parte sa Pitong Taong Digmaan. Ang lungsod ay nanatiling kabisera ng Pilipinas sa pamamahala ng pamahalaang probisyonal ng mga Briton, na kumikilos sa pamamagitan ng mga arsobispo ng Maynila at ng Real Audiencia. Nasa [[Pampanga]] ang kuta ng mga armadong rebelde laban sa mga Briton.

Ang Maynila ay nakilala noong may kalakalang Maynila-[[Acapulco]] na tumagal ng tatlong siglo at nakapaghatid ng mga kagamitan simula sa Mehiko papunta ng [[Timog-silangang Asya]]. Noong 1899, binili ng [[Estados Unidos]] ang Pilipinas sa mga Espanyol at pinamahalaan ang buong arkipelago ng hanggang 1946.&lt;ref name=&quot;Manila, Philippines&quot;/&gt; Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], nawasak ang malaking parte ng lungsod. Ang lungsod ay ang pangalawang pinakawasak na lungsod kasunod ng [[Warsaw]], Poland noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Ang rehiyon ng  kalakhang Maynila ay gumanap na entidad na may kasarinlan noong 1975. Ang kasalukuyang alkalde ng lungsod ay si [[Joseph Estrada]].

Isang pandaigdigang lungsod ang Maynila at kilala bilang &quot;Beta+&quot; ayon sa ''Globalization and World Cities Study Group and Network'' noong 2008.&lt;ref name=&quot;The World According to GaWC 2008&quot;&gt;{{cite web |title=The World According to GaWC 2008 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |work=GaWC |publisher=GaWC |accessdate=2009-06-10 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ng heograpiya ==
{{see|Kalakhang Maynila|Malawakang Maynila}}
[[Talaksan:BurnhamPlanOf-Manila.jpg|thumb|200px|right|Ang tunay na plano ni [[Daniel Burnham]] sa Maynila.]]
[[Talaksan:Plano de Manila 1851.jpg|thumb|right|200px|Ang plano ng mga Hispano sa Maynila o &quot;[[Napapaderang Lungsod]]&quot;]]
Bago at noong koloniyalisasyon ng Espanya sa Pilipinas, ang Maynila na ang kabisera ng lalawigang ito na sumasakop sa halos kabuuan ng Luzon, at kinabibilangan ng mga modernong subdibisyong pang-teritoryal ng [[Pampanga]], [[Bulacan]], [[Rizal (lalawigan)|Rizal]], [[Laguna]], [[Quezon]], [[Mindoro]], [[Masbate]] at [[Marinduque]]. Kalaunan, ang mga subdibisyong ito ay ginawang mga malalayang lalawigan, at ang Maynila ay naging kasing lawak na lamang ng Kalakhang Maynila. Ang Maynila ay nasa hangganan ng ilang lalawigan pero limiit pa lalo nang ginawang mga munisipalidad ang ilang parte nito at ang Maynila ay kasing lawak na lamang ng kasalukuyang Maynila (maliban na lamang sa Intramuros, ang lokasyon ng tunay na kabisera). Ayon sa kasaysayan ng lalawigang ito, pinangalanan itong '''''Lalawigan ng Tondo''''' na kilala noong kapanahunan ng mga Hispano.

Noong 1853, apat na pueblo o bayan sa lalawigan ng Tondo ay nakipag-isa sa lalawigan ng Laguna at itinaguyod ang pambansang distrito na pinangalanang &quot;''Distrito de los Montes de San Mateo''&quot; (Distritong kabundukan ng lalawigan ng San Mateo). Ang lalawigan ng Tondo ay pinag-salo sa mga lalawigan ng Cainta, [[Taytay]], Antipolo at Boso-boso, habang ang Laguna ay isinalo sa mga lalawigan ng [[Angono]], Baras, Binangonan, Cardona, Morong, Tanay, Pililla at Jalajala. Dahil pinangalanan ang distritong ito bilang ''Distrito de los Montes de San Mateo'', na sinasabi ng mga katutubo na masyadong mahaba, hindi bumabagay at nalilito ang karamihan na ang bayan ng [[San Mateo]] sa lalawigan ng Tondo ay ang kabisera ng distritong kabundukan ng San Mateo at ng Morong, ay pinalitan ang pangalan nito ng '''''Lalawigan ng Maynila''''' noong 1859.

Noong ipinagbenta ng mga Hispano ang Pilipinas sa mga Amerikano, itinaguyod ang pamahalaang pang-sibil. Kalaunan, ang lalawigan ng Maynila ay isinawalang bisa ng komisyon ng Pilipinas, naging mga munisipalidad ang mga kasapi nito kabilang ang Moring, at dito naitaguyod ang [[Rizal (lalawigan)|lalawigan ng Rizal]]. Ilang linggo ang nakalipas at ang bagong anyo ng Maynila ay nakilala na ng buong kapuluan ng Pilipinas at isinalo ang ilang bayan ng lalawigan ng Rizal sa lungsod bilang mga distrito. Ang mga hangganan ng Maynila isinaayos noong 29 Enero 1902. Ang mga pook na kalapit-bayan ng Gagalangin ay naging kasapi ng distrito ng Tondo, kabilang ang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]] na ngayon ay isang malayang distrito. Noong 30 Hulyo ng 1902, ang bayan ng [[Pandacan, Maynila|Pandacan]] ay naging kasapi na ng lungsod bilang distrito. Sa kasalukuyan, mayroong 16 na distritong pang-heograpiya ang lungsod.

Noong ikalawang digmaang pandaigdig, ang Maynila ay ginawang &quot;''Open City''&quot; at ang mga administratibong hangganan nito ay pinalawak hanggang sa mga kalapit na lungsod at bayan. Pinangalanan itong '''Malawakang Maynila''' at naging kasapi nito ang mga distrito ng Bagumbayan (Katimugang Maynila), Bagumpanahon (Sampaloc, Quiapo, San Miguel at Santa Cruz), Bagumbuhay (Tondo), Bagong Diwa (Binondo at San Nicholas), at ang bagong kakataguyod na [[Lungsod Quezon]] na hinati sa dalawang distrito at ang mga munisipalidad ng [[Lungsod ng Kalookan|Kalookan]], [[Lungsod ng Las Piñas|Las Piñas]], [[Lungsod ng Malabon|Malabon]], [[Lungsod ng Makati|Makati]], [[Lungsod ng Mandaluyong|Mandaluyong]], [[Lungsod ng Navotas|Navotas]], [[Lungsod ng Parañaque|Parañaque]], [[Lungsod ng Pasay|Pasay]] at [[Lungsod ng San Juan|San Juan]] ay naging distrito ng Maynila.

Noong 1948, ang [[Lungsod Quezon]] ang naging kabisera ng Pilipinas. Kalaunan, noong 29 Mayo 1976, ibinalik ni pangulong [[Ferdinand E. Marcos]] ang titulong kabisera ng Pilipinas sa Maynila na hango sa kautusang '''''Presidential Decree No. 940''''' na nagpapahayag na ang pook na inireseta para sa Kalakhang Maynila sa kautusang '''''Presidential Decree 824''''' ay ang dapat kalugaran ng ng pambansang pamahalaan.

=== Klima ===
Base sa [[kaurian ng panahon ayon sa Köppen]], ang Maynila ay mayroon tropikong tag-init at tag-ulan na panahon. Ang Maynila ay nasa tropiko kasama ng buong [[Pilipinas]]. Ang lapit nito sa [[tropiko ng Kancer klima]] ay nangangahulugan na ang temperatura ay mababa, kung minsan ay mas mababa pa sa 20&amp;nbsp;°C at tumataas ng higit pa sa 32&amp;nbsp;°C. Dahil mataas ang halumigmig, nagiging mas mainit ang panahon. Bukod dito, ang [[pagbabago ng klima]] at ang [[subsidence|paglubog ng lupa]] ay nagdudulot ng malaking panganib ng pagtaas ng relatibong antas ng dagat sa Kalakhang Maynila, na maaaring magpatuloy hanggang 2150.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041}}&lt;/ref&gt;

{{clear}}
&lt;center&gt;&lt;!--Infobox begins--&gt;{{Infobox Weather
|metric_first = Yes
|single_line= Yes
|location = Maynila, Pilipinas
||Jan_Hi_°C = 30|Jan_REC_Hi_°C = 35
 |Feb_REC_Hi_°C = 35
 |Mar_REC_Hi_°C = 36
 |Apr_REC_Hi_°C = 37
 |May_REC_Hi_°C = 38
 |Jun_REC_Hi_°C = 38
 |Jul_REC_Hi_°C = 38
 |Aug_REC_Hi_°C = 36
 |Sep_REC_Hi_°C = 35
 |Oct_REC_Hi_°C = 35
 |Nov_REC_Hi_°C = 35
 |Dec_REC_Hi_°C = 34
 |Year_REC_Hi_°C = 38
 |Jan_REC_Lo_°C = 14
 |Feb_REC_Lo_°C = 14
 |Mar_REC_Lo_°C = 16
 |Apr_REC_Lo_°C = 16
 |May_REC_Lo_°C = 17
 |Jun_REC_Lo_°C = 20
 |Jul_REC_Lo_°C = 22
 |Aug_REC_Lo_°C = 21
 |Sep_REC_Lo_°C = 21
 |Oct_REC_Lo_°C = 21
 |Nov_REC_Lo_°C = 19
 |Dec_REC_Lo_°C = 17
 |Year_REC_Lo_°C = 14||Feb_Hi_°C = 30
||Mar_Hi_°C = 31
||Apr_Hi_°C = 33
||May_Hi_°C = 34
||Jun_Hi_°C = 34
||Jul_Hi_°C = 33
||Aug_Hi_°C = 31
||Sep_Hi_°C = 31
||Oct_Hi_°C = 31
||Nov_Hi_°C = 31
||Dec_Hi_°C = 31
||Year_Hi_°C = 31
||Jan_Lo_°C = 21
||Feb_Lo_°C = 21
||Mar_Lo_°C = 21
||Apr_Lo_°C = 22
||May_Lo_°C = 23
||Jun_Lo_°C = 24
||Jul_Lo_°C = 24
||Aug_Lo_°C = 24
||Sep_Lo_°C = 24
||Oct_Lo_°C = 24
||Nov_Lo_°C = 23
||Dec_Lo_°C = 22
||Year_Lo_°C = 23
|Jan_Precip_cm = |Jan_Precip_mm = 23
|Feb_Precip_cm = |Feb_Precip_mm = 23
|Mar_Precip_cm = |Mar_Precip_mm = 13
|Apr_Precip_cm = |Apr_Precip_mm = 18
|May_Precip_cm =|May_Precip_mm = 33
|Jun_Precip_cm =|Jun_Precip_mm = 130
|Jul_Precip_cm =|Jul_Precip_mm = 254
|Aug_Precip_cm =|Aug_Precip_mm = 432
|Sep_Precip_cm =|Sep_Precip_mm = 422
|Oct_Precip_cm =|Oct_Precip_mm = 356
|Nov_Precip_cm =|Nov_Precip_mm = 193
|Dec_Precip_cm =|Dec_Precip_mm = 145
|Year_Precip_cm =|Year_Precip_mm = 2042
|source = http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002730|title =BBC: Average Temperatures  for Manila, Philippines| accessdate=28-03-10}}
&lt;!--Infobox ends--&gt;&lt;/center&gt;

== Demograpiya ==
=== Kapal ng populasyon ===
{{Populasyon}}
Sa populasyong 1,660,714 sa lawak na 38.55&amp;nbsp;km², ang Maynila ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na nahihigitan ang lahat ng pangunahing lungsod ng mundo na may 43,079 katao/km².&lt;ref&gt;{{cite web |title=World's Densest Cities |url=http://www.forbes.com/2006/12/20/worlds-most-congested-cities-biz-energy-cx_rm_1221congested_slide_3.html?thisSpeed=15000 |work= |publisher=Forbes |location= |trans-title=Ang mga lungsod na may pinakamalaking kapal ng populasyon |language=Ingles |accessdate=2009-07-16}}&lt;/ref&gt; Ang ika-6 na distrito ang may pinakamalaking kapal ng populasyon na may 68,266 katao/km² at sumunod ang una at ikalawang distrito (kabuuan ng Tondo) na may 64,936 (una) at 64,710 (ikalawa) katao/km². Ang ikalimang distrito ang may pinakamaliit na kapal ng populasyon na may 19,235 katao/km².&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Ang kapal ng populasyon ng Maynila ay nahihigitan ang mga lungsod na [[Paris]] (20,164 katao/km²), [[Shanghai]] (16,364 katao/km², sa distritong Nashi ang may densidad na 56,785 katao/km²), [[lungsod ng Buenos Aires]] (2,179 katao/km², na ang pinakamaliking densidad ay ang Lanus na may 10,444 katao/km²), [[Tokyo]] (10,087 katao/km²) [[lungsod ng Mehiko]] (11,700 katao/km²), at [[Istanbul]] (1,878 katao/km², na may pinakamalaking densidad ay ang distritong Fatih na may 48,173 katao/km²).&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;

Pagdating naman sa kabuuang kalakhan, ang Kalakhang Maynila ay ika-85 ang pwesto na may 12,550 katao/km² at may lawak ng lupain na 1,334&amp;nbsp;km², na nahihigitan pa ng [[Lungsod ng Cebu]] na pumasok ika-80 ang pwesto.&lt;ref name=&quot;Population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Demographia World Urban Areas &amp; Population Projections |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=Demographia |trans-title=Demographia Mga kalakhang pook at inaasang paglobo ng populasyon |language=Ingles |format=PDF |accessdate=2009-09-01}}&lt;/ref&gt;

=== Wika ===

Ang opisyal na wika ay [[Filipino]] na kilala bilang [[Wikang Tagalog|Tagalog]], habang ang [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawakang ginagamit sa edukasyon at trabaho sa buong Kalakhang Maynila na itinuro ng mga Amerikanong dumaong sa Pilipinas. Ang Hokkieng Intsik ay malawakang ginagamit sa mga komunidad ng Tsinong-Pinoy. May mga matatandang naninirahan na gumagamit ng pangunahing [[Wikang Kastila|Hispano]], na isang sapilitang paksa sa kurikulum ng mga unibersidad at pamantasan sa Pilipinas hanggang 1987. Maraming mga batang Europiyano, Arabo, Indiyan, Latinong Amerikano at iba pa na ang pangunahing wika ay ang sariling wika ng kanilang magulang o ang wika ng kinalakihang bansa o estado.

== Ekonomiya ==

{{main|Poblasyon ng Maynila|Puerto ng Maynila}}
{{wide image|Big Manila.jpg|1025px|Ang Maynila sa pagkakakita sa ''Harbour Square'', ito ang poblasyon ng Maynila&lt;ref&gt;Ayon sa pamahalaang lokal ng Maynila, ito ang pangunahing pinagmumulan ng GDP ng lungsod. Nahahatak nito ang ekonomiya ng lungsod at marami ditong mga [[gusaling tukudlangit]]. Lahat naman ng lugar sa Maynila ay pang-negosyo, sadya lamang ito ang karapat dapat na Poblasyon (''Ang ibig sabihin kasi ng Ibabang Maynila ay ang mga lugar sa katimugang Maynila'').&lt;/ref&gt;}}
[[Talaksan:Roxas Boulevard - Malate (Manila; 01-01-2020).jpg|200px|left|thumb|Ang [[Bulebar Roxas]], na dumadaan sa poblasyon ng Maynila]]

Ang ekonomiya ng Maynila ay maraming pinanggagalingan. Dahil sa mga puerto nitong napapangalagaan, ang Maynila ang naging &quot;''National Chief Port''&quot; ng bansa. Ang Maynila rin ang pangunahing tagalathala ng pahayagan sa Pilipinas.&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cite web |title=Manila Encyclopedia Article |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |work=Encyclopedia |publisher=MSN Encarta |accessdate=2009-07-12 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqjvIN5?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761578132/Manila.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang mga produkto na maaring mabili dito ay mga kemikal, tela, damit, mga elektronikong kagamitan, relo, bakal, gamit na gawa sa katad, mga ibat ibang klase ng mga pagkain, at mga sapatos. Ang pagtitinda ng mga pagkaing tinge at inumin kabilang ang produktong tabako ang pangunahing pinagkakakitaan ng mga mamamayan. Ang mga mamamayan ay nangangalakal din sa mga dayuhan. Ang mga kagamitan na ipinangkakalakal nila kapalit ng pera ay mga tali, playwud, pinong asukal, kopra, at [[langis ng niyog]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt;

Maunlad na industriya ang turismo. Ang Maynila ay nakakaakit ng mahigit 1 milyong&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;/&gt; dayuhan dahil ito ang pangunahing pook panturismo ng bansa. Madalas puntahan ng mga dayuhan ang distrito ng [[Binondo, Maynila|Binondo]], [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] at [[Malate, Maynila|Malate]].

Lahat ng distrito ng lungsod maliban na lang sa [[Puerto ng Maynila]] ay may sariling pamilihang bayan o palengke. Ang pamilihang bayan ay nahahati sa dalawa, ang mga seksiyong tuyong pagkain at gulay. Masagana ang mga pamilihang bayang ito lalo na kapag umaga. Dahil sa programang urbanisasyon ng pamahalaang Maynila, naisaayos ang karamihan ng pamilihang bayan. Ang isa sa mga halimbawa nito ay ang pamilihang pambayan ng Santa Ana at pamilihang pambayan ng Pritil. Kung ang isang tao ay naghahanap ng mumurahing kagamitan, maaaring siyang makahanap sa Divisoria at [[Quiapo, Maynila|Quiapo]].

Ang mga modernong liwasan ay nakakalat sa lungsod at ang karamihan ay nasa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] at [[Ermita, Maynila|Ermita]]. Ang [[SM City Manila]], na isa sa mga pinakamalaking liwasan ng bansa, ay nakatayo katabi ng Bahay-Pamahalaang panlungsod ng Maynila at ang orihinal na liwasan ng SM ay umiiral pa rin sa Carriedo sa [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]. Ang isa sa mga popular na liwasan sa Maynila ay ang ''Robinson's Place Ermita''. Sa katimugan naman ng lungsod sa distrito ng Malate ay ang ''Harrison Plaza'', isa sa mga pinakalumang liwasan ng lungsod. Ang Maynila ay isa sa mga lungsod na magastos tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The world's most expensive cities in 2008 |url=http://www.citymayors.com/economics/expensive_cities2.html |work=Economics |publisher=CityMayors |accessdate=2009-07-15}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
=== Arkitektura ===

Ang arkitektura ng Maynila ay isa sa tanyag at kilala, kahit na ang [[lungsod ng Makati]] ang may mas maraming [[gusali]]. Kilala ang Maynila sa pagiging lugar na kinaroroonan ng [[Basilica Minore de San Sebastian]], ang natatanging gotikang simbahan sa [[Asya]], pati ang Simbahan ng San Agustin at [[Simbahan ng Quiapo]].

[[Talaksan:Vista de la bahía de Manila.JPG|thumb|200px|Ang Maynila ay nagkaroon ng maraming matataas na tukudlangit simula nang mamahala si Atienza sa lungsod]]

Noong sinakop ng mga Hispano ang kapuluan ng Pilipinas, karamihan sa mga istraturang itinayo sa lungsod ay mga simbahan at paaralan na kahugis ng mga gusali sa [[Espanya]]. Noong kapanahunan naman ng Amerikano, sinikap ni [[Daniel Burnham]] na palaguin at ibahin ang hitsura ng Maynila; hindi natuloy ang plano dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]]. Sa panahon ding ito ginawa ang Bulebar Seaside, na tinagurian ding Bulebar Dewey at ngayon ay [[Bulebar Roxas]]. Ang isa sa mga napalaganap ng Amerikano ay ang pagkilala sa Pilipinas ng Tram, na unang ipinatakbo dito sa Maynila. Nang inihalal bilang alkalde si Lacson, ipinawasak niya lahat ng pook ng mga mahihirap at ipinatayo ang Lacson Underpass, na ang kauna-unahang daanang pailalim sa [[Pilipinas]]. Ginawa niyang pook pangnegosyo ang mga pook kung saan dating nandoon ang mga iskwater. Noong naging alkalde si Atienza, lumaganap sa Maynila ang mga gusaling tukudlangit at mga liwasan, kabilang dito ang Manila Ocean Park. Pununa ng ilang mananalaysay ang ginawang pagsira ni Atienza sa natitirang gusali ng mga Amerikano para mabigyan-puwang ang bagong gusali ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawatan ng Katarungan]]. Maraming gusali ang ipinapatayo sa kasalukuyan na uukit sa Maynila at pati na ng [[Kalakhang Maynila|kondehan]] nito.&lt;ref name=&quot;TBinManila&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |title=Tallest Buildings in the Philippines |date=December 2009 |publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat |accessdate=2010-01-10 |quote=This list includes buildings that are under construction. Only buildings that are completed are officially ranked on CTBUH listings. |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304061620/http://www.ctbuh.org/Portals/0/Tallest/CTBUH_TallestPhilippines.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
Ang pagiging kosmopolitano ng lungsod at pagkakaroon ng iba't ibang kultura ang sumasalamin sa Maynila dahil sa dami ng mga pook-pananampalataya na nakakalat sa lungsod. Ang kalayaan sa pananampalataya sa Pilipinas na umiiral pa simula noong maitaguyod ang bansa ang dahilan para magkaroon ng iba't ibang pananampalataya. Ang mga tao na may iba't ibang sekta ang kumakatawan ng may gabay ng mga simbahan ng Kristyano, mga templo ng Budista, mga sinanog ng Dyuis, at mga mosk ng mga Islamiko.

;Romanong Katolisismo

Ang Maynila ang kabisera ng Arkidiyosesis ng Pilipinas, ang pinakamatandang arkidiyosesis sa bansa. Ang tanggapan ng arkidiyosesis ay matatagpuan sa [[katedral ng Maynila]] (Basilica Minore de la Nuestra Señora de la Immaculada Concepcion) sa Intramuros. Ang lungsod ay nasa pamamahala ng Patronahe ng [[San Andres]].

Dahil ito ang kinalagyan ng pamahalaang kolonyal sa mga nakalipas na siglo, ang Maynila ang nagsilbing base ng mga misyonaryong Katolisismo ng bansa. Kabilang sa mga orden na nasa Pilipinas ay ang mga Dominikano, [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]], Pransiskano, Agustino (kasapi na rin ang ''Augustinian Recollects''), Benediktino, madre ng San Pablo ng Chartes, padre ng Vinsentino, ang kongregasyon ng mga Immaculati Cordis Mariae, at ang ''De La Salle Christian Brothers''.

Ilang kilalang mga simbahan at katedral sa lungsod ay ang mga simbahan ng [[Simbahan ng San Agustin|San Agustin]] sa Intramuros, ang dambana ng kinorunahang imahe ng Nuestra Señora de Consolación y Correa, isang ''UNESCO World Heritage Site'' na isang paboritong pook pangkasalan ng mga kilalang tao at isa sa dalawang de-erkon na simbahan sa lungsod; [[Simbahan ng Quiapo]], kilala rin bilang Basilica Minore del [[Itim na Nazareno|Nuestro Padre Jesus Nazareno]] kung saan ginaganap ang taunang prosesyon ng itim na Nazareno, [[Simbahan ng Binondo]] na kilala rin bilang Minore de [[Lorenzo Ruiz|San Lorenzo Ruiz]], [[Simbahan ng Malate]] na dambana ng Nuestra Señora de Remedios, Simbahan ng Ermita na tahanan ng pinakalumang imaheng Marian sa Pilipinas na si uestra Señora de Guia, Simbahan ng Tondo na tahanan ng daang taong kulay-garing na imahe ng Sto. Niño (Batang Hesus), Simbahan ng Sta. Ana na dambana ng kinoronahang imahe ng Nuestra Senora de los Desamparados at ang [[Basilica Minore de San Sebastian|San Sebastian]] o Basilica Minore de San Sebastian, ang natatanging simbahan na may estilong gotika sa Asya.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
02237jfManila Cathedral Intramuros Manila Palacio del Gobernador Landmarksfvf 12.jpg|[[Katedral ng Maynila]]
Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|Ang [[Basilica Minore de San Sebastian|Simbahan ng San Sebastian]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]]&lt;ref name=whl&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/518/ |title=World Heritage: San Sebastian Church |work=Tentative List for the World Heritage List |publisher=UNESCO |accessdate=20 Abril 2008}}&lt;/ref&gt;
Ph-mm-manila-intramuros-san agustin church (2014).JPG|[[Simbahan ng San Agustin]] sa [[Intramuros]]
Pic geo photos - ph=mm=manila=binondo=binondo church -philippines--2015-0624--ls- (1).JPG|[[Simbahan ng Binondo]]
09620jfQuiapo Central Church Plaza Manila Bridge Riverfvf 06.jpg|[[Simbahan ng Quiapo]]
&lt;/gallery&gt;

;Protestantismo

Ang Maynila ang tahanan ng ilang kilalalang mga simbahan ng mga Protestante sa Pilipinas na itinaguyod ng mga misyonaryong Amerikano. Bilang lamang ang pook pananampalataya na naitayo sa lungsod. Ang karamihan naman ay matagpuan sa mga kalapit na lungsod at mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

Pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig, ang mga grupo ng mga iba't ibang pananapalataya tulad ng mga misyonaryong Protestante ay pumunta sa Pilipinas kasama ang mga Babtis, mga Nasarin, mga Pentakostal, mga Kristiyano at itinaguyod ang kanikanilang paaralan at simbahan.

;Iglesia ni Cristo

Ang pinakakilalang panampalataya sa Pilipinas. {{Fact|date=Agosto 2009}} Ang Iglesia ay may mga kapilya at simbahan sa lungsod na kilala sa mga makitid at nakaumang mga taluktok. Ang punong himpilan ng mga Iglesia ay matatagpuan sa [[Abenida Komonwelt, Lungsod Quezon|abenida Komonwelt]] sa Lungsod Quezon.

;Islam, Budismo at iba pang paniniwala


Maraming itinaguyod na templong mga [[Budismo]] at Taoist ang mga Tsino sa Maynila. Ang distritong Quiapo ay ang tahanan ng malaking populasyon ng [[Muslim]] sa Maynila at ang [[Masjid Al-Dahab]] ay matatagpuan dito. May malaking templo ng [[Hinduismo|Hindu]] para sa mga Indiyano ang matatagpuan sa Ermita at sa abenidang U.N. matatagpuan ang templo ng Sikh at ng ''The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints''. Sa abenidang Quirino sa Malate matatagpuan ang sinanog para sa maliit na komunidad ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Pilipinas|Hudyo]] sa Pilipinas. Kalaunan, lumipat ang mga ito sa [[Lungsod ng Makati|Makati]] sa kalye Tordesillas.

== Mga pook na interesante ==
[[Talaksan:USManilaChancery.jpg|left|thumb|200px|Ang Embahada ng [[Estados Unidos]] sa [[Ermita, Maynila|Ermita]]]]
[[File: National Museum of Fine Arts (Ermita, Manila)(06-30-2024).jpg|thumb|Ang Pambansang Museo ng Sining sa Ermita]] 
Sa katimugang bahagi ng Intramuros matatagpuan ang [[Liwasang Rizal]], ang pinakatanyag na liwasan ng bansa. Kilala rin ang Liwasang Rizal bilang Luneta (&quot;gasuklay ang hugis&quot; sa salita ng mga Hispano) at dati bilang Bagumbayan. Ang 53 hektaryang Liwasang Rizal ay nasa lugar kung saan si [[José Rizal]], ang pambansang bayani ng bansa, ay pinaslang ng mga Hispano sa kasong pag-aalsa. Itinayo ang monumento para sa kanyang karangalan. Ang malaking tagdan ng watawat sa kanluran ng monumento ni Rizal ay ang ginagamit pansukat para sa mga masukat ang layo ng bawat lungsod, kalye, pulo at mga bayan sa bansa dahil dito nagmumula ang kilometrong sero.

Ang iba pang magagandang pook sa liwasang Rizal ay ang mga hardin ng Tsino at Hapon, ang gusali ng Kagawaran ng Turismo, ang [[Pambansang Museo ng Pilipinas]], Ang [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]], ang Planetarium, ang Orchidarium at Butterfly Pavilion na parehong mga oditoryum, isang makasaysayang mapa ng Pilipinas, isang pook na may paunten, isang pulilan ng mga bata, isang plasa ng ahedres, isang pook na may magagandang maihahandog na presentasyon, at ang Quirino Grandstand.

Bukod sa Liwasang Rizal, ang Maynila ay may ilang pook pang-masa. Kinabibilangan ito ng [[liwasang Rajah Sulayman]], Manila Boardwalk, liwasang [[Andres Bonifacio|Bonifacio]], [[Plasa Miranda]], [[Hardin ng Mehan]], [[Liwasang Paco]], [[Remedios Circle]], Manila Zoological and Botanical Garden, Plasa Balagtas at ang Malakanyang Garden. Noong 2005, binuksan sa masa ni alkaldeng Lito Atienza ang Pandacan Linear Park, na isang mahaba at makitid na lupain sa pagitan ng langisang Pandacan at mga pangkomersyong tahanan na nasa baybayin ng ilog Pasig. Sa hilagang parte ng lungsod nandodoon ang tatlong sementeryo ng La Loma, Chinese at Manila North Green Park, ang pinakamalaking sementeryo ng kalakhang Maynila. Ang Manila Ocean Park ay nagtatampok ng mga iba't ibang uri ng mga hayop-dagat.

Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng otel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Ang karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng Otel ng Maynila, ay nangasa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

Ang mga tanyag na distrito ng Ermita at Malate ay may mga pook pang-aliwan tulad ng mga otel, kainan, klub, bar, kapihan, pangsining at pangkulturang gusali at mga antigong tindahan. Maunlad dito ang negosyong pang-industriya at turismo at sa gabi hanggang sa madaling araw tanyag ang mga kasino, klub, bar, pook-pamkapihan at mga disko dahil buhay ang diwa ng buhay Bohemyan. Sa kalagitnaan ng lungsod nandodoon ang [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], at ang mga pook ng kanyang mga kuta at mga bartolina, lumang simbahan, mga kolonyal na tahanan, at mga kalesa. Nakakalat sa buong lungsod ang ibang pang mga makasaysayang pook at pook-palatandaan, mga liwasan, mga museo, at mga pook-pampalakasan.

=== Pook-palatandaan ===
[[Talaksan:Quiapo Church.jpg|thumb|right|200px|Ang [[Simbahan ng Quiapo]] sa [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], Maynila.]]


[[Talaksan:Fort Santiago Gate.jpg|thumb|right|200px|Ang tarangkahan ng Pandepensang Santiago]]


&lt;!-- [[Talaksan:CCPjf0236 11.JPG|thumb|right|200px|Ang [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] sa Bulebar Roxas]] --&gt;
* [[Apolinario Mabini]] Shrine
* Chinatown (distrito ng Binondo)
* Embahada ng [[Estados Unidos]]
*  (Mga) distrito ng [[Ermita, Maynila|Ermita]] at [[Malate, Maynila|Malate]]
* [[Intramuros, Maynila|Intramuros]], ang [[nagsasanggalang pader]] na ginawa ng mga Kastila, orihinal na Lungsod ng Maynila
* Jumbo Floating Hotel
* [[Katedral ng Maynila]]
* [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]]
* [[Kutang Santiago]]
* Liwasang Paco
* [[Liwasang Rizal]], kilala rin bilang ''Luneta''
* [[Manila Baywalk]]
* Simbahan ng Malate
* Manila Boardwalk
* [[Manila City Hall]]
* [[Manila Ocean Park]]
* Manila Yacht Club
* Manila Zoological and Botanical Garden (Manila Zoo)
* Metropolitan Theater
* [[Museo Pambata]]
* [[Otel ng Maynila]]
* Pader ng alaala para sa mga naging biktima ng batas militar - Bonifacio Shrine
* [[Palasyo ng Malakanyang]], opisyal na paninirahan ng [[Pangulo ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]]
* [[Pambansang Museo ng Pilipinas]]
* Plaza Lorenzo Ruiz
* [[Plaza Miranda]]
* [[Plaza Rajah Sulayman]]
* Quirino Grandstand
* [[Remedios Circle]]
* [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Quiapo]]
* Simbahan ng San Agustin
* [[Simbahan ng San Sebastian]]
* [[Unibersidad ng Santo Tomas]]

=== Sementeryo ===
* Sementeryong Manila Chinese
* Sementeryo ng La Loma
* Sementeryo del Norte ([http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601161758/http://www.manila.gov.ph/manilanorthcem.htm |date=2009-06-01 }})
* Sementeryong katimugan ([http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm websayt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206163554/http://www.manila.gov.ph/manilasouthcem.htm |date=2011-12-06 }})
* Liwasang Paco

=== Otel ===
Ang lungsod ay may mga akomodasyon na mula sa mga matataas na uri ng hotel hanggang sa mga abot kayang mga lohiya ng mga pamantasan. Karamihan sa mga akomodasyon ito, na kinabibilangan ng [[Otel ng Maynila]], ay matatagpuan sa bulebar Roxas na nakaharap sa look ng Maynila at sa mga distrito ng Ermita at Malate.

=== Museo ===
* Bahay Tsinoy
* Intramuros Light and Sound Museum, Intramuros
* Pangunahing Pambansang Museo, Kalye ng Padre Burgos
* Museo ng Maynila, dating gusali ng Pre-War Army-Navy Club, Liwasang Rizal
* Museo Pambata, dating gusali ng Pre-War Elk's Club, Liwasang Rizal
* Pambansang Museo ng Pilipinas, Liwasang Rizal
* Parokya ng Ina ng Inabanduna - Sta. Ana (artepakto noong kapanahunan ng mga Hispano)
* Plaza San Luis, Intramuros
* San Agustin Church Museum, Intramuros
* The Museum - De La Salle University-Manila, abenidang Taft, Malate
* Museo ng UST sa Sining at Agham/Siyensiya

=== Mga pook-palakasan ===
* Rizal Memorial Sports Complex, Kalye ng Vito Cruz, Malate
** Rizal Memorial Coliseum
** Rizal Memorial Track and Football Stadium
** Rizal Memorial Baseball Stadium
** Ninoy Aquino Stadium
* San Andres Gym (Mail and More Arena), ang nagsilbing tahanan ng dating ''Manila Metrostars''

== Pamahalaan ==
{{See|Maynila (lalawigan)}}
[[Talaksan:Manila City Hall (Manila; 07-22-2020).jpg|thumb|[[Gusaling Panlungsod ng Maynila]] ''(Manila City Hall)'']]
Katulad ng [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod sa Pilipinas]], ang Maynila ay pinamamahalaan ng isang alkalde na namumuno ng mga eksklusibong kagawaran ng lungsod. Ang kasalukuyang alkalde para sa terminong 2007-2010 ay si [[Alfredo Lim]], na gumawa ng pagbabalik sa bahay-pamahalaang panlungsod ng Maynila na pagkatapos ng pagsisilbi ng 3 taong termino bilang senador. Ang alkalde ng lungsod ay may tatlong termino (siyam na taon ang kabuuan), at pwedeng ihalal muli kung lalaktaw ng isang termino.

Si [[Isko Moreno]] ay ang kasalukuyang bise-alkalde ng lungsod ang namumuno sa mga pambatasang kawil ng lungsod na binubuo ng mga nahalal na mga konsehal na namumuno sa [[Distritong Pambatas ng Lungsod ng Maynila|anim na distritong pambatas ng Maynila]].

Ang lungsod ay nahahati sa 897 na mga [[barangay]], ang pinakamaliit na lokal na yunit na pamahalaan ng Pilipinas. Ang bawat barangay ay may sariling kagawad at konsehal. Para sa mas maayos na sistema ayon sa mga administratibo, ang lahat ng barangay sa Maynila ay igrinupo sa 100 mga sona at muling igrinupo para buuin ang 16 na distritong pang-heograpiya. Ang mga distrito at sonang ito ay walang anumang uri ng lokal na pamahalaan.

Ang lungsod ay may anim na mga kinatawan na ihinahalal para sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kapulungan ng mga kinatatawan ng Pilipinas]], ang mas mababang uri ng pambatasan na isa sa mga kawil ng administrasyon ng Pilipinas. Ang bawat kinatawan ay rumereprisinta sa isa sa bawat anim na tagapagbatas na distrito ng Maynila.

=== Sagisag ng lungsod ===

Ang sagisag ng lungsod ay naglalaman ng mga salitang Lungsod ng Maynila at [[Pilipinas]] na paikot sa isang kalasag sa loob ng isang bilog. Ang pabilog ay naglalaman ng anim na dilaw na bituwin na sumisimbolo sa anim na distritong pambatas ng Maynila. Ang kalasag, na kinuha ang inspirasyon noong kapanahunan ng Hispano, ang lumalarawan sa palayaw na ''Pearl of the Orient'' at nakapwesto sa hilagang-gitna; dagatleon sa gitna, na naimpluwensiyahan ng [[Kastila|Hispano]]; at ang agos ng [[Ilog Pasig]] at ng [[Look ng Maynila]] sa katimugang parte. Ang mga kulay ng selyo ay sumasalamin sa kulay ng [[Watawat ng Pilipinas|watawat]] ng [[Pilipinas]]. Ang dagatleon sa selyo ng Maynila ay hiniram ng Singapore para sa kanilang merlion.

=== Distrito ===

[[Talaksan:Ph fil manila districts.png|thumb|right|200px|Ang mapa ng mga distrito ng Maynila.]]

Ang lungsod ay nababahagi sa labing-anim na distrito. Isa lang ang distritong hindi isang bayan, na ang Pier ng Maynila. Walong (8) distrito ay  nasa hilaga ng [[Ilog Pasig]] at walo (8) sa timog. Ang San Andres Bukid ay dating bahagi ng [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], habang ang [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] ay dating bahagi ng Sampaloc. Ang mga distritong ito ay di dapat ikalito sa anim na pangkinatawang distrito ng Maynila.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Distrito
![[Barangay]]
!Populasyon&lt;br /&gt;(2007 census)
!Lawak &lt;br /&gt; (has.)
!Kapal ng populasyon&lt;br /&gt;(per km²)
|-
|[[Binondo, Maynila|Binondo]]
|align=right|10
|align=right|12,100
|align=right|66.11
|align=right|18,304.1
|-
|[[Ermita, Maynila|Ermita]]
|align=right|13
|align=right|6,205
|align=right|158.91
|align=right|3,904.8
|-
|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|5
|align=right|5,015
|align=right|67.26
|align=right|7,455.7
|-
|[[Malate, Maynila|Malate]]
|align=right|57
|align=right|78,132
|align=right|259.58
|align=right|30,099.8
|-
|[[Paco, Maynila|Paco]]
|align=right|43
|align=right|69,300
|align=right|278.69
|align=right|24,866.7
|-
|[[Pandacan, Maynila|Pandacan]]
|align=right|38
|align=right|76,134
|align=right|166.00
|align=right|45,862.9
|-
|[[Pantalan ng Maynila|Pier]]
|align=right|5
|align=right|48,684
|align=right|315.28
|align=right|15,441.4
|-
|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|align=right|16
|align=right|23,138
|align=right|84.69
|align=right|27,322.0
|-
|[[Sampaloc, Maynila|Sampaloc]]
|align=right|192
|align=right|255,613
|align=right|513.71
|align=right|49,758.5
|-
|[[San Andres Bukid, Maynila|San Andres Bukid]]
|align=right|65
|align=right|116,585
|align=right|168.02
|align=right|69,386.2
|-
|[[San Miguel, Maynila|San Miguel]]
|align=right|12
|align=right|16,115
|align=right|91.37
|align=right|17,636.9
|-
|[[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]]
|align=right|15
|align=right|43,225
|align=right|163.85
|align=right|26,380.5
|-
|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|34
|align=right|62,184
|align=right|169.42
|align=right|36,703.5
|-
|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|align=right|82
|align=right|118,779
|align=right|309.01
|align=right|38,438.1
|-
|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|align=right|51
|align=right|98,901
|align=right|261.01
|align=right|37,892.2
|-
|[[Tondo, Maynila|Tondo]]
|align=right|259
|align=right|630,604
|align=right|865.13
|align=right|72,891.6
|}

Lahat ng distritong ito, na hindi kinabibilangan ng Puerto ng Maynila, ay may sariling mga simbahan, at ang ilan sa mga distritong ito ay nakamit ang pagkakilanlan sa sariling paninindigan. Ang Intramuros bilang pinakamatanda at naging orihinal na Maynila ay naging makasaysayang pook. Ang distrito ng Binondo ay ang Chinatown ng lungsod. Ang Tondo ay ang may pinakamalaking kapal ng populasyon, pinakamalawak na nasasakupan at nangunguna pagdating sa kahirapan. Ang pambansang bayani na si Jose Rizal ay tinatangkilik sa Liwasang Paco at iba pang pook sa Maynila. Ang mga distrito ng Ermita at Malate ay kilala at sikat sa mga turista, dahil marami ditong bar, kainan, limang-bituing otel, at liwasan. Ang mga distrito ng San Miguel at Pandacan ay tumatayong tahanan ng opisyal na residente ng Pangulo ng bansa, ang [[Palasyo ng Malakanyang]].

=== Pambansang mga opisina ng pamahalaan ===


Ang lungsod ng Maynila ang kabisera ng Pilipinas at ang tahanan ng mga politika sa bansa. Noong kapanahunan ng pamahalaang kolonyal ng Amerikano, nagpahayag sila ng magiging hitsura ng lungsod sa labas ng pader ng Intramuros. Sa kalapit na &quot;Bagumbayan&quot; o sa kasalukuyan ay ang Liwasang Rizal, ang piniling sentro ng pamahalaan at ang komisyon ng pagdidisenyo ay ipinaubaya kay [[Daniel Burnham]] para gumawa ng plano para sa lungsod na hango sa [[Washington D.C.]]. Napabayaan yaong plano at natigil ang konstruksiyon dahil sa pagsilakbo ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]].

Dahil sa [[Komonwelt ng Pilipinas|pamahalaang Komonwelt]] ni Manuel L. Quezon, ang bagong sentro ng pamahalaan ay inilipat sa mga bundok sa hilagang silangan ng Maynila, na ngayon ay [[Lungsod Quezon]]. Lumikha ng base ang ilang mga ahensiya ng pamahalaan sa Lungsod Quezon. May mga importanteng opisina na nanatili sa Maynila tulad ng Opisina ng Pangulo, ang Korte Suprema, Hukuman ng Apela, ang [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], ang kagawaran ng [[Kagawaran ng Pagbabadyet at Pamamahala (Pilipinas)|Badyet]], [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Pananalapi]], [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kalusugan]], [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Katarungan]], [[Kagawaran ng Paggawa at Empleyo (Pilipinas)|Paggawa at Empleyo]], at [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Turismo]]. Ang Maynila din ang tahanan ng iba't ibang importanteng institusyong pambansa tulad ng Pambansang Aklatan, Pambansang Arkibos, Pambansang Museo at Pambansang Ospital ng Pilipinas.

== Edukasyon ==
{{main|Tala ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}}
[[Talaksan:PLM GPA.jpg|thumb|200px|right|Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]], ang kauna-unahang unibersidad sa Pilipinas na pinatatakbo ng pamahalaang lokal.]]
Ang Maynila ang tahanan ng mga unibersidad, dalubhasaan at pamantasan sa Kalakhang Maynila. Ang tinaguriang [[Sinturon ng mga unibersidad|Sinturon ng mga pamantasan]] na kilala ng bansa na may magandang edukasyong maihahandog ay matatagpuan sa distrito ng Malate, Ermita, Intramuros, Paco, San Miguel, Quiapo at Sampaloc. Ilan sa kanila ay ang mga pamantasang pang-estado katulad ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]] sa Ermita at [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa Santa Mesa; [[Pamantasang Normal ng Pilipinas]], Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas, Pamantasan ng Kababaihan ng Pilipinas, [[Pamantasang De La Salle-Maynila]] at ''De La Salle-College of Saint Benilde'' sa abenidang Taft; mga katolisismong pamantasan katulad ng Kolehiyo ng San Beda sa San Miguel, [[Unibersidad ng Santo Tomas]] sa Sampaloc at ang Pamantasan ng San Pablo sa Ermita; mga pribadong pamantasan tulad ng [[Pamantasan ng Silangan]], [[Pamantasan ng Dulong Silangan]] at [[Pamantasang Centro Escolar]] sa Recto; at ang mga katolisismong pamantasan na [[Colegio de San Juan de Letran]], Mapúa Institute of Technology at ang Lyceum of the Philippines University; at ang pamantasang pag-aari ng lungsod, ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Maynila]] sa Intramuros, dalubhasahang lungsod ng maynila o @Universidad de Manila sa may tabi ng [[Estasyon ng Central Terminal ng LRT|Estasyong Central Terminal]] ng LRT-1.

Ang dibisyon ng mga pamantasan ng lungsod-Maynila na isang sangay ng [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|kagawaran ng edukasyon]] ay tumutukoy sa tatlong pampublikong sistema ng edukasyon ng lungsod. Namamahala ito ng 71 elementaryang pampublikong paaralan, 32 pampublikong mataas na paaralan, at 2 pampublikong unibersidad.

Ang lungsod din ang namamahala sa [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Maynila]], ang pilotong pang-agham na iswkelahan ng Pilipinas; ang Pambansang Museo ng Pilipinas, kung saan ang matatagpuan ang [[Spoliarium]] ni [[Juan Luna]], ang Kalakhang Museo, ang pangunahing museong moderno at dalubhasa sa mga biswal na sining; ang Museong Pambata, pook na pabor sa mga kabataang Pinoy para sila ay matuto at ang Pambansang Aklatan ng Pilipinas ay matatagpuan sa liwasang Rizal.

== Midya ==
=== Serbisyong pang-koreo ===
[[Talaksan:Post Office Building, Pasig River (Manila)(2018-01-09).jpg|thumb|200px|Ang Korporasyong Koreo ng Pilipinas]]
Ang gusali ng Post Office na tahanan ng korporasyong pamkoreo ng Pilipinas ay matatagpuan sa talampakan ng Tulay ng Jones. Ito rin ang tahanan ng Philippine Postal Bank, ang pangunahing kompanya na nagpapatakbo ng tagahatid ng mga koreo sa bansa.

=== Tagalathala at publikasyon ===
Ang Maynila ang tahanan ng mga pangunahing kompanyang tagalathala sa Pilipinas. Sa [[Daungan ng Maynila|pook daungan]] matatagpuan ang karamihan ng punong himpilan ng mga ito. Ang industriyang tagalathala ng mga kasalukuyang pangyayari ay isa sa mga legasiya ng kolonisasyon ng mga Amerikano sa Pilipinas, na gumawa ng daan para kalayaan ng mga tagapaglathala. Ilan sa mga pangunahing publikasyon sa Maynila ay ang [[The Manila Times|Manila Times]], ang Manila Bulletin, ang Philippine Star, ang Manila Standard Today, The Daily Tribune at marami pang iba.

=== Mga pahayagan ===
Ang Maynila ang tahanan ng ilang pambalita at opisinang tagapaghatid ng pahayagan, ahensiya o serbisyo na kinabibilangan ng Office of the Press Secretary at Radio-TV Malacañang o RTVM (ang tagapagbalita ng Mga Pangulo ng Pilipinas) na matatagpuan sa Palasyo ng Malakanyang.

Ang lungsod din ang tahanan ng prestihiyoso at eksklusibong organisasyon ng mga manunulat na tinawag na Samahang Plaridel. Ang mga miyembro ay kinabibilangan ng ilang kilalang tagapaglathala, patnugot, at taga-pagbalita ng bansa.

=== TV at radyo ===
Ang punong himpilan ng mga pangunahing estasyon ng TV ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon]] at hindi lahat ng studyo ng Kamaynilaang Pinalawig ay matatagpuan sa Maynila.

== Inprastraktura ==
=== Transportasyon ===
{{see|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}

==== Pampublikong transportasyon ====
[[Talaksan:LRT Tayuman Station (10-24-2018).jpg|thumb|200px|right|Estasyong Tayuman ng LRT]]
[[Talaksan:WTMP Pangkat E-14-1.JPG|thumb|200px|right|Isang dyipni sa Maynila]]
Ang Maynila bilang pangunahing lungsod, ay mayroong iba't ibang uri ng mga transportasyon. Ang pinakilala sa lahat ng uri nito ay ang mga [[dyipni]] na sinimulang gamitin pagkatapos ng ikalawang digmaang pandaigdig. May mga kilala rin transportasyon bukod sa dyipni tulad ng mga bus, taksi at Tamaraw FX. Ang mga motorsiklo at pedicab ay ginagamit sa mga bumabiyahe ng maiikling distansiya. Sa ilang pook, lalo na sa Divisoria, ang mga motor pangtinda ay pinagkakasya sa pedicab para mahatid ang mga paninda. May pook na pinagpapaliban ang modernong kapanahunan tulad ng [[Binondo, Maynila|Binondo]] at [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] na gumagamit pa rin ng [[Kalesa]].

Ang lungsod ay pinagsisilbihan ng [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|SMRP ng Maynila]] (ang uring ito ng transportasyon ay bukod pa sa [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|MRTS]] o ''Metro Rail Transit System''). Isa sa mga prioridad ng proyektong pambayan ay nakatoon sa pagpapaluwag ng masikip na daloy ng trapiko sa kalakhang Maynila.

Ang pagpapaunlad ng sistema ng riles ay nagsimula noong itinaguyod ito noong dekada 70 sa pamamahala ng administrasyon ni Marcos at ito ang kauna-unahang transportasyon ng riles sa Timog-silangang Asya. Kamakailan lang, ang sistema ng riles ay nakaranas ng malawigang pagpapalawak dahil sa paglaki ng populasyon ng lungsod. Ito ay nagkakahalaga ng ilang bilyong dolyar. Ang layunin ng proyektong ito ay magkaroon ng alternatibong uri ng transportasyon para matugunan ang pangangailangan ng lumalaking bilang ng mga sasakyan. Dalawang linya nito ang nagsisilbi sa mga naninirahan sa lungsod, ang [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang berde]] na dumadaan sa [[abenidang Taft]] (R-2) at [[abenidang Rizal]] (R-9), at ang [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|linyang bughaw]] na dumadaan sa [[Bulebar Magsaysay|bulebard ng Ramon Magsaysay]] (R-6) simula Santa Cruz, patungong [[Lungsod Quezon]] hanggang sa Santolan sa [[Pasig]].

Ang lungsod ang kabisera ng pamahalaan ng riles sa Luzon. Ang pangunahing terminal ng Pambansang Daanan ng mga riles ng Pilipinas ay matatagpuan sa Tondo. Ang mga daanan ng riles na pinalawig at sa kasalukuyan ay dumadaan sa [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] at sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Albay]].

Ito ang mga pangunahing sistema ng riles. Ang mga estasyon na nasa talaan na ito ay matatagpuan sa Maynila:

* [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Berde]] (''LRT 1'') - R. Papa, [[Estasyong Abad Santos ng LRT|Abad Santos]], [[Estasyong Blumentritt ng LRT|Blumentritt]], [[Estasyong Tayuman ng LRT|Tayuman]], Bambang, Doroteo Jose, Carriedo, Terminal Sentral, United Nations, Pedro Gil, [[Estasyong Abenida Quirino ng LRT|Abenida Quirino]] at [[Estasyong Vito Cruz ng LRT|Vito Cruz]]
* [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linyang Bughaw]] (LRT-2 o MRT-2) - [[Estasyong Recto ng LRT|Recto]], [[Estasyong Legarda ng LRT|Legarda]], [[Estasyong Pureza ng LRT|Pureza]] at [[Estasyong V. Mapa ng LRT|V. Mapa]]
* [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas|PNR]]: Vito Cruz, Herran (Pedro Gil), Pandacan, Santa Mesa, España, Laong Laan, Blumentritt at Tutuban.

==== Himpapawid ====
Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (PPNA) ang nagsisilbi sa Maynila, kalakhang Maynila at sa mga kalapit lalawigan. Ang Terminal 2 (o ang ''Centennial Terminal'') ay binuksan noong 1999 Oktubre. Ang [[Philippine Airlines]] na nagbibigay karangalan sa ating bansa ang gumagamit sa terminal na ito para sa lokal at pandaigdigang lipad. Ang ilang pandaigdigang lipad ang gumagamit sa orihinal na terminal ng PPNA. Binuksan sa publiko ang PPNA-3 noong Agosto ng 2008. Ito ang tahanan ng ''Cebu Pacific'', ''Air Philippines'' at ''PAL Express'' na nakatuon sa mga pandaigdigan na lipad. Ilang kilometro lang ang layo ng PPNA sa Maynila kaya naman ang mga dayuhan ay madaling makakapasok at makakaalis ng lungsod.

==== Mga lansangan ====
{{Main|Tala ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:Sampaloc - A.H. Lacson Avenue (Manila)(2019-05-27).jpg|thumb|200px|[[Abenida Lacson]], isa sa mga mahalagang lansangan sa Maynila.]]
Ang mga pangunahing lansangan sa Kalakhang Maynila ay igrinupo bilang mga daang radyal at daang palibot (''radial roads'' and ''circumferential roads''). Ang [[Bulebar Roxas]], ang pinakakilalang lansangan sa Maynila, ay matatagpuan sa dalampasigan ng [[Look ng Maynila]]. Ang naturing na bulebar ay kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 1]] (o R-1) na patungong [[Kabite]]. Ang [[Bulebar Espanya]] na kabilang sa [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7) ay nag-uumpisa sa Quiapo at nagtatapos sa Welcome Rotonda na nasa hangganan ng Lungsod Quezon. Ang lansangang Pres. Sergio Osmeña Sr. na kabilang sa [[South Luzon Expressway]] o [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3) ay ang pinaka-importanteng lansangan na dumudugtong sa Maynila sa mga lalawigan sa katimugang Luzon. Dalawa sa mga anim na daang palibot ay matatagpuan sa loob ng lungsod: ang [[Daang Palibot Blg. 1|C-1]] at [[Daang Palibot Blg. 2|C-2]].

==== Mga tulay ====
{{See also|Talaan ng mga tawiran sa Ilog Pasig}}
[[Talaksan:Jones Bridge - night view (Manila; 11-24-2019).jpg|thumb|200px|[[Tulay ng Jones]]]]
[[File:Quezon Bridge, Manila City.jpg|right|thumb|200px|Tulay Quezon]]
May walong pangunahin na tulay sa Maynila. Ang karamihan sa mga ito ay idinudugtong ang katimugang parte ng Maynila sa hilagang parte nito. Dahil hinahati ng ilog Pasig ang kalakhang Maynila sa dalawa, karamihan ng tulay sa kalakhang Maynila ay pinagdudugtong ang hilaga at katimugang parte nito. Mayroong dalawang tulay na riles na tumatawid sa ilog, ang Light Rail Transit 1 at ang daanan ng Philippine National Railways. Ang mga tulay na nakatala sa ibaba ay nakasaayos simula kanluran hanggang silangan. Ang Del Pan, na pinakamalapit sa bukana ng [[ilog Pasig]] at [[look ng Maynila]] ay ang nauuna sa talaan kung pagbabasihan ang pagsasaayos mula kanlurang hanggang silangan.

* [[Tulay ng Roxas]] - ''dating tinawag na tulay ng Del Pan'' ([[San Nicolas, Maynila|San Nicolas]] hanggang sa  [[Daungan ng Maynila]])
* [[Tulay ng Jones]] - ([[Binondo, Maynila|Binondo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng MacArthur (Maynila)|Tulay ng MacArthur]] ([[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Unang Linya ng Sistema ng Magaang Riles Panlulan ng Maynila|Tulay ng LRT 1]] (Estasyon ng Carriedo hanggang Central Station)
* [[Tulay ng Quezon]] ([[Quiapo, Maynila|Quiapo]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Ayala]] ([[San Miguel, Maynila|San Miguel]] hanggang [[Ermita, Maynila|Ermita]])
* [[Tulay ng Mabini]] - ''dating tinawag na tulay ng Nagtahan'' ([[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]] hanggang [[Pandacan, Maynila|Pandacan]])
* Tulay ng Lambingan ([[Santa Ana, Maynila|Punta]] hanggang [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]])

==== Mga daungan ====
[[Talaksan:Manila skyline seen from Manila North Harbor.JPG|thumb|200px|Isa sa mga puerto ng lungsod]]
Ang daungan ng Maynila na matatagpuan sa bukana ng [[look ng Maynila]], ay kinilala bilang &quot;Pambansang Punong pandaungan ng Pilipinas&quot; dahil ito ang pangunahing daungan ng bansa. Pinagsisilbihan nito ang pangunahing pangangailangan ng lungsod tulad ng ekonomiya at pinauunlad ang turismong panindustriyal. Ang hilaga at katimugang daungan ay nakakaranas ng pagka-abala twing bakasyon o mga araw na may selebrasyon tulad ng [[Mahal na Araw]], [[Araw ng Kalululuwa]] at [[Pasko|Kapaskohan]].

==== Pasig River Ferry Service ====
[[Talaksan:Pasig Ferry.JPG|thumb|200px|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang bukana ng [[Ilog Pasig]] ay matatagpuan sa lungsod. Ang ''Pasig River Ferry Service'' na nagpapatakbo ng 17 estasyon na matatagpuan sa bukana ng [[Ilog Pasig]] simula Plaza Mexico sa [[Intramuros, Maynila|Intramuros]] hanggang sa [[lungsod ng Pasig]] ang nagsisilbing pantawid at transportasyong pandagat ng [[kalakhang Maynila]].

Pitong estasyon ang matatagpuan dito sa Maynila. Nakatala sa ibaba ang mga estasyon at nakaayos ayon sa pagkasunod-sunod:

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|-style=&quot;background:#B0C4DE;&quot;
|-
!Estasyon
!Lokasyon
!Distrito
|-
|Estasyong Plaza Mexico
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|align=right|[[Intramuros, Maynila|Intramuros]]
|-
|Estasyong Escolta
|align=right|[[Kalye Escolta]]
|align=right|[[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]]
|-
|Estasyong Quiapo
|align=right|Quiapo
|align=right|[[Quiapo, Maynila|Quiapo]]
|-
|Estasyong [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas|P.U.P.]]
|align=right|Santa Mesa
|align=right|[[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]]
|-
|Estasyong [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|align=right|Santa Ana
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|-
|Estasyong Lambingan
|align=right|Punta
|align=right|[[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]]
|}

=== Mga medikal na pasilidad ===
Ang Maynila ang tahanan ng punong himpilan ng [[Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] sa Pilipinas, ang pangunahing opisina ng [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]], at ilang opsital at medikal na pasilidad. Ang Kagawaran ng Kalusugan ng Maynila na may kakayahang magplano at magpatupad ng mga programmang pangkalusugan sa  lungsod, ay nagpapatakbo ng 44 na medikal na pasilidad at mga pasilidad na matatagpuan sa mga imprastraktura&lt;ref&gt;{{cite news |title= Free hospital, health aid in Manila assured |trans-title=Libreng ospital at paggamot sa Maynila kumpirmado |url=http://www.mb.com.ph/issues/2007/04/14/MTNN2007041491763.html |agency=Manila Bulletin |publisher=Manila Bulletin |location=Maynila |accessdate=2009-08-08 |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; na nakakalat sa buong lungsod. Ilan sa mga tanyag ospital ng lungsod ay ang Manila Doctors' Hospital at Philippine General Hospital sa Abenidang Taft; Chinese General Hospital and Medical Center, Dr. Jose R. Reyes Memorial Medical Center, at San Lazaro Hospital sa distrito ng Santa Cruz; University of Santo Tomas Hospital sa Sampaloc; at ang Ospital ng Maynila Medical Center na pag-aari ng lokal na pamahalaan sa Malate.

== Pandaigdigang kaukulan ==
=== Mga kapatid na lungsod ===
Ang Maynila ay may 33 mga kapatid na lungsod (lokal at pandaigdigan) at tatlong kaalyadong lungsod.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Manila |url=http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |publisher=Pamahalaan ng Maynila |location=Maynila |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Maynila |language=Ingles |quote= |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607200336/http://www.manila.gov.ph/cityhall.htm#sistercities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Pandaigdigang relasyon

* [[Talaksan:Flag of Mexico.svg|25px|border]] [[Acapulco]], [[Mehiko]]
* [[Talaksan:Flag of India.svg|25px|border]] [[New Delhi]], [[India]]
* [[Talaksan:Flag of Thailand.svg|25px|border]] [[Bangkok]], [[Thailand]] (1997)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Beijing]], [[Tsina]] (2002)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities of Beijing |url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |publisher=EBeijing |location=Beijing |trans-title=Mga kapatid na lungsod ng Beijing |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2010-01-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/5mq6B2fdq?url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Allison |last=Lopez |title=Manila mayor flies to ‘sister city’ for Beijing Olympics |url=http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |publisher=Inquirer |location=Maynila |trans-title=Pinuntahan ng alkalde ng Maynila ang mga kapatid na lungsod para sa palarong olimpiko ng 2008 |language=Ingles |date=2008-07-08 |quote=MANILA, Philippines—Manila Mayor Alfredo Lim will grace the opening ceremony of the 2008 Olympics Friday on the invitation of Beijing Mayor Guo Jinlong as his guest. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080930165324/http://sports.inquirer.net/breakingnews/breakingnews/view/20080807-153276/Manila-mayor-flies-to-sister-city-for-Beijing-Olympics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Romania.svg|25px|border]] [[Bucharest]], [[Rumanya]]
* [[Talaksan:Flag of Colombia.svg|25px|border]] [[Cartagena, Colombia|Cartagena]], [[Kolombiya]] (1986)
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Guangzhou]], [[Tsina]]  (1982)
* [[Talaksan:Flag of Cuba.svg|25px|border]] [[Havana]], [[Cuba]]
* [[Talaksan:Flag of Israel.svg|25px|border]] [[Hayfa]], [[Israel]] (1971)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/Cultures/en-US/city/CitySecretary_ForeignAffairs/EngActs.htm |title=Twin City activities |publisher=Pamahalaan ng Hayfa |accessdate=2008-02-14}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Honolulu, Haway|Honolulu]], [[Haway]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Indonesia.svg|25px|border]] [[Jakarta]], [[Indonesya]]
* [[Talaksan:Flag of Vietnam.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Ho Chi Minh]], [[Biyetnam]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Jersey City, New Jersey|Jersey City]], [[Bagong Jersey]]
* [[Talaksan:Flag of Peru.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Lima]], [[Peru]]
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Madrid]], [[Espanya]] (1987)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mapa Mundi de las ciudades hermanadas |url=http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD |publisher=Pamahalaan ng Madrid |location=Madrid |trans-title=Mapa ng mga kapatid na lungsod ng Madrid |language=Kastila |accessdate=2009-08-29}}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Spain.svg|25px|border]] [[Málaga]], [[Espanya]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Montréal, Québec|Montréal]], [[Québec]], [[Canada]] (2007)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation |url=http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |location=Montreal |trans-title=Ang pagiging magkapatid na lungsod ng Maynila at Montreal para sa magandang pakikipagrelasyon |language=Ingles |format=ASP |date=2005-06-24 |quote=Philippine Ambassador to Ottawa Francisco L. Benedicto commended the efforts of the Filipino-Canadian community and the members of the City Council of Montreal for their efforts in working towards a Manila-Montreal Sister City Agreement |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124125140/http://www.gov.ph/news/default.asp?i=10558 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Russia.svg|25px|border]] [[Moscow]], [[Rusya]]
* [[Talaksan:Flag of France.svg|25px|border]] [[Nice]], [[Pransiya]]
* [[Talaksan:Flag of Kazakhstan.svg|25px|border]] [[Nur-Sultan]], [[Kazakhstan]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[Sacramento, California|Sacramento]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of the United States.svg|25px|border]] [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]], [[Estados Unidos]]
* [[Talaksan:Flag of Chile.svg|25px|border]] [[Santiago, Chile|Santiago]], [[Chile]]
* [[Talaksan:Flag of Australia.svg|25px|border]] [[Sydney]], [[Bagong Timog Gales]], [[Australia]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taichung]], [[Republika ng Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the Republic of China.svg|25px|border]] [[Taipei]], [[Republika ng Tsina]] (1966)&lt;ref&gt;{{cite web |title=THE 46 SISTER-CITIES OF TAIPEI |url=http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |publisher=Pamahalaan ng Taipei |location=Tapei |trans-title=Ang 46 na kapatid na lungsod ng Taipei |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718181902/http://www.protocol.taipei.gov.tw/sister/esister.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Takatsuki, Osaka|Takatsuki]], [[Prepektura ng Osaka|Osaka]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]
* [[Talaksan:Flag of Iran.svg|25px|border]] [[Tehrān]], [[Iran]]
* [[Talaksan:Flag of Canada.svg|25px|border]] [[Winnipeg]], [[Canada]] (1979)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sister Cities |url=http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |publisher=Web Archive |trans-title=Mga kapatid na lungsod |language=Ingles |quote=Since the amalgamation of Winnipeg in 1971, the City of Winnipeg began a policy that authorizes the Mayor to enter into &quot;Sister City Agreements&quot; with Mayors in other countries. |accessdate=2009-08-29 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228134139/http://newwinnipeg.com/news/info/sister-cities.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* [[Talaksan:Flag of Japan.svg|25px|border]]  [[Yokohama]], [[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]], [[Hapon (bansa)|Hapon]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=8 Cities/6 Ports: Yokohama's Sister Cities/Sister Ports |url=http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505110044/http://www.welcome.city.yokohama.jp/eng/tourism/mame/a3000.html |archivedate=2009-05-05 |publisher=Pamahalaan ng Yokohama |trans-title=8 lungsod/6 na daungan: Mga kapatid na lungsod/kapatid na daungan ng Yokohama |language=Ingles |accessdate=2009-08-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;Mga kaligang lungsod

* [[Talaksan:Flag of South Korea.svg|25px|border]] [[Busan]], [[Timog Korea]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Shanghai]], [[Tsina]]
* [[Talaksan:Flag of the People's Republic of China.svg|25px|border]] [[Xi'an]], [[Tsina]]

;Mga kapatid na lungsod (Pilipinas)

* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Cebu]], [[Pilipinas]]
* [[Talaksan:Flag of the Philippines.svg|25px|border]] [[Lungsod ng Davao]], [[Pilipinas]]

== Silipin din ==

* [[Kalakhang Maynila]] - Ang metropolitanyong pook ng [[Pilipinas]], ang pambansang punong rehiyon.
* [[Labanan sa Maynila]] - Iba't ibang labanan na nangyari sa lungsod na ito para sa walang kamatayang kalayaan.
* [[Maynilang Imperyal]] - Bansag sa lungsod at sa buong Kalakhang Maynila dahil sa ekonomiya nito.
* [[Napapaderang Lungsod]] - Ang bansag sa lungsod dahil sa [[nagsasanggalang na pader|nakasangalang pader]] o ang [[Kutang Santiago]].

== Kawil panlabas ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Lungsod ng Navotas]]'', ''[[Lungsod ng Kalookan]]''
|West=''[[Look ng Maynila]]''
|Center=Lungsod ng Maynila
|East=''[[Lungsod ng San Juan]]'', ''[[Lungsod ng Mandaluyong]]''
|South=''[[Lungsod ng Pasay]]''
|Northwest=''[[Puerto ng Maynila|Ang mga daungan ng Maynila at Navotas]]''
|Northeast=''[[Lungsod Quezon]]''
|Southwest=''[[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]]''
|Southeast=''[[Lungsod ng Makati]]''
|image=Flag_of_Manila.png
}}

{{sisterlinks|Manila}}
* [http://www.manila.gov.ph/ Opisyal na websayt ng lungsod ng Maynila]
* [http://www.manila.gov.ph/ Pamahalaan ng Maynila]
* {{wikivoyage|Manila}}
* [http://www.openstreetmap.org/?lat=14.583333&amp;lon=120.9666671&amp;zoom=11 Ang Mapa ng Maynila]
* [http://www.philippinedomain.com/metro_manila_map.htm Mga Pangunahing Lansangan ng Maynila]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zip-codes.philsite.net/manila.htm ZIP  | Postal Codes ng Maynila]
* [http://wikitravel.org/en/Manila Wikitravel - Manila]

== Sipian ==
=== Biblyograpya ===
{{Wikipedia-Books}}
* {{Citation
|last=Bayor
|first=Ronald H  
|title=The Columbia Documentary History of Race and Ethnicity in America
|publisher=Columbia University Press 
|date=2004-06-23
|isbn=0-231-11994-1
|url=http://books.google.com/books?id=o2eWvyig9SgC
}}.
* {{Citation
|editor-last=Blair
|editor-first=Emma Helen
|year=1911
|title=The Philippine Islands, 1493-1803
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=afk2830.0001.003&amp;q1=blair&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=5
}}, (Vol. 1, no. 3).
* {{Citation
|last=Boot
|first=Max
|title=The Savage Wars of Peace: Small Wars and the Rise of American Power
|publisher=Basic Books
|date=2002-04-01
|isbn=0-465-00720-1
|url=http://books.google.com/books?id=0lIg-lGwqBoC
}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* {{Citation
|last=Fish
|first=Shirley
|title=When Britain Ruled the Philippines 1762-1764
|year=2003
|isbn=1-4107-1069-6
|url=http://books.google.com/books?id=RdIEAAAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Kumar
|first=Amitava  
|title=Poetics/Politics: Radical Aesthetics for the Classroom
|publisher=Palgrave
|date=1999-10-29
|isbn=0-312-21866-4 
|url=http://books.google.com/books?id=AJfkKgAACAAJ
}}.
* {{Citation
|last=Painter
|first=Nell Irvin 
|title=Standing at Armageddon: The United States, 1877–1919
|publisher=W. W. Norton &amp; Company
|date=1989-05-01
|isbn=0-393-30588-0
|url=http://books.google.com/books?id=5_gB8ABKAx0C
}}.
* {{Citation
|last=Tracy
|first=Nicholas 
|title=Manila Ransomed: The British Assault on Manila in the Seven Years War
|publisher=University of Exeter Press
|year=1995
|url=http://books.google.com/books?id=AoNxAAAAMAAJ
}} ISBN 0-85989-426-6, ISBN 978-0-85989-426-5

=== Talababa ===
{{reflist|2}}

{{Template group
|list =
{{Lungsod ng Maynila}}
{{Roxas Boulevard}}
{{Template group
|title       = [[Talaksan:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}} Lokasyong Heograpiko
|list        = 
'''[[Sistema ng tugmaang pampook|Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long.]] {{Coord|14|35|N|121|0|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;Maynila&lt;/span&gt;'''}}
{{Metro Manila}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}
{{Lalawigan ng Pilipinas}}
{{Talaan ng mga kabiserang Asyano batay sa rehiyon}}
}}

{{Authority control}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Maynila]]
[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>946sj7chyxlilwd2umefpl6dt9xyke1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalakhang Maynila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588</id>
    <revision>
      <id>2215905</id>
      <parentid>2215773</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42056" sha1="docda5pj7vq8bobp9fk13oqmcjz5729" xml:space="preserve">{{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}}
{{infobox settlement
| name = Kalakhang Maynilà&lt;br /&gt;''Metro Manila''
| official_name = Pambansang Punong Rehiyon&lt;br /&gt;''National Capital Region (NCR)''
| native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ
| native_name_lang = tl
| other_name = Kamaynilaan
| settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| image_skyline = {{multiple image
 | perrow        = 1/2/2/2
 | border        = infobox
 | total_width   = 300
 | caption_align = center
 | image1        = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg
 | alt1          = Makati CBD
 | caption1      = [[Makati Central Business District]]
 | image2        = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg
 | alt2          = Quezon Memorial Shrine
 | caption2      = [[Quezon Memorial Shrine]]
 | image3        = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg
 | alt3          = Rizal Park known as Luneta Park
 | caption3      = [[Liwasang Rizal]]
 | image4        = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg
 | alt4          = Bonifacio High Street
 | caption4      = Bonifacio High Street
 | image5        = 
Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg
 | alt5          = Ortigas Center at night
 | caption5      = [[Sentrong Ortigas]]
 | image6        = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg
 | alt6          = National Museum of Fine Arts
 | caption6      = [[Pambansang Museo ng Sining]]
 | image7        = 
View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif
 | alt7          =  SM Mall of Asia
 | caption7      = [[SM Mall of Asia]]
 | image8        = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg
 | alt8          = Monumento
 | caption8      = [[Bonifacio Monument]]
 | image9        = 400 Year old Beauty.jpg
 | alt9          = University of Santo Tomas facade
 | caption9      = [[Unibersidad ng Santo Tomas]]
}}
| image_caption = 
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_shield = 
| image_map = {{PH wikidata|image_map}}
| map_caption = Lokasyon sa Pilipinas
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}}
| subdivision_type = Bansa
| subdivision_name = {{PHL}}
| subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad
| subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| established_title = Naitatag
| established_date = 7 Nobyembre 1975&lt;ref name=&quot;LawPhil&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}&lt;/ref&gt;
| parts_type = Binubuo ng
| parts_style = para
| p1 = {{Collapsible list
  | title = 16 na lungsod at&lt;br /&gt;isang bayan
  | 1 = '''[[Manila]]'''
  | 2 = [[Caloocan]]
  | 3 = [[Las Piñas]]
  | 4 = [[Makati]]
  | 5 = [[Malabon]]
  | 6 = [[Mandaluyong]]
  | 7 = [[Marikina]]
  | 8 = [[Muntinlupa]]
  | 9 = [[Navotas]]
  | 10 = [[Parañaque]]
  | 11 = [[Pasay]]
  | 12 = [[Pasig]]
  | 13 = [[Lungsod Quezon]]
  | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]
  | 15 = [[Taguig]]
  | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]
  | 17 = [[Pateros]]
  }}
| government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]]
| leader_title = Tagapangulo
| leader_name = [[Danilo Lim]]
| leader_title1 = Konsehal ng kalakhan
| leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 619.57
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 12877253
| population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{PH census|2015}}
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan)
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;citypop-Aggs&quot;&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}&lt;/ref&gt;
| population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila&lt;br /&gt;Ingles: Manilan;&lt;br /&gt;Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'')
| postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]]
| postal_code = {{PH wikidata|postal_code}}
| area_code = {{PH wikidata|area_code}}
| area_code_type = {{areacodestyle}}
| blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020)
| blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon&lt;br /&gt;[[USD|$]]120.56 bilyon
| blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago
| blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%)
| blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI)
| blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}})
| blank1_name_sec2 = Antas ng HDI
| blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) 
| blank3_name_sec1 = Pulisya
| blank3_info_sec1 = NCRPO
| iso_code = {{PH wikidata|iso_code}}
| website = {{Official URL}}
| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]]
| utc_offset = +8
| footnotes = {{notelist-la}}
}}

Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024.

Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]].

== Kasaysayan ==
{{See also|Kasaysayan ng Maynila}}
{{Further|Kabisera ng Pilipinas}}
{{multiple image
 | direction = horizontal
 | width = 150
 | align = right
 | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]]
 | image1 = Manila Province.jpg
 | alt1 = 
 | caption1 =
 | image2 =
 | alt2 = 
 | caption2 =
}}

=== Kaharian ng Lusong ===
[[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]]
Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. 

=== Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano ===
Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]].

Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. 

Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura.
==Heograpiya==
[[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]]
[[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]]
Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan.

Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila.

Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila.

==Klima==
Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre.

{{-}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;&quot;
! style=&quot;background: #99CCCC; color: #000080&quot; height=&quot;17&quot; |Buwan
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Enero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Pebrero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Marso
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Abril
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Mayo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hunyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hulyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Agosto
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Setyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Oktubre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Nobyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Disyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Taon
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; |Katamtamang Mataas na Temperatura°C
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 21
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Ulan (cm)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 2
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 3
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 12
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 26
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 40
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 36
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 34
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 19
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 13
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 6
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 197

|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric |date=2012-03-07 }}''
|}

==Pamahalaan at politika==
{{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}}

===Mga lungsod at bayan===
[[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]]

Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang &quot;mga lungsod na mataas na urbanisado&quot;, at isang malayang bayan: [[Pateros]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lungsod {{small|o}}&lt;br /&gt;bayan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Retrato
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Densidad
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; | Petsa ng pagsapi bilang lungsod
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; colspan=2 |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | /km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | /sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Caloocan]]
| [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]]
| {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1962
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Las Piñas]]
| [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]]
| {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1997
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Makati]]
| [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]]
| {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Malabon]]
| [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]]
| {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Mandaluyong]]
| [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]]
| {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Maynila]]
| [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]]
| {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1571
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Marikina]]
| [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]]
| {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1996
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Muntinlupa]]
| [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]]
| {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Navotas]]
| [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]]
| {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Parañaque]]
| [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]]
| {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasay]]
| [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]]
| {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1947
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasig]]
| [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]]
| {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pateros]]
| [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]]
| {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}}
| {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''Hindi pa isang lungsod''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lungsod Quezon]]
| [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]]
| {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1939
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]]
| [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]]
| {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Taguig]]
| [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]]
| {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2004
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Valenzuela]]
| [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]]
| {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-class=&quot;sortbottom&quot;
! scope=&quot;row&quot; colspan=3 style=&quot;text-align:left;&quot; | Kabuuan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 12,877,253
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 613.94
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:none;border-bottom:none |
|-class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;&quot;
| colspan=9 style=&quot;padding-left:1em;&quot; |
{{Ordered list
| list_style_type=lower-alpha
| {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=&quot;PSA-CitiesList&quot;&gt;{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}&lt;/ref&gt; --&gt;
| {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.&lt;ref name=&quot;PaterosGovPH-LandUse&quot;&gt;{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}&lt;/ref&gt;
}}
|}
{{clear}}

===Mga distrito===
Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan.  Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l.

Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod:

[[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]]
{{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}}
{{clear}}

==Ekonomiya==
Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.&lt;ref&gt;https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.&lt;/ref&gt;

==Lugar ng Libangan at Palatandaan==
{{Empty section}}

==Transportasyon==
{{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}
{{see also|Metro Manila Dream Plan}}

Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt;

===Mga daan at lansangan===
{{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]]
[[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]]
Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads'').

Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4.

Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]].

[[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]]
Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping &quot;E&quot; (nangangahulugang &quot;''expressway''&quot; o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo.

Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV'').

===Mga sistemang daambakal===
{{update}}
{{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}}
[[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]]
[[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]]

May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]].

Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot;&gt;{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation &amp; Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; 

Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;

Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot; /&gt; Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]].

Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===Himpapawid===

Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]].

===Ferry===
[[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana.

==Demograpiko==
{{Philippine Census
| title=Populasyon ng&lt;br&gt;Pambansang Punong Rehiyon
| 1903=
| 1918=
| 1939=
| 1948=
| 1960=
| 1970=
| 1975=
| 1980= 5925884
| 1990= 7948392
| 1995= 9454040
| 2000= 9932560
| 2007= 11553427
| 2010= 11855975
| 2015= 12877253
| footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority&lt;ref name=&quot;MetroManilaCensus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2010 Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCR PDF Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}}

Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.&lt;ref name=&quot;Demographia&quot;&gt;{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}&lt;/ref&gt; Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo.

Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509).

===Mga ''slum''===
Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest  |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest  |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
{{Empty section}}

==Kalusugan==
{{Empty section}}

==Seguridad at Pulisya==
{{Empty section}}

==Palingkurang-bayan==

===Kuryente===
{{Empty section}}

===Tubig===
{{Empty section}}

===Komunikasyon===
{{Empty section}}

===Pamamahala ng mga Basura===
{{Empty section}}

==Tingnan din==
 *Tropiko Moonson Climate Philippines 
*Tropiko ng Kancer Climate 
*malapit sa Tropiko ng Kancer Climate 

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{Metro Manila}}
{{Rehiyon ng Pilipinas}}
{{Philippines political divisions}}
{{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}}

[[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]]
[[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]]
[[Kategorya:Luzon]]</text>
      <sha1>docda5pj7vq8bobp9fk13oqmcjz5729</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215906</id>
      <parentid>2215905</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tingnan din */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41978" sha1="1nbcudznb0297raeji0izrv3y88bw5n" xml:space="preserve">{{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}}
{{infobox settlement
| name = Kalakhang Maynilà&lt;br /&gt;''Metro Manila''
| official_name = Pambansang Punong Rehiyon&lt;br /&gt;''National Capital Region (NCR)''
| native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ
| native_name_lang = tl
| other_name = Kamaynilaan
| settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| image_skyline = {{multiple image
 | perrow        = 1/2/2/2
 | border        = infobox
 | total_width   = 300
 | caption_align = center
 | image1        = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg
 | alt1          = Makati CBD
 | caption1      = [[Makati Central Business District]]
 | image2        = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg
 | alt2          = Quezon Memorial Shrine
 | caption2      = [[Quezon Memorial Shrine]]
 | image3        = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg
 | alt3          = Rizal Park known as Luneta Park
 | caption3      = [[Liwasang Rizal]]
 | image4        = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg
 | alt4          = Bonifacio High Street
 | caption4      = Bonifacio High Street
 | image5        = 
Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg
 | alt5          = Ortigas Center at night
 | caption5      = [[Sentrong Ortigas]]
 | image6        = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg
 | alt6          = National Museum of Fine Arts
 | caption6      = [[Pambansang Museo ng Sining]]
 | image7        = 
View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif
 | alt7          =  SM Mall of Asia
 | caption7      = [[SM Mall of Asia]]
 | image8        = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg
 | alt8          = Monumento
 | caption8      = [[Bonifacio Monument]]
 | image9        = 400 Year old Beauty.jpg
 | alt9          = University of Santo Tomas facade
 | caption9      = [[Unibersidad ng Santo Tomas]]
}}
| image_caption = 
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_shield = 
| image_map = {{PH wikidata|image_map}}
| map_caption = Lokasyon sa Pilipinas
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}}
| subdivision_type = Bansa
| subdivision_name = {{PHL}}
| subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad
| subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| established_title = Naitatag
| established_date = 7 Nobyembre 1975&lt;ref name=&quot;LawPhil&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}&lt;/ref&gt;
| parts_type = Binubuo ng
| parts_style = para
| p1 = {{Collapsible list
  | title = 16 na lungsod at&lt;br /&gt;isang bayan
  | 1 = '''[[Manila]]'''
  | 2 = [[Caloocan]]
  | 3 = [[Las Piñas]]
  | 4 = [[Makati]]
  | 5 = [[Malabon]]
  | 6 = [[Mandaluyong]]
  | 7 = [[Marikina]]
  | 8 = [[Muntinlupa]]
  | 9 = [[Navotas]]
  | 10 = [[Parañaque]]
  | 11 = [[Pasay]]
  | 12 = [[Pasig]]
  | 13 = [[Lungsod Quezon]]
  | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]
  | 15 = [[Taguig]]
  | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]
  | 17 = [[Pateros]]
  }}
| government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]]
| leader_title = Tagapangulo
| leader_name = [[Danilo Lim]]
| leader_title1 = Konsehal ng kalakhan
| leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 619.57
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 12877253
| population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{PH census|2015}}
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan)
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;citypop-Aggs&quot;&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}&lt;/ref&gt;
| population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila&lt;br /&gt;Ingles: Manilan;&lt;br /&gt;Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'')
| postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]]
| postal_code = {{PH wikidata|postal_code}}
| area_code = {{PH wikidata|area_code}}
| area_code_type = {{areacodestyle}}
| blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020)
| blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon&lt;br /&gt;[[USD|$]]120.56 bilyon
| blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago
| blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%)
| blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI)
| blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}})
| blank1_name_sec2 = Antas ng HDI
| blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) 
| blank3_name_sec1 = Pulisya
| blank3_info_sec1 = NCRPO
| iso_code = {{PH wikidata|iso_code}}
| website = {{Official URL}}
| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]]
| utc_offset = +8
| footnotes = {{notelist-la}}
}}

Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024.

Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]].

== Kasaysayan ==
{{See also|Kasaysayan ng Maynila}}
{{Further|Kabisera ng Pilipinas}}
{{multiple image
 | direction = horizontal
 | width = 150
 | align = right
 | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]]
 | image1 = Manila Province.jpg
 | alt1 = 
 | caption1 =
 | image2 =
 | alt2 = 
 | caption2 =
}}

=== Kaharian ng Lusong ===
[[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]]
Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. 

=== Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano ===
Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]].

Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. 

Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura.
==Heograpiya==
[[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]]
[[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]]
Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan.

Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila.

Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila.

==Klima==
Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre.

{{-}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;&quot;
! style=&quot;background: #99CCCC; color: #000080&quot; height=&quot;17&quot; |Buwan
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Enero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Pebrero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Marso
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Abril
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Mayo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hunyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hulyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Agosto
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Setyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Oktubre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Nobyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Disyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Taon
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; |Katamtamang Mataas na Temperatura°C
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 21
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Ulan (cm)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 2
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 3
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 12
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 26
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 40
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 36
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 34
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 19
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 13
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 6
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 197

|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric |date=2012-03-07 }}''
|}

==Pamahalaan at politika==
{{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}}

===Mga lungsod at bayan===
[[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]]

Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang &quot;mga lungsod na mataas na urbanisado&quot;, at isang malayang bayan: [[Pateros]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lungsod {{small|o}}&lt;br /&gt;bayan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Retrato
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Densidad
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; | Petsa ng pagsapi bilang lungsod
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; colspan=2 |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | /km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | /sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Caloocan]]
| [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]]
| {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1962
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Las Piñas]]
| [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]]
| {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1997
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Makati]]
| [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]]
| {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Malabon]]
| [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]]
| {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Mandaluyong]]
| [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]]
| {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Maynila]]
| [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]]
| {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1571
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Marikina]]
| [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]]
| {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1996
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Muntinlupa]]
| [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]]
| {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Navotas]]
| [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]]
| {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Parañaque]]
| [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]]
| {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasay]]
| [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]]
| {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1947
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasig]]
| [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]]
| {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pateros]]
| [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]]
| {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}}
| {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''Hindi pa isang lungsod''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lungsod Quezon]]
| [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]]
| {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1939
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]]
| [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]]
| {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Taguig]]
| [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]]
| {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2004
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Valenzuela]]
| [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]]
| {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-class=&quot;sortbottom&quot;
! scope=&quot;row&quot; colspan=3 style=&quot;text-align:left;&quot; | Kabuuan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 12,877,253
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 613.94
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:none;border-bottom:none |
|-class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;&quot;
| colspan=9 style=&quot;padding-left:1em;&quot; |
{{Ordered list
| list_style_type=lower-alpha
| {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=&quot;PSA-CitiesList&quot;&gt;{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}&lt;/ref&gt; --&gt;
| {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.&lt;ref name=&quot;PaterosGovPH-LandUse&quot;&gt;{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}&lt;/ref&gt;
}}
|}
{{clear}}

===Mga distrito===
Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan.  Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l.

Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod:

[[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]]
{{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}}
{{clear}}

==Ekonomiya==
Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.&lt;ref&gt;https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.&lt;/ref&gt;

==Lugar ng Libangan at Palatandaan==
{{Empty section}}

==Transportasyon==
{{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}
{{see also|Metro Manila Dream Plan}}

Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt;

===Mga daan at lansangan===
{{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]]
[[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]]
Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads'').

Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4.

Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]].

[[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]]
Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping &quot;E&quot; (nangangahulugang &quot;''expressway''&quot; o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo.

Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV'').

===Mga sistemang daambakal===
{{update}}
{{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}}
[[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]]
[[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]]

May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]].

Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot;&gt;{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation &amp; Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; 

Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;

Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot; /&gt; Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]].

Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===Himpapawid===

Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]].

===Ferry===
[[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana.

==Demograpiko==
{{Philippine Census
| title=Populasyon ng&lt;br&gt;Pambansang Punong Rehiyon
| 1903=
| 1918=
| 1939=
| 1948=
| 1960=
| 1970=
| 1975=
| 1980= 5925884
| 1990= 7948392
| 1995= 9454040
| 2000= 9932560
| 2007= 11553427
| 2010= 11855975
| 2015= 12877253
| footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority&lt;ref name=&quot;MetroManilaCensus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2010 Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCR PDF Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}}

Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.&lt;ref name=&quot;Demographia&quot;&gt;{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}&lt;/ref&gt; Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo.

Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509).

===Mga ''slum''===
Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest  |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest  |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
{{Empty section}}

==Kalusugan==
{{Empty section}}

==Seguridad at Pulisya==
{{Empty section}}

==Palingkurang-bayan==

===Kuryente===
{{Empty section}}

===Tubig===
{{Empty section}}

===Komunikasyon===
{{Empty section}}

===Pamamahala ng mga Basura===
{{Empty section}}

===Tingnan din===

*Tropiko Moonson Climate

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{Metro Manila}}
{{Rehiyon ng Pilipinas}}
{{Philippines political divisions}}
{{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}}

[[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]]
[[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]]
[[Kategorya:Luzon]]</text>
      <sha1>1nbcudznb0297raeji0izrv3y88bw5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215920</id>
      <parentid>2215906</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Klima */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42004" sha1="i2iv5azlx5trdgkzjkjv1r1yqfcpsii" xml:space="preserve">{{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}}
{{infobox settlement
| name = Kalakhang Maynilà&lt;br /&gt;''Metro Manila''
| official_name = Pambansang Punong Rehiyon&lt;br /&gt;''National Capital Region (NCR)''
| native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ
| native_name_lang = tl
| other_name = Kamaynilaan
| settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| image_skyline = {{multiple image
 | perrow        = 1/2/2/2
 | border        = infobox
 | total_width   = 300
 | caption_align = center
 | image1        = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg
 | alt1          = Makati CBD
 | caption1      = [[Makati Central Business District]]
 | image2        = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg
 | alt2          = Quezon Memorial Shrine
 | caption2      = [[Quezon Memorial Shrine]]
 | image3        = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg
 | alt3          = Rizal Park known as Luneta Park
 | caption3      = [[Liwasang Rizal]]
 | image4        = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg
 | alt4          = Bonifacio High Street
 | caption4      = Bonifacio High Street
 | image5        = 
Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg
 | alt5          = Ortigas Center at night
 | caption5      = [[Sentrong Ortigas]]
 | image6        = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg
 | alt6          = National Museum of Fine Arts
 | caption6      = [[Pambansang Museo ng Sining]]
 | image7        = 
View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif
 | alt7          =  SM Mall of Asia
 | caption7      = [[SM Mall of Asia]]
 | image8        = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg
 | alt8          = Monumento
 | caption8      = [[Bonifacio Monument]]
 | image9        = 400 Year old Beauty.jpg
 | alt9          = University of Santo Tomas facade
 | caption9      = [[Unibersidad ng Santo Tomas]]
}}
| image_caption = 
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_shield = 
| image_map = {{PH wikidata|image_map}}
| map_caption = Lokasyon sa Pilipinas
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}}
| subdivision_type = Bansa
| subdivision_name = {{PHL}}
| subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad
| subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| established_title = Naitatag
| established_date = 7 Nobyembre 1975&lt;ref name=&quot;LawPhil&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}&lt;/ref&gt;
| parts_type = Binubuo ng
| parts_style = para
| p1 = {{Collapsible list
  | title = 16 na lungsod at&lt;br /&gt;isang bayan
  | 1 = '''[[Manila]]'''
  | 2 = [[Caloocan]]
  | 3 = [[Las Piñas]]
  | 4 = [[Makati]]
  | 5 = [[Malabon]]
  | 6 = [[Mandaluyong]]
  | 7 = [[Marikina]]
  | 8 = [[Muntinlupa]]
  | 9 = [[Navotas]]
  | 10 = [[Parañaque]]
  | 11 = [[Pasay]]
  | 12 = [[Pasig]]
  | 13 = [[Lungsod Quezon]]
  | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]
  | 15 = [[Taguig]]
  | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]
  | 17 = [[Pateros]]
  }}
| government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]]
| leader_title = Tagapangulo
| leader_name = [[Danilo Lim]]
| leader_title1 = Konsehal ng kalakhan
| leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 619.57
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 12877253
| population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{PH census|2015}}
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan)
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;citypop-Aggs&quot;&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}&lt;/ref&gt;
| population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila&lt;br /&gt;Ingles: Manilan;&lt;br /&gt;Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'')
| postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]]
| postal_code = {{PH wikidata|postal_code}}
| area_code = {{PH wikidata|area_code}}
| area_code_type = {{areacodestyle}}
| blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020)
| blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon&lt;br /&gt;[[USD|$]]120.56 bilyon
| blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago
| blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%)
| blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI)
| blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}})
| blank1_name_sec2 = Antas ng HDI
| blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) 
| blank3_name_sec1 = Pulisya
| blank3_info_sec1 = NCRPO
| iso_code = {{PH wikidata|iso_code}}
| website = {{Official URL}}
| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]]
| utc_offset = +8
| footnotes = {{notelist-la}}
}}

Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024.

Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]].

== Kasaysayan ==
{{See also|Kasaysayan ng Maynila}}
{{Further|Kabisera ng Pilipinas}}
{{multiple image
 | direction = horizontal
 | width = 150
 | align = right
 | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]]
 | image1 = Manila Province.jpg
 | alt1 = 
 | caption1 =
 | image2 =
 | alt2 = 
 | caption2 =
}}

=== Kaharian ng Lusong ===
[[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]]
Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. 

=== Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano ===
Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]].

Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. 

Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura.
==Heograpiya==
[[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]]
[[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]]
Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan.

Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila.

Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila.

==Klima==
Ayon sa [[pagbubukod ng klima na[[ tropiko Moonson klima]] ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropiko Moonson  na klima|tropiko basa at tuyo na klima]] . Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre dahil malapit ito sa[[ Tropiko ng Kancer klima]]

{{-}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;&quot;
! style=&quot;background: #99CCCC; color: #000080&quot; height=&quot;17&quot; |Buwan
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Enero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Pebrero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Marso
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Abril
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Mayo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hunyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hulyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Agosto
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Setyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Oktubre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Nobyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Disyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Taon
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; |Katamtamang Mataas na Temperatura°C
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 21
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Ulan (cm)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 2
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 3
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 12
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 26
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 40
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 36
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 34
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 19
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 13
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 6
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 197

|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric |date=2012-03-07 }}''
|}

==Pamahalaan at politika==
{{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}}

===Mga lungsod at bayan===
[[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]]

Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang &quot;mga lungsod na mataas na urbanisado&quot;, at isang malayang bayan: [[Pateros]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lungsod {{small|o}}&lt;br /&gt;bayan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Retrato
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Densidad
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; | Petsa ng pagsapi bilang lungsod
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; colspan=2 |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | /km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | /sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Caloocan]]
| [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]]
| {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1962
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Las Piñas]]
| [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]]
| {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1997
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Makati]]
| [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]]
| {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Malabon]]
| [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]]
| {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Mandaluyong]]
| [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]]
| {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Maynila]]
| [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]]
| {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1571
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Marikina]]
| [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]]
| {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1996
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Muntinlupa]]
| [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]]
| {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Navotas]]
| [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]]
| {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Parañaque]]
| [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]]
| {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasay]]
| [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]]
| {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1947
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasig]]
| [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]]
| {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pateros]]
| [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]]
| {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}}
| {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''Hindi pa isang lungsod''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lungsod Quezon]]
| [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]]
| {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1939
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]]
| [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]]
| {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Taguig]]
| [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]]
| {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2004
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Valenzuela]]
| [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]]
| {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-class=&quot;sortbottom&quot;
! scope=&quot;row&quot; colspan=3 style=&quot;text-align:left;&quot; | Kabuuan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 12,877,253
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 613.94
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:none;border-bottom:none |
|-class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;&quot;
| colspan=9 style=&quot;padding-left:1em;&quot; |
{{Ordered list
| list_style_type=lower-alpha
| {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=&quot;PSA-CitiesList&quot;&gt;{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}&lt;/ref&gt; --&gt;
| {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.&lt;ref name=&quot;PaterosGovPH-LandUse&quot;&gt;{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}&lt;/ref&gt;
}}
|}
{{clear}}

===Mga distrito===
Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan.  Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l.

Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod:

[[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]]
{{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}}
{{clear}}

==Ekonomiya==
Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.&lt;ref&gt;https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.&lt;/ref&gt;

==Lugar ng Libangan at Palatandaan==
{{Empty section}}

==Transportasyon==
{{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}
{{see also|Metro Manila Dream Plan}}

Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt;

===Mga daan at lansangan===
{{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]]
[[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]]
Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads'').

Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4.

Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]].

[[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]]
Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping &quot;E&quot; (nangangahulugang &quot;''expressway''&quot; o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo.

Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV'').

===Mga sistemang daambakal===
{{update}}
{{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}}
[[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]]
[[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]]

May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang [[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]].

Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot;&gt;{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation &amp; Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; 

Sa kasalukuyan, itinatayo ang [[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;

Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang [[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot; /&gt; Isang ikalawang pagpapahaba, ang [[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]].

Ang [[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===Himpapawid===

Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo 2012  |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]].

===Ferry===
[[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana.

==Demograpiko==
{{Philippine Census
| title=Populasyon ng&lt;br&gt;Pambansang Punong Rehiyon
| 1903=
| 1918=
| 1939=
| 1948=
| 1960=
| 1970=
| 1975=
| 1980= 5925884
| 1990= 7948392
| 1995= 9454040
| 2000= 9932560
| 2007= 11553427
| 2010= 11855975
| 2015= 12877253
| footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority&lt;ref name=&quot;MetroManilaCensus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2010 Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCR PDF Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}}

Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.&lt;ref name=&quot;Demographia&quot;&gt;{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}&lt;/ref&gt; Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo.

Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509).

===Mga ''slum''===
Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest  |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest  |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
{{Empty section}}

==Kalusugan==
{{Empty section}}

==Seguridad at Pulisya==
{{Empty section}}

==Palingkurang-bayan==

===Kuryente===
{{Empty section}}

===Tubig===
{{Empty section}}

===Komunikasyon===
{{Empty section}}

===Pamamahala ng mga Basura===
{{Empty section}}

===Tingnan din===

*Tropiko Moonson Climate

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{Metro Manila}}
{{Rehiyon ng Pilipinas}}
{{Philippines political divisions}}
{{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}}

[[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]]
[[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]]
[[Kategorya:Luzon]]</text>
      <sha1>i2iv5azlx5trdgkzjkjv1r1yqfcpsii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215922</id>
      <parentid>2215920</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T08:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid 3 revisions from [[Special:Diff/2215905|2215905]] until [[Special:Diff/2215920|2215920]]</comment>
      <origin>2215922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42068" sha1="pwg6hllqoe0rhhiz9g3yzu9ptb8m6lf" xml:space="preserve">{{About|kalakhang kabisera ng Pilipinas|kabiserang lungsod|Maynila|ibang paggamit|Maynila (paglilinaw)}}
{{infobox settlement
| name = Kalakhang Maynilà&lt;br /&gt;''Metro Manila''
| official_name = Pambansang Punong Rehiyon&lt;br /&gt;''National Capital Region (NCR)''
| native_name = ᜃᜎᜃ᜔ᜑᜅ᜔ ᜋᜌ᜔ᜈᜒᜎ
| native_name_lang = tl
| other_name = Kamaynilaan
| settlement_type = [[Kalakhang pook|Kalakhan]] at [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]]
| image_skyline = {{multiple image
 | perrow        = 1/2/2/2
 | border        = infobox
 | total_width   = 300
 | caption_align = center
 | image1        = Makati City Lights (Jopet Sy) - Flickr.jpg
 | alt1          = Makati CBD
 | caption1      = [[Makati Central Business District]]
 | image2        = Quezon Monument in Quezon Memorial.jpg
 | alt2          = Quezon Memorial Shrine
 | caption2      = [[Quezon Memorial Shrine]]
 | image3        = Rizal Monument (Manila, 2024).jpg
 | alt3          = Rizal Park known as Luneta Park
 | caption3      = [[Liwasang Rizal]]
 | image4        = BGC - BHS Central Jan 8 2025.jpg
 | alt4          = Bonifacio High Street
 | caption4      = Bonifacio High Street
 | image5        = 
Ortigas Center (Met. Manila) - Flickr.jpg
 | alt5          = Ortigas Center at night
 | caption5      = [[Sentrong Ortigas]]
 | image6        = Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 51.jpg
 | alt6          = National Museum of Fine Arts
 | caption6      = [[Pambansang Museo ng Sining]]
 | image7        = 
View of Pasay City at SM Mall of Asia.tif
 | alt7          =  SM Mall of Asia
 | caption7      = [[SM Mall of Asia]]
 | image8        = Bonifacio Monument (Guillermo Tolentino).jpg
 | alt8          = Monumento
 | caption8      = [[Bonifacio Monument]]
 | image9        = 400 Year old Beauty.jpg
 | alt9          = University of Santo Tomas facade
 | caption9      = [[Unibersidad ng Santo Tomas]]
}}
| image_caption = 
| image_flag = 
| image_seal = 
| image_shield = 
| image_map = {{PH wikidata|image_map}}
| map_caption = Lokasyon sa Pilipinas
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|3=region:PH_type:adm2nd_source:GNS|display=inline,title}}
| subdivision_type = Bansa
| subdivision_name = {{PHL}}
| subdivision_type1 = Nangangasiwang entidad
| subdivision_name1 = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| established_title = Naitatag
| established_date = 7 Nobyembre 1975&lt;ref name=&quot;LawPhil&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lawphil.net/statutes/presdecs/pd1975/pd_824_1975.html|title=Presidential Decree No. 824 November 7, 1975|website=lawphil.net|publisher=[[Arellano University|Arellano Law Foundation]]|accessdate=14 Enero 2014}}&lt;/ref&gt;
| parts_type = Binubuo ng
| parts_style = para
| p1 = {{Collapsible list
  | title = 16 na lungsod at&lt;br /&gt;isang bayan
  | 1 = '''[[Manila]]'''
  | 2 = [[Caloocan]]
  | 3 = [[Las Piñas]]
  | 4 = [[Makati]]
  | 5 = [[Malabon]]
  | 6 = [[Mandaluyong]]
  | 7 = [[Marikina]]
  | 8 = [[Muntinlupa]]
  | 9 = [[Navotas]]
  | 10 = [[Parañaque]]
  | 11 = [[Pasay]]
  | 12 = [[Pasig]]
  | 13 = [[Lungsod Quezon]]
  | 14 = [[San Juan, Metro Manila|San Juan]]
  | 15 = [[Taguig]]
  | 16 = [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]]
  | 17 = [[Pateros]]
  }}
| government_type = Kalakhang pamahalaan sa ilalim ng desentralisadong balangkas&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Manasan|first1=Rosario|last2=Mercado|first2=Ruben|title=Governance and Urban Development: Case Study of Metro Manila|journal=Philippine Institute for Development Studies Discussion Paper Series|date=Pebrero 1999|issue=99-03|url=https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|accessdate=15 Disyembre 2018|archive-date=16 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216210904/https://dirp3.pids.gov.ph/ris/pdf/pidsdps9903.PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| governing_body = [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila]]
| leader_party = [[Liberal Party (Philippines)|LP]]
| leader_title = Tagapangulo
| leader_name = [[Danilo Lim]]
| leader_title1 = Konsehal ng kalakhan
| leader_name1 = Konseho ng kalakhang Maynila
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = 619.57
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 12877253
| population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}}
| population_footnotes = {{PH census|2015}}
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 24100000 (Hindi pagtitipon, lugar ng kalakhan)
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;citypop-Aggs&quot;&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html|title=The Principal Agglomerations of the World|website=citypopulation.de|accessdate=8 Disyembre 2017}}&lt;/ref&gt;
| population_demonyms = Tagalog: Manileño(-a), Manilenyo(-a), Taga-Maynila&lt;br /&gt;Ingles: Manilan;&lt;br /&gt;Kastila: ''manilense'',{{efn-la|Ito ang orihinal na pagsasalin sa wiking Espanyol, at ginamit din ito ni José Rizal sa kanyang obra na ''El filibusterismo''.}} ''manileño''(-''a'')
| postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]]
| postal_code = {{PH wikidata|postal_code}}
| area_code = {{PH wikidata|area_code}}
| area_code_type = {{areacodestyle}}
| blank_name_sec1 = [[Gross Domestic Product|GDP]] (2020)
| blank_info_sec1 = [[Philippine peso|₱]]5.8 trilyon&lt;br /&gt;[[USD|$]]120.56 bilyon
| blank1_name_sec1 = Bilis ng paglago
| blank1_info_sec1 = {{increase}} (7.5%)
| blank_name_sec2 = Palatandaan ng pagunlad ng mga mamamayan (HDI)
| blank_info_sec2 = {{increase}} 0.837 ({{fontcolor|Darkgreen|Sobrang taas}})
| blank1_name_sec2 = Antas ng HDI
| blank1_info_sec2 = Pangalawa (2015) 
| blank3_name_sec1 = Pulisya
| blank3_info_sec1 = NCRPO
| iso_code = {{PH wikidata|iso_code}}
| website = {{Official URL}}
| timezone = [[Philippine Standard Time|PST]]
| utc_offset = +8
| footnotes = {{notelist-la}}
}}

Ang '''Kalakhang Maynila''' ({{langx|en|Metropolitan Manila}}), opisyal na itinalaga bilang '''Pambansang Punong Rehiyon '''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino|last=|first=|date=2013|website=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|language=Filipino|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923032240/https://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf|archive-date=23 September 2021|access-date=27 Marso 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ({{langx|en|National Capital Region}}), ay ang kabiserang [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at ang pinakamalaking [[kalakhang pook]] ng [[Pilipinas]]. Ito ay matatagpuan sa silangang ng [[Look ng Maynila]], at pinapagitnaan ng mga rehiyon ng [[Gitnang Luzon]] at ng [[Calabarzon]]. Binubuo ito ng 16 na lungsod: [[Maynila]]—ang kabisera ng bansa—[[Caloocan]], [[Las Pinas|Las Piñas]], [[Lungsod Quezon]], [[Makati]], [[Malabon]], [[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Muntinlupa]], [[Navotas]], [[Parañaque]], [[Pasay]], [[Pasig]], [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]], [[Taguig]], at [[Valenzuela]], pati na rin ang bayan ng [[Pateros]]. Ang rehiyon ay may sukat na {{convert|636.00|sqkm}} at may kabuuang populasyon na 14,001,751 ayon sa senso ng 2024.

Ang rehiyon ay sentro ng kultura, ekonomiya, pangangalakal, edukasyon, lipunan, at politika ng [[Pilipinas]].

== Kasaysayan ==
{{See also|Kasaysayan ng Maynila}}
{{Further|Kabisera ng Pilipinas}}
{{multiple image
 | direction = horizontal
 | width = 150
 | align = right
 | footer = Mapa ng lalawigan ng [[Maynila]]
 | image1 = Manila Province.jpg
 | alt1 = 
 | caption1 =
 | image2 =
 | alt2 = 
 | caption2 =
}}

=== Kaharian ng Lusong ===
[[Talaksan:Map of Manila 1570.png|left|thumb|229x229px|Ang mapa ng sinaunang Maynila noong 1570. Ang bayan ng Maynila ay naka-kulay dilaw.]]
Isang makasaysayang kaharian na kilala bilang [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] ang kabilang sa mga teritoryo na minsang nasaklaw sa mga sinaunang kaharian. Kasama rin dito ang mga isla sa paligid ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] at [[Bayan ng Tondo|Tondo]], ngunit may mas maliit na kaharian din katulad ng [[Malabon|Tambobong]], Taguig, Pateros, at ang pinagtibay na kaharian ng [[Cainta]]. 

=== Panahon ng Kastila, Himagsikan at Panahon ng Amerikano ===
Naging kabisera ito ng kolonyal na Pilipinas, at ang [[Intramuros]] ay nagsilbi bilang sentro ng kapangyarihang kolonyal. Noong 1898, isinama ang lungsod ng [[Manila]] at 23 iba pang mga bayan. Ang [[Marikina|Mariquina]] ay nagsilbi ring kabisera ng Pilipinas mula 1898–1899, noong inilipat ang soberanya ng Pilipinas sa [[Estados Unidos]]. Noong 1901, ang lalawigan ng Maynila ay pinawalangbisa at halos lahat ng teritoryo nito ay inilipat sa noo'y bagong lalawigan ng [[Rizal]].

Mula pa noong panahong kolonyal ng mga Espanyol, ang Maynila ay itinuturing bilang isang orihinal na [[lungsod pandaigdig]]. 

Ang [[galeon ng Maynila]] ay ang pinaka-unang kilalang kalakalan na naglayag sa rutang pangkalakaran sa [[Karagatang Pasipiko]] sa loob ng 250 taon, na nagdadala sa Espanya ng mga karagamentong may luho, benepisyong pang-ekonomiya, at pagpapalit ng kultura.
==Heograpiya==
[[Talaksan:Iss047e099713 lrg Manila.jpg|500x500px|thumb|center|Retratong satelayt ng Kalakhang Maynila na kinuha mula sa [[International Space Station]] noong Mayo 2016.]]
[[Talaksan:Metro Manila view from Manila Bay - Makati and Pasay (Fort San Felipe, Cavite City; 2017-04-03).jpeg|thumb|Tanawin ng Kalakhang Maynila mula sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Moog ng San Felipe]] sa [[Kabite]].]]
Matatagpuan sa 14°40' H 121°3 S, ang Kalakhang Maynila ay nasa isang ''isthmus'' na naghahanggan sa [[Lawa ng Laguna]] sa timog silangan at sa [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ang pook metropolitan ay nasa malawak na kapatagan. Naghahanggan ang sakop nito sa [[Bulacan]] sa hilaga, sa lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa silangan, sa [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] sa timog at sa [[Kabite]] sa timog kanluran. Hinahati ng [[Ilog Pasig]] ang Kalakhang Maynila na nagdudugtong sa dalawang katubigan kinahahanggan nito sa kanluran at silangan.

Pinakamaliit sa mga rehiyon ng Pilipinas ang Kalakhang Maynila, subalit pinakamatao at pinakamakapal ang [[populasyon]] nito. 636 kilometrong parisukat ang lawak nito at pinapaligiran ito ng mga lalawigan ng [[Bulacan]] sa hilaga, [[Rizal]] sa silangan, at [[Laguna]] at [[Cavite]] sa timog. Matatagpuan naman sa kanluran ng Kalakhang Maynila ang [[Look ng Maynila]] at sa timog-silangan naman ang [[Laguna de Bay]]. Dumadaloy sa gitna ng Kalakhang Maynila ang [[Ilog Pasig]] na siyang nagdudugtong [[Lawa ng Laguna|Laguna de Bay]] sa Look ng Maynila.

Ang Kalakhang Maynila ay itinuturing ''swampy'' [[isthmus]] na may karaniwang elebasyon na 10 metro. Ang pangunahing anyong tubig ng Kalakhang Maynila ay ang [[Ilog Pasig]]; ito ang humahati sa isthmus ng Kalakhang Maynila.

==Klima==
Ayon sa [[pagbubukod ng klima na Köppen]], ang Pambansang Punong Rehiyon ay may [[tropikong sabana na klima|tropikong basa at tuyo na klima]] at [[tropikong balaklaot na klima]]. Ang Kalakhang Maynila ay may maikling [[tagtuyo]] mula Enero hanggang Mayo, at may pagkahabang [[tag-ulan]] mula Hunyo hanggang Disyembre.

{{-}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;&quot;
! style=&quot;background: #99CCCC; color: #000080&quot; height=&quot;17&quot; |Buwan
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Enero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Pebrero
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Marso
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Abril
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Mayo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hunyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Hulyo
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Agosto
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Setyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Oktubre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Nobyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Disyembre
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; | Taon
|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; |Katamtamang Mataas na Temperatura°C
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 33
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 32
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 30
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 31

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Katamtaman Kababaan ng Temperatura°C (°F)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 21
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 25
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 24
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 22
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 23

|-
! style=&quot;background: #99CCCC; color:#000080;&quot; height=&quot;16;&quot; |Ulan (cm)
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 2
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 1
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 3
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 12
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 26
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 40
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 36
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 34
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 19
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 13
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 6
| style=&quot;color:#000000;&quot; | 197

|-
| colspan=&quot;14&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;&quot;|''Pinagkunan: [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric Weatherbase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307224333/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=092489&amp;refer=&amp;units=metric |date=2012-03-07 }}''
|}

==Pamahalaan at politika==
{{further|Mga paghahating pampangasiwaan ng Kalakhang Maynila}}

===Mga lungsod at bayan===
[[Talaksan:Metro Manila in the Philippines.png|thumb|Mapa ng Kalakhang Maynila.]]

Ang labimpitong mga yunit ng lokal na pamahalaan ng Kalakhang Maynila ay administratibong kapantay sa mga lalawigan. Binubuo ang mga ito ng labing-anim na mga [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon ng lungsod|malayang lungsod]] na iniuri bilang &quot;mga lungsod na mataas na urbanisado&quot;, at isang malayang bayan: [[Pateros]].

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto;text-align:right;font-size:95%;background-color:#FDFDFD;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lungsod {{small|o}}&lt;br /&gt;bayan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Retrato
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Populasyon {{small|(2015)}}{{PH census|2015}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Lawak{{ref label|Area|a|none}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Densidad
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; | Petsa ng pagsapi bilang lungsod
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; colspan=2 |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | /km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | /sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Caloocan]]
| [[Talaksan:9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg|200px]]
| {{percent and number|1,583,978|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|53.20|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,583,978/53.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1962
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Las Piñas]]
| [[Talaksan:Barangay Talon Las Pinas City Aerial Photo.jpg|200px]]
| {{percent and number|588,894|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|32.02|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|588,894/32.02|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1997
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Makati]]
| [[Talaksan:Makaki skyline (from PUP Hasmin) (Magsaysay Boulevard, Santa Mesa, Manila)(2018-02-22).jpg|200px]]
| {{percent and number|582,602|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|21.73|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|582,602/21.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Malabon]]
| [[Talaksan:MalabnCityHallChurchjf0848 07.JPG|200px]]
| {{percent and number|365,525|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|15.96|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|365,525/15.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2001
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Mandaluyong]]
| [[Talaksan:Laika ac Manila (6445259459).jpg|200px]]
| {{percent and number|386,276|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.06|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|386,276/11.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1994
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Maynila]]
| [[Talaksan:Manila downtown - Binondo, Quiapo, Quezon Bridge, Pasig River, Arroceros (close-up) (Manila)(2018-02-07).jpg|200px]]
| {{percent and number|1,780,148|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|42.88|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1,780,148/42.88|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1571
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Marikina]]
| [[Talaksan:MarikinaRiverBankShoesjf9425 20.JPG|200px]]
| {{percent and number|450,741|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|22.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|450,741/22.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1996
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Muntinlupa]]
| [[Talaksan:Filiinvest Cityscape at night.jpg|200px]]
| {{percent and number|504,509|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|41.67|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|504,509/41.67|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Navotas]]
| [[Talaksan:PIC TEMP GEO 100917 0 (93).JPG|200px]]
| {{percent and number|249,463|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|11.51|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|249,463/11.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Parañaque]]
| [[Talaksan:Coastal Road Aerial View.JPG|200px]]
| {{percent and number|664,822|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|47.28|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|664,822/47.28|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasay]]
| [[Talaksan:Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG|200px]]
| {{percent and number|416,522|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|18.64|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|416,522/18.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1947
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pasig]]
| [[Talaksan:Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg|center|frameless|201x201px]]
| {{percent and number|755,300|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|31.46|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|755,300/31.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1995
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Pateros]]
| [[Talaksan:Pateros overview.jpg|200px]]
| {{percent and number|63,840|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|1.76|km2|abbr=values|disp=table}}{{ref label|PaterosArea|b|none}}
| {{convert|{{sigfig|63,840/1.76|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | ''Hindi pa isang lungsod''
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Lungsod Quezon]]
| [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|200px]]
| {{percent and number|2,936,116|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|165.33|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|2,936,116/165.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1939
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]]
| [[Talaksan:Wilson Street, Greenhills, San Juan City, Philippines - panoramio.jpg|200px]]
| {{percent and number|122,180|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|5.87|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|122,180/5.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2007
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Taguig]]
| [[Talaksan:Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg|200px]]
| {{percent and number|804,915|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.18|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|804,915/45.18|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 2004
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Valenzuela]]
| [[Talaksan:Birds-eye view of Marulas, Valenzuela City.jpg|200px]]
| {{percent and number|620,422|12,877,253|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|45.75|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|620,422/45.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 1998
|-class=&quot;sortbottom&quot;
! scope=&quot;row&quot; colspan=3 style=&quot;text-align:left;&quot; | Kabuuan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 12,877,253
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 613.94
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|613.94|km2|disp=number|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{sigfig|12,877,253/613.94|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|disp=number}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background-color:none;border-bottom:none |
|-class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;&quot;
| colspan=9 style=&quot;padding-left:1em;&quot; |
{{Ordered list
| list_style_type=lower-alpha
| {{note label|Area|a|none}}Ang mga bilang ng sukat ng lupain ay mula sa Philippine Institute of Volcanology and Seismology at Geoscience Australia.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/engine/wp-content/uploads/2013/10/Solidum-Update-of-Earthquake-Hazards-and-Risk-Assessment-of-MMla-14Nov2013.pdf |title=An Update on the Earthquake Hazards and Risk Assessment of Greater Metropolitan Manila Area |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] |deadurl=no |date=November 14, 2013 |accessdate=May 16, 2016 }}{{dead link|date=June 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |title=Enhancing Risk Analysis Capacities for Flood, Tropical Cyclone Severe Wind and Earthquake for the Greater Metro Manila Area Component 5 – Earthquake Risk Analysis |publisher=[[Philippine Institute of Volcanology and Seismology]] and [[Geoscience Australia]] |deadurl=no |accessdate=May 16, 2016 |archive-date=Agosto 6, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806150011/http://ndrrmc.gov.ph/attachments/article/1509/Component_5_Earthquake_Risk_Analysis_Technical%20Report_-_Final_Draft_by_GA_and_PHIVOLCS.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=&quot;PSA-CitiesList&quot;&gt;{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities|url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=4 April 2016}}&lt;/ref&gt; --&gt;
| {{note label|PaterosArea|b|none}}Ang sukat ng lupain ng Pateros ay mula sa opisyal na websayt ng pamahalaan ng Munisipyo ng Pateros.&lt;ref name=&quot;PaterosGovPH-LandUse&quot;&gt;{{cite web|title=Land Use Classification|url=http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|website=Municipality of Pateros|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915135633/http://www.pateros.gov.ph/about_pateros/profile/land_use.asp|archivedate=15 September 2008}}&lt;/ref&gt;
}}
|}
{{clear}}

===Mga distrito===
Hindi tulad ng ibang rehiyon na nahahati sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], nahahati ang Kalakhang Maynila sa limang hindi administratibong distrito, na nakauri batay sa [[heograpiya]] nito gamit ang [[Ilog Pasig]] bilang reperensiya. Nabuo ang mga distritong ito noong 1976 ngunit walang lokal na [[pamahalaan]] o may kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas|kongreso]], salungat sa mga lalawigan.  Ginagamit ang mga distritong ito para sa layuning piskal at [[estadistika]]l.

Nahahati ang mga lungsod at munisipyo sa Kalakhang Maynila sa apat na distrito, ang mga ito ang sumusunod:

[[Talaksan:Districts of Metro Manila.svg|thumb|left|Mga distrito ng Kalakhang Maynila]]
{{Mga distrito ng Kalakhang Maynila}}
{{clear}}

==Ekonomiya==
Ang Pambansang Punong Rehiyon ay bumuo ng 36% ng pambansang kita noong 2018.&lt;ref&gt;https://psa.gov.ph/grdp/grdp-id/138508. Philippine Statistics Authority.&lt;/ref&gt;

==Lugar ng Libangan at Palatandaan==
{{Empty section}}

==Transportasyon==
{{main|Transportasyon sa Kalakhang Maynila}}
{{see also|Metro Manila Dream Plan}}

Ayon sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board]], ang pampublikong sakayan sa Kalakhang Maynila ay binubuo ng mga sumusunod: 46% ng mga tao ay lumilibot sa pamamagitan ng mga [[dyipni]], 32% sa pamamagitan ng mga pampribadong kotse, 14% sa pamamagitan ng bus, at 8% ay gumagamit ng sistemang [[daambakal]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/nation/85871-jeepney-feeder-vehicle-transport-plan |title=Fixing traffic: Jeeps eyed as feeders to bus routes |author=Katerina Francisco |publisher=Rappler |date=5 Marso 2015 |accessdate=5 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt; Nakaalinsunod ang pagpapausbong ng transportasyon ng Kamaynilaan sa [[Metro Manila Dream Plan]], na binubuo ng pagpapatayo ng mga impraestruktura na tatagal hanggang 2030 at tumutugon sa mga usaping ukol sa trapiko, paggamit ng lupain, at kalikasan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |title=JICA transport study lists strategies for congestion-free MM by 2030 |publisher=[[Japan International Cooperation Agency]] |date=2 Setyembre 2014 |accessdate=27 Marso 2015 |archive-date=2 Agosto 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150802043347/http://www.jica.go.jp/philippine/english/office/topics/news/140902.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/102377/japan-presents-57-b-dream-plan-to-solve-metro-congestion/ |title=Japan presents $57-B ‘dream plan’ to solve Metro congestion |author=Jerry E. Esplanada |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |date=20 Abril 2014 |accessdate=27 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt;

===Mga daan at lansangan===
{{main|Talaan ng mga lansangan sa Kalakhang Maynila}}
[[Talaksan:EDSA-Cubao - northbound to Timog (Quezon City)(2017-08-13).jpg|thumb|Tanawing panghimpapawid ng [[Abenida Epifanio de los Santos|EDSA]], ang pinakaabalang lansangan sa kalungsuran.]]
[[Talaksan:NAIA Expressway.jpg|thumb|[[NAIA Expressway]], ang kauna-unahang mabilisang daanang pampaliparan sa kalakhan at sa bansa.]]
Itinayo ang mga daan ng Kamaynilaan sa paligid ng [[Maynila|Lungsod ng Maynila]]. Ibinukod ang mga daan bilang mga lokal na daan, pambansang daan, o daang subdibisyon. Mayroong sampung daang radyal na lumalabas ng lungsod. Gayundin, mayroong limang daang palibot na bumubuo sa isang serye na mga bilugang hating-bilog na arko sa paligid ng Maynila. Ang mga daang palibot at daang radyal ay mga sistema ng nakakonektang daan at lansangan. Isang suliranin sa mga daang palibot ay mga nawawalang daan (''missing road links''). Ito ay mga daan na hindi pa itinatayo (sa ngayon) para magbigay-daan sa pagpapausbong dahil sa mabilisang urbanisasyon ng Kamaynilaan. Inilulutas na ng kalakhan ang suliraning ito sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga nawawalang daan o sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga daang nag-uugnay (''connector roads'').

Isang mahalagang daang palibot ay ang [[Daang Palibot Blg. 4]] (o C-4), na binubuo ng Daang C-4 sa Navotas at Malabon, [[Daang Samson]] sa Caloocan, at [[EDSA]] (Abenida Epifanio de los Santos]]. Dumadaan ito sa mga lungsod ng Pasay, Makati, Mandaluyong, Lungsod Quezon, at Caloocan. Sinusundan ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3 ng MRT]] ang pagkakalinya ng EDSA mula [[Abenida Taft]] sa Pasay hanggang [[Trinoma]] malapit sa sangandaan nito sa [[Abenida North]]. Ang [[Daang Palibot Blg. 5]], o mas-kilala bilang C-5, ay nagsisilbi sa mga nakatira malapit sa mga hangganang panrehiyon ng Kamaynilaan at nagsisibi ring alternatibong ruta para sa C-4.

Ang pinakatanyag na daang radyal ay ang [[Daang Radyal Blg. 1]] (R-1), na binubuo ng [[Kalye Bonifacio]] (''Bonifacio Drive''), [[Bulebar Roxas]], at [[Manila–Cavite Expressway]] (o ''Coastal Road''). Inuugnay nito ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Kabite]]. Ang mga iba pang kilalang daang radyal sa Kamaynilaan ay ang [[Daang Radyal Blg. 3]] (R-3), o ang [[South Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa [[Laguna]]; [[Daang Radyal Blg. 6]], na binubuo ng [[Bulebar Ramon Magsaysay]], [[Bulebar Aurora]], at [[Lansangang Marikina–Infanta]] na dumadaan patungong [[Rizal]]; [[Daang Radyal Blg. 7]] (R-7), na nag-uugnay ng Maynila sa Lungsod Quezon at [[San Jose del Monte]], [[Bulacan]]; at [[Daang Radyal Blg. 8]] (R-8), o ang mga daan ng [[Abenida Bonifacio]] at [[North Luzon Expressway]] na nag-uugnay ng Kamaynilaan sa mga lalawigan sa hilaga tulad ng Bulacan at [[Pampanga]].

[[Talaksan:Padre Burgos Avenue - Route 150 marker with city hall clock tower (Ermita, Manila)(2017-06-12).jpg|thumb|Isang palatandaan ng [[Pambansang Ruta Blg. 150|N150]] sa [[Abenida Padre Burgos]]. Ang nasabing abenida ay isang bahagi ng nabanggit na ruta ng [[sistemang lansangambayan ng Pilipinas]].]]
Ang sistemang daang radyal at palibot ay kasalukuyang pinapalitan ng isang [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas|bagong sistema ng nakabilang na lansangambayan]] na ipinapatupad ng [[Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan (Pilipinas)|Kagawaran ng Pagawaing Bayan at Lansangan]] (DPWH), at kasalukuyang inilalagay ang mga bagong palatandaan sa pagpapatupad nito. Itinatanda ang mga mabilisang daanan ng mga bilang na may unlaping &quot;E&quot; (nangangahulugang &quot;''expressway''&quot; o mabilisang daanan). Itinakda naman ang mga pambansang lansangan ng mga bilang may isa hanggang tatlong tambilang, maliban lamang sa mga lansangang iniuri bilang mga pambansang daang tersiyaryo.

Sa ngayon, tuluy-tuloy ang pagtatayo ng [[Metro Manila Skyway|Metro Manila Skyway Stage 3]] at ang [[NAIA Expressway|NAIA Expressway Phase 2]] na bahagi ng Metro Manila Dream Plan. Kabilang sa mga iba pang proyekto itinatayo ay ang pagpapaganda ng EDSA, pagtatayo ng Taft Avenue Flyover, at ang pagtatayo ng mga nawawalang daan para sa mga daang palibot circumferential roads (hal. ''Metro Manila Interchange Project Phase IV'').

===Mga sistemang daambakal===
{{update}}
{{See also|Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila}}
[[Talaksan:Metro Manila rail network.svg|thumb|Mapa ng sistema ng mga tren sa Kalakhang Maynila]]
[[Talaksan:MRT-2 J. Ruiz Station.jpg|thumb|Ang [[Estasyong J. Ruiz ng LRT|Estasyon ng J. Ruiz]] ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]].]]

May tatlong linyang daambakal ang Kalakhang Maynila, na pinangangasiwaan ng dalawang entidad. Ang&amp;nbsp;[[Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRTA) ay nagtatakbo ng&amp;nbsp;[[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]] (Linyang&amp;nbsp;Lunti) at [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] (Linyang Bughaw). Sa kabilang banda, ang [[Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila]] ay nagtatakbo ng [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]] (Linyang Dilaw) na dumadaan sa [[EDSA]].

Ang Unang Linya ay may 560,000 bilang ng mga mananakay kada linggo.&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot;&gt;{{cite web |url=http://ppp.gov.ph/?p=7641 |title=Line 1 Cavite Extension and Operation &amp; Maintenance |publisher=Public-Private Partnership Center |accessdate=24 Marso 2015 |archive-date=2015-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150316021231/http://ppp.gov.ph/?p=7641 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong Pebrero 2014, ang kabuuang bilang na 14.06 milyong pasahero ang gumamit ng Unang Linya habang 6.13 milyon naman ang gumamit ng Ikalawang Linya.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/592927/did-you-know-lrt-1-and-2-ridership |title=Did you know: Lines 1 and 2 ridership |publisher=''[[Philippine Daily Inquirer|INQUIRER.net]]'' |author= Marielle Medina |accessdate=24 Marso 2015 }}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;

Sa kasalukuyan, itinatayo ang&amp;nbsp;[[Ikapitong Linya ng Metro Rail Transit ng Maynila]] (Linyang Pula). Pag-nakumpleto, uugnayin nito&amp;nbsp;ang Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Bulacan]]. Bukod pa riyan, isang ''common station'' na mag-uugnay ng Unang Linya, Ikatlong Linya, at Ikapitong Linya ay nakapanukala, subalit ang pagtatayo nito ay hinahadlangan ng [[burukrasya]] sa [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr), mahigpit na alitan sa korporasyon, at mga usapin ukol sa ipinapanukalang lokasyon nito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mb.com.ph/common-station-at-sm-north-edsa-pushed-for-lrt1-mrt3-and-mrt7/ |title=Common station at SM North EDSA pushed for LRT1, MRT3, and MRT7 |publisher=''[[Manila Bulletin]]'' |author= Kris Bayos |date=4 Pebrero 2015 |accessdate=24 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/175-real-estate/60529-sm-ayala-mrt-lrt-common-station |title=Why SM is after the MRT-LRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Judith Balea |date=14 Hunyo 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rappler.com/business/industries/208-infrastructure/75267-sm-north-common-station |title=DOTC eyeing another LRT-MRT common station |publisher=''Rappler'' |author= Mick Basa |date=20 Nobyembre 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372930/economy/companies/sc-stops-dotc-lrta-from-building-mrt-lrt-common-station-in-front-of-trinoma |title=SC stops DOTC, LRTA from building common station in front of Trinoma |publisher=''[[GMA News and Public Affairs|GMA News]]'' |author= Danessa O. Rivera |date=1 Agosto 2014 |accessdate=26 Marso 2015}}&lt;/ref&gt;

Ipinanukala na ipapahaba ang Linya 1 papuntang&amp;nbsp;[[Bacoor]] sa lalawigan ng [[Kabite]].&lt;ref name=&quot;LRT PPP&quot; /&gt; Isang ikalawang pagpapahaba, ang&amp;nbsp;[[Ika-anim na Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]], ang mag-uugnay ng Bacoor sa [[Dasmarinas]] sa kahabaan ng [[Lansangang Aguinaldo]]. Sa ngayon, itinatayo ang Silangang Ekstensyon ng Linya 2. Ang silangang ekstensyon na ito ang mag-uugnay ng Kalakhang Maynila sa lalawigan ng [[Rizal]]. Ipapahabain rin ito pakanluran sa hinaharap, at dahil diyan mas-dadami ang ugnayan sa mga lugar ng Divisoria at Pier 4 at ang [[Pantalan ng Maynila]].

Ang&amp;nbsp;[[Pambansang Daambakal ng Pilipinas]] (PNR) ay nagpapatakbo ng isang serbisyong riles pang-komyuter sa Kalakhang Maynila na tinatawag na [[PNR Metro South Commuter]]. Ang [[Estasyong daangbakal ng Tutuban|pangunahing estasyong terminal]] nito ay matatagpuan sa Tutuban sa [[Tondo, Maynila|Tondo]]. Kapag nakumpleto na ang kanlurang karugtong ng Linya 2, ang Tutuban ay magiging pinaka-maabalang [[estasyong palitan]] sa buong kalakhan, na may dagdag na isa pang 400,000 tao mula sa kasalukuyang 1 milyong tao na pumupuntang Tutuban Center.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/business/03/20/15/tutuban-center-may-becom≤e-manilas-busiest-transfer-station |title=Tutuban Center may become Manila's busiest transfer station |publisher=ABS-CBN News |accessdate=21 Marso 2015 }}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===Himpapawid===

Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) na matatagpuan sa mga lungsod ng [[Pasay]] at [[Parañaque]] ay ang primerang pasukan sa Kalakhang Maynila. Ito lamang ang paliparan na naglilingkod sa rehiyon at ito ang pinaka-abalang paliparan sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |title=NAIA is Philippines' busiest airport - NSCB |publisher=InterAksyon.com |author=Darwin G. Amojelar |date=03 Hulyo&amp;nbsp;2012&amp;nbsp; |accessdate=29 Hunyo 2013 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215103448/http://www.interaksyon.com/business/36428/naia-is-philippines-busiest-airport---nscb |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino ay nahahati sa mga apat na terminal: ang Terminal 1, ang Terminal 2 na ekslusibong ginagamit ng [[Philippine Airlines]], ang Terminal 3 na pinakabago at pinakamalaki sa NAIA komplex, at ang Terminal 4 na kilala rin bilang Manila Domestic Passenger Terminal. Ang isa pang paliparan na naglilingkod sa Kalakhang Maynila ay ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]] na matatagpuan sa [[Angeles]], [[Pampanga]].

===Ferry===
[[Talaksan:Blessing of New Ferry Boat - January 25, 2016.jpg|thumb|Isang bangka ng Pasig River Ferry Service.]]
Ang [[Pasig River Ferry Service]] na pinapatakbo ng [[Pangasiwaan sa Pagpapaunlad ng Kalakhang Maynila|MMDA]] ay ang [[Ferry|sistemang shuttle na lantsang pantawid]] ng Kalakhang Maynila. Dumadaan ito sa [[Ilog Pasig]] mula Plaza Mexico sa [[Intramuros]] hanggang Barangay Pinagbuhatan sa [[Pasig]]. Bagamat itinuturi itong [[ferry]], mas-kahawig nito ang isang [[taksi na pantubig]]. Ito ay may labimpitong (17) estasyon, subalit labing-apat (14) lamang ang gumagana.

==Demograpiko==
{{Philippine Census
| title=Populasyon ng&lt;br&gt;Pambansang Punong Rehiyon
| 1903=
| 1918=
| 1939=
| 1948=
| 1960=
| 1970=
| 1975=
| 1980= 5925884
| 1990= 7948392
| 1995= 9454040
| 2000= 9932560
| 2007= 11553427
| 2010= 11855975
| 2015= 12877253
| footnote=Sanggunian: Philippine Statistics Authority&lt;ref name=&quot;MetroManilaCensus&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |title=Final Results - 2007 Census of Population |publisher=Census Bureau of the Philippines |accessdate=29-03-10 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2010 Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|title=2010 Census of Population and Housing: National Capital Region|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=6 April 2012|archive-date=25 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120625152554/http://www.census.gov.ph/data/sectordata/2010/2010CPH_ncr.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NCR PDF Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|title=National Capital Region. Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010|publisher=National Statistics Office of the Philippines|accessdate=22 December 2012|archive-date=15 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103152/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/National%20Capital%20Region.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Reperensiya ng Pilipinong Senso|2015}}}}

Ang Pambansang Punong Rehiyon ay may populasyon na {{nts|12877253}}, ayon sa pambansang senso 2015. Ang kabuuang pook-urban (''urban area''), na binubuo ng pinagsamang pook-urban na tumutukoy sa tuluy-tuloy na paglawak ng urbanisasyon ng Kamaynilaan patungong [[Bulacan]], [[Kabite]], [[Laguna]], [[Rizal]], at [[Batangas]] ay may populasyon na {{nts|24123000}}.&lt;ref name=&quot;Demographia&quot;&gt;{{cite book|author1=Demographia|title=Demographia World Urban Areas|date=January 2015|edition=11th|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|accessdate=2 March 2015}}&lt;/ref&gt; Ito ang pinakamataong rehiyon sa Pilipinas, ang ikapitong pinakamataong kalakhan sa Asya, at ang ikatlong pinakamataong pook-urban sa buong mundo.

Ang mga pinakamataong lungsod sa Kamaynilaan ay [[Lungsod Quezon]] (2,936,116), [[Maynila]] (1,780,148), [[Caloocan]] (1,583,978), [[Taguig]] (804,915), [[Pasig]] (755,300), [[Parañaque]] (665,822), [[Valenzuela]] (620,422), [[Las Piñas]] (588,894), [[Makati]] (582,602), at [[Muntinlupa]] (504,509).

===Mga ''slum''===
Noong 2014, tinatayang may apat na milyong mga tumitira sa mga ''[[slum]]'' sa Kalakhang Maynila. Isang pangunahing suliranin sa mga lungsod ng Kalakhang Maynila ang kawalan ng tirahan.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newstatesman.com/world-affairs/2014/09/slums-manila-inequality-so-bad-worst-have-no-chance-protest  |title=In the slums of Manila, inequality is so bad that the worst off have no chance to protest  |author=Paul Roy |publisher=''The [[New Statesman]]'' |date=18 September 2014 |access-date=4 Nobyembre 2016}}&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
{{Empty section}}

==Kalusugan==
{{Empty section}}

==Seguridad at Pulisya==
{{Empty section}}

==Palingkurang-bayan==

===Kuryente===
{{Empty section}}

===Tubig===
{{Empty section}}

===Komunikasyon===
{{Empty section}}

===Pamamahala ng mga Basura===
{{Empty section}}

==Tingnan din==
*[[Heograpiya ng Pilipinas]]
*[[Mga rehiyon sa Pilipinas]]
*[[Pilipinas]]

==Sanggunian==
{{reflist}}

{{Metro Manila}}
{{Rehiyon ng Pilipinas}}
{{Philippines political divisions}}
{{Mga_kalakhang_pook_ng_Pilipinas}}

[[Kategorya:Mga kalakhang pook ng Pilipinas|Maynila]]
[[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Kalakhang Maynila]]
[[Kategorya:Luzon]]</text>
      <sha1>pwg6hllqoe0rhhiz9g3yzu9ptb8m6lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilocos Norte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218</id>
    <revision>
      <id>2215820</id>
      <parentid>2214286</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T12:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4513" sha1="0j0gwnyad7cxzhfu5rtht2jr46cdx8m" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine province 2
|infoboxtitle    = Lalawigan ng Ilocos Norte
|sealfile        = Ph_seal_ilocos_norte.png
|region          = [[Ilocos]] (Rehiyon I)
|capital         = [[Lungsod ng Laoag]]
|founded         = —
|pop2000         = 514241
|pop2000rank     = ika-48 pinakamalaki
|popden2000      = 151
|popden2000rank  = ika-27 pinakamababa
|areakm2         = 3399.3
|arearank        = ika-27 pinakamaliit
|hucities        = 0
|componentcities = 2
|municipalities  = 21
|barangays       = 558
|districts       = 2
|area code       = 77
|languages       = [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Ingles|Ingles]]
|governor        = Imee Marcos (kasalukuyan)
|locatormapfile  = Ph_locator_map_ilocos_norte.png
}}

Ang '''Ilocos Norte''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Hilagang Ilocos'', Ilokano: Amianan nga Ilocos) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang [[Lungsod ng Laoag]] at nakaharap ang lalawigan ng Ilocos Norte sa [[Dagat Luzón]] sa kanluran at sa [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Matatagpuan ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng Luzon at ang hangganan nito sa silangan ay ang mga lalawigan ng [[Cagayan]] at [[Apayao]], at sa timog ay ang mga lalawigan ng [[Abra]] at [[Ilocos Sur]].

Kilala ang lalawigan bilang pook kapanganakan ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]. Kilala rin ang lalawigan bilang isang lalawigan panturismo sa hilaga, kung saan matatagpuan ang [[Fort Ilocandia]], isang magarang hotel at ''resort'' na tanyag sa mga banyaga.

==Relihiyon==
Bagaman karamihian ng mga mamamayan ng Pilipinas ay tagasunod ng [[Romano Katoliko]], ang karamihan sa lalawigan ay naniniwala sa [[Simbahang Aglipay]], na itinatag ng taal ng [[Batac, Ilocos Norte|Batac]] na si [[Gregorio Aglipay]].

Matatagpuan ang ilang mga tanyag na simbahang Katoliko sa lalawigan ng Ilocos Norte:

* Simbahan ng [[Paoay]] Church ([[St. Augustine]] Church) - Napabiliang sa [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] noong 1993.
* [[St. William's Cathedral]] sa [[Laoag City|Laoag]] - Tanyag dahil sa Lumulubog na Tore ng Kampana
* [[St. Monica Parish Church]] sa [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]] - Itinalang pinakamalaking simbahan sa rehiyon ng [[Ilokos]].
* Simbahang ng [[Bacarra]] - nasira nang lumindol noong 17 Agosto 1983 ,&lt;ref name=phivolcs&gt;{{cite web |url=http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |title=Laoag Earthquake - 17 Agosto 1983 |publisher=Phivolcs |year=1983 |accessdate=2011-01-02 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815100819/http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; inayos at binuksang muli noong 1984.

Sa Ilocos Norte matatagpuan ang Dambana ng Aglipay, kung saan inilibing ang kataastaasang pinuno ng simbahan.

== Heograpiya ==
=== Pampolitika ===
[[File:Ph fil ilocos norte.png|thumb|350px|Mapang pampolitika ng Ilocos Norte]]
Nahahati ang lalawigan ng Ilocos Norte sa 558 mga [[barangay]], 21 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]].

==== Lungsod ====
* [[Lungsod ng Laoag]]
* [[Batac, Ilocos Norte|Lungsod ng Batac]]

==== Mga Bayan ====

* [[Adams, Ilocos Norte]]
* [[Bacarra, Ilocos Norte]]
* [[Badoc, Ilocos Norte]]
* [[Bangui, Ilocos Norte]]
* [[Banna, Ilocos Norte]] (Espiritu)
* [[Burgos, Ilocos Norte]]
* [[Carasi, Ilocos Norte]]
* [[Currimao, Ilocos Norte]]
* [[Dingras, Ilocos Norte]]
* [[Dumalneg, Ilocos Norte]]
* [[Marcos, Ilocos Norte]]
* [[Nueva Era, Ilocos Norte]]
* [[Pagudpud, Ilocos Norte]]
* [[Paoay, Ilocos Norte]]
* [[Pasuquin, Ilocos Norte]]
* [[Piddig, Ilocos Norte]]
* [[Pinili, Ilocos Norte]]
* [[San Nicolas, Ilocos Norte]]
* [[Sarrat, Ilocos Norte]]
* [[Solsona, Ilocos Norte]]
* [[Vintar, Ilocos Norte]]

==Mga Sanggunian==
{{reflist|2}}

== Kawing Panlabas ==
* [http://www.ilocosnorte.gov.ph Ilocos Norte]

===Tropiko Moonson Climate===
dahil malapit ito sa Tropiko ng Kancer Climate nakakaranas ng Tropiko Moonson Climate ang  Ilocos norte 
 malapithttps://web.archive.org/web/20011116235137/http://www.geocities.com/lppsec/pp/ilocosnor.htm
* [http://bacarra89ers.org/ilocosnorte Ilocos Norte in Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151703/http://www.bacarra89ers.org/ilocosnorte/ |date=2008-05-12 }}

{{Ilocos Norte}}
{{Ilocos}}
{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>0j0gwnyad7cxzhfu5rtht2jr46cdx8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mindanao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1801</id>
    <revision>
      <id>2215839</id>
      <parentid>2215766</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T17:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16334" sha1="ltw2d1wd48s2gmr0hu5fg7q2htk3onz" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = Mindanao
&lt;!--|image name = File:Mindanao Red.png
|image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--&gt;
|nickname = Timog Pilipinas
|locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}}
|map caption = Mindanao (Pilipinas)
|location = [[Timog Silangang Asya]]
|coordinates =
|archipelago = [[Pilipinas]]
|total islands = 7,107
|major islands = Mindanao, Sulu
|area_km2 = 104,530
|rank = Ika-19
|highest mount = [[Bundok Apo]]
|elevation_m = 3,412
|country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
|capital = [[Lungsod Davao]]
|country admin divisions title = Rehiyon
|country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]]
|country admin divisions title 1 = Lalawigan
|country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]]
|country largest city = [[Lungsod ng Davao]]
|country largest city population = 1,449,296
|population = 21,968,174
|population as of = 2010
|density_km2 = 232
|ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]]
}}

Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].&lt;ref name=&quot;investvine&quot;&gt;{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]]  [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim.

==Kasaysayan==
[[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]]

Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon.

Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.&lt;ref name=&quot;slate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam.

Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt;

Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa &quot;Moors&quot;, na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya).

==Heograpiya==
Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]],  at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry &amp; C.J.Cleveland. Washington DC]&lt;/ref&gt; [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian.

Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

== Pangkat ng mga pulo ng Mindanao ==
[[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]]
Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]].

==Paghihiwalay==
{{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}}
Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas 
noong ika 1972 matapos ang kaguluhan.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Mga rehiyon ng Mindanao
! scope=&quot;col&quot; | Rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon)
! scope=&quot;col&quot; | Paglalarawan
|-
|'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]]
|[[Lungsod ng Zamboanga]]
|Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&amp;mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&amp;mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]].
|-
|'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]]
|[[Cagayan de Oro]]
|Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin.
|-
|'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Davao]]
|Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]].
|-
|'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]]
|[[Koronadal]]
|Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]].
|-
|'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]]
|[[Butuan]]
|Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]].
|-
|'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Cotabato]]
|Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]].
|}

{{center|{{Mindanao labelled map}}}}
{{clear}}

{{Largest cities
| province = Mindanao
| stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate
| list_by_pop = Pilipinas
| div_name = Mindanaw
| div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon
| city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City''
| div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_1 = 1,776,949
| img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg
| city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City''
| div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_2 = 977,234
| img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg
| city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro''
| div_3 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_3 = 728,402
| img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg
| city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos''
| div_4 =  	Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_4 =697,315
| img_4 = Gen Santos city 3.jpg
| city_5 = Butuan{{!}}''Butuan''
| div_5 =  Caraga{{!}}Caraga
| pop_5 = 372,910

| city_6 = Iligan{{!}}''Iligan''
| div_6 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_6 = 450,583

| city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City
| div_7 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_7 = 325,079

| city_8 = Tagum{{!}}Tagum
| div_8 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_8 = 296,202
 
| city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia
| div_9 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_9 =  216,546	

| city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian
| div_10 =  Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_10 = 	210,452

| city_11 = Panabo{{!}}Panabo
| div_11 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_11 = 209,230	

| city_12 = Marawi{{!}}Marawi
| div_12 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_12 = 207,010

| city_13 = Koronadal{{!}}	Koronadal
| div_13 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_13 = 	195,398

| city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay
| div_14 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_14 =  190,712

| city_15 = Digos{{!}}Digos
| div_15 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_15 = 188,376

| city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok
| div_16 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_16 = 172,605

| city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City
| div_17 =   Caraga{{!}}Caraga
| pop_17 = 171,107

| city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap
| div_18 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_18 = 	165,376

| city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit
| div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_19 = 164,646

| city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan
| div_20 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_20=	160,791
}}

==Mga kawing na panlabas==
{{Commons category|Mindanao}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }}
* [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }}
* [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao]
* [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }}
* [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }}
* [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }}
* [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }}
* [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}

===See also===
*Tropiko ng Kagubatan Klima Sakop ng ekwador na  klima 
*English translate tropical Rainforest Climate covered by equatorial climate 

''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].''

{{Philippines political divisions}}
{{English2|Mindanao}}
[[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>ltw2d1wd48s2gmr0hu5fg7q2htk3onz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215843</id>
      <parentid>2215839</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Sanggunian */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16257" sha1="f4q2lgz5oiefts7k0fpf8tu1sloglvu" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = Mindanao
&lt;!--|image name = File:Mindanao Red.png
|image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--&gt;
|nickname = Timog Pilipinas
|locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}}
|map caption = Mindanao (Pilipinas)
|location = [[Timog Silangang Asya]]
|coordinates =
|archipelago = [[Pilipinas]]
|total islands = 7,107
|major islands = Mindanao, Sulu
|area_km2 = 104,530
|rank = Ika-19
|highest mount = [[Bundok Apo]]
|elevation_m = 3,412
|country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
|capital = [[Lungsod Davao]]
|country admin divisions title = Rehiyon
|country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]]
|country admin divisions title 1 = Lalawigan
|country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]]
|country largest city = [[Lungsod ng Davao]]
|country largest city population = 1,449,296
|population = 21,968,174
|population as of = 2010
|density_km2 = 232
|ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]]
}}

Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].&lt;ref name=&quot;investvine&quot;&gt;{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]]  [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim.

==Kasaysayan==
[[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]]

Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon.

Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.&lt;ref name=&quot;slate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam.

Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt;

Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa &quot;Moors&quot;, na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya).

==Heograpiya==
Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]],  at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry &amp; C.J.Cleveland. Washington DC]&lt;/ref&gt; [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian.

Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

== Pangkat ng mga pulo ng Mindanao ==
[[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]]
Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]].

==Paghihiwalay==
{{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}}
Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas 
noong ika 1972 matapos ang kaguluhan.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Mga rehiyon ng Mindanao
! scope=&quot;col&quot; | Rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon)
! scope=&quot;col&quot; | Paglalarawan
|-
|'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]]
|[[Lungsod ng Zamboanga]]
|Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&amp;mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&amp;mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]].
|-
|'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]]
|[[Cagayan de Oro]]
|Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin.
|-
|'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Davao]]
|Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]].
|-
|'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]]
|[[Koronadal]]
|Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]].
|-
|'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]]
|[[Butuan]]
|Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]].
|-
|'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Cotabato]]
|Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]].
|}

{{center|{{Mindanao labelled map}}}}
{{clear}}

{{Largest cities
| province = Mindanao
| stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate
| list_by_pop = Pilipinas
| div_name = Mindanaw
| div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon
| city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City''
| div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_1 = 1,776,949
| img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg
| city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City''
| div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_2 = 977,234
| img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg
| city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro''
| div_3 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_3 = 728,402
| img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg
| city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos''
| div_4 =  	Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_4 =697,315
| img_4 = Gen Santos city 3.jpg
| city_5 = Butuan{{!}}''Butuan''
| div_5 =  Caraga{{!}}Caraga
| pop_5 = 372,910

| city_6 = Iligan{{!}}''Iligan''
| div_6 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_6 = 450,583

| city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City
| div_7 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_7 = 325,079

| city_8 = Tagum{{!}}Tagum
| div_8 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_8 = 296,202
 
| city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia
| div_9 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_9 =  216,546	

| city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian
| div_10 =  Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_10 = 	210,452

| city_11 = Panabo{{!}}Panabo
| div_11 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_11 = 209,230	

| city_12 = Marawi{{!}}Marawi
| div_12 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_12 = 207,010

| city_13 = Koronadal{{!}}	Koronadal
| div_13 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_13 = 	195,398

| city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay
| div_14 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_14 =  190,712

| city_15 = Digos{{!}}Digos
| div_15 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_15 = 188,376

| city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok
| div_16 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_16 = 172,605

| city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City
| div_17 =   Caraga{{!}}Caraga
| pop_17 = 171,107

| city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap
| div_18 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_18 = 	165,376

| city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit
| div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_19 = 164,646

| city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan
| div_20 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_20=	160,791
}}

==Mga kawing na panlabas==
{{Commons category|Mindanao}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }}
* [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }}
* [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao]
* [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }}
* [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }}
* [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }}
* [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }}
* [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}

===See also===
*Tropiko ng Kagubatan Klima Sakop ng ekwador na  klima 


''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].''

{{Philippines political divisions}}
{{English2|Mindanao}}
[[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>f4q2lgz5oiefts7k0fpf8tu1sloglvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215889</id>
      <parentid>2215843</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:50:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2215839|2215839]] until [[Special:Diff/2215843|2215843]]</comment>
      <origin>2215889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16184" sha1="di5h354wyu4jdeadseypgb7b59lurus" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = Mindanao
&lt;!--|image name = File:Mindanao Red.png
|image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--&gt;
|nickname = Timog Pilipinas
|locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}}
|map caption = Mindanao (Pilipinas)
|location = [[Timog Silangang Asya]]
|coordinates =
|archipelago = [[Pilipinas]]
|total islands = 7,107
|major islands = Mindanao, Sulu
|area_km2 = 104,530
|rank = Ika-19
|highest mount = [[Bundok Apo]]
|elevation_m = 3,412
|country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
|capital = [[Lungsod Davao]]
|country admin divisions title = Rehiyon
|country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]]
|country admin divisions title 1 = Lalawigan
|country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]]
|country largest city = [[Lungsod ng Davao]]
|country largest city population = 1,449,296
|population = 21,968,174
|population as of = 2010
|density_km2 = 232
|ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]]
}}

Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].&lt;ref name=&quot;investvine&quot;&gt;{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]]  [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim.

==Kasaysayan==
[[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]]

Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon.

Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.&lt;ref name=&quot;slate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam.

Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt;

Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa &quot;Moors&quot;, na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya).

==Heograpiya==
Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]],  at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry &amp; C.J.Cleveland. Washington DC]&lt;/ref&gt; [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian.

Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

== Pangkat ng mga pulo ng Mindanao ==
[[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]]
Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]].

==Paghihiwalay==
{{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}}
Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas 
noong ika 1972 matapos ang kaguluhan.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Mga rehiyon ng Mindanao
! scope=&quot;col&quot; | Rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon)
! scope=&quot;col&quot; | Paglalarawan
|-
|'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]]
|[[Lungsod ng Zamboanga]]
|Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&amp;mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&amp;mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]].
|-
|'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]]
|[[Cagayan de Oro]]
|Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin.
|-
|'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Davao]]
|Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]].
|-
|'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]]
|[[Koronadal]]
|Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]].
|-
|'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]]
|[[Butuan]]
|Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]].
|-
|'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Cotabato]]
|Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]].
|}

{{center|{{Mindanao labelled map}}}}
{{clear}}

{{Largest cities
| province = Mindanao
| stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate
| list_by_pop = Pilipinas
| div_name = Mindanaw
| div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon
| city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City''
| div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_1 = 1,776,949
| img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg
| city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City''
| div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_2 = 977,234
| img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg
| city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro''
| div_3 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_3 = 728,402
| img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg
| city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos''
| div_4 =  	Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_4 =697,315
| img_4 = Gen Santos city 3.jpg
| city_5 = Butuan{{!}}''Butuan''
| div_5 =  Caraga{{!}}Caraga
| pop_5 = 372,910

| city_6 = Iligan{{!}}''Iligan''
| div_6 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_6 = 450,583

| city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City
| div_7 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_7 = 325,079

| city_8 = Tagum{{!}}Tagum
| div_8 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_8 = 296,202
 
| city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia
| div_9 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_9 =  216,546	

| city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian
| div_10 =  Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_10 = 	210,452

| city_11 = Panabo{{!}}Panabo
| div_11 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_11 = 209,230	

| city_12 = Marawi{{!}}Marawi
| div_12 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_12 = 207,010

| city_13 = Koronadal{{!}}	Koronadal
| div_13 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_13 = 	195,398

| city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay
| div_14 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_14 =  190,712

| city_15 = Digos{{!}}Digos
| div_15 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_15 = 188,376

| city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok
| div_16 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_16 = 172,605

| city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City
| div_17 =   Caraga{{!}}Caraga
| pop_17 = 171,107

| city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap
| div_18 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_18 = 	165,376

| city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit
| div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_19 = 164,646

| city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan
| div_20 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_20=	160,791
}}

==Mga kawing na panlabas==
{{Commons category|Mindanao}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }}
* [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }}
* [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao]
* [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }}
* [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }}
* [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }}
* [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }}
* [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}

''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].''

{{Philippines political divisions}}
{{English2|Mindanao}}
[[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>di5h354wyu4jdeadseypgb7b59lurus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabisayaan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1802</id>
    <revision>
      <id>2215838</id>
      <parentid>2215539</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T17:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11634" sha1="tlvhwsw3mvu2xcbq3z20qe1uwj4hyuo" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = Visayas&lt;br&gt;''Kabisay-an''&lt;br&gt;''Kabisayaan''
|image name = Visayas Red.png
|image caption = Mapa ng Pilipinas&lt;br&gt;Ipinapakita ang Kabisayaan na nakapula 
|nickname = Gitnang Pilipinas 
[[Talaksan:Visayas_Red.png|thumb]]
|location = [[Timog Silangang Asya]]
|archipelago = [[Pilipinas]]
|area_km2 = 61077
|major islands = [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], [[Pulo ng Masbate|Masbate]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Panay|Panay]], at [[Pulo ng Samar|Samar]], [[Pulo ng Camotes]], [[Pulo ng Mactan]]
|highest mount = [[Bulkan Kanlaon|Kanlaon]]
|elevation m = 2435
|country = Pilipinas
|country admin divisions title = Rehiyon
|country admin divisions = [[Gitnang Kabisayaan]], [[Silangang Kabisayaan]] at [[Kanlurang Kabisayaan]].
|country largest city = [[Lungsod ng Cebu]] (Cebu City)
|country largest city area = 998&amp;nbsp;km²
|population = 11,203,760
|population as of = 2010 Philippines census&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=11 Mayo 2012|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130911/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|density_km2 = 294.28
|[[demonym]] = Kabisayaan, Mga ''Bisayâ''
|ethnic groups = [[Mga Bisaya]] ([[Mga Aklanon|Aklanon]], [[Mga Boholano|Boholano/Bol-anon]], [[Mga Caluyanon|Caluyanon]], [[Mga Capiznon]], [[MgaCebuano|Cebuano]], [[Mga Eskaya]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Karay-a]], [[Mga Masbateño|Masbateño]], [[Mga Porohanon]], [[Mga Romblomanon|Romblomanon]], [[Mga Waray|Waray]]), [[Mga Ati (tribo)|Ati]] at iba pang mga pangkat etniko..
}}

Ang '''Visayas''' o '''Kabisayaan''' (sa [[Wikang Bisaya|Bisaya]]: ''Kabisay-an''), tinagurian ding '''Gitnang Pilipinas''', ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa [[Pilipinas]] kabilang ang [[Luzon]] at [[Mindanao]]. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa [[Dagat Kabisayaan]], bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng [[Dagat Sulu]].&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2011. ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry &amp; C.J.Cleveland. Washington DC&lt;/ref&gt;

Ang mga pangunahing pulo sa kabisayaan ay ang [[Pulo ng Panay|Panay]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], at [[Pulo ng Samar|Samar]].{{#Tag:Ref|On 23 Mayo 2005, Palawan and Puerto Princesa City were moved to Western Visayas by Executive Order No. 429.&lt;ref name=&quot;EO429&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|title=Executive Order No. 429|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707191249/http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; However, on 19 Agosto 2005, President Arroyo issued Administrative Order No. 129 to hold the earlier EO 429 in abeyance pending a review.&lt;ref name=&quot;AO129&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|title=Administrative Order No. 129|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713202522/http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; {{as of|2010}}, Ang Palawan at ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Puerto Princesa]] ay nanatiling bahagi ng rehiyon ng [[MIMAROPA]].}} Ang rehiyon ay maaaring isama ang mga pulo ng [[Romblon]] at [[Masbate]], kung ang populasyon nito ay kinikilalang [[mga Bisaya]].

==Kasaysayan==
Hanggang sa ngayon, nananatiling mahiwaga ang kasaysayan ng Kabisayaan bago dumating ang mga Kastila. Maraming mga alamat at mga salaysay tungkol sa kasaysayan ng Kabisayaan subalit maraming hindi sang-ayon kung may katotohanan ang mga ito. Ang mga sinaunang tao sa rehiyon ay mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] at [[Negrito]] na dumayo sa kapuluan tinatayang 6,000 hanggang 30,000 taon ang nakalilipas. Ang mga unang nanirahan ay maituturing na [[animista]]. Noong ika-12 dantaon, ang mga mamamayan ng dating emperyo ng [[Srivijaya]], [[Majapahit]] at [[Brunei]], na pinamunuan ni [[Datu Puti]] at ang kanyang mga katribo, ay naglakbay at nanirahan sa pulo ng [[Panay]] at sa mga pulong nakapalibot dito.&lt;ref&gt;Jovito S. Abellana, &quot;Bisaya Patronymesis Sri Visjaya&quot; (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)&lt;/ref&gt; Noong ika-14 na dantaon, Ang mga mangangalakal na [[Arabe]] at ang kanilang mga tagasunod ay nangahas na dinayo ang mga karagatan sa Timog Silangang Asya, at hinikayat ang mga tribong pangkat sa Islam.

==Mga Rehiyon at Lalawigan==
[[Talaksan:Cebu Business Park, Archbishop Reyes Avenue top view (Cebu City; 01-16-2024).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Bisayas ang [[Lungsod ng Cebu]]]]
Ang Visayas ay nahahati sa 4 na rehiyon na lalo pang nahahati sa 17 mga probinsiya.

===Kanlurang Kabisayaan (Rehiyon lV)===
[[Talaksan:Ph western visayas.png|thumb|Kanlurang Kabisayaan]]
Ang [[Kanlurang Kabisayaan]] ay binubuo ng isla ng [[Panay]] at [[Guimaras]]. Ang mga lalawigan nito ay:
* [[Aklan]]
* [[Antique]]
* [[Capiz]]
* [[Guimaras]]
* [[Iloilo]]
;Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VI)
* ''[[Lungsod ng Iloilo]]'' (Iloilo City)

===Rehiyon ng Pulo ng Negros (NIR)===
[[Talaksan:Negros Island Region 2024.png|thumb|Rehiyon ng Pulo ng Negros]]
Ang [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] ay binubuo ng isla ng [[Negros]] at [[Siquijor]]. Ang mga lalawigan nito ay:
*[[Negros Occidental]]
*[[Negros Oriental]]
* [[Siquijor]]
; Mga Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-NIR)
* ''[[Lungsod ng Bacolod]]'' (Bacolod City)
* ''[[Lungsod ng Dumaguete]]'' (Dumaguete City)

===Gitnang Kabisayaan (Rehiyon VII)===
[[Talaksan:Central Visayas in June 2024.png|thumb|Gitnang Kabisayaan]]
Kabilang sa [[Gitnang Kabisayaan]] ang mga pulo ng [[Cebu]] at Bohol. Ang mga lalawigan nito ay:
* [[Bohol]]
* [[Cebu]]

; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VII)
* ''[[Lungsod ng Cebu]]'' (Cebu City)

===Silangang Kabisayaan (Rehiyon VIII)===
[[Talaksan:Ph eastern visayas.png|thumb|Silanang Kabisayaan]]
Ang [[Silangang Kabisayaan]] ay binubuo ng mga pulo ng [[pulo ng Leyte|Leyte]], Biliran, at [[Samar]]. Ang mga lalawigan nito ay:
* [[Biliran]]
* [[Leyte]]
* [[Timog Leyte]]
* [[Silangang Samar]]
* [[Hilagang Samar]]
* [[Kanlurang Samar]]

; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VIII)
* ''[[Tacloban]]'' (Tacloban City)

==Kalakhan sa Kabisayaan==
Ang Kalakhan sa Bisayas o Metro sa Visayas ay ang mga kalakhan na naka-ayon sa bawat rehiyon, kapitolyo, lalawigan at lungsod, isla ng Bisayas ang mga kalakhan ay dibisyon mula sa rehiyon hanggang sa lalawigan at pababa sa lunsod. 

===Kalakhang Bisayas===
{| class = &quot;wikitable&quot; style = &quot;font-size: 100%;&quot;
|-
! style=background-color:gold;&quot; | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:gold;&quot; | Sentrong kalakhan !! style=background-color:gold;&quot; | Dibisyon 
|-
| '''[[Kalakhang Cebu]]''' || [[Lungsod ng Cebu|Cebu]] || [[Gitnang Kabisayaan]]
|-
| '''Kalakhang Iloilo-Guimaras''' || [[Lungsod ng Iloilo|Iloilo]] || [[Kanlurang Kabisayaan]]
|-
| '''[[Kalakhang Bacolod]]''' || [[Lungsod ng Bacolod|Bacolod]] || [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]]
|}

==Wika==
Ang mga pangunahing wikang sinasalita sa Kabisayaan ay ang [[wikang Hiligaynon]] o Ilonggo sa halos kabuuan ng Kanlurang Kabisayaan, [[wikang Cebuano]] sa Gitnang Kabisayaan, at [[wikang Waray-Waray|Waray]] sa Silangang Kabisayaan. Ang iba pang mga wikang sinasalita ay ang [[wikang Aklanon]], [[wikang Kinaray-a]], at [[wikang Capiznon]]. Ang [[wikang Filipino]], ang pambansang wika na ibinatay sa [[Wikang Tagalog]], ay nauunawaan subalit bihirang gamitin sa pangkaraniwang pakikipagtalastasan. Ang [[wikang Ingles]], isa sa mga opisyal na wika ng bansa ay malawakang ginagamit at itinuturing na pangalawang wika sa mga pook urban sa Kabisayaan. Madalas din itong gamitin sa mga paaralan, mga pampublikong palatandaan at kalakalan.

==Alamat==
May mga alamat na nakapaloob sa librong [[Maragtas]], tungkol sa sampung hepe ([[datu]]) na tumakas mula sa paniniin ni Datu Makatunaw ng Borneo papunta sa isla ng Panay. Ang mga datu at ang kanyang mga tagasunod ay pinaniniwalaang mga ninuno ng mga [[Bisaya]]. Ang pagdating nila ay pinagdiriwang sa pista ng [[Ati-atihan]] sa [[Kalibo]], [[Aklan]]. Bagama't ito ay isang alamat, base pa rin ito sa mga totohanang pangyayari. Ito ay nilikom sa isang aklat ni [[Pedro Alcantara Monteclaro]] noong 1907.

{{Largest cities
| province = [[Kabisayaan]]
| stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate
| list_by_pop = Pilipinas
| div_name = Kabisayaan
| div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon
| city_1 = Lungsod ng Cebu{{!}}''Cebu City''
| div_1 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_1 =  922,611
| img_1 = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg
| city_2 = Bacolod{{!}}''Bacolod''
| div_2 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_2 =  600,783
| img_2 =  BacolodCityAerialbyJohnKimwellLaluma.jpg
| city_3 = Lungsod ng Iloilo{{!}}''Iloilo City''
| div_3 =  Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas
| pop_3 =  457,626
| img_3 =  R. Mapa Street, Iloilo City (01-2019).jpg
| city_4 = Lungsod ng Lapu-Lapu{{!}}''Lapu-Lapu City''
| div_4 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_4 =  408,112
| img_4 =  Mactan resort xxy.jpg
| city_5 = Mandaue{{!}}''Mandaue''
| div_5 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_5 =  362,654	
| city_6 = Tacloban{{!}}''Tacloban''
| div_6 =  Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas
| pop_6 =  242,089
| city_7 = Talisay, Cebu{{!}}Talisay
| div_7 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_7 =  227,645
| city_8 = Ormoc{{!}}Ormoc
| div_8  = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas 
| pop_8  = 215,031
| city_9 = Kabankalan{{!}}Kabankalan
| div_9 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_9 =  200,198	
| city_10 = Bago, Negros Occidental{{!}}Bago
| div_10 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_10 =  191,210	
| city_11 = Calbayog{{!}}Calbayog
| div_11 =  Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas 
| pop_11 =  183,851
| city_12 = Roxas, Capiz{{!}}Roxas
| div_12 =  Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas
| pop_12 =  179,292	
| city_13 = Toledo, Cebu{{!}}Toledo
| div_13 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_13 =  170,335
| city_14 = Cadiz, Negros Occidental{{!}}Cadiz
| div_14 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_14 =  158,544
| city_15 = Danao, Cebu{{!}}Danao
| div_15 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_15 =  136,471	
| city_16 = San Carlos, Negros Occidental{{!}}San Carlos
| div_16 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_16 =  132,650	
| city_17 = Dumaguete{{!}}Dumaguete
| div_17 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_17 =  131,377	
| city_18 = Silay{{!}}Silay
| div_18 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_18 = 130,478
| city_19 = Carcar, Cebu{{!}}Carcar
| div_19 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_19 =  119,664	
| city_20 = Bayawan{{!}}Bayawan
| div_20 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_20 = 117,900	
}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

===see also===
*Tropiko sona klima malapit sa ekwador climate 
*English translate tropical zone climate near equator climate 


{{Visayas lateral}}
[[Kategorya:Kabisayaan]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>tlvhwsw3mvu2xcbq3z20qe1uwj4hyuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215890</id>
      <parentid>2215838</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2215838 ni [[Special:Contributions/Johndeo333|Johndeo333]] ([[User talk:Johndeo333|Usapan]])</comment>
      <origin>2215890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11505" sha1="r2nvmyohwy59xv30zi1su9oidjr8ngt" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = Visayas&lt;br&gt;''Kabisay-an''&lt;br&gt;''Kabisayaan''
|image name = Visayas Red.png
|image caption = Mapa ng Pilipinas&lt;br&gt;Ipinapakita ang Kabisayaan na nakapula 
|nickname = Gitnang Pilipinas 
[[Talaksan:Visayas_Red.png|thumb]]
|location = [[Timog Silangang Asya]]
|archipelago = [[Pilipinas]]
|area_km2 = 61077
|major islands = [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], [[Pulo ng Masbate|Masbate]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Panay|Panay]], at [[Pulo ng Samar|Samar]], [[Pulo ng Camotes]], [[Pulo ng Mactan]]
|highest mount = [[Bulkan Kanlaon|Kanlaon]]
|elevation m = 2435
|country = Pilipinas
|country admin divisions title = Rehiyon
|country admin divisions = [[Gitnang Kabisayaan]], [[Silangang Kabisayaan]] at [[Kanlurang Kabisayaan]].
|country largest city = [[Lungsod ng Cebu]] (Cebu City)
|country largest city area = 998&amp;nbsp;km²
|population = 11,203,760
|population as of = 2010 Philippines census&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities|publisher=National Statistics Office of the Republic of the Philippines|accessdate=11 Mayo 2012|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226130911/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/PHILS_summary_pop_n_PGR_1990to2010.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|density_km2 = 294.28
|[[demonym]] = Kabisayaan, Mga ''Bisayâ''
|ethnic groups = [[Mga Bisaya]] ([[Mga Aklanon|Aklanon]], [[Mga Boholano|Boholano/Bol-anon]], [[Mga Caluyanon|Caluyanon]], [[Mga Capiznon]], [[MgaCebuano|Cebuano]], [[Mga Eskaya]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Karay-a]], [[Mga Masbateño|Masbateño]], [[Mga Porohanon]], [[Mga Romblomanon|Romblomanon]], [[Mga Waray|Waray]]), [[Mga Ati (tribo)|Ati]] at iba pang mga pangkat etniko..
}}

Ang '''Visayas''' o '''Kabisayaan''' (sa [[Wikang Bisaya|Bisaya]]: ''Kabisay-an''), tinagurian ding '''Gitnang Pilipinas''', ay isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa [[Pilipinas]] kabilang ang [[Luzon]] at [[Mindanao]]. Binubuo ito ng mga kapuluan, pangunahin ang mga pulong pumapalibot sa [[Dagat Kabisayaan]], bagaman itinuturing na ang Kabisayaan ang pinakadulong hilagang bahagi ng [[Dagat Sulu]].&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2011. ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry &amp; C.J.Cleveland. Washington DC&lt;/ref&gt;

Ang mga pangunahing pulo sa kabisayaan ay ang [[Pulo ng Panay|Panay]], [[Pulo ng Negros|Negros]], [[Pulo ng Cebu|Cebu]], [[Pulo ng Bohol|Bohol]], [[Pulo ng Leyte|Leyte]], at [[Pulo ng Samar|Samar]].{{#Tag:Ref|On 23 Mayo 2005, Palawan and Puerto Princesa City were moved to Western Visayas by Executive Order No. 429.&lt;ref name=&quot;EO429&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|title=Executive Order No. 429|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707191249/http://www.ops.gov.ph/records/eo_no429.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; However, on 19 Agosto 2005, President Arroyo issued Administrative Order No. 129 to hold the earlier EO 429 in abeyance pending a review.&lt;ref name=&quot;AO129&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|title=Administrative Order No. 129|publisher=President of the Philippines|accessdate=2009-05-18|archive-date=2009-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713202522/http://www.ops.gov.ph/records/ao_no129.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; {{as of|2010}}, Ang Palawan at ang mataas na urbanisadong lungsod ng [[Puerto Princesa]] ay nanatiling bahagi ng rehiyon ng [[MIMAROPA]].}} Ang rehiyon ay maaaring isama ang mga pulo ng [[Romblon]] at [[Masbate]], kung ang populasyon nito ay kinikilalang [[mga Bisaya]].

==Kasaysayan==
Hanggang sa ngayon, nananatiling mahiwaga ang kasaysayan ng Kabisayaan bago dumating ang mga Kastila. Maraming mga alamat at mga salaysay tungkol sa kasaysayan ng Kabisayaan subalit maraming hindi sang-ayon kung may katotohanan ang mga ito. Ang mga sinaunang tao sa rehiyon ay mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] at [[Negrito]] na dumayo sa kapuluan tinatayang 6,000 hanggang 30,000 taon ang nakalilipas. Ang mga unang nanirahan ay maituturing na [[animista]]. Noong ika-12 dantaon, ang mga mamamayan ng dating emperyo ng [[Srivijaya]], [[Majapahit]] at [[Brunei]], na pinamunuan ni [[Datu Puti]] at ang kanyang mga katribo, ay naglakbay at nanirahan sa pulo ng [[Panay]] at sa mga pulong nakapalibot dito.&lt;ref&gt;Jovito S. Abellana, &quot;Bisaya Patronymesis Sri Visjaya&quot; (Ms., Cebuano Studies Center, ca. 1960)&lt;/ref&gt; Noong ika-14 na dantaon, Ang mga mangangalakal na [[Arabe]] at ang kanilang mga tagasunod ay nangahas na dinayo ang mga karagatan sa Timog Silangang Asya, at hinikayat ang mga tribong pangkat sa Islam.

==Mga Rehiyon at Lalawigan==
[[Talaksan:Cebu Business Park, Archbishop Reyes Avenue top view (Cebu City; 01-16-2024).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Bisayas ang [[Lungsod ng Cebu]]]]
Ang Visayas ay nahahati sa 4 na rehiyon na lalo pang nahahati sa 17 mga probinsiya.

===Kanlurang Kabisayaan (Rehiyon lV)===
[[Talaksan:Ph western visayas.png|thumb|Kanlurang Kabisayaan]]
Ang [[Kanlurang Kabisayaan]] ay binubuo ng isla ng [[Panay]] at [[Guimaras]]. Ang mga lalawigan nito ay:
* [[Aklan]]
* [[Antique]]
* [[Capiz]]
* [[Guimaras]]
* [[Iloilo]]
;Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VI)
* ''[[Lungsod ng Iloilo]]'' (Iloilo City)

===Rehiyon ng Pulo ng Negros (NIR)===
[[Talaksan:Negros Island Region 2024.png|thumb|Rehiyon ng Pulo ng Negros]]
Ang [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] ay binubuo ng isla ng [[Negros]] at [[Siquijor]]. Ang mga lalawigan nito ay:
*[[Negros Occidental]]
*[[Negros Oriental]]
* [[Siquijor]]
; Mga Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-NIR)
* ''[[Lungsod ng Bacolod]]'' (Bacolod City)
* ''[[Lungsod ng Dumaguete]]'' (Dumaguete City)

===Gitnang Kabisayaan (Rehiyon VII)===
[[Talaksan:Central Visayas in June 2024.png|thumb|Gitnang Kabisayaan]]
Kabilang sa [[Gitnang Kabisayaan]] ang mga pulo ng [[Cebu]] at Bohol. Ang mga lalawigan nito ay:
* [[Bohol]]
* [[Cebu]]

; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VII)
* ''[[Lungsod ng Cebu]]'' (Cebu City)

===Silangang Kabisayaan (Rehiyon VIII)===
[[Talaksan:Ph eastern visayas.png|thumb|Silanang Kabisayaan]]
Ang [[Silangang Kabisayaan]] ay binubuo ng mga pulo ng [[pulo ng Leyte|Leyte]], Biliran, at [[Samar]]. Ang mga lalawigan nito ay:
* [[Biliran]]
* [[Leyte]]
* [[Timog Leyte]]
* [[Silangang Samar]]
* [[Hilagang Samar]]
* [[Kanlurang Samar]]

; Sentrong Pang-Rehiyon (Regional Center-VIII)
* ''[[Tacloban]]'' (Tacloban City)

==Kalakhan sa Kabisayaan==
Ang Kalakhan sa Bisayas o Metro sa Visayas ay ang mga kalakhan na naka-ayon sa bawat rehiyon, kapitolyo, lalawigan at lungsod, isla ng Bisayas ang mga kalakhan ay dibisyon mula sa rehiyon hanggang sa lalawigan at pababa sa lunsod. 

===Kalakhang Bisayas===
{| class = &quot;wikitable&quot; style = &quot;font-size: 100%;&quot;
|-
! style=background-color:gold;&quot; | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:gold;&quot; | Sentrong kalakhan !! style=background-color:gold;&quot; | Dibisyon 
|-
| '''[[Kalakhang Cebu]]''' || [[Lungsod ng Cebu|Cebu]] || [[Gitnang Kabisayaan]]
|-
| '''Kalakhang Iloilo-Guimaras''' || [[Lungsod ng Iloilo|Iloilo]] || [[Kanlurang Kabisayaan]]
|-
| '''[[Kalakhang Bacolod]]''' || [[Lungsod ng Bacolod|Bacolod]] || [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]]
|}

==Wika==
Ang mga pangunahing wikang sinasalita sa Kabisayaan ay ang [[wikang Hiligaynon]] o Ilonggo sa halos kabuuan ng Kanlurang Kabisayaan, [[wikang Cebuano]] sa Gitnang Kabisayaan, at [[wikang Waray-Waray|Waray]] sa Silangang Kabisayaan. Ang iba pang mga wikang sinasalita ay ang [[wikang Aklanon]], [[wikang Kinaray-a]], at [[wikang Capiznon]]. Ang [[wikang Filipino]], ang pambansang wika na ibinatay sa [[Wikang Tagalog]], ay nauunawaan subalit bihirang gamitin sa pangkaraniwang pakikipagtalastasan. Ang [[wikang Ingles]], isa sa mga opisyal na wika ng bansa ay malawakang ginagamit at itinuturing na pangalawang wika sa mga pook urban sa Kabisayaan. Madalas din itong gamitin sa mga paaralan, mga pampublikong palatandaan at kalakalan.

==Alamat==
May mga alamat na nakapaloob sa librong [[Maragtas]], tungkol sa sampung hepe ([[datu]]) na tumakas mula sa paniniin ni Datu Makatunaw ng Borneo papunta sa isla ng Panay. Ang mga datu at ang kanyang mga tagasunod ay pinaniniwalaang mga ninuno ng mga [[Bisaya]]. Ang pagdating nila ay pinagdiriwang sa pista ng [[Ati-atihan]] sa [[Kalibo]], [[Aklan]]. Bagama't ito ay isang alamat, base pa rin ito sa mga totohanang pangyayari. Ito ay nilikom sa isang aklat ni [[Pedro Alcantara Monteclaro]] noong 1907.

{{Largest cities
| province = [[Kabisayaan]]
| stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate
| list_by_pop = Pilipinas
| div_name = Kabisayaan
| div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon
| city_1 = Lungsod ng Cebu{{!}}''Cebu City''
| div_1 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_1 =  922,611
| img_1 = Cebu Business Park and IT Park skyline, Kamputhaw (Cebu City; 09-07-2022).jpg
| city_2 = Bacolod{{!}}''Bacolod''
| div_2 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_2 =  600,783
| img_2 =  BacolodCityAerialbyJohnKimwellLaluma.jpg
| city_3 = Lungsod ng Iloilo{{!}}''Iloilo City''
| div_3 =  Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas
| pop_3 =  457,626
| img_3 =  R. Mapa Street, Iloilo City (01-2019).jpg
| city_4 = Lungsod ng Lapu-Lapu{{!}}''Lapu-Lapu City''
| div_4 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_4 =  408,112
| img_4 =  Mactan resort xxy.jpg
| city_5 = Mandaue{{!}}''Mandaue''
| div_5 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_5 =  362,654	
| city_6 = Tacloban{{!}}''Tacloban''
| div_6 =  Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas
| pop_6 =  242,089
| city_7 = Talisay, Cebu{{!}}Talisay
| div_7 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_7 =  227,645
| city_8 = Ormoc{{!}}Ormoc
| div_8  = Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas 
| pop_8  = 215,031
| city_9 = Kabankalan{{!}}Kabankalan
| div_9 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_9 =  200,198	
| city_10 = Bago, Negros Occidental{{!}}Bago
| div_10 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_10 =  191,210	
| city_11 = Calbayog{{!}}Calbayog
| div_11 =  Silangang Kabisayaan{{!}}Eastern Visayas 
| pop_11 =  183,851
| city_12 = Roxas, Capiz{{!}}Roxas
| div_12 =  Kanlurang Kabisayaan{{!}}Western Visayas
| pop_12 =  179,292	
| city_13 = Toledo, Cebu{{!}}Toledo
| div_13 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_13 =  170,335
| city_14 = Cadiz, Negros Occidental{{!}}Cadiz
| div_14 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_14 =  158,544
| city_15 = Danao, Cebu{{!}}Danao
| div_15 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_15 =  136,471	
| city_16 = San Carlos, Negros Occidental{{!}}San Carlos
| div_16 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_16 =  132,650	
| city_17 = Dumaguete{{!}}Dumaguete
| div_17 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_17 =  131,377	
| city_18 = Silay{{!}}Silay
| div_18 =  Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_18 = 130,478
| city_19 = Carcar, Cebu{{!}}Carcar
| div_19 =  Gitnang Kabisayaan{{!}}Central Visayas
| pop_19 =  119,664	
| city_20 = Bayawan{{!}}Bayawan
| div_20 = Rehiyon ng Pulo ng Negros{{!}}Negros Island Region
| pop_20 = 117,900	
}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{Visayas lateral}}
[[Kategorya:Kabisayaan]]
[[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>r2nvmyohwy59xv30zi1su9oidjr8ngt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taiwan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1811</id>
    <revision>
      <id>2215901</id>
      <parentid>2213088</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="4qfmridi4i71pq5moq2022qfd0yi2t6" xml:space="preserve"> '''Taiwan''' (Ingles: ''Taiwan'', bigkas: /tay·wán/, literal na kahulugan: &quot;baybaying may pilapil&quot;&lt;ref name=NBK&gt;{{cite-NBK|''Taiwan'', Republic of China, Facts and Figures; ''Formosa'', &quot;beautiful island&quot;, p. 261}}&lt;/ref&gt;) ay isang bansa sa [[Silangang Asya]] na binubuo ng isang kapuluan, at ang pinakamalaki at importanteng pulo ay mismong '''Taiwan'''. May lawak ito na 35,981².
=== politica ng China propaganda===

Makontrobersiya ang kalagayan ng Taiwan dahil sa isyu na kung dapat ba itong manatiling ang Republika ng Tsina, o maging isang nakapangyayaring [[Republika ng Taiwan]]. Sa kasalukuyan, isa ito na soberanong estado na nakatayo sa isang [[demokrasyang representatibo]]. ''Republika ng Tsina'' ang opisyal na pangalan ng estado. Iba-iba ang mga pananaw ng mga nagkakaibang grupo sa kung ano sa kasalukuyan ang pormal na sitwasyong pampolitika. Silipin din ang [[Kalayaang Taiwanese]] at [[reunipikasyong Tsino]].

Ang Taiwan, dating tinatawag na '''Formosa'''&lt;ref name=NBK/&gt;, ay isang islang hugis-mani. Ito’y nasa hilaga ng pilipinas at nasa kanluran ng baybayin ng [[Dagat Luzon]]. Dalawang hanay ng mga bundok ang nasa silangang baybayin,ang mga ito’y dahan-dahang dumadalisdis sa baybaying kanluranin na tilabai-baytang na mga lupang lambak. Mula sa likas na mga (baibaytang na Look). Sinasabing nabighani ang mga unang maglalayag na Portuges sa kagandahan ng isla, at tinawag itong '''Ilha Formosa''', ang [[Wikang Portuges|Portuges]] ng “Magandang Pulo”&lt;ref name=NBK/&gt;.

Ang Taipei ang kabisera ng Taiwan.  Malapit ito sa Dagat Luzon ng Pilipinas.

== Mga teritoryong pampangasiwaan ==
{{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q865}}

== Silipin din ==
* [[Talaan ng mga lungsod sa Taiwan]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

== Mga kawing panlabas ==
* {{Wikivoyage|Taiwan}} {{in lang|en}}
* {{Commons-inline|Republic of China}}
* {{Commonscat-inline|Republic of China}}
* {{osmrelation-inline|449220}}
* {{wikiatlas|Taiwan}} {{in lang|en}}
* [http://www.taipeitimes.com/ Taipei Times], pahayagang inilathala sa Taip’ei
* [http://www.taiwandocuments.org/japansurrender.htm The Surrender of Japanese Forces in China, Indochina, and Formosa]
* [http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm The Taiwan Library Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501092508/http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm |date=2006-05-01 }}
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html Ignore the rhetoric, China won’t attack Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629011020/http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html |date=2006-06-29 }}, artikulo ni Daniel McCarthy
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html Taiwan poll should ask about US sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205020545/http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html |date=2004-12-05 }}, artikulo ni Richard W Hartzell
* 
==Silangang Asya==

== Taiwan==

*Taiwan: Isang Tunay na Isola ng Kalayaan at Sariling PagkakakilanlanAng usapin tungkol sa estado ng Taiwan ay isa sa pinakamalaking isyung geopolitikal sa buong mundo. Habang iginigiit ng People's Republic of China (PRC) ang kanilang &quot;One China Principle&quot;, ipinaglalaban naman ng mamamayan ng Taiwan at ng kanilang pamahalaan na sila ay isang independiyenteng bansa. Sa katunayan, kung titingnan ang pang-araw-araw na realidad, ang Taiwan ay nagtataglay ng lahat ng katangian ng isang soberanong estado na hiwalay sa kontrol ng Beijing.Ang Sariling Pamahalaan at DemokrasyaMula pa noong katapusan ng digmaang sibil noong 1949, ang Taiwan (opisyal na kilala bilang Republic of China o ROC) ay pinamamahalaan ng sarili nitong konstitusyon at mga pinuno.Demokratikong Halalan: Ang mga mamamayan ng Taiwan ang mismong pumipili ng kanilang sariling Pangulo at mga mambabatas sa pamamagitan ng malayang halalan.Walang Kontrol ang Beijing: Ang Chinese Communist Party (CCP) sa Beijing ay hindi kailanman naghari o nagpatupad ng anumang batas sa isla ng Taiwan mula nang maitatag ang PRC.Kumpletong Imprastruktura ng Isang EstadoAng Taiwan ay hindi umaasa sa China para sa panloob at panlabas nitong operasyon. Mayroon itong sariling:Militar: Ang Taiwan ay may sariling sandatahang lakas (Army, Navy, at Air Force) na nagtatanggol sa kanilang teritoryo.Salapi: Gagamitin mo ang New Taiwan Dollar (NTD) sa loob ng bansa, hindi ang Renminbi ng China.Pasaporte: Ang mga mamamayan ng Taiwan ay naglalakbay gamit ang sarili nilang pasaporte na kinikilala sa maraming bansa sa buong mundo nang hindi nangangailangan ng visa mula sa China.Buwis at Batas: Ang pamahalaan sa Taipei ang nangongolekta ng buwis at nagpapatupad ng hustisya sa loob ng kanilang nasasakupan.Ang Paninindigan ng mga Pinuno at MamamayanSa mga nakalipas na taon, lalong naging malinaw ang boses ng Taiwan. Binigyang-diin ng pamahalaan ng Taiwan, tulad ng mga pahayag ni Pangulong Lai Ching-te sa ulat ng DZBB, na ang Taiwan ay hindi bahagi ng teritoryo ng China at ito ay isang malayang bansa. Ipinapakita rin ng mga sarbey na karamihan sa mga naninirahan sa isla ay kinikilala ang kanilang sarili bilang &quot;Taiwanese&quot; at hindi &quot;Chinese,&quot; na nagpapatunay ng kanilang natatanging kultura at pagkakakilanlan.KonklusyonBagamat may mga diplomatikong limitasyon dahil sa panggigipit ng China sa United Nations (UN), ang de facto (sa katotohanan) na kalagayan ng Taiwan ay malinaw: mayroon itong sariling populasyon, pamahalaan, ekonomiya, at hukbo. Ang Taiwan ay isang buhay na patunay ng isang bansang malaya, demokratiko, at may sariling soberanya.

[[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]]
[[Kategorya:Taiwan|*]]
[[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]]</text>
      <sha1>4qfmridi4i71pq5moq2022qfd0yi2t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215903</id>
      <parentid>2215901</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5784" sha1="od0oqsr8n8sp4ttgu3z03kkebugabpd" xml:space="preserve">== Taiwan==

Taiwan''' (Ingles: ''Taiwan'', bigkas: /tay·wán/, literal na kahulugan: &quot;baybaying may pilapil&quot;&lt;ref name=NBK&gt;{{cite-NBK|''Taiwan'', Republic of China, Facts and Figures; ''Formosa'', &quot;beautiful island&quot;, p. 261}}&lt;/ref&gt;) ay isang bansa sa [[Silangang Asya]] na binubuo ng isang kapuluan, at ang pinakamalaki at importanteng pulo ay mismong '''Taiwan'''. May lawak ito na 35,981².
=== politica ng China propaganda===

Makontrobersiya ang kalagayan ng Taiwan dahil sa isyu na kung dapat ba itong manatiling ang Republika ng Tsina, o maging isang nakapangyayaring [[Republika ng Taiwan]]. Sa kasalukuyan, isa ito na soberanong estado na nakatayo sa isang [[demokrasyang representatibo]]. ''Republika ng Tsina'' ang opisyal na pangalan ng estado. Iba-iba ang mga pananaw ng mga nagkakaibang grupo sa kung ano sa kasalukuyan ang pormal na sitwasyong pampolitika. Silipin din ang [[Kalayaang Taiwanese]] at [[reunipikasyong Tsino]].

Ang Taiwan, dating tinatawag na '''Formosa'''&lt;ref name=NBK/&gt;, ay isang islang hugis-mani. Ito’y nasa hilaga ng pilipinas at nasa kanluran ng baybayin ng [[Dagat Luzon]]. Dalawang hanay ng mga bundok ang nasa silangang baybayin,ang mga ito’y dahan-dahang dumadalisdis sa baybaying kanluranin na tilabai-baytang na mga lupang lambak. Mula sa likas na mga (baibaytang na Look). Sinasabing nabighani ang mga unang maglalayag na Portuges sa kagandahan ng isla, at tinawag itong '''Ilha Formosa''', ang [[Wikang Portuges|Portuges]] ng “Magandang Pulo”&lt;ref name=NBK/&gt;.

Ang Taipei ang kabisera ng Taiwan.  Malapit ito sa Dagat Luzon ng Pilipinas.

== Mga teritoryong pampangasiwaan ==
{{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q865}}

== Silipin din ==
* [[Talaan ng mga lungsod sa Taiwan]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

== Mga kawing panlabas ==
* {{Wikivoyage|Taiwan}} {{in lang|en}}
* {{Commons-inline|Republic of China}}
* {{Commonscat-inline|Republic of China}}
* {{osmrelation-inline|449220}}
* {{wikiatlas|Taiwan}} {{in lang|en}}
* [http://www.taipeitimes.com/ Taipei Times], pahayagang inilathala sa Taip’ei
* [http://www.taiwandocuments.org/japansurrender.htm The Surrender of Japanese Forces in China, Indochina, and Formosa]
* [http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm The Taiwan Library Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501092508/http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm |date=2006-05-01 }}
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html Ignore the rhetoric, China won’t attack Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629011020/http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html |date=2006-06-29 }}, artikulo ni Daniel McCarthy
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html Taiwan poll should ask about US sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205020545/http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html |date=2004-12-05 }}, artikulo ni Richard W Hartzell
* 
==Silangang Asya==

== Taiwan==

*Taiwan: Isang Tunay na Isola ng Kalayaan at Sariling PagkakakilanlanAng usapin tungkol sa estado ng Taiwan ay isa sa pinakamalaking isyung geopolitikal sa buong mundo. Habang iginigiit ng People's Republic of China (PRC) ang kanilang &quot;One China Principle&quot;, ipinaglalaban naman ng mamamayan ng Taiwan at ng kanilang pamahalaan na sila ay isang independiyenteng bansa. Sa katunayan, kung titingnan ang pang-araw-araw na realidad, ang Taiwan ay nagtataglay ng lahat ng katangian ng isang soberanong estado na hiwalay sa kontrol ng Beijing.Ang Sariling Pamahalaan at DemokrasyaMula pa noong katapusan ng digmaang sibil noong 1949, ang Taiwan (opisyal na kilala bilang Republic of China o ROC) ay pinamamahalaan ng sarili nitong konstitusyon at mga pinuno.Demokratikong Halalan: Ang mga mamamayan ng Taiwan ang mismong pumipili ng kanilang sariling Pangulo at mga mambabatas sa pamamagitan ng malayang halalan.Walang Kontrol ang Beijing: Ang Chinese Communist Party (CCP) sa Beijing ay hindi kailanman naghari o nagpatupad ng anumang batas sa isla ng Taiwan mula nang maitatag ang PRC.Kumpletong Imprastruktura ng Isang EstadoAng Taiwan ay hindi umaasa sa China para sa panloob at panlabas nitong operasyon. Mayroon itong sariling:Militar: Ang Taiwan ay may sariling sandatahang lakas (Army, Navy, at Air Force) na nagtatanggol sa kanilang teritoryo.Salapi: Gagamitin mo ang New Taiwan Dollar (NTD) sa loob ng bansa, hindi ang Renminbi ng China.Pasaporte: Ang mga mamamayan ng Taiwan ay naglalakbay gamit ang sarili nilang pasaporte na kinikilala sa maraming bansa sa buong mundo nang hindi nangangailangan ng visa mula sa China.Buwis at Batas: Ang pamahalaan sa Taipei ang nangongolekta ng buwis at nagpapatupad ng hustisya sa loob ng kanilang nasasakupan.Ang Paninindigan ng mga Pinuno at MamamayanSa mga nakalipas na taon, lalong naging malinaw ang boses ng Taiwan. Binigyang-diin ng pamahalaan ng Taiwan, tulad ng mga pahayag ni Pangulong Lai Ching-te sa ulat ng DZBB, na ang Taiwan ay hindi bahagi ng teritoryo ng China at ito ay isang malayang bansa. Ipinapakita rin ng mga sarbey na karamihan sa mga naninirahan sa isla ay kinikilala ang kanilang sarili bilang &quot;Taiwanese&quot; at hindi &quot;Chinese,&quot; na nagpapatunay ng kanilang natatanging kultura at pagkakakilanlan.KonklusyonBagamat may mga diplomatikong limitasyon dahil sa panggigipit ng China sa United Nations (UN), ang de facto (sa katotohanan) na kalagayan ng Taiwan ay malinaw: mayroon itong sariling populasyon, pamahalaan, ekonomiya, at hukbo. Ang Taiwan ay isang buhay na patunay ng isang bansang malaya, demokratiko, at may sariling soberanya.

===tingnan din===
*Tropiko ng Kancer Climate Hilagang Taiwan 
*Tropiko Moonson Climate Timog Taiwan 


[[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]]
[[Kategorya:Taiwan|*]]
[[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]]</text>
      <sha1>od0oqsr8n8sp4ttgu3z03kkebugabpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215904</id>
      <parentid>2215903</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2215901|2215901]] until [[Special:Diff/2215903|2215903]]</comment>
      <origin>2215904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6796" sha1="bpum0ni5itgpyhflw1miwdqhc3lk3pn" xml:space="preserve">{{copyedit|date=Nobyembre 2009}}
{{cleanup-translation|date=Nobyembre 2009}}
{{for|mismong pulo ng Taiwan|Heograpiya ng Taiwan}}
{{Infobox country
|native_name        = 中華民國&lt;br /&gt;''Zhōnghuá Mínguó''
|conventional_long_name = Republika ng Tsina
|common_name        = Taiwan
|image_flag         = Flag of the Republic of China.svg
|image_coat         = National Emblem of the Republic of China.svg
|symbol_type        = Pambansang Sagisag
|image_map          = Locator map of the ROC Taiwan.svg
|national_anthem    = &lt;br&gt;中華民國國歌&lt;br&gt;&quot;Tatlong Doktrina ng Bayan&quot;&lt;br&gt;''[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg]]''
|capital            = [[Taipei]]
|largest_city       = capital
&lt;!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&amp;ctNode=4101  ----&gt; 
|official_languages = [[:en:Standard Mandarin|Pamantayang Mandarin]] (Guóyǔ)
|government_type    = [[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential system]]
|leader_title1      = [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]]
|leader_name1       = {{#statements:P1308|from=Q887003}}
|leader_title2      = [[:en:Premier of the Republic of China|Premiero]]
|leader_name2       = {{#statements:P6}}
|area_km2 = 36188
|area_sq_mi = 13975
|area_rank          = ika-136
|percent_water      = 10.34
|population_estimate      = 22,911,292&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]&lt;/ref&gt;
|population_estimate_year = 2007
|population_estimate_rank = ika-47&lt;ref name=&quot;footnote_a&quot;&gt;Ang hanay ay ayon sa mga pigura ng 2006.&lt;/ref&gt;
|population_density_km2   = 633.12
|population_density_sq_mi = 1,639.43
|population_density_rank  = ika-14&lt;ref name=&quot;footnote_a&quot;/&gt;
|demonym            = Taiwanese o Tsino
|GDP_PPP            = $1.404 trilyon
|GDP_PPP_rank       = ika-19
|GDP_PPP_year       = 2021
|GDP_PPP_per_capita = $59,397
|GDP_PPP_per_capita_rank = ika-13
|GDP_nominal        = $759,104 bilyon
|GDP_nominal_rank   = ika-21
|GDP_nominal_year   = 2021
|GDP_nominal_per_capita = $32,122
|GDP_nominal_per_capita_rank = ika-28
|sovereignty_type   = [[Kasaysayan ng Republika ng Tsina|Pagkakatatag]]
|sovereignty_note   = [[Himagsikang Xinhai]]
|established_event1 = [[Pag-aalsang Wuchang|Simula ng Himagsikang Xinhai]]
|established_date1  = 10 Oktubre 1911
|established_event2 = Panunumbalik ng republika
|established_date2  = 1 Enero 1912
|HDI                = 0.932
| HDI_change = {{increase}} &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref = 
|HDI_rank           = ika-23 kung nakahanay&lt;ref name=&quot;hdi&quot;&gt;Dahil sa kanyang [[:en:Political status of the Republic of China|kalagayang pampolitika]], hindi nakwenta ng [[United Nations|UN]] ang [[:en:Human Development Index|HDI]] para sa ROC. Ngunit, nakwenta ng pamahalaang ROC ang HDI nito para sa 2004 na 0.932; kung [[:en:list of countries by Human Development Index|isasama ito sa mga pigura ng HDI ng UN]], maihahanay ang ROC sa ika-23 (high), sa pagitan ng [[Germany]] and [[Israel]].&amp;nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]&lt;/ref&gt;
|HDI_year           = 2005
|currency           = [[Dolyar ng Bagong Taiwan]] (NT$)
|currency_code      = TWD
|time_zone          = [[Oras sa Tsina#Chungyuan|CST]]
|utc_offset         = [[UTC+8|+8]]
|time_zone_DST      = 
|utc_offset_DST     = 
|cctld              = [[.tw]]
|calling_code       = 886
}}
Ang '''Republika ng Tsina''', kilala bilang '''Taiwan''' (Ingles: ''Taiwan'', bigkas: /tay·wán/, literal na kahulugan: &quot;baybaying may pilapil&quot;&lt;ref name=NBK&gt;{{cite-NBK|''Taiwan'', Republic of China, Facts and Figures; ''Formosa'', &quot;beautiful island&quot;, p. 261}}&lt;/ref&gt;) ay isang bansa sa [[Silangang Asya]] na binubuo ng isang kapuluan, at ang pinakamalaki at importanteng pulo ay mismong '''Taiwan'''. May lawak ito na 35,981².

Makontrobersiya ang kalagayan ng Taiwan dahil sa isyu na kung dapat ba itong manatiling ang Republika ng Tsina, o maging isang nakapangyayaring [[Republika ng Taiwan]]. Sa kasalukuyan, isa ito na soberanong estado na nakatayo sa isang [[demokrasyang representatibo]]. ''Republika ng Tsina'' ang opisyal na pangalan ng estado. Iba-iba ang mga pananaw ng mga nagkakaibang grupo sa kung ano sa kasalukuyan ang pormal na sitwasyong pampolitika. Silipin din ang [[Kalayaang Taiwanese]] at [[reunipikasyong Tsino]].

Ang Taiwan, dating tinatawag na '''Formosa'''&lt;ref name=NBK/&gt;, ay isang islang hugis-mani. Ito’y nasa hilaga ng pilipinas at nasa kanluran ng baybayin ng [[Dagat Luzon]]. Dalawang hanay ng mga bundok ang nasa silangang baybayin,ang mga ito’y dahan-dahang dumadalisdis sa baybaying kanluranin na tilabai-baytang na mga lupang lambak. Mula sa likas na mga (baibaytang na Look). Sinasabing nabighani ang mga unang maglalayag na Portuges sa kagandahan ng isla, at tinawag itong '''Ilha Formosa''', ang [[Wikang Portuges|Portuges]] ng “Magandang Pulo”&lt;ref name=NBK/&gt;.

Ang Taipei ang kabisera ng Taiwan.  Malapit ito sa Dagat Luzon ng Pilipinas.

== Mga teritoryong pampangasiwaan ==
{{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q865}}

== Silipin din ==
* [[Republikang Bayan ng Tsina]]
* [[Talaan ng mga lungsod sa Taiwan]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

== Mga kawing panlabas ==
* {{Wikivoyage|Taiwan}} {{in lang|en}}
* {{Commons-inline|Republic of China}}
* {{Commonscat-inline|Republic of China}}
* {{osmrelation-inline|449220}}
* {{wikiatlas|Taiwan}} {{in lang|en}}
* [http://www.taipeitimes.com/ Taipei Times], pahayagang inilathala sa Taip’ei
* [http://www.taiwandocuments.org/japansurrender.htm The Surrender of Japanese Forces in China, Indochina, and Formosa]
* [http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm The Taiwan Library Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501092508/http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm |date=2006-05-01 }}
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html Ignore the rhetoric, China won’t attack Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629011020/http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html |date=2006-06-29 }}, artikulo ni Daniel McCarthy
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html Taiwan poll should ask about US sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205020545/http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html |date=2004-12-05 }}, artikulo ni Richard W Hartzell
* [http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ TaiwanFocus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212221603/http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ |date=2006-02-12 }}, pangkat pantalakayan tungkol sa Taiwan

{{Asya}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]]
[[Kategorya:Taiwan|*]]
[[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]]</text>
      <sha1>bpum0ni5itgpyhflw1miwdqhc3lk3pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215907</id>
      <parentid>2215904</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="cesb6fvcsofvlm6yjf86f78qigfablm" xml:space="preserve">===Taiwan===

*Political issue 

Makontrobersiya ang kalagayan ng Taiwan dahil sa isyu na kung dapat ba itong manatiling ang Republika ng Tsina, o maging isang nakapangyayaring [[Republika ng Taiwan]]. Sa kasalukuyan, isa ito na soberanong estado na nakatayo sa isang [[demokrasyang representatibo]]. ''Republika ng Tsina'' ang opisyal na pangalan ng estado. Iba-iba ang mga pananaw ng mga nagkakaibang grupo sa kung ano sa kasalukuyan ang pormal na sitwasyong pampolitika. Silipin din ang [[Kalayaang Taiwanese]] at [[reunipikasyong Tsino]].

Taiwan''' (Ingles: ''Taiwan'', bigkas: /tay·wán/, literal na kahulugan: &quot;baybaying may pilapil&quot;&lt;ref name=NBK&gt;{{cite-NBK|''Taiwan'', Republic of China, Facts and Figures; ''Formosa'', &quot;beautiful island&quot;, p. 261}}&lt;/ref&gt;) ay isang bansa sa [[Silangang Asya]] na binubuo ng isang kapuluan, at ang pinakamalaki at importanteng pulo ay mismong '''Taiwan'''. May lawak ito na 35,981².

===Boundary ng Taiwan===

Ang Taipie kapesera ng Taiwan malapit ito sa boundary ng Philippines 
===Historical ng Taiwan===

== Mga teritoryong pampangasiwaan ==
[[Talaksan:Taiwan_CIA_map_updated.jpg|thumb|alt=Taiwan mapa|Taiwan mapa]]


== Silipin din ==
*Tropiko ng Kancer Climate hilagang Taiwan 
*Tropiko Moonson Climate Timog ng Taiwan 

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

== Mga kawing panlabas ==
* {{Wikivoyage|Taiwan}} {{in lang|en}}
* {{Commons-inline|Republic of China}}
* {{Commonscat-inline|Republic of China}}
* {{osmrelation-inline|449220}}
* {{wikiatlas|Taiwan}} {{in lang|en}}
* [http://www.taipeitimes.com/ Taipei Times], pahayagang inilathala sa Taip’ei
* [http://www.taiwandocuments.org/japansurrender.htm The Surrender of Japanese Forces in China, Indochina, and Formosa]
* [http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm The Taiwan Library Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501092508/http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm |date=2006-05-01 }}
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html Ignore the rhetoric, China won’t attack Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629011020/http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html |date=2006-06-29 }}, artikulo ni Daniel McCarthy
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html Taiwan poll should ask about US sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205020545/http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html |date=2004-12-05 }}, artikulo ni Richard W Hartzell
* [http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ TaiwanFocus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212221603/http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ |date=2006-02-12 }}, pangkat pantalakayan tungkol sa Taiwan

{{Asya}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]]
[[Kategorya:Taiwan|*]]
[[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]]</text>
      <sha1>cesb6fvcsofvlm6yjf86f78qigfablm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215908</id>
      <parentid>2215907</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historical ng Taiwan */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4259" sha1="6bt4zlpb25xu485xw6gx83vtm119qbn" xml:space="preserve">===Taiwan===

*Political issue 

Makontrobersiya ang kalagayan ng Taiwan dahil sa isyu na kung dapat ba itong manatiling ang Republika ng Tsina, o maging isang nakapangyayaring [[Republika ng Taiwan]]. Sa kasalukuyan, isa ito na soberanong estado na nakatayo sa isang [[demokrasyang representatibo]]. ''Republika ng Tsina'' ang opisyal na pangalan ng estado. Iba-iba ang mga pananaw ng mga nagkakaibang grupo sa kung ano sa kasalukuyan ang pormal na sitwasyong pampolitika. Silipin din ang [[Kalayaang Taiwanese]] at [[reunipikasyong Tsino]].

Taiwan''' (Ingles: ''Taiwan'', bigkas: /tay·wán/, literal na kahulugan: &quot;baybaying may pilapil&quot;&lt;ref name=NBK&gt;{{cite-NBK|''Taiwan'', Republic of China, Facts and Figures; ''Formosa'', &quot;beautiful island&quot;, p. 261}}&lt;/ref&gt;) ay isang bansa sa [[Silangang Asya]] na binubuo ng isang kapuluan, at ang pinakamalaki at importanteng pulo ay mismong '''Taiwan'''. May lawak ito na 35,981².

===Boundary ng Taiwan===

Ang Taipie kapesera ng Taiwan malapit ito sa boundary ng Philippines 
===Historical ng Taiwan===
4                    Ang kasaysayan ng Taiwan ay nagsimula libu-libong taon na ang nakararaan kasama ang mga katutubong tribo. Daan-daang taon itong naging kolonya ng mga dayuhan at ng Dinastiyang Qing ng China. Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, napunta ito sa Republika ng China (ROC). Noong 1949, ang pamahalaan ng ROC ay tumakas patungong Taiwan, na naghiwalay rito mula sa mainland China.Mga Pangunahing Yugto ng KasaysayanSinaunang Panahon: Ang mga unang tao sa isla ay mga katutubong Austronesian, na kamag-anak ng mga ninuno ng mga Pilipino.Panahon ng mga Kolonyalismo (1624–1683): Sinakop ng mga Dutch at Spanish ang isla dahil sa magandang lokasyon nito. Nang maglaon, pinatalsik ng mga taga-suporta ng Ming Dynasty ang mga Europeo.Panahon ng Dinastiyang Qing (1683–1895): Naging bahagi ng China ang Taiwan sa ilalim ng pamumuno ng Manchus, kung saan sumigla ang agrikultura at kalakalan.Pananakop ng mga Hapones (1895–1945): Natalo ang China sa Unang Digmaang Sino-Hapon. Ibinigay nila ang Taiwan sa Japan. Sa panahong ito, naging moderno ang imprastraktura at edukasyon sa isla.Pagbabalik at Digmaang Sibil (1945–Kasalukuyan): Matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ibinalik ang Taiwan sa Republika ng China (ROC). Noong 1949, nang matalo ang ROC sa mga Komunista sa Digmaang Sibil ng China, tumakas ang pamahalaan ni Chiang Kai-shek patungong Taiwan. Mula noon, hiwalay na pinamamahalaan ang Taiwan.

== Mga teritoryong pampangasiwaan ==
[[Talaksan:Taiwan_CIA_map_updated.jpg|thumb|alt=Taiwan mapa|Taiwan mapa]]


== Silipin din ==
*Tropiko ng Kancer Climate hilagang Taiwan 
*Tropiko Moonson Climate Timog ng Taiwan 

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

== Mga kawing panlabas ==
* {{Wikivoyage|Taiwan}} {{in lang|en}}
* {{Commons-inline|Republic of China}}
* {{Commonscat-inline|Republic of China}}
* {{osmrelation-inline|449220}}
* {{wikiatlas|Taiwan}} {{in lang|en}}
* [http://www.taipeitimes.com/ Taipei Times], pahayagang inilathala sa Taip’ei
* [http://www.taiwandocuments.org/japansurrender.htm The Surrender of Japanese Forces in China, Indochina, and Formosa]
* [http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm The Taiwan Library Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501092508/http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm |date=2006-05-01 }}
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html Ignore the rhetoric, China won’t attack Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629011020/http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html |date=2006-06-29 }}, artikulo ni Daniel McCarthy
* [http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html Taiwan poll should ask about US sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205020545/http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html |date=2004-12-05 }}, artikulo ni Richard W Hartzell
* [http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ TaiwanFocus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212221603/http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ |date=2006-02-12 }}, pangkat pantalakayan tungkol sa Taiwan

{{Asya}}
{{Authority control}}

[[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]]
[[Kategorya:Taiwan|*]]
[[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]]</text>
      <sha1>6bt4zlpb25xu485xw6gx83vtm119qbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lambak ng Cagayan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3150</id>
    <revision>
      <id>2215833</id>
      <parentid>2205373</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="9i1aj183zvb7o08r3mj565v42px625d" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine region
|name           = Region II&lt;br&gt;CAGAYAN VALLEY
|map_file       = Ph_locator_region_2.png
|center         = [[Lungsod ng Tuguegarao]]
|population     = 2,813,159
|density_km2    = 104.8
|area_km2       = 26,837.0
|provinces      = 5
|cities         = 4
|municipalities = 89
|barangays      = 2,311
|districts      = 10
|languages      = [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Ibanag|Ibanag]], [[Wikang Ivatan|Ivatan]], [[Wikang Itawis|Itawis]], [[Wikang Gaddang|Gaddang]], atbp
}}

Ang '''Lambak ng Cagayan''' ay isang [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] sa [[Pilipinas]] at tinatawag ding '''Rehiyon II'''. Binubuo ito ng limang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]: [[Batanes]], [[Cagayan]], [[Isabela]], [[Nueva Vizcaya]], at [[Quirino]]. Ang kabiserang panrehiyon ay ang [[Tuguegarao]].

Ang rehiyon ay matatagpuan sa isang malaking lambak sa hilagang-silangang [[Luzon]], sa pagitan ng kabundukang [[Cordilleras]] at ng [[Sierra Madre]]. Binabagtas ng [[Ilog Cagayan]], ang pinakamahabang [[ilog]] sa bansa, ang gitna ng rehiyon at dumadaloy patungong [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Pinapaligiran ito ng mga rehiyon ng [[Ilocos]] at [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] sa kanluran at [[Gitnang Luzon]] sa timog.

==Pagkakahating Pampolitika==
[[Talaksan:Ph cagayan valley.png|thumb|Mapang Pampolitika ng Lambak ng Cagayan]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=#cccccc
! colspan=2 | [[mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]]/[[mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]] !! Kabisera !! Populasyon&lt;br&gt;(2000) !! Sukat&lt;br&gt;([[Kilometro Kwadrado|km²]]) !! Densidad&lt;br /&gt;(bawat km²)
|-
|[[Talaksan:Ph seal batanes.png|20px]]
|[[Batanes]]
|[[Basco, Batanes|Basco]]
|16,467
|209.3
|78.7
|-
|[[Talaksan:Ph seal cagayan.png|20px]]
|[[Cagayan]]
|[[Lungsod ng Tuguegarao]]
|993,580
|9,002.0
|110.4
|-
|[[Talaksan:Ph seal isabela.png|20px]]
|[[Isabela]]
|[[Ilagan, Isabela|Ilagan]]
|1,287,575
|10,664.6
|120.7
|-
|[[Talaksan:Ph seal nueva vizcaya.png|20px]]
|[[Nueva Vizcaya]]
|[[Bayombong, Nueva Vizcaya|Bayombong]]
|366,962
|3,903.9
|94.0
|-
|[[Talaksan:Ph seal quirino.svg|20px]]
|[[Quirino]]
|[[Cabarroguis, Quirino|Cabarroguis]]
|148,575
|3,057.2
|48.6
|}

===Mga Lungsod===
*[[Lungsod ng Cauayan]], [[Isabela]]
*[[Lungsod ng Santiago]]'''¹''', [[Isabela]]
*[[Lungsod ng Tuguegarao]], [[Cagayan]] †
*[[Ilagan, Isabela|Lungsod ng Ilagan]], [[Isabela]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist|2}}


===See also===
*Tropiko Kancer Climate 
*Tropiko Moonson Climate 


{{Lambak ng Cagayan}}
{{Rehiyon ng Pilipinas}}
{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Luzon]]</text>
      <sha1>9i1aj183zvb7o08r3mj565v42px625d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bicol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3250</id>
    <revision>
      <id>2215835</id>
      <parentid>2205372</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga sanggunian */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53143" sha1="h72bhu51uxd9mjpxontai3c6uit9ldo" xml:space="preserve">{{otheruses|Bikol}}
{{Infobox settlement
&lt;!-- Basic info --&gt;| name               = Bicol
| other_name         = 
| settlement_type    = [[Regions of the Philippines|Region]]
| image_skyline      = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 260
| image_style = border:1;
| perrow = 1/2/2/2
| image1 = Mayon Volcano in Albay.jpg
| image2 = Façade of St. Gregory the Great Cathedral, Legazpi.jpg
| image3 = Calaguas Circa 2014.jpg
| image4 = Minalahos Island, Caramoan Peninsula, Philippines (36978170521).jpg
| image5 =
}}
'''Paikot sa kanan mula sa itaas''': [[Mayon Volcano]], [[Calaguas|Calaguas Islands]], [[Ateneo de Naga University|Ateneo de Naga University Church]], [[Caramoan National Park]], [[Legazpi Cathedral]]
| image_alt          = 
| image_caption      = |&lt;!-- images and maps --&gt;
| image_flag         = 
| flag_size          = 120x80px
| image_seal         = 
| seal_size          = 100x80px
| image_map          = {{PH wikidata|image_map}}
| map_caption        = Location in the Philippines

&lt;!-- Motto --&gt;| nickname           = Home of the Uragons
| motto              = 
| anthem             = Bicol Regional March

&lt;!-- Location --&gt;| coordinates        = {{coord|region:PH|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = {{PHL}}
| subdivision_type1  = [[Island groups of the Philippines|Island group]]
| subdivision_name1  = [[Luzon]]

&lt;!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --&gt;| seat_type          = Regional center&lt;br&gt;{{nobold|and largest city}}
| seat               = [[Lungsod ng Legazpi]], [[Albay]]

&lt;!-- Politics --&gt;| leader_title       = 
| leader_name        = &lt;!-- Area --&gt;
| area_total_km2     = {{PH wikidata|area}}
| area_footnotes     = &lt;!-- Population --&gt;
| population_as_of   = {{PH wikidata|population_as_of}}
| population_total   = {{PH wikidata|population_total}}
| population_footnotes = {{PH census|2015}}
| population_density_km2 = auto

&lt;!-- General information --&gt;| timezone           = [[Philippine Standard Time|PST]]
| utc_offset         = +8
| iso_code           = PH-05

&lt;!-- Others --&gt;| blank_name_sec1    = [[Provinces of the Philippines|Provinces]]
| blank_info_sec1    = {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke&quot;
 | title = 6
 | [[Albay]]
 | [[Camarines Norte]]
 | [[Camarines Sur]]
 | [[Catanduanes]]
 | [[Masbate]]
 | [[Sorsogon]]
 }}
| blank1_name_sec1   = [[Cities of the Philippines|Independent cities]]
| blank1_info_sec1   = {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke&quot;
 | title = 1
 | [[Naga, Camarines Sur|Naga]]
 }}
| blank2_name_sec1   = [[Cities of the Philippines|Component cities]]
| blank2_info_sec1   = {{Collapsible list
 | titlestyle = font-weight:normal;background-color:WhiteSmoke&quot;
 | title = 6
 | [[Iriga]] 
 | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] 
 | [[Ligao]] 
 | [[Masbate City]]
 | [[Sorsogon City]] 
 | [[Tabaco]]
 }}
| blank3_name_sec1   = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]]
| blank3_info_sec1   = 107
| blank4_name_sec1   = [[Barangay]]s
| blank4_info_sec1   = 3,471
| blank5_name_sec1   = [[House of Representatives of the Philippines|Cong. districts]]
| blank5_info_sec1   = 16
| blank_name_sec2    = [[Languages of the Philippines|Languages]]
| blank_info_sec2    = {{unbulleted list | [[Wikang Bikolano|Bikolano]] {{hlist | ([[Central Bikol]] | [[Bicolano (Albay)|Albayano]] | [[Bicolano (Iriga)|Rinconada]] | [[Pandan Bikol|Northern Catanduanes]] | [[Southern Catanduanes Bikol language|Southern Catanduanes]])}} | [[Mga wikang Bisaya]] {{hlist | ([[Wikang Masbatenyo|Masbateño]] | [[Northern Sorsogon language|Northern Sorsogon]]
| [[Southern Sorsogon language|Waray Sorsogon]])}} | [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | [[Wikang Ingles|English]] }}
| blank1_name_sec2   = [[List of regions of the Philippines by GDP|GDP]] (2023)
| blank1_info_sec2   = [[Philippine peso|₱]]701.72 billion&lt;br&gt;[[USD|$]]12.61 billion&lt;ref name=&quot;grdp&quot;&gt;{{Cite web |title=2021 to 2023 Gross Regional Domestic Product (GRDP)|url=https://psa.gov.ph/statistics/grdp/tables |access-date=April 26, 2024 |publisher=Philippine Statistics Authority|website=openstat.psa.gov.ph}}&lt;/ref&gt;
| blank2_name_sec2   = Growth rate
| blank2_info_sec2   = {{increase}} (4.58%)&lt;ref name=&quot;grdp&quot; /&gt;
| blank3_name_sec2   = [[Human Development Index|HDI]]
| blank3_info_sec2   = {{increase}} 0.687 ({{fontcolor|orange|Medium}})
| blank4_name_sec2   = HDI rank
| blank4_info_sec2   = [[List of Philippine provinces and regions by Human Development Index|13th in the Philippines]] (2019)
| website            = {{URL|dilgbicol.org}}
| elevation_max_point = [[Mayon Volcano]]
| elevation_max_ft   = 8,081
| image_map1         = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}}{{hidden end}}
}}
Ang '''Bicol''' (binabaybay ding '''Bikol'''; tinatawag ding '''Kabikulan''' at '''Rehiyon 5''') ay isa sa 17 mga [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Pilipinas]]. Binubuo ang Bicol ng anim na lalawigan sa Tangway ng Bikol, ang pinakatimog-silangang bahagi ng pulo ng Luzon, at ng dalawang pulong lalawigan malapit sa tangway. Ang [[Lungsod ng Legazpi]] ang kabisera, sentro ng pulitika at administrasyon ng rehiyon,&lt;ref name=&quot;DILG&quot;&gt;[http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html &quot;DILG Regional Office No. 5 Directory&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417175301/http://dilgbicol.org/directory/dilg-regional-office.html |date=2012-04-17 }}. Bicol Region Official website; retrieved 22 May 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=leg&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |access-date=2014-07-18 |archive-date=2010-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; samantalang ang [[Lungsod ng Naga]] naman ang sentro ng relihiyon, edukasyon, ekonomiya, industriya at ekonomiya sa rehiyon.&lt;ref name=&quot;islandsproperties.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223070440/http://www.islandsproperties.com/places/bicol.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%E2%80%99s-tiger-economy |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421083043/http://naga.gov.ph/news/governance/bongat-bares-state-of-city-hails-naga-as-bicol%e2%80%99s-tiger-economy/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;businessmirror.com.ph&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |access-date=2014-07-18 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223005742/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/regions/14477-bicol-region-emerging-as-another-call-center-hub |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bicolmail.com&quot;&gt;http://www.bicolmail.com/2012/?p=10317&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Cite web |url=http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |title=Archive copy |access-date=2014-07-18 |archive-date=2014-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102110519/http://naga.gov.ph/ecological-profile/education/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Heograpiya==
Matatagpuan ang Kabikulan sa pinakatimog na dulo ng [[Luzon]], ang pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. Ang kabuuang sukat ng lupa ng rehiyon ay nasa {{convert|18054.3|km2|sqmi|abbr=on}},&lt;ref&gt;The total land area is derived from the summation of provincial areas from the table below&lt;/ref&gt; na 5.9% ng kabuuang sukat ng lupa ng buong bansa. Nasa 69.3% ng kabuuang lupa ay maaaring tirahan samantalang ang nalalabing 30.7% ay binubuo ng mga kagubatan.&lt;ref name=&quot;DOA&quot;&gt;[http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html &quot;Overview of Bicol Region&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416052024/http://bicol.da.gov.ph/Statistics/regional_profile.html |date=2010-04-16 }}. Department of Agriculture Web Site; retrieved 22 May 2012.&lt;/ref&gt;

Naghahanggan ang rehiyon sa [[Look ng Lamon]] sa hilaga, sa [[Dagat Pasipiko]] sa silangan, sa [[Dagat Sibuyan]] at [[Golpo ng Lagay]] sa kanluran. Ang pinakahilagang lalawigan ng rehiyon, ang [[Camarines Norte]], ay naghahanggan sa hilaga sa lalawigan ng [[lalawigan ng Quezon|Quezon]], na nag-uugnay sa rehiyon sa ibang bahagi ng Luzon.&lt;ref name=&quot;DOA&quot;/&gt;

Ang mga lalawigan na bumubuo sa rehiyon ay ang mga sumusunod:
* [[Albay]] - [[Wikang Albay Bikol|Albay Bikol]]
* [[Camarines Norte]] - [[Wikang Tagalog|Tagalog]]
* [[Camarines Sur]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]]
* [[Catanduanes]] - [[Wikang Gitnang Bikol|Gitnang Bikol]]
* [[Masbate]] - [[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]/[[Bisakol]]
* [[Sorsogon]] - [[Bisakol]]


Ang Rehiyon V ay isang [[tangway]]. Makikita sa mapa na halos napapalibutan ito ng tubig. Dahil dito, ang mga pamayanang malapit sa tubig ay umaasa nang malaki sa pangingisda.

May mga yamang mineral din ang rehiyong ito. Ang paracale sa Camarines Norte ay pangunahing tagapagmina ng ginto at tanso. Minimina rin sa ibang bahagi ng rehiyon ang [[marmol]], [[pilak]], [[bakal]], [[karbon]], [[chromite]], [[manganese]] at [[abaka]]. Mayaman din ito sa mga magagandang tanawin tulad ng [[Bulkang Mayon]] ng Albay.

==Kasaysayan==  
[[File:Naga City, Camarines Sur 1845.jpg|left|thumb|263x263px|Nueva Cáceres 1854, makabagong [[Naga, Camarines Sur]]]]  
Ang rehiyon ng Bicol ay kilala bilang ''[[Ibalong]]'', na may iba't ibang interpretasyon na maaaring magmula sa ''ibalio'', na nangangahulugang &quot;dalhin sa kabilang panig&quot;; ibalon, na nangangahulugang &quot;mga tao mula sa kabilang panig&quot; o &quot;mga tao na magiliw at nagbibigay ng mga regalo sa mga bisita upang ipabalik sa kanilang mga tahanan&quot;; o bilang isang pagbabago ng ''Gibal-ong'', isang [[sitio]] ng [[Magallanes, Sorsogon]] kung saan unang dumating ang mga Kastila noong 1567. Ang [[Ilog Bicol]] ay unang binanggit sa mga dokumentong Kastila noong 1572. Tinawag din ang rehiyon bilang ''Los Camarines'' matapos ang mga kubo na natagpuan ng mga Kastila sa [[Camalig, Albay]]. Walang mga fossil ng prehistorikong hayop na natagpuan sa Bicol at ang kasaysayan ng mga unang nanirahan dito ay nananatiling hindi tiyak. Ang mga [[Aeta]] mula sa [[Camarines Sur]] hanggang [[Sorsogon]] ay nagmumungkahi na may mga katutubong nanirahan dito noon pa man, ngunit ang pinakamaagang ebidensya ay mula sa buhay noong kalagitnaan hanggang huling bahagi ng Neolitiko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Refraccion |first=Mara Angelica |date=June 28, 2011 |title=Bicol (Pre Colonial History) |url=http://maraangelica.blogspot.com/ |access-date=March 11, 2016 |website=maraangelica.blogspot.com}}&lt;/ref&gt;

Ang sistema ng ''[[barangay]]'' (bayan) ay umiiral na noong 1569. Walang mga tala na nagpapakita ng pagkakaroon ng pamamahala ng Islam o anumang awtoridad na lumampas sa datu (pinuno). Ang pamumuno bago ang kolonisasyon ay nakabatay sa lakas, tapang, at talino. Ang mga katutubo ay tila hindi makialam sa politika. Kaya, ang impluwensya ng datu ay pinakamahalaga sa panahon ng mga krisis tulad ng digmaan. Sa ibang pagkakataon, ang maagang lipunang Bicol ay nanatiling nakasentro sa pamilya, at ang pinuno ay ang pinuno ng pamilya.

Ang impluwensiya ng mga Kastila sa Bicol ay pangunahing dulot ng mga pagsusumikap ng mga misyonaryong Kastila mula sa [[Augustinians|Agustino]] at [[Franciscan]] na orden. Ang mga unang simbahan sa Bicol, ang [[San Francisco Church (Intramuros)|Simbahan ng San Francisco]], at ang [[Katedral ng Naga]], parehong nasa [[Naga, Camarines Sur|Lungsod ng Naga]], pati na rin ang [[Nabua Church|Simbahan ng Banal na Krus]] sa [[Nabua, Camarines Sur]], ay itinatag ng Banal na Orden ng mga Pransiskano. Isa sa mga pinakamatandang [[diocese]] sa Pilipinas, ang [[Arsidiyosesis ng Cáceres]], ay itinatag din sa Rehiyon ng Bicol. Sa panahong ito, ang Bicol ay pinalamutian ng maraming ''astilleros'' (mga dockyard) na nakatuon sa paggawa ng mga [[Manila Galleons]], ang pinakamabigat na barko sa kanilang panahon, mula sa mga lokal na kagubatan ng kahoy at ang mga Manila Galleons na ito ay responsable sa kalakalan sa pagitan ng Asya at Amerika.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bolunia |first=Mary Jane Louise A. |date=n.d. |title=Astilleros: The Spanish Shipyards of Sorsogon |url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf |access-date=October 26, 2015 |via=themua.org}}&lt;/ref&gt; Ang Bicol ay mayroon ding mga pamayanan at impluwensiya ng Latin-Amerika na karamihan ay nagmula sa Mexico dahil sa kasaganaan ng [[sili]] na taniman sa lugar, na may pinagmulan sa [[Mexico|Mexico]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kraft |first1=Kraig H. |last2=Brown |first2=Cecil H. |last3=Nabhan |first3=Gary P. |last4=Luedeling |first4=Eike |last5=Luna Ruiz |first5=José de Jesús |last6=Coppens d'Eeckenbrugge |first6=Geo |last7=Hijmans |first7=Robert J. |last8=Gepts |first8=Paul |display-authors=3 |date=2014 |title=Multiple Lines of Evidence for the Origin of Domesticated Chili Pepper, ''Capsicum annuum'', in Mexico |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=111 |issue=17 |pages=6165–6170 |doi=10.1073/pnas.1308933111 |pmc=4035960 |pmid=24753581 |bibcode=2014PNAS..111.6165K |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Kilala ang lutuing Bicolano sa pagkahilig nito sa maanghang na pagkain.&lt;ref name=&quot;Bicol Native Cuisine&quot;&gt;{{Cite web |title=Bicol Native Cuisine |url=http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130628035649/http://98.130.222.111/~camgov/cuisine.php |archive-date=June 28, 2013 |website=Camarines Sur Provincial Government}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, sa kabila ng lahat ng ito, ang rehiyon ay naging isa sa pinakamahirap sakupin ng mga Kastila, Amerikano, at Hapones dahil sa matinding pagtutol ng mga tao.&lt;ref name=&quot;Bicol Native Cuisine&quot; /&gt;


=== Mga Lungsod ===

Ang rehiyon ay may isang [[Lungsod ng Pilipinas|independiyenteng lungsod ng komponente]], ang [[Naga, Camarines Sur|Naga]], at anim na [[Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod ng komponente]] – [[Iriga]], [[Legazpi, Albay|Legazpi]], [[Ligao]], [[Lungsod ng Masbate]], [[Lungsod ng Sorsogon]], at [[Tabaco]]. Ang Masbate at Sorsogon ay mga lungsod sa kanilang mga katulad na lalawigan.

{{unbulleted list
| {{Color box|#BFF5FF|†|border=darkgray}} {{font|Sentro ng rehiyon|size=90%}}
}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lungsod
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Laki&lt;ref name=&quot;PSA-CitiesList&quot;&gt;{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407112230/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archive-date=April 7, 2016 |access-date=March 29, 2016 |website=Philippine Statistics Authority}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Densidad
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Uri ng Lungsod
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Kategorya ng Kita
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lalawigan
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:hidden hidden solid solid;&quot; | km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:hidden solid solid hidden;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{nowrap|sq mi}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:hidden hidden solid solid;&quot; | /km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:hidden solid solid hidden;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{nowrap|/sq mi}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | [[Iriga|Lungsod ng Iriga]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 114,457
| {{convert|137.35|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|114457/137.35|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Komponente
| 4th
| [[Camarines Sur]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:#BFF5FF;border-right:0;&quot; |† [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 209,533
| {{convert|153.70|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|209533/153.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Komponente
| 1st
| [[Albay]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | [[Ligao]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 118,096
| {{convert|246.75|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|118096/246.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Komponente
| 4th
| [[Albay]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | [[Lungsod ng Masbate]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 104,522
| {{convert|188.00|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|104522/188.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Komponente
| 4th
| [[Masbate]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | [[Naga, Camarines Sur|Naga]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 209,170
| {{convert|84.48|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|209170/84.48|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Independiyenteng komponente
| 1st
| [[Camarines Sur]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | [[Lungsod ng Sorsogon]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 182,237
| {{convert|276.11|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|182237/276.11|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Komponente
| 2nd
| [[Sorsogon (lalawigan)|Sorsogon]]
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | [[Lungsod ng Tabaco]]
| style=&quot;text-align:right;&quot; | 140,961
| {{convert|117.14|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|140961/117.14|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| Komponente
| 4th
| [[Albay]]
|}

=== Mga Lalawigan ===  
[[File:Ph bicol.png|thumb|300px|{{center|Mga Lalawigan ng Bicol}}]]  
Ang rehiyon ay binubuo ng anim na lalawigan: [[Albay]], [[Camarines Norte]], [[Camarines Sur]], [[Sorsogon]] at mga pulo-lalawigan ng [[Catanduanes]] at [[Masbate]], 107 Munisipalidad at 3,471 Barangay.  

Noong 2020, ang [[Camarines Sur]] ang pinakamalaking lalawigan sa rehiyon sa laki ng lupa at populasyon, na may lawak na {{convert|5481.6|km2|sqmi|abbr=on}} o mga 30.4% ng kabuuang lawak ng lupain at populasyon na 2,068,244. Ang [[Catanduanes]] naman ang pinakamaliit sa laki at populasyon, na may lawak na {{convert|1511.5|km2|sqmi|abbr=on}} o 8.4% ng kabuuang rehiyonal na lawak at populasyon na 271,879.{{PH census|2020}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background-color:#FDFDFD;text-align:center;font-size:90%;border:1pt solid grey;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Lalawigan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Kabesera
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; colspan=2 | Populasyon {{small|(2020)}}{{PH census|2020}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Lawak&lt;ref name=&quot;PSA-NSCB-ProvinceList&quot;&gt;{{Cite web |title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archive-date=January 11, 2013 |access-date=March 29, 2016 |website=[[Philippine Statistics Authority]]}}&lt;/ref&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; colspan=2 | Densidad
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | Mga Lungsod
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{abbr|Muni.|Munisipalidad}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-bottom:none;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{abbr|Barangay|Barangay}}
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; colspan=2 |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none none solid solid;&quot; | /km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-style:none solid solid none;white-space:nowrap;&quot; class=&quot;unsortable&quot; | /sq mi
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;border-top:none;&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | {{Flag|Albay}}
| style=&quot;&quot; | [[Legazpi, Albay|Lungsod ng Legazpi]]
| {{percent and number|1374768|6082165|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|2,574.91|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|1374768/2,574.91|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| 3
| 15
| 720
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | {{Flag|Camarines Norte}}
| style=&quot;&quot; | [[Daet]]
| {{percent and number|629699|6082165|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|2,277.93|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|629699/2,277.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| 0
| 12
| 282
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | {{Flag|Camarines Sur}}
| style=&quot;&quot; | [[Pili, Camarines Sur|Pili]]
| {{percent and number|2068244|6082165|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|5,511.90|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|2068244/5,511.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| 2
| 35
| 1,063
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | {{Flag|Catanduanes}}
| style=&quot;&quot; | [[Virac, Catanduanes|Virac]]
| {{percent and number|271879|6082165|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|1,492.16|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|271879/1,492.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| 0
| 11
| 315
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | {{Flag|Masbate}}
| style=&quot;&quot; | [[Masbate City]]
| {{percent and number|908920|6082165|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|4,138.56|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|908920/4,138.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| 1
| 21
| 550
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background-color:initial;&quot; | {{Flag|Sorsogon}}
| style=&quot;&quot; | [[Sorsogon City]]
| {{percent and number|828655|6082165|disp=table|1|pad=yes}}
| {{convert|2,119.01|km2|abbr=values|disp=table}}
| {{convert|{{sigfig|828655/2,119.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}}
| 1
| 14
| 541
|-class=&quot;sortbottom&quot;
! scope=&quot;row&quot; colspan=3 style=&quot;&quot; | Kabuuan
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 6,082,165
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | 18,114.47
! scope=&quot;col&quot; | {{convert|18,114.47|km2|disp=number|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{sigfig|6082165/18,114.47|2}}
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; | {{convert|{{sigfig|6082165/18,114.47|2}}|PD/km2|disp=number}}
! scope=&quot;col&quot; | 7
! scope=&quot;col&quot; | 107
! scope=&quot;col&quot; | 3,471
|-class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;text-align:left;background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;&quot;
| style=&quot;padding-left:1em;&quot; colspan=13 |
• Kasama sa mga bilang ng Camarines Sur ang ''independent component city'' ng [[Naga, Camarines Sur|Naga]].  
|}

==== Mga Gobernador at Bise-Gobernador ====

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!width=140 |Lalawigan
!width=150 |Larawan
!width=235 |Gobernador
!width=120 colspan=2 |Partido Politikal
!width=150 |Bise-Gobernador
|-
|{{center|[[File:Seal of Albay.svg|75px]]}}{{center|[[Albay]]}}
|align=center |[[File:EdcelGrecoLagman.jpg|138x138px]]
|[[Edcel Greco Lagman|Edcel Greco Alexander B. Lagman]]
| {{party name with colour|Partido Federal ng Pilipinas}}
|Baby Glenda O. Bongao
|-
|{{center|[[File:CamNor Seal.svg|75px]]}}{{center|[[Camarines Norte]]}}
|align=center |[[File:Gov Padilla (Camarines Norte).png|138x138px]]
|Ricarte &quot;Dong&quot; Padilla
| {{party name with colour|Aksyon Demokratiko}}
|Joseph Ascutia
|-
|{{center|}}{{center|[[Camarines Sur]]}}
|align=center |[[File:Gov Villafuerte.png|alt=|138x138px]]
|[[Luigi Villafuerte|Vincenzo Luigi Villafuerte]]
| {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} 
|Salvio Patrick Fortuno Jr.
|-
|{{center|[[File:Official Seal of Catanduanes.svg|75px]]}}{{center

|[[Catanduanes]]}}
|align=center |[[File:Gov Cua (Catanduanes).png|alt=|138x138px]]
|[[Joseph Cua]]
| {{party name with colour|Nationalist People's Coalition}}
|Peter Cua
|-
|{{center|[[File:Ph seal masbate.png|75px]]}}{{center|[[Masbate]]}}
|align=center |[[File:Gov Kho.png|138x138px]]
|[[Antonio Kho]]
| {{party name with colour|Partido Demokratiko Pilipino-Lakas ng Bayan}} 
|[[Elisa Olga Kho|Elisa Olga T. Kho]]
|-
|{{center|[[File:Sorsogon Provincial Seal.png|75px]]}}{{center|[[Sorsogon]]}}
|align=center |[[File:Gov Hamor.png|138x138px]]
|Boboy Hamor
|{{party name with colour|Nationalist People's Coalition}}
|Krunimar Antonio Escudero II
|}

==Relihiyon==

Ang karamihan sa mga Bikolano ay debotong Romano Katoliko dahil sa pananakop ng mga Espanyol at ang kanilang pagpapalaganap ng relihiyon sa bansa. Araw-araw ipinagdiriwang ang Misa Katolika sa maraming simbahan sa Rehiyon ng Bicol.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Religious Affiliation in Bicol Region (2020 Census of Population and Housing) {{!}} Philippine Statistics Authority V - Bicol |url=https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-03-13 |website=rsso05.psa.gov.ph |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318071447/https://rsso05.psa.gov.ph/content/religious-affiliation-bicol-region-2020-census-population-and-housing |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;[https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415220835/https://rsso05.psa.gov.ph/system/files/attachment-dir/Special%20Release_Religious%20Affiliation.pdf |date=2025-04-15 }}&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Sa kasalukyan panahon ang  rehiliyon ng buong rehiyon nananatiling matatag sa pananampalatayang Romano Katoliko, kung saan ang karamihan ng populasyon ay kabilang dito. Ang relihiyong Katoliko ang may pinakamalaking bilang ng mga tagasunod kumpara sa ibang bahagi ng Pilipinas. Lumago ang Simbahang Katoliko sa Rehiyong Bicol sa pamamagitan ng pagsisikap ng mga obispo mula sa Nueva Caceres (Lungsod ng Naga) mula ika-17 siglo hanggang sa Himagsikang Pilipino noong 1898.

Ang Lungsod ng Naga ang itinuturing na sentro ng relihiyon sa Rehiyong Bicol at ang luklukan ng isa sa pinakamatandang diyosesis sa Pilipinas, ang Arkidiyosesis ng Caceres. Kasama rin sa iba pang mga diyosesis sa rehiyon ang Diyosesis ng Legazpi, Sorsogon, Daet, Masbate, Libmanan, at Virac.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naga City: Heart of Bicol – CITY OF NAGA |url=https://www2.naga.gov.ph/naga-city-profile/ |access-date=2025-03-13 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ang mga pista (pista ng mga santo) ay taunang pagdiriwang ng mga parokya, mula sa isang simpleng pista sa baryo bilang parangal sa patron para sa masaganang ani, hanggang sa mas malaking pistang bayan bilang pagpaparangal sa isang himala ng santo. Mayroon ding mga diyosesanong pista tulad ng pista ng Mahal na Birhen ng Kaligtasan, pati na rin ang pang-rehiyong pagdiriwang ng Pista ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia—ang pinakamalaking debosyon sa Mahal na Birhen sa buong Asya. Ito ay isang linggong pagdiriwang bilang pagpupugay sa Mahal na Birheng Maria, na kinikilala bilang &quot;Patrona ng Kabikulan.&quot;

Sa Luzon, ang Rehiyong Bicol ang may pinakamataas na bilang ng mga lalaking pumapasok sa seminaryo upang maging pari, at mga babaeng pumapasok sa buhay relihiyoso bilang madre. Ito ay maaring maiugnay sa mga institusyong tulad ng Holy Rosary Minor Seminary, Daughters of Mary, at Daughters of Charity Convents sa Lungsod ng Naga.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mapa-Arriola |last2=Sharon |first2=Maria |date=1970-01-01 |title=Language of Piety and Sympathy: A Reading of the Culture of Spirituality in Bicol Region Through Pasion Bicol |url=https://papers.iafor.org/submission39201/ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2006-11-11 |title=History of Catholicism in the Bicol Region |url=https://angkangpilipino.wordpress.com/2006/11/11/history-of-catholicism-in-the-bicol-region/ |access-date=2025-03-13 |website=Angkang Pilipino |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Sinaunang Paniniwala ng mga Bikolnon==

Ang katutubong paniniwalang panrelihiyon ng mga taga Sinaunang Bikol  at  ng iba't ibang pangkat-etniko sa bansa, ay sumusunod sa animismo. Ang mga katutubong paniniwalang ito ay binubuo ng iba't ibang lokal na tradisyon ng pagsamba na nakatuon sa mga anito (espiritu ng Ninuno) at diwata (mga espiritu ng kalikasan at mga bathala)&lt;ref&gt;{{Cite journal |date=2024 |title=Photographs and Theological Reflection |url=https://doi.org/10.5040/9780567713391.ch-8 |journal=Doing Theology with Photographs |pages=87–98 |doi=10.5040/9780567713391.ch-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Sitoy |first=T. V. |title=A history of Christianity in the Philippines. 1: The initial encounter |date=1985 |place=Quezon City |publisher=New Day Publ |isbn=978-971-10-0255-8 |access-date=2025-03-13}}&lt;/ref&gt;

==Mga Diwata at mga bathala==
Bago pa man dumating ang mga mananakop, ang rehiyon ay mayroon nang sinaunang na sistemang panrelihiyon na kinabibilangan ng iba't ibang diyos at diyosa na kung tawagin ay mga diwata. Kabilang sa mga ito ang mga sumusunod:

'''Gugurang''' – Ang kataas-taasang diyos, diwata ng mga diwata. Siya na minsan ay bumababa mula langit at naninirahan sa loob ng Bundok Mayon. Siya ang nagbabantay at nagpoprotekta ng banal na apoy, na palaging sinusubukang nakawin ng kanyang kapatid na si Asuang. Kapag sumusuway ang mga tao sa kanyang mga utos, gumagawa ng kasalanan, o nagiging masama, pinapaputok niya ang lava ng Mayon bilang babala upang ituwid nila ang kanilang landas. May isinagawang ritwal para sa kanya noon ang mga sinaunang Bikolano na tinatawag na Atang.&lt;ref name=&quot;ourownvoice.com&quot;&gt;{{Cite web |last=Eugenio |first=Damiana L. |date=n.d. |title=Asuang Steals Fire from Gugurang |url=http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526125514/http://www.ourownvoice.com/tales/tales2004a-2.shtml |archive-date=May 26, 2009 |access-date=April 3, 2010 |website=ourownvoice.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youtube.com&quot;&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=goLgDpSStmc |title=The Aswang Phenomenon |date=2011 |last=Clark |first=Jordan |type=Animation |via=Youtube}}&lt;/ref&gt;

'''Linti''' - Ang diwata ng kidlat na alagad ni Gugurang.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=Coyote Steals Fire |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1d8h9x5.2 |work=Coyote Steals Fire |publisher=Utah State University Press |access-date=2025-03-13}}&lt;/ref&gt;

'''Dalogdog''' - Ang diwata ng kulog, kapatid ni Linti.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

'''Asuang''' – Ang masamang diyos na laging sumusubok nakawin ang banal na apoy ng Bundok Mayon mula kay Gugurang. Minsan siyang tinatawag na Aswang at naninirahan sa loob ng Bundok Malinao. Bilang diyos ng kasamaan, siya ang nagdadala ng mga sakuna at nagtutulak sa mga tao na gumawa ng kasalanan.&lt;ref name=&quot;ourownvoice.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;youtube.com&quot; /&gt;

'''Haliya''' – Ang diyosa ng liwanag ng buwan at matinding kaaway ni Bakunawa. Siya ang tagapagtanggol ni Bulan, ang diyos ng buwan. Ang kanyang kulto ay binubuo ng mga kababaihan. Mayroon ding ritwal na sayaw na ipinangalan sa kanya, na isinasagawa bilang proteksyon laban kay Bakunawa.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news |last=Soltes |first=Jonas Cabiles |date=September 7, 2009 |title=Bicol Artist Protest Natl. Artist Awardees |work=Inquirer.net |url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |url-status=dead |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911045425/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/nation/view/20090907-223978/Bicol-artists-protest-Natl-Artist-awardees |archive-date=September 11, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Paz-Pacheco |first=Elizabeth |last2=Nevado |first2=Jose |last3=Cutiongco-de la Paz |first3=Eva Maria |last4=Jasul |first4=Gabriel |last5=Aman |first5=Aimee Yvonne Criselle |last6=Alejandro-Ribaya |first6=Elizabeth Laurize |last7=Francisco |first7=Mark David |last8=Guanzon |first8=Ma. Luz Vicenta |last9=Uyking-Naranjo |first9=May |last10=Añonuevo - Cruz |first10=Ma. Cecilia |last11=Maningat |first11=Maria Patricia Deanna |date=2023-05-10 |title=Genetic Variants Associated with Poor Responsiveness to Sulfonylureas in Filipinos with Type 2 Diabetes Mellitus |url=https://doi.org/10.15605/jafes.037.s8 |journal=Journal of the ASEAN Federation of Endocrine Societies |volume=38 |issue=S1 |pages=31–40 |doi=10.15605/jafes.037.s8 |issn=0857-1074}}&lt;/ref&gt;

'''Bulan''' – Ang sinaunang diwata ng Buwan ng mga Bikolano.&lt;ref&gt;{{Citation |title=ACKNOWLEDGEMENTS |date=2019-03-31 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv9hvs8j.2 |work=Bikol Dictionary |pages=vii–vii |publisher=University of Hawaii Press |access-date=2025-03-13}}&lt;/ref&gt; Si Bulan ang diyos ng buwan, inilalarawan bilang isang batang lalaki na may pambihirang kagandahan. Dahil sa kanyang anyo, nagpapahinahon siya ng mababangis na hayop at mabagsik na sirena (Magindara). May malalim siyang pagmamahal kay Magindang, ngunit palaging tumatakas upang hindi siya mahuli. Nahihiya siya sa lalaking kanyang iniibig. Kapag nahuli siya ni Magindang, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain siya.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

'''Magindang''' – Ang diyos ng dagat at ng lahat ng nilalang dito. Siya ay may malalim na damdamin para kay Bulan at patuloy na hinahabol ito, bagama’t hindi niya kailanman mahuli. Dahil dito, ipinapaliwanag ng mga Bikolano na ito ang dahilan kung bakit tumatataas ang alon upang maabot ang buwan. Sa tuwing mahuhuli niya si Bulan, palaging sumasaklolo si Haliya upang palayain ito.

'''Okot''' – Ang diyos ng kagubatan at patron pangangaso.

'''Onos''' - diyos ng bagyo, baha at delubyo&lt;ref&gt;{{Citation |title=Un pequeño aldeano en la gran ciudad |date=2018-02-19 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctv1m0kh6c.7 |work=Crónica del retorno |pages=157–180 |publisher=Universidad Central |access-date=2025-03-13}}&lt;/ref&gt;

'''Bakunawa''' – Isang higanteng diyos ng dagat na mukhang hito o ahas. Siya ang itinuturing na sanhi ng duyog o eklipse, ang lumalamon sa araw at buwan, at ang matinding kalaban ni Haliya. Layunin niyang lunukin si Bulan, ngunit ipinangako ni Haliya na poprotektahan ang diyos ng buwan magpakailanman.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Abella |first=Jerrie M. |date=January 15, 2010 |title=Eclipse; Bakunawa Eats the Sun Behind a Curtain of Clouds |work=GMANews.TV |url=http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |access-date=April 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323214445/http://www.gmanews.tv/story/181693/eclipse-bakunawa-eats-the-sun-behind-a-curtain-of-clouds |archive-date=March 23, 2010}}&lt;/ref&gt;

'''Kanlaon''' - Ang masamang diyos ng apoy at pagkawasak kalaban ni Gugurang at batala, siya rin ang masamang diyos ng bulkang Kanlaon&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Smith |first=Tony |date=2017-10-19 |title=Democracy in the Philippines |url=https://doi.org/10.23943/princeton/9780691154923.003.0002 |journal=Princeton University Press |doi=10.23943/princeton/9780691154923.003.0002}}&lt;/ref&gt;

=== Mga Mitolohikal na Bayani at Tao ===
*'''Baltog''': Si Baltog ang unang puting tao o ''tawong-lipod'' na dumating sa Bicol. Ipinanganak sa [[India]] (bagamat tinatawag na &quot;Boltavara&quot; ang India sa epiko) mula sa matapang na angkan ng Lipod, ipinakilala niya ang [[pagsasaka]] sa Bicol sa pamamagitan ng pagtatanim ng ''linsa'' o ''apay'', na isang katangian ng mga unang mananakop na Indian. Pinatay niya ang Baboy Ramo ng Tandayag sa isang matinding laban.&lt;ref name=Agui1/&gt;  
*'''Bantong''': Si Bantong ay isang matapang at tusong batang mandirigma na nag-iisa niyang pinatay ang kalahating-tao at kalahating-hayop na si Rabot, bagamat binigyan siya ni Handyong ng 1,000 mandirigma upang tulungan siya.&lt;ref name=Agui1/&gt;  
*'''Daragang Magayon''' - Ang magandang at anak ni Makusog, ang pinuno ng banwa at tribo. Siya ang pangunahing tauhan sa alamat ng Mayon, at ang kanyang pag-ibig at malungkot na kamatayan ay nauugnay sa pagbuo ng Mt. Mayon.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2009-10-21 |title=Bundok Philippines - Legend of Magayon (Mayon) |url=http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2009-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091021093444/http://geocities.com/Yosemite/3712/tmagayon.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;  
*'''Panganoron''' - Isang espiritu ng ulap na nagligtas kay Magayon mula sa nalunod. Siya ay naging kasintahan ni Magayon at nakipaglaban kay Pagtuga upang iligtas ang kanyang ama.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-09-16 |title=Province of Albay : MAGAYON FESTIVAL 2008 : History |url=http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |access-date=2025-03-13 |website=web.archive.org |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916185029/http://magayonfestival.albay.gov.ph/history_mf.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  
*'''Dinahong''': Si Dinahong, na nangangahulugang &quot;balot ng mga dahon&quot;, ay ang orihinal na potter ng Bicolano na pinaniniwalaang isang [[Aeta people|Agta]] (Negrito). Tumulong siya sa mga tao upang matutong magluto, gumawa ng mga palayok na tinatawag na ''coron'', mga kalan, mga palayok na lupa, at iba pang mga kagamitan sa kusina.&lt;ref name=Agui1/&gt;  
*'''Makusog''' - Ang pinuno ng banwa at tribo ng Rawis at ama ni Daragang Magayon.  
*'''Dawani''' - Ina ni Magayon na pumanaw matapos ipanganak si Magayon.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}&lt;/ref&gt;  
*'''Malinaw''' - Ang maputi at magandang kapatid ni Magayon, na tinatago o binukot. Siya ang pinagmulan ng bundok Malinaw&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}&lt;/ref&gt;  
*'''Masaraga''' - Ang masipag at matalinong kapatid ni Magayon. Sa alamat siya ang pinag mulan ng bindok Masaraga&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sayaw Kan Tulong Bulod Summary {{!}} PDF |url=https://www.scribd.com/document/492560497/Sayaw-kan-tulong-bulod-summary |access-date=2025-03-13 |website=Scribd |language=en}}&lt;/ref&gt;  
*'''Ginantong''': Si Ginantong ang gumawa ng araro, pangharrow, at iba pang mga kagamitan sa pagsasaka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  
*'''Hablom''': Si Hablom, mula sa pandiwang ''hablon'' na nangangahulugang “maghabi”, ang nag-imbento ng unang paghahabi ng loom at bobbins sa rehiyon ng Bicol, partikular sa paghahabi ng mga [[Abacá|abaca]] na tela.&lt;ref name=Agui1/&gt;  
*'''Handyong''': Ang pangunahing tauhan sa epiko ay si Handyong. Dumating siya sa Bicol kasama ang kanyang mga tagasunod pagkatapos ni Baltog, at naging pinakakilalang tawong-lipod. Nilinisan niya ang lupa mula sa mga mabagsik na halimaw, nagbigay ng inspirasyon para sa mga imbensyon, muling ipinakilala ang pagsasaka, nagtayo ng mga bahay-puno kung saan itinaguyod ang mga ''[[Anito|anitos]]'' o idolo na tinatawag na ''moog'', at nagtakda ng isang kodigo ng mga batas, na nagtatag ng isang gintong panahon sa kanyang panahon.&lt;ref name=Agui1/&gt; Kilala rin siyang nagtayo ng unang bangka at palaganap ng pagtatanim ng palay sa mga bahaing lugar.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Philippine National Historical Society|title=The Journal of History, Volumes 36-37|date=1998|publisher=University of Michigan|page=94|url=https://books.google.com/books?id=fDpwAAAAMAAJ&amp;q=ibalong|access-date=9 February 2015}}&lt;/ref&gt;  
*'''Kimantong''': Si Kimantong ay itinuturing na ang unang Bicolano na gumawa ng timon (rudder) na tinatawag na ''timon'', layag (sail) na tinatawag na ''layag'', araro (plow) na tinatawag na ''arado'', pangharrow (harrow) na tinatawag na ''surod'', ''ganta'' at iba pang mga sukat, roller, yoke, ''bolo'', at hoe. Isang [[Barangay|barangay]] na tinatawag na Kimantong ay matatagpuan sa [[Daraga, Albay]].&lt;ref name=Agui1/&gt;  
*'''Sural''': Si Sural, o ''surat'', na nangangahulugang “magsulat” o “liham”, ang unang Bicolano na nakaisip ng isang silabaryo. Inukit niya ito sa isang puting slab ng bato mula sa Libong, na kalaunan ay pinakintab ni Gapon.&lt;ref name=Agui1/&gt;  
*'''Takay''': Si Takay ay isang magandang dalaga na ayon sa alamat ay nalunod sa malaking baha sa epiko. Pinaniniwalaan na naging bulaklak ng takay siya sa ngayon ay nasa Lawa ng Bato.&lt;ref name=Agui1/&gt;  


===Mga Bulkan===
'''Mula Hilaga hanggang Timog'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! scope=col | Larawan
! scope=col | Pangalan
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row | [[File:A view of Mt. Isarog 03.JPG|200px]]
| '''[[Bundok Isarog]]''' ay isang {{convert|1966|m|adj=on}} [[fumarolic]] na bulkan na may {{convert|2.5|km|adj=on}} lawak ng bunganga na nakabukas sa silangan.&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=273042|name=Isarog|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt; Ang bundok at paligid nito na may lawak na {{convert|10112|ha}} ay isang [[protektadong lugar]] sa Rehiyon ng Bicol sa ilalim ng pangalang ''Mount Isarog Natural Park''.&lt;ref name=&quot;PAWB&quot;&gt;{{Cite web |date=March 11, 2010 |title=Region 5 – Protected Areas |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=65:region-5&amp;catid=69:regions |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321103724/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=65%3Aregion-5&amp;catid=69%3Aregions |archive-date=March 21, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=Bureau of Protected Areas and Wildlife Bureau}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row | [[File:Mount Iriga.jpg|200px]]
| '''[[Bundok Iriga]]''' ay isang {{convert|1196|m|adj=on}} bulkan na may malaking bungangang hugis-horseshoe na matatagpuan malapit sa [[Lawa ng Buhi]] (nasa harapan).&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=273041|name=Iriga|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row | [[File:Mount Malinao.jpg|200px]]
| '''[[Bundok Malinao]]''' ay isang {{convert|1548|m|adj=on}} bulkan na may malaking bunganga na may lawak na humigit-kumulang {{convert|3|km|mi}}, na nakabukas sa silangan. Matatagpuan sa mababang silangang bahagi ng bundok ang mga geothermal field ng Tiwi.&lt;ref&gt;{{cite gvp | vn=273801|name=Malinao|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row | [[File:Masaraga.jpg|200px]]
| '''[[Bundok Masaraga]]''' ay isang matulis na {{convert|1328|m|adj=on}} [[Holocene]] na bulkan na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Mayon.&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=273031|name=Masaraga|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row&quot; | [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|200px]]
| '''[[Bulkang Mayon]]''', ang pinakamataas na punto sa rehiyon na may taas na {{convert|2463|m}}, ay kilala rin sa kanyang perpektong hugis apa. Ito rin ang pinaka-aktibong bulkan sa bansa.&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=273030|name=Mayon|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt; Ang bulkan ay isa sa mga protektadong lugar ng Rehiyon V sa ilalim ng pangalang ''Mayon Volcano Natural Park'' na may sukat na {{convert|5776|ha}}.&lt;ref name=&quot;PAWB&quot; /&gt;
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row&quot; | [[File:Pocdolberge.jpg|200px]]
| '''[[Kabundukang Pocdol]]''', na may pinakamataas na elebasyon na {{convert|1102|m}}, ay isang pangkat ng mga fumarolic na bulkan na matatagpuan sa pagitan ng mga lalawigan ng Albay at Sorsogon. Dito matatagpuan ang Bac-Man Geothermal Power Plant at ang PNOC Eco-Park, isang {{convert|25100|ha|adj=on}} [[ecotourism]] park na pinangangasiwaan at pinoprotektahan ng [[Philippine National Oil Company]] (PNOC).&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=273020|name=Pocdol Mountains|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jamoralin |first=Reynaldo T. |date=n.d. |title=Places of Interest |url=http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314185542/http://www.sorsogontourism.com/places_of_interest.htm |archive-date=March 14, 2012 |access-date=May 22, 2012 |website=sorsogontourism.com}}&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;vertical-align:top;&quot;
! scope=row&quot; | [[File:A dormant Mt. Bulusan.jpg|200px]]
| '''[[Bulkang Bulusan]]''', ang isa pang aktibong bulkan sa rehiyon, ay may taas na {{convert|1565|m}}. Matatagpuan ito sa labi ng {{convert|11|km|adj=on}} na Irosin Caldera.&lt;ref&gt;{{cite gvp|vn=273010|name=Bulusan|access-date=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt; Ang bulkan ay isang protektadong lugar at ang pangunahing tampok ng {{convert|3672|ha|adj=on}} na ''Bulusan Volcano Natural Park''.&lt;ref name=&quot;PAWB&quot; /&gt;
|}


==Ekonomiya==

[[File:Bicol_Region_Pili_Nuts2.jpg|200px|thumbnail|left|[[Canarium ovatum|Mga Pili]] (binaon at inihaw)]]
Ang Rehiyon ng Bicol ay may malaking bahagi ng mayamang patag na lupa, at ang agrikultura ang pinakamalaking bahagi ng ekonomiya, kasunod ng [[komersyal na pangingisda]]. Ang mga [[niyog]], [[abaca]], saging, kape, at [[langka]] ang limang pangunahing pananim sa rehiyon. Ang palay at mais ay kabilang sa mga pangunahing pananim na pana-panahon. Ang pagmimina ng karbon ay isa rin sa mga kontribyutor sa ekonomiya ng rehiyon. Mahalaga rin ang [[komersyal na pangingisda]] na may labing-tatlong pangunahing pook pangisdaan na nagsusuplay ng isda sa mga pamilihan sa mga lugar tulad ng [[Metro Manila]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bicol Regional Profile |url=http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827025659/http://r5.denr.gov.ph/index.php/about-us/regional-profile |archive-date=Agosto 27, 2014 |access-date=Agosto 26, 2014 |website=Department of Environment and Natural Resources: Region 5 – Bicol}}&lt;/ref&gt;

Sa kasalukuyan, mayroong 13,435 magsasaka sa Rehiyon ng Bicol na nagtatanim ng 142,405 [[hektarya]] ng [[Canarium ovatum|pili]] ayon sa datos ng [[Kagawaran ng Agrikultura ng Pilipinas|Kagawaran ng Agrikultura]]-Bicol. Ayon sa DA, 90% ng produksiyon ng pili sa Pilipinas ay mula sa Rehiyon ng Bicol at nagsimula itong [[asexual reproduction]] para sa pag-export ng produkto. Ang matibay na punong ito ay may prutas na 7% kernel, 25% shell, at 68% pulp. Ang Sorsogon Provincial Pili Development Board ay maghahain ng petisyon para ideklara ang Rehiyon bilang &quot;Pili Capital ng Pilipinas&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= Calipay|first1=Connie  |title=DA readies interventions for farmers eyeing pili milk production|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1219643 |accessdate=Mayo 16, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Pebrero 27, 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1= Guarin|first1=Lovella |title=Exploring the potential of Bicol's pili nut as an export product|url=https://bicol.da.gov.ph/exploring-the-potential-of-bicols-pili-nut-as-an-export-product/ |accessdate=Mayo 17, 2024 |publisher= [[Department of Agriculture (Philippines)]]|date=Marso 15, 2023}}&lt;/ref&gt;

Noong Oktubre 2023, inilunsad ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya ng Pilipinas|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] ang &quot;Orgullo kan Bikol&quot; Trade and Travel Fair sa [[Shangri-La Plaza]]. Ang 103 na exhibitors ay mga [[Small and medium-sized enterprises|MSMEs]] na nagpakita ng 253 bagong produkto mula sa 6 na probinsya ng Bikol.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= Calipay|first1=  Connie|title=103 Bicol MSMEs to showcase top products at Manila fair|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1212028|accessdate=Mayo 24, 2024 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=Oktubre 18, 2023}}&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
{{Main|Edukasyon sa Pilipinas}}
[[File:WTNaga BAHALANA A2a.JPG|right|thumb|Ateneo de Naga University]]
Mula 1945 hanggang 2011, ang pangunahing sistema ng edukasyon ay binubuo ng anim na taon ng elementarya na nagsisimula sa edad na 6, at apat na taon ng [[high school|mataas na paaralan]] na nagsisimula sa edad na 12. Ang karagdagang edukasyon ay ibinibigay ng mga teknikal o bokasyonal na paaralan, o sa mga institusyong pang-edukasyon tulad ng mga unibersidad. Bagamat sinabi ng [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1987]] na ang edukasyong elementarya ay sapilitan, hindi ito naipatupad.{{citation needed|date=Agosto 2014}}

Noong 2011, nagsimula ang bansa na lumipat mula sa lumang 10-taong sistema ng edukasyon patungo sa K–12 na sistema ng edukasyon, alinsunod sa mandato ng Kagawaran ng Edukasyon.&lt;ref name=&quot;K12&quot;&gt;{{Citation |title=[K-12 primer as of 20 December 2011] |url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522231741/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20Primer%20as%20of%20Dec%202011.pdf |publisher=[[Kagawaran ng Edukasyon ng Pilipinas|Kagawaran ng Edukasyon]] |access-date=Abril 28, 2012 |archive-date=May 22, 2012 |mode=cs1}}&lt;/ref&gt; Ang bagong 12-taong sistema ay sapilitan na, kasama na ang paggamit ng bagong kurikulum para sa lahat ng paaralan (tingnan ang [[Edukasyon sa Pilipinas#2010s at ang K–12 program|2010s at ang K–12 program]]). Ang panahon ng paglipat ay magtatapos sa taong pampaaralan 2017–2018, na siyang taon ng pagtatapos para sa unang grupo ng mga mag-aaral na pumasok sa bagong sistema ng edukasyon.

Lahat ng pampublikong paaralan sa Pilipinas ay kinakailangang magsimula ng klase sa araw na itinakda ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang unang Lunes para sa pampubliko, pangalawang Lunes para sa pribado, at pangatlong Lunes para sa ilang kolehiyo ng buwan ng Hunyo) simula noong [[pagkapangulo ni Joseph Estrada]] noong 1999, at kinakailangang magtapos pagkatapos makumpleto ng bawat paaralan ang itinakdang 200-araw na kalendaryo ng paaralan na inayos ng Kagawaran ng Edukasyon (karaniwang mula sa ikatlong linggo ng Marso hanggang ikalawang linggo ng Abril). Ang mga pribadong paaralan ay hindi obligado na sumunod sa isang partikular na araw ngunit kinakailangang magsimula ng klase hindi lalampas sa huling linggo ng Agosto.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; valign
! Pangalan !! Akronim !! Lalawigan (Pangunahing kampus) !! Lungsod/Munisipyo !! Itinatag
|-
| [[Ateneo de Naga University]] || {{center|AdNU}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1940}} 
|-
| [[Bicol State College of Applied Sciences and Technology|Southeast Asian University of Technology]] || {{center|SEAUTech}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1911}} 
|-
| [[Bicol University]] || {{center|BU}} || [[Albay]] || [[Legazpi, Albay|Legazpi City]] || {{center|1969}} 
|-
| [[Catanduanes State University]] || {{center|CatSU}} || [[Catanduanes]] || [[Virac, Catanduanes|Virac]] || {{center|1961}} 
|-
| [[Central Bicol State University of Agriculture]] || {{center|CBSUA}}|| [[Camarines Sur]] || [[Pili, Camarines Sur|Pili]] || {{center|1918}} 
|-
| [[Divine Word College of Legazpi]] ||{{center|DWCL}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] ||{{center|1947}} 
|-
| [[Dr. Emilio B. Espinosa Sr. Memorial State College of Agriculture and Technology]] || {{center|DEBESMSCAT}} || [[Masbate]] || [[Mandaon, Masbate|Mandaon]] || {{center|1952}} 
|-
| Naga College Foundation, Inc. || {{center|NCF}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1947}}
|-
| Mariners' Polytechnic Colleges, Inc. ||{{center|MPC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga, Camarines Sur|Naga City]] ||{{center|1974}}
|-
| [[Partido State University]] || {{center|PSU}} || [[Camarines Sur]] || [[Goa, Camarines Sur|Goa]] || {{center|2001}} 
|-
| [[Camarines Sur Polytechnic Colleges|Polytechnic State University of Bicol]] || {{center|PSUB}} || [[Camarines Sur]] || [[Nabua, Camarines Sur|Nabua]] || {{center|1983}} 
|-
| [[Sorsogon State University]] || {{center|SorSU}}|| [[Sorsogon]] || [[Sorsogon City]] || {{center|1907}} 
|-
| [[Universidad de Santa Isabel]] || {{center|USI}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1868}} 
|-
| [[Camarines Norte State College|University of Camarines Norte]] || {{center|CNSC}} || [[Camarines Norte]] || [[Daet, Camarines Norte|Daet]] || {{center|1992}} 
|-
| [[University of Nueva Caceres]] || {{center|UNC}} || [[Camarines Sur]] || [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] || {{center|1948}} 
|-
| [[University of Santo Tomas–Legazpi]] || {{center|UST–Legazpi}} || [[Albay]] || [[Legazpi City]] || {{center|1948}} 
|-
| Bicol University Gubat Campus || {{center|BUGC}} || [[Sorsogon]] || [[Gubat]] || {{center|2000}} 
|}

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

{{Bicol}}
{{Rehiyon ng Pilipinas}}
{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Rehiyon ng Pilipinas|Bikol]]
[[Kategorya:Bikol]]
[[Kategorya:Luzon]]

==see also==
*Tropiko Kancer Climate 
*tropiko Moonson Climate 
*Tropiko Ekwador climate 

{{pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>h72bhu51uxd9mjpxontai3c6uit9ldo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang Wikipedia:Kapihan</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3742</id>
    <revision>
      <id>2215823</id>
      <parentid>2215689</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan */</comment>
      <origin>2215823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37325" sha1="qmgf2cozh6r7b6pb6hcg6yuh53w17dg" xml:space="preserve">{{Tagagamit:Maskbot/config
|maxarchivesize = 55K
|counter = 19
|algo = old(90d)
|archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d
}}
&lt;div style=&quot;float:right; padding-left:5px; clear:right;&quot;&gt;
{| style=&quot;text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;&quot; bgcolor=&quot;#999999&quot;
|-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; 
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; style=&quot;color: white;&quot;|'''Usapan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot;|
'''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;&lt;font size=3&gt;[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} '''&amp;rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;'''
|- 
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; style=&quot;color: white;&quot;|'''Tuwirang daan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot;|
[[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]]
----
&lt;div style=&quot;font-size:0.85em;&quot;&gt;
__TOC__
&lt;/div&gt;
|-
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot;  style=&quot;color: white;&quot;|'''Mga sinupan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot;  bgcolor=&quot;white&quot;|
&lt;small&gt;
[[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] |  [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/
break=yes
width=40
searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/small&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;!--
Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :).
--&gt;

== Nakaarkibo na ang nakaraang usapan ==

Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC)

== Request for Image Processing ==

Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo.

[[Talaksan:Io processing request.png|center]]

Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Reference Previews – experiment
| content = 
== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC)
}}
== Help ==

Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia!
| content = 
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226)
| content = 
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;
}}
== Bagong mungkahi ==

Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 03:14, 6 Abril 2026 (UTC)

== Hinggil sa mga salitang siyokoy ==

Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay &quot;alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol).&quot; Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila).

Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!Imbes na
!Naaangkop na (mga) salita
|-
|adbenturero
|abenturero / taong mapagsapalaran
|-
|aspeto
|aspekto / mukha / dako
|-
|bentahe
|bentaha / lamang
|-
|dayalekto
|diyalekto / dayalek / wikain
|-
|dayalogo
|diyalogo / &lt;s&gt;dayalog&lt;/s&gt; / salitaan / usapan / pag-uusap
|-
|endorso
|endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat
|-
|groserya
|groseri / tindahan
|-
|imahe
|imahen / larawan
|-
|intrigero
|intrigante
|-
|kontemporaryo
|kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito
|-
|konsernado (&quot;''the mother of all ''siyokoy'' words'')
|konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman
|-
|lebel
|nibel / level / antas / taas
|-
|misyonaryo
|misyonero
|-
|obhektibo
|obhetibo
|-
|parliyamentaryo
|parlamentaryo / mambabatas
|-
|parliyamento
|parlamento / batasan
|-
|pesante
|paisano / magbubukid / magsasaka
|-
|prayoridad
|priyoridad / &lt;s&gt;prayoriti&lt;/s&gt; / pagkauna / karapatang mauna
|-
|sirkumstansiya
|sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa
|-
|subhektibo
|subhetibo
|-
|subheto
|suheto / disiplina
|}

Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#&quot;Kasingkahulugans&quot;]]). &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:17, 12 Abril 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC)

{{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:22, 12 Abril 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang.
:Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita.
:Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' (&quot;larawan&quot;) (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na &quot;itama&quot; ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 12:45, 12 Abril 2026 (UTC)
::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 13:56, 12 Abril 2026 (UTC)
:::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito &quot;tama&quot; sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 00:39, 13 Abril 2026 (UTC)
::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing &quot;naitagalog&quot; ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC)
:::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC)

:Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], 
:Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal.
:Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika.
:Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya?
:Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta.
:Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika.
:- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC)
:{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC)
:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang &quot;siyokoy&quot; (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang &quot;kontemporaryo&quot; ay bawal (&quot;kontemporaneo&quot; dapat) pero ang &quot;siyentista&quot; ay pwede (&quot;siyentipiko&quot; dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — &lt;span style=&quot;font-size:25px&quot;&gt;🍕&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-family:'Comic Sans MS';&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FFC83D&quot;&gt;Yivan&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#F7894A&quot;&gt;000&lt;/span&gt; &lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[User:Yivan000|view]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[User_talk:Yivan000|talk]]&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 13:34, 13 Abril 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Request for comment (global AI policy)
| content = 
== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Program submissions open: Bikol WikiConference 2026
| content = 
== Program submissions open: Bikol WikiConference 2026 ==

[[File:Bikol_WikiConference_2026_logo.png|frameless|250px|right]]
The '''[[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026|Bikol WikiConference 2026]]''' will take place '''29–31 May 2026 in Naga City''', under the theme: ''Advancing Language and Culture in the Digital Age''.

The Bikol WikiCon is an extraordinary regional gathering that brings together Bikolanos actively supporting and contributing to open educational resources (OERs) with the vibrant Wikimedia communities in the Philippines. Next year, Bikol Wikipedia will be turning 20 years old. Reaching 2 decades is a strong milestone therefore it is also the right moment to ask harder questions about sustainability, quality and direction. The conference will serve as a venue for the participants to exchange and share their experiences, new ideas, and collaboration results, and to discuss the challenges encountered and the solutions adopted. We can’t wait to see you at the event!

The conference will cover topics pertaining to Digital Resources, Heritage Advocacy, Cultural Preservation, and Partnerships with various institutional, social, and cultural contexts.

You may submit any of the following types of session proposals:

* '''Lightning talk:''' One presenter gives a talk with no follow-up by the audience. The total time for a lightning talk will be 10-15 minutes.
* '''Lecture:''' One or two presenters offer(s) a presentation followed by questions and comments from the audience. The total time for a lecture (including questions and comments) will be 30-45 minutes.
* '''Roundtable:''' A group of 10-15 people discusses a particular topic. The total time for a roundtable discussion will be 60 minutes.
* '''Workshop:''' One or two moderators present(s) a topic by actively interacting with the audience. The total time for a workshop will be 60-120 minutes.
* '''Meetup:''' A group of people with common interests informally meets to discuss different topics. The total time for a meetup is not pre-determined and depends on the proposer’s preferences.

Submissions will be evaluated by the Program Committee based on:
* Potential impact and expected outcomes
* Relevance to the conference theme or focus areas

Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission. 

'''→ [[m:Bikol Wikipedia Community/Bikol WikiConference 2026/Program|Submit your proposal on Meta]] or [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd1vYWPvrNltZS2ie51lYK-OB6cfS8E2NQFjH1I213dYl24NQ/viewform?usp=header Google Form]''' on or before '''May 15.'''

For more information, or questions, contact: bikolwikicommunity(@)gmail.com

Mabalos!

On behalf of the Bikol WikiConference Organizing Team,&lt;br&gt; [[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|kausapin]]) 06:41, 2 Mayo 2026 (UTC)
}}

== Translation request: [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ==

Hi, I'm Johannes from [[:meta:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Our team is currently preparing an [[:meta:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|experiment to test potential changes for Reference Previews]]. Tagalog Wikipedia will be one of the wikis taking part at the ~2 weeks A/B-test [[Usapang Wikipedia:Kapihan#Reference Previews – experiment|as announced]] – but tlwiki is still missing a translation for [[:translatewiki:MediaWiki:Cite-reference-previews-reflist-link/tl]] ([https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=cite-reference-previews-reflist-link&amp;group=ext-cite-user&amp;language=tl&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translation interface link] – [[:commons:File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|screenshot for context]]). Could someone help us by providing the translation? Thank you very much! [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:17, 25 Mayo 2026 (UTC)
:{{ping|Johannes Richter (WMDE)}} ''Done. I translated it. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Mayo 2026 (UTC)
::Thank you! :) [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 05:19, 26 Mayo 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Vote now in the 2026 U4C election
| content = 
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons
| content = 
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|usapan]])&lt;/bdi&gt; 17:12, 23 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;
}}
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

:''Done. I translated this last July 4. Thanks for informing the community.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:08, 8 Hulyo 2026 (UTC)

== Translation request: Ube latte ==
Hello fellow Wikipedians, Shalom &amp; Greetings from the Hebrew Wikipedia!
I recently wrote an article about [[Ube latte]], which is currently published in Hebrew only. I also prepared a well-sourced draft on the English Wikipedia. Given the strong cultural connection of Ube to the Philippines, I think it would be absolutely wonderful to have this article available on the Tagalog Wikipedia as well. Since I don't speak the language, I wanted to ask if any local editors here might be interested in translating or adapting the article?
We already have a dedicated Wikidata item and some great photos uploaded by the community on Wikimedia Commons. Here are the relevant links if anyone wants to take a look&gt;&gt;
English Draft (for easy translation): https://en.wikipedia.org/wiki/Draft:Ube_latte
Wikidata Item: https://www.wikidata.org/wiki/Q139718640
Maraming salamat po in advance for your time, and feel free to reach out if you have any questions! 💜 [[Tagagamit:Laliv g|Laliv g]] ([[Usapang tagagamit:Laliv g|kausapin]]) 06:58, 9 Hulyo 2026 (UTC)

== Proteksyon laban sa pag-e-edit pa ng pahina upang gawing katatawanan ==

Kumusta po.

Humihiling po ako na bigyan po ng proteksyon ang pahina pong ito [[Iglesia ni Cristo]] laban sa mga mali at abuso sa pag-edit. Ang mga edit ngayong July 11, 2026 ay naglalaman ng mga maling impormasyon layuning lituhin at gawing katatawanan ang nasabing pahina. Ito ay patuloy pang ie-edit ngayong ito ay pinag-uusapan at may panghihikayat na mag-edit ng mali: https://www.reddit.com/r/Philippines/comments/1utkoi8/iglesia_ni_cristo_tagalog_wikipedia_page_got/?sort=new. 

Kung maari po ay i-undo ang mga mali at katatawang pag-edit kung titingnan ang edit history.

Maraming salamat po. [[Natatangi:Mga ambag/&amp;#126;2026-39256-52|&amp;#126;2026-39256-52]] ([[Usapang tagagamit:&amp;#126;2026-39256-52|talk]]) 14:42, 11 Hulyo 2026 (UTC)

:Naiulat na ni GinawaSaHapon sa akin ito kaninang umaga. Naaksyunan ko na agad pagkatapos ng ulat. Ngayon ko lamang nakita ang abiso mo. Gayunpaman, maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:42, 12 Hulyo 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qmgf2cozh6r7b6pb6hcg6yuh53w17dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga kompanyang nakahimpil sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3932</id>
    <revision>
      <id>2215836</id>
      <parentid>2215257</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ivan P. Clarin</username>
        <id>84769</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Produksiyon ng Pagkain */</comment>
      <origin>2215836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6321" sha1="dtf2d2fnqfp37uad68z6g4o68q9yxdv" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{update|date=Nobyembre 2023}}
{{unsourced|date=Nobyembre 2023}}
}}
Ito ay isang inkumpletong tala ng mga [[kompanya]] sa [[Pilipinas]].

==Mga Kompanyang Eronautika==
*[[Aviation Composite Technology]]

==Mga Airline==
*[[Air Philippines]]
*[[Zest Air]]
*[[Cebu Pacific]]
*[[Cebgo]]
*[[Interisland Airlines]]
*[[Laoag International Airlines]]
*[[Philippine Airlines]]
*[[South East Asian Airlines|South East Asian Airlines (Seair)]]

==Mga Damitan==
*[[Golden ABC]] ('''Penshoppe''')
*[[Suyen Corporation]] ('''Bench''')
*[[Secosana]]

==Mga Pamilihan ng Aklat==
*[[National Bookstore]]
*[[Powerbooks]]
*[[Goodwill Bookstore]]
*[[Fully Booked]]

==Mga Bangko==
*[[Al-Amanah Islamic Investment Bank of the Philippines]] (Islamic Bank)
*[[Allied Bank]]
*[[Asian Development Bank]] (ADB)
*[[Asia United Bank]]
*[[Asiatrust Bank]]
*[[Banco de Oro Universal Bank]] (BDO Unibank)
*[[Banco Filipino]]
*[[Bangko ng Kapuluan ng Pilipinas]] (BPI)
*[[Bangko ng Kapuluan ng Pilipinas]] (Landbank)
*[[BPI Family Savings Bank]]
*[[Centennial Savings Bank]]
*[[Chinabank]]
*[[Development Bank of the Philippines]] (DBP)
*[[East West Banking Corporation]]
*[[Equitable PCI Bank]]
*[[Export and Industry Bank]] (Exportbank)
*[[International Exchange Bank]] (iBank)
*[[Manila Banking Corporation]] (Manilabank)
*[[Metropolitan Bank and Trust Company]] (Metrobank)
*[[Pambansang Bangko ng Pilipinas]] (PNB)
*[[Philippine Bank of Communications]] (PBCOM)
*[[Philippine Savings Bank]] (PSBank)
*[[Philippine Veterans Bank]] (PVB)
*[[Philtrust Bank]]
*[[Planters Development Bank]] (Plantersbank)
*[[Quedan Rural Credit and Guarantee Corporation]] (Quedancor)
*[[Prudential Bank]]
*[[Rizal Commercial Banking Corporation]] (RCBC)
*[[Security Bank]]
*[[Standard Chartered Bank]]
*[[Union Bank of the Philippines]] (Unionbank)
*[[United Coconut Planters Bank]] (UCPB)

==Mga Inumin==
*[[Coca Cola Bottlers Philippines]]
*[[Cosmos Bottling]]
*[[Nutrilicious]]
*[[Pepsi Cola Products Philippines]]
*[[Tolman Manufacturing Inc.]]

==Konstruksiyon==
*[[Philippine National Construction Corporation]]
*[[DM Consunji, Inc.]]
*[[EEI Corporation]]
*[[EPD Construction]]

==Mga Elektroniko at Gamitang Elektroniko==
*[[Concepcion Industries]]
*[[DFNN Group of Companies]]

==Enerhiya==
*[[National Power Corporation]]
*[[Metro Manila Electric Company]]
*[[Dagupan Electric Company]]
*[[Batanes Electric Resources Corp.]]

==Tindahang Pagkain at Pagamot==
*[[Mercury Drug]]
*[[South Supermarkets]]
*[[Generika Drugstore]]
*[[The Generics Pharmacy]]

==Produksiyon ng Pagkain==
*[[Asia Brewery]]
*[[Edward Keller|Edward Keller Phils Inc.]]
*[[GenOSI, Inc.]]
*[[Leslies Corporation]]
*[[Mer-Nel's]]
*[[Mix Plant, Inc.]]
*[[Newly Weds Foods|Newly Weds Foods Phils]]
*[[New Zealand Creamery, Inc.]]
*[[Purechem Corporation|Purechem Corporation-Ferna]]
*[[RFM Corporation]]
*[[Universal Robina]]
*[[Zenith Foods Corporation]]

==Serbisyong Pangkainan==

==Mga Merkansiang Heneral==
*[[Crossings]]
*[[Rustan's]]
*[[SM Prime Holdings]]
*[[Ayala Malls]]
*[[Market! Market!]]
*[[Robinson's Malls]]
*[[Shangri-La Plaza]]
*[[Ever Gotesco Malls]]
*[[Uniwide]]
*[[Fair Mart]]
*[[Plaza Fair]]
*[[Fair Center]]
*[[Araneta Center]]
*[[Unimart]]
*[[Shopwise]]
*[[Pricesmart]]

==Mga Hotel, Kasino, at Resort==
*[[Manila Hotel]]
*[[New World Renaissance]]
*[[Crowne Plaza Manila]]
*[[Holiday Inn Galleria]]
*[[The Heritage Hotel Manila]]
*[[Manila Diamond Hotel]]
*[[Century Park Hotel]]
*[[Dusit Hotel Nikko]]
*[[The Peninsula Manila]]
*[[Mandarin Oriental Manila]]
*[[Edsa Shangri-la Manila]]
*[[Makati Shangri-La Manila]]
*[[Traders Hotel Manila]]
*[[Pan Pacific Hotel Manila]]
*[[Hyatt Hotel and Casino Manila]]
*[[Hyatt Regency Hotel Manila]]
*[[Sofitel Philippine Plaza]]
*[[Grand Boulevard Hotel]]
*[[Manila Pavilion Hotel]]
*[[Philippine Amusement and Gaming Corporation]] (Pagcor)
*[[Mactan Island Shangri-La Resort]]
*[[Plantation Bay Resort]]
*[[Cebu City Marriott Hotel]]
*[[Marco Polo Hotel Davao]]
*[[Waterfront Insular Hotel Davao]]

==Mga Kompanyang Naghahawak==
*[[Ayala Corporation]]
*[[Benpres Holdings]]
*[[First Philippine Holdings]]
*[[JG Summit Holdings]]
*[[San Miguel Corporation]] (SMC)
*[[SM Prime Holdings]]

==Mga Koreo, Pakete, and Dala-dalahan Hatid==
*[[Airfreight 2100]]
*[[Johnny Air Cargo]]

==Media==
&lt;!--alphabetically arranged po ito --&gt;
*[[ABS-CBN Broadcasting]]
*[[Associated Broadcasting Company]] (ABC)
*[[Business Mirror]]
*[[Business World]]
*[[GMA Network]]
*[[Intercontinental Broadcasting Corporation]] (IBC)
*[[Malaya]]
*[[Manila Bulletin]]
*[[Manila Standard Today]]
*[[Manila Times]]
*[[MTV Philippines]]
*[[National Broadcasting Network]] (NBN)
*[[Philippine Daily Inquirer]]
*[[Philippine Star]]
*[[Progressive Broadcasting Corporation]] (UNTV)
*[[Radio Philippines Network]] (RPN)
*[[Zoe Broadcasting Network]]

==Mga Sasakyan at Parte==
*[[Ford Motor Company Philippines]] (Ford, Mazda)
*[[Mitsubishi Motors Philippines Corporation]]
*[[Toyota Motor Philippines Corporation]] 
*[[General Motors Automobiles Philippines Corporation]] (Chevrolet)
*[[Nissan Motor Philippines Incorporated]]
*[[Hyundai Asia Resources Incorporated]]
*[[Isuzu Philippines Corporation]]
*[[Viking Cars]] (Volvo)
*[[PGA Cars]] (Audi, Porsche)
*[[Honda Cars Philippines Incorporated]]
*[[CATS Motors]] (Mercedes Benz, Chrysler, Dodge, Jeep)
*[[Universal Motors Corporation]]
*[[Columbian Motors Corporation]]
*[[BMW Philippines Incorporated]]
*[[Jaguar Philippines Corporation]] (Jaguar, Land Rover)
*[[AutoFrance Philippines Incorporated]] (Peugeot)
*[[Francisco Motors Corporation]]
*[[Sarao Motor]]

==Mga Parmasiyutiko==
*[[Interphil]]
*[[Zuellig Pharma]]

==Mga Pamilihang Pampalakasan==
*[[Toby's]]
*[[Olympic Gold]]

==Telekomunikasyon==
*[[Converge ICT Solutions]]
*[[Globe Telecom]]
*[[Philippine Long Distance Telephone Company]] (PLDT)
*[[Digital Telecommunications Philippines]] (Digitel)
*[[Pilipino Telephone Corporation]] (Piltel)

==Tabako==
*[[Fortune Tobacco]]

==Iba Pang Mga Uri ng Pamilihan==
*[[Banana Peel]] ('''mga tsinelas''')

==Mga Kagamitan: Gas, Kuryente, Tubig==
*[[Manila Electric]] ('''Meralco''')
*[[Manila Water]]
*[[Maynilad Water Services]]

==Silipin din==
*[[Ekonomiya ng Pilipinas]]
*[[Tala ng mga kompanya]]
*[[Pamilihang Sapi ng Pilipinas]]

[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas|*]]</text>
      <sha1>dtf2d2fnqfp37uad68z6g4o68q9yxdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cagayan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5729</id>
    <revision>
      <id>2215829</id>
      <parentid>2215756</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3561" sha1="s7rlt10dydt49hidf6qu27kyooa27td" xml:space="preserve">{{About|isang lalawigan sa Pilipinas|rehiyong kinabibilangan ng lalawigang ito|Lambak ng Cagayan|ibang gamit|}}
{{Infobox Philippine province 2
|infoboxtitle= Lalawigan ng Cagayan
|sealfile= Ph_seal_cagayan.png
|region= [[Lambak ng Cagayan|Rehiyon II]]
|capital= [[Lungsod ng Tuguegarao]]
|founded= 
|pop2000= 993580
|pop2000rank= ika-25 pinakamarami
|popden2000= 110
|popden2000rank= ika-16 pinakamababa
|areakm2= 9002.7
|arearank= ika-3 pinakamalaki
|hucities= 0
|componentcities= 1
|municipalities= 28
|barangays= 820
|districts= 3
|languages= [[Ibanag]], [[Itawes]], [[Iloko]]
|governor= Edgar Ramones Lara (2004-2007)
|locatormapfile=Ph_locator_map_cagayan.png
}}

Ang '''Cagayan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matagpuan sa [[Lambak ng Cagayan]] sa hilagang silangang [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay [[Lungsod ng Tuguegarao]]. Kanugnog nito ang mga lalawigan ng [[Ilocos Norte]] at [[Apayao]] sa kanluran, at ang [[Kalinga]] at [[Isabela]] sa timog.

Ang [[Cagayan]] ay isa sa mga kauna unahang probinsya na noroon na noong panahon ng pagsakop ng mga Espanyol. Tinawag itong La Provincia De Cagayan, ang mga hangganan nito ay esensyal na sakop ang buong lambak ng Cagayan, kasama na dito ang kasalukuyang lalawigan ng [[Isabela]], [[Quirino]], Nueva Vizcaya, Batanes at mga ilang bahagi ng Kalinga, Apayao, at Aurora.  Ang dating kabisera ay [[Lal-lo|Nueva Segovia]], na kung  saan ito rin ang nagsilbing upuan ng Diocese ng Nueva Segovia&lt;ref&gt;{{Citation |title=Cagayan |date=2024-08-01 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cagayan&amp;oldid=1237922218 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2024-08-02}}&lt;/ref&gt;. Sa ngayon, 9,295.75 kilometro kuwadrado (3,589.11 sq mi)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-01-11 |title=NSCB - ActiveStats - PSGC Interactive - List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |access-date=2024-08-02 |website=web.archive.org |archive-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;  na lamang ang natitira sa dating lawak ng lalawigan. Ang buong rehiyon, gayunpaman, ay tinutukoy pa rin bilang [[Cagayan Valley]]. 

{{TOC limit|3}}

==Kasaysayan at kultura==

== Heograpiya ==

===Lungsod===
*[[Lungsod ng Tuguegarao]]

===Mga Bayan===

&lt;table border=&quot;0&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
*[[Abulug, Cagayan|Abulug]]
*[[Alcala, Cagayan|Alcala]]
*[[Allacapan, Cagayan|Allacapan]]
*[[Amulung, Cagayan|Amulung]]
*[[Aparri, Cagayan|Aparri]]
*[[Baggao, Cagayan|Baggao]]
*[[Ballesteros, Cagayan|Ballesteros]]
*[[Buguey, Cagayan|Buguey]]
*[[Calayan, Cagayan|Calayan]]
*[[Camalaniugan, Cagayan|Camalaniugan]]
*[[Claveria, Cagayan|Claveria]]
*[[Enrile, Cagayan|Enrile]]
*[[Gattaran, Cagayan|Gattaran]]
*[[Gonzaga, Cagayan|Gonzaga]]
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
*[[Iguig, Cagayan|Iguig]]
*[[Lal-Lo, Cagayan|Lal-Lo]]
*[[Lasam, Cagayan|Lasam]]
*[[Pamplona, Cagayan|Pamplona]]
*[[Peñablanca, Cagayan|Peñablanca]]
*[[Piat, Cagayan|Piat]]
*[[Rizal, Cagayan|Rizal]]
*[[Sanchez-Mira, Cagayan|Sanchez-Mira]]
*[[Santa Ana, Cagayan|Santa Ana]]
*[[Santa Praxedes, Cagayan|Santa Praxedes]]
*[[Santa Teresita, Cagayan|Santa Teresita]]
*[[Santo Niño, Cagayan|Santo Niño]] (Faire)
*[[Solana, Cagayan|Solana]]
*[[Tuao, Cagayan|Tuao]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

== Mga sanggunian ==

===Klima===
*dahil malapit ito sa Taiwan nakakaranas nito ng Tropiko Moonson Climate 

{{reflist|2}}

{{Cagayan}}
{{Lambak ng Cagayan}}
{{Philippines political divisions}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>s7rlt10dydt49hidf6qu27kyooa27td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Davao del Sur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9591</id>
    <revision>
      <id>2215847</id>
      <parentid>2205537</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22094" sha1="99yeoudh7hll3uprbesitui56ivd3qx" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine province 2|
 infoboxtitle  = Lalawigan ng Davao del Sur |
 sealfile      = Ph_seal_davao_del_sur.png |
 region        = [[Davao]] (Rehiyon XI) |
 capital       = [[Digos|Lungsod ng Digos]] |
 founded       = 8 Mayo 1967 |
 pop2000       = 1905917 |
 pop2000rank   = ika-8 pinakamalaki |
 popden2000    = 299 |
 popden2000rank= ika-20 pinakamataas |
 areakm2       = 6377.6 |
 arearank      = ika-10 pinakamalaki |
 hucities      = 1 |
 componentcities =1 |
 municipalities= 14 |
 barangays     = 517 |
 districts     = 2 (isasama ang 3 distrito ng [[Lungsod Davao]]). |
 languages     = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] |
 governor      = Claude P. Bautista |
 locatormapfile= Ph_locator_map_davao_del_sur2.png |
 notes         = The data above includes [[Davao City]]. |
}}

Ang '''Davao del Sur''' ([[Filipino]]: ''Timog Davao'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Davao]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Digos]] ang kapital nito at napapaligiran ng lalawigan ng [[Davao del Norte]] sa hilaga, at [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sultan Kudarat]], [[South Cotabato]], at [[Sarangani]] sa kanluran. Nasa silangan naman ang [[Golpo ng Davao]].

Dating bahagi ng lalawigan ang [[Lungsod ng Davao]] hanggang naging malayang lungsod at ito rin ay ang pinakamalaking lungsod sa probinsya. Namamahala ang lungsod na hiwalay sa lalawigan at may sariling [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan sa Kongreso]].


4,852 / 5,000
==Kasaysayan==
=== Panahon ng Maguindanao===
Isang [[Maguindanao people|Maguindanaon]] Datu sa ilalim ng pangalang [[Datu Bago]] ay ginantimpalaan ng [[Sultan]] ng [[Maguindanao Sultanate]] sa teritoryo ng paligid ng Davao Gulf sa pagsali sa [[Spanish-Moro conflict|campaign]] laban sa mga Espanyol noong huling bahagi ng 1700s. Mula sa kanyang ninunong tahanan sa [[Maguindanao]], lumipat siya sa lugar noong 1800 at, matapos makumbinsi ang mga Bagobos at iba pang katutubong grupo sa lugar sa kanyang panig, sinakop niya ang buong lugar ng Golpo ng Davao.&lt;ref name=macariotiu&gt;{{cite book |first1=Macario |last1=Tiu |year=2005 |title=Davao, Muling Pagbubuo ng Kasaysayan mula sa Teksto hanggang sa Alaala |publisher=Ateneo de Davao |isbn=9710392050}}&lt;/ref&gt; Matapos mapagtibay ang kanyang posisyon, itinatag niya ang kuta ng ''Pinagurasan'' sa lugar na ngayon ay matatagpuan sa Bangkerohan Public Market noong 1830 na nagsilbing kanyang kabisera.&lt;ref name=sunstardatubago&gt;{{cite web|title=Datu Mama Bago: kontrabida o bayani?|date=Marso 16, 2019|url=https://mindanaotimes.com.ph/2019/03/16/datu-mama-bago-villain-or-hero/|publisher=[[Mindanao Times]]|access-date=Agosto 27, 2021|archive-date=Agosto 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827093322/https://mindanaotimes.com.ph/2019/03/16/datu-mama-bago-villain-or-hero/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Mula sa pagiging isang kuta at himpilan ng mga operasyon kung saan maaaring tipunin at tipunin ni Datu Bago ang kanyang mga puwersa, ang pamayanan ng Pinagurasan ay kalaunan ay lumago at naging isang maliit na lungsod na umaabot mula sa kasalukuyang Generoso Bridge sa Bangkerohan hanggang Quezon Boulevard nang mahigit isang kilometro pababa sa timog,&lt;ref name=macariotiu/&gt;{{rp|172–176}} habang ang mga Maguindanaon at Bagobo, kasama ang iba pang kalapit na mga tribo sa lugar, ay dumagsa sa pamayanan, na kalaunan ay naging pangunahing entrepot ng kalakalan sa lugar ng Golpo ng Davao.&lt;ref name=&quot;karlgaspar&quot;&gt;{{cite book| last = Gaspar| first = Karl M.| title = Davao noong Panahon Bago ang Pananakop at ang Panahon ng Kolonisasyon| publisher = Lethei Printing and Publishing House| year = 2015| pages= 26–27| isbn = 978-6219538411}}&lt;/ref&gt; Dahil sa kanyang malawak na pamumuno sa Golpo ng Davao, si Datu Bago ay kalaunan ay kinoronahan bilang Sultan ng kanyang mga nasasakupan sa kanyang kabisera na Pinagurasan noong 1843, na epektibong naging halos malaya ang kanyang kaharian mula sa [[Sultanato ng Maguindanao]] at ngayon ay isang Sultanato na naghahari sa Golpo ng Davao, na ngayon ay nasa pantay na katayuan kasama ng mga kahariang Muslim sa Mindanao ng [[Sultanato ng Maguindanao|Maguindanao]] at [[Sulu Sultanate|Sulu]].&lt;ref name=sunstardatubago/&gt;

===Panahon ng kolonyal na Espanyol===
Ang pagsisimula ng parehong Rehiyon ng Davao at Davao del Sur ay iniugnay sa pagtatatag ng [[Lungsod ng Davao|Davao]], na siyang unang bayan na itinatag sa katimugang Mindanao noong 1848, kasunod ng pananakop ni José Uyanguren sa lugar ng [[Basque Country (mas malawak na rehiyon)|Basque]] lalawigan ng [[Gipuzkoa|Gipuzkoa, Espanya]] (Guipúzcoa sa [[wikang Espanyol|Espanyol]]). Noong 1849, itinatag ang lalawigan ng Nueva Guipúzcoa sa rehiyong nasakop ng Uyanguren sa tinatawag ngayong [[Rehiyon ng Davao]], kasama ang Davao, na noon ay tinatawag na ''Nueva Vergara'', bilang kabisera ng lalawigan. Si Uyanguren ang naging gobernador ng lalawigan, ngunit nabigo siya sa kanyang mga pagsisikap na paunlarin ang Nueva Guipúzcoa.

Tatlumpu't anim na taon matapos ang pagkakatatag ng Davao, itinatag ang bayan ng [[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]] noong Oktubre 5, 1884. Ito ang unang bayan na itinatag sa timog ng Davao at ngayon ay ang pinakamatanda sa lalawigan.

===Panahon ng kolonyal na Amerikano===
Ang [[Spanish East Indies#Pamahalaan ng Kolonyal|Pamamahalang Espanyol sa Pilipinas]] ay natapos noong 1898 kasunod ng pagkatalo ng mga Kastila noong [[Digmaang Espanyol–Amerikano]]. Noong mga unang taon ng 1900s, ang mga alon ng mga imigrante mula sa [[Visayas]], [[Luzon]], at pati na rin mula sa Tsina at Japan ay nagsimulang manirahan sa rehiyon, na pangunahing nakasentro sa Davao. Ang rehiyon ay nagsimulang umunlad sa paglago ng ekonomiya habang lumaganap ang negosyong pang-agrikultura sa rehiyon.

Bilang bahagi ng &quot;mangkok ng pagkain&quot; ng tinatawag ngayong lalawigan ng Davao del Sur, na kilala rin bilang ''Padada Valley'', ang lugar ng agrikultura sa timog ng bayan ng [[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]], na kilala bilang ''[[Digos]]'' noong panahong iyon, ay umakit ng maraming migrante, na karamihan ay nagmula sa mga rehiyon ng Visayas at Ilocos upang permanenteng manirahan sa lugar. Bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang mapangahas na Amerikano na nagngangalang N.E. Crumb ang umupa ng {{convert|10.24|km2}} at ginawang isang plantasyon ng [[abaca]] ang lugar. Ito ang naging sentro ng aktibidad pang-ekonomiya sa lokalidad noong mga panahong iyon.

===Panakop ng mga Hapones===
Noong 1942, sa pagsisimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pasipiko]], ang mga unang alon ng [[kampanya ng Pilipinas (1941–1942)|mga sumasalakay na yunit ng Hapones]] ay dumaong at pumasok sa lalawigan ng katimugang Davao.{{explain|date=Hunyo 2016}}

Noong 1945, ang [[Kampanya ng Pilipinas (1944–45)|pagpapalaya]] ng katimugang Davao ng mga tropa ng [[Estados Unidos]] at [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt ng Pilipinas]] ay sinuportahan ng mga mandirigmang gerilya ng Davaoeño.

=== Ang Panahon Pagkatapos ng Digmaan ===
Noong 1967, ang [[Davao (lalawigan)|Lalawigan ng Davao]] ay hinati sa tatlong lalawigan, isa na rito ang Davao del Sur; ang bayan ng [[Digos]] ay ginawang kabisera nito at magiging isang suburbanong lungsod sa susunod na 33 taon.

=== Noong panahon ng diktaduryang Marcos ===
{{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos}}
Para sa Davao del Sur at sa isla ng Mindanao, nagsimulang lumala ang mga bagay-bagay sa mga huling buwan ng unang termino ni [[Ferdinand Marcos]] sa pagkapangulo. Ang paggastos ni Marcos na dulot ng utang ay nagdulot ng krisis sa ekonomiya pagsapit ng 1969, na humantong sa kaguluhan sa lipunan, marahas na pagsugpo sa mga protesta, at kalaunan ay sa radikalisasyon ng maraming estudyante sa buong bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rodis |first=Rodel |title=Pag-alala sa Unang Sigwa ng Kwarter |url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm |website=inquirer.net |date=Enero 30, 2015 |access-date=Setyembre 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Bukod pa rito, ang balita tungkol sa [[Masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab ng mga tensyong etniko na naghikayat sa pagbuo ng mga kilusang separatista sa Mindanao.&lt;ref&gt;{{cite book |author=George, T.J.S. |title=Pag-aalsa sa Mindanao: ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas |location=Kuala Lumpur |year=1980 |isbn=0-19-580429-5 |oclc=6569089}}&lt;/ref&gt;

Ang [[Proklamasyon Blg. 1081|deklarasyon]] ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng isang 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]],&lt;ref name=&quot;McCoy199909202&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abinales&amp;Amoroso20052&quot;&gt;{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}&lt;/ref&gt; kadalasang kinasasangkutan ng walang warrant na pagpigil, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pagpanaw: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=fil}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga pinakakilala sa maraming biktimang ito ay sina [[Maria Socorro Par]],&lt;ref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-21 |title=Mga Martir at Bayani: Maria Socorro Par |url=https://bantayogngcorbayani/url=https://bantayogngcorbayani{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218130129/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/maria-socorro-par/ |archive-date=2023-12-18 |access-date=2025-06-06 |website=Baylanguyog | Residente ng Del Sur na naging provincial coordinator ng aktibista [[Student Christian Kilusan ng Pilipinas]], na pinatay ng mga sundalo noong 1985; at [[Trifonio Andres]], isang estudyante ng Xavier Seminary na nagboluntaryong magdokumento ng mga paglabag sa karapatang pantao para sa Amnesty International at sa [[Task Force Detainees of the Philippines]], at isa sa apat na bilanggo na binitay sa Digos Metropolitan District Command (Metrodiscom) matapos mapili mula sa isang grupo ng 15 lalaking random na dinampot ng mga sundalo sa isang seremonya ng kasal na kanyang dinaluhan.&lt;ref name=&quot;BantayogProfileTrifonioAndres&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-05-25 |title=Mga Martir at Bayani: Trifonio Andres |url=https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/trifonio-andres/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527160141/https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/trifonio-andres/ |archive-date=2023-05-27 |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Parehong Par at Andres ay pararangalan mamaya sa [[Bantayog ng mga Bayani]] memorial ng Pilipinas, na ang bawat isa ay lumaban sa diktadura sa kanilang sariling paraan.&lt;ref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Andref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Andref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Andref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Profile.

===Kontemporaryo===
Noong Oktubre 28, 2013, kasama ang Halalan sa Barangay, isang [[plebisito]] ang idinaos upang lumikha ng isang bagong lalawigan [[Davao Occidental]], na nabuo mula sa katimugang bahagi ng Davao del Sur, na sumasaklaw sa mga munisipalidad ng ika-2 distrito ng lalawigan, na sina [[Don Marcelino, Davao Occidental], Davao Occidental|Don MarcelJinoose] Accidental|Don MarcelJinoose] Accidental. Santos]], [[Santa Maria, Davao Occidental|Santa Maria]], [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]] at [[Malita, Davao Occidental|Malita]] (na itinalaga bilang kabisera ng probinsiya) sa bisa ng ''[[Republic Act]] 10360'' 13, ay pinagtibay ng mayorya ng &quot;20 July&quot; ng Oo 23. nagpapatibay sa lalawigan.&lt;ref name=Cayon&gt;{{cite web|last=Cayon|first=Carina L.|title=DavSur aprubahan ng mga botante ang Davao Occidental|url=http://r11.pia.gov.ph/index.php?article=1561383119470|work=Philippine Information Agency|access-date=Nobyembre 7, 2013|date=Oktubre 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203033933/http://r11.pia.gov.ph/index.php?article=1561383119470|archive-date=Disyembre 3, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Noong 2015, niraranggo ng ''Pambansang Konseho ng Kompetisyon'' ang probinsya bilang pinaka-kompetitibong probinsya sa bansa.

== Heograpiya ==

=== Pampolitika ===
[[File:Ph fil davao del sur.png|thumb|Mapang pampolitika ng Davao del Sur|280px]]
Ang lalawigan ng Davao del Sur ay nahahati sa siyam na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Dabaw]] sa probinsya ng Davao del Sur, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito.

==== Mataas na urbanisadong lungsod ====
* [[Lungsod ng Dabaw]]

==== Lungsod ====
&lt;table border=&quot;0&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* [[Lungsod ng Digos]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

==== Mga Bayan ====
&lt;table border=&quot;0&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
*[[Bansalan]]
*[[Hagonoy, Davao del Sur|Hagonoy]]
*[[Kiblawan, Davao del Sur|Kiblawan]]
*[[Magsaysay, Davao del Sur|Magsaysay]]
*[[Malalag, Davao del Sur|Malalag]]
*[[Matanao, Davao del Sur|Matanao]]
*[[Padada, Davao del Sur|Padada]]
*[[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]]
*[[Sulop, Davao del Sur|Sulop]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

==Demograpiko==
{{Senso ng Pilipinas
| align= left
| title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}}
| 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}}
| 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}}
| 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}}
| 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}}
| 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}}
| 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}}
| 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}}
| 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}}
| 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}}
| 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}}
| 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}}
| 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}}
| 2010 = 574910
| 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}}
| 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}}
| 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}}
| 2030 =
| talababa = (hindi kasama ang Lungsod ng Davao; ang datos bago ang 2000 ay hindi kasama ang mga munisipalidad &lt;br&gt; sa ilalim ng [[Davao Occidental]] na bahagi ng lalawigan hanggang 2013)&lt;br /&gt;Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|11}}{{PH census|2010|11}}{{PH census|2010}}
}}
Ang populasyon ng Davao del Sur sa senso noong 2020 ay 680,481 katao, na may densidad na {{convert|{{sigfig|680,481/2,163.98|2}}|PD/km2|disp=or}}.{{PH census|current|11}} Kapag isinama ang Lungsod ng Davao para sa mga layuning heograpikal, ang populasyon ng lalawigan ay 2,265,579 katao, na may densidad na {{Pop density|2265579|4607.59|km2|mi2|prec=0}}.

Ang Davao del Sur ay isang pinaghalong etniko ng mga [[Visayan|Mga Bisaya]] (karamihan ay [[Mga Cebuano|Mga Cebuano]]), [[Chinese Filipino|Mga Tsino]], [[Mga Hapones sa Pilipinas|Mga Hapones]], at [[Mga Koreano]] na may ilang mga katutubong pangkat etniko na nakakalat sa buong probinsya. Ang wikang Cebuano, kasama ang [[Cebuano language#Davaoeño|Davaoeño]] bilang rehiyonal na variant nito, ang pangunahing wika ng probinsya, bagama't ang [[Filipino language|Filipino]] at [[English language|English]] ay malawakang sinasalita at ginagamit din sa mga tungkulin at publikasyon ng gobyerno. Simula noong huling bahagi ng ika-20 siglo, isang penomenong lingguwistika ang nabuo sa lugar ng Metro Davao kung saan ang mga lokal ay alinman sa [[Paglipat ng wika|Paglipat]] sa '[[Pambansang wika]]' (Filipino) o makabuluhang pinaghalo ang mga terminong Filipino at gramatika sa kanilang pananalitang Cebuano.

===Relihiyon===
{{main|Relihiyon sa Pilipinas}}

====Katolisismo====
Ang [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]] sa anyo ng [[Katolisismong Romano sa Pilipinas|Katolisismong Romano]] ang pangunahing relihiyon sa lalawigan na sinusundan ng mahigit 80% ng mga tao.

====Iba pa====
Ang natitirang mga pananampalataya ay ang [[Islam]] at iba pang mga Kristiyano tulad ng [[Aglipayan]], [[Mga Baptist]], [[Iglesia ni Cristo]], [[ang Simbahan ni Hesukristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], [[Adventista ng Ikapitong Araw]], iba pang [[Mga Kristiyanong Ebangheliko]] at [[Mga Saksi ni Jehova]].

===Mga grupong katutubo===
====Mga mamamayang Moro====

Ang pangunahing pangkat etniko ng [[mga Moro|Moro]] ay ang [[mga taong Kalagan|tribong Kagan]], isang pangkat na Islamisadong may kaugnayan sa Tagacaolos, [[Mandaya]], [[Mansaka]], at Kalagan, dahil ang Davao del Sur ay dating bahagi ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Ilan sa mga [[Moro people|Moro]] tribo na makikita sa Davao del Sur ay ang [[Maguindanao people|Maguindanaon]], [[Maranao people|Maranao]], [[Tausug people|Tausug]] at [[Iranun people|Iranun]].

====Mga Lumad people====
{{pangunahing|Mga taong Lumad}}

[[File:Bagobo woman.jpg|thumb|180px|Isang [[Lumad]] na babae mula sa [[Davao City|Davao]]. Ang mga Lumad ang bumubuo sa pinakamalaking katutubong etniko sa probinsya.]]
Ang mga [[Bagobo]] ay naninirahan sa isang lugar na umaabot mula Davao del Sur at South Cotabato hanggang sa paanan ng [[Bundok Apo]] at Lungsod ng Davao hanggang sa lupaing napapaligiran ng mga ilog ng [[Davao River|Davao]] at [[Pulangi River|Pulangi]] at hanggang sa hilagang [[Cotabato]] at timog-silangan [[Bukidnon]]. May bilang na humigit-kumulang 80,000, ang kanilang tradisyonal na kasuotan ay hinabi mula sa hibla ng [[abaca]] at maraming palamuti na may mga kuwintas, kabibe, metal disc, burda at matingkad na kulay na geometric applique. Bagama't ang mga Bagobo ang may pinakamagagandang kasuotan sa mga pangkat etniko ng Davao, isinusuot lamang nila ang mga ito sa mga espesyal na okasyon. Tulad ng mga Mandaya at Mansaka, inaahit nila ang kanilang mga kilay hanggang sa manipis na linya at kinukulong at pinapaitim ang kanilang mga ngipin. Ang mga panday ng Bagobo ay gumagawa ng maliliit na kampana na nakakabit sa mga supot, pulseras, dyaket, pulseras sa bukung-bukong at mga kahon na metal na nakatanim.

Ang mga [[Tagacaolo]] ay may bilang na humigit-kumulang 23,000 at sumasakop sa lugar sa pagitan ng kanlurang baybayin ng golpo at ng mga dalisdis ng Bundok Apo. Isa ito sa mga tribong lumaban sa pagbabalik-loob ng mga Muslim at nagpapanatili ng kulturang animistiko sa kabundukan.

Ang mga [[Kalagan]] ay bahagyang Islamisado at bahagyang Kristiyanodo at may kaugnayan sa mga Tagacaolo. Sa bilang na humigit-kumulang 7,000 lamang, sila ay naninirahan sa mga baybayin ng Golpo ng Davao.

Ang mga [[Mangguangan]] ngayon ay may bilang na lamang na 3,000. Matatagpuan sila sa Davao del Sur at Davao del Norte.

Sa parehong grupo, ang mga kababaihan ay karaniwang nagsusuot ng hinabing palda na gawa sa abaca, burdadong asul na pang-itaas na koton at mabibigat na alahas. Ang mga kalalakihan ay nagsusuot ng malapad na asul o puting palawit at burdadong pantalon at isang maluwag na kamiseta. Ang pula ay kulay lamang para sa isang pinuno (&quot;bagani&quot;) at para sa mga kababaihang may mataas na katayuan.

====Mga taong Aeta====
{{Main|Mga taong Aeta}}

Nakatira ang mga taong Aeta sa ilang lugar ng [[Davao City]] hanggang sa [[Davao del Norte]], [[Davao de Oro]] at [[Bukidnon]]. Kamag-anak sila ng mga Manobo ng Cotabato at kabilang dito ang mga sub-grupo tulad ng ''Talaingod'' ng mga kagubatan ng [[Kapalong, Davao del Norte|Kapalong]] sa Davao del Norte at ang ''Matigsalug''. May bilang na humigit-kumulang 222,000, ang mga lalaking Ata ay nagsusuot ng mga kamiseta na may mahabang manggas, nagdadala ng mga sibat, nangangaso, nagtotroso at nagtatanim. Ang kanilang mga kababaihan ay nagsusuot ng mga katutubong blusa, palda na &quot;malong&quot; at mga aksesorya ng mga pulseras na tanso at mga kuwintas na bead. Ang ''Mandaya'' at ''Mansaka'' ay mga grupong may kaugnayan sa kultura na lubos na musikal - tumutugtog ng limang kuwerdas na gitarang kawayan, dalawang kuwerdas na lute, biyolin, plawta, gong, tambol at alpa ng mga Hudyo na kawayan. Mahusay din silang mga panday-pilak sa paggawa ng mga baluti sa dibdib, alahas, punyal, at kutsilyo. Ang mga ''Mandaya'' ay sikat sa kanilang makukulay na habi ng hibla ng abaca na binurdahan ng mga motif ng tribo.

==Pamahalaan==
* Gobernador: [[Yvonne Roña Cagas]]
* Bise Gobernador: [[Marc Douglas Cagas IV]]
* Kinatawan: [[Mga Pambatasang distrito ng Davao del Sur|Lone District of Davao del Sur]], [[John Tracy Cagas]]

== Mga kilalang tao ==
===Sa loob ng hurisdiksyon ng lalawigan===
* [[KZ Tandingan]] – mang-aawit ([[Digos]])
* [[Esnyr Ranollo]] - Social Media Influencer
* [[Wilbert Ross]] - mang-aawit, artista
* [[Nesthy Petecio]] – boksingero ([[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]])
* [[Ronald Dela Rosa]] – politiko ([[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]])
* [[Kaye Cal]] – mang-aawit
* [[Scottie Thompson (basketball)|Scottie Thompson]] – basketball player ([[Padada]])
* [[Jesus Dureza]] – Presidential Adviser on the Peace Process, 2016-2018 ([[Hagonoy, Davao del Sur|Hagonoy]])
* [[Jay Sonza]] — dating newscaster, dating talk show host at blogger ([[Bansalan]])
* [[Jhonar Clarito (basketball)|Jhonard Clarito]] – basketball player ([[Magsaysay]])

===Sa labas ng hurisdiksyon ng lalawigan (highly-urbanized city of [[Davao City|Davao]])===
{{Pangunahing|Listahan ng mga tao mula sa Davao}}

== Mga sanggunian ==
{{reflist|2}}
===tingnan din===

*Tropiko Ekwador klima 

{{Davao del Sur}}
{{Rehiyon ng Davao}}
{{Philippines political divisions}}
[[Kategorya:Davao del Sur| ]]

{{pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>99yeoudh7hll3uprbesitui56ivd3qx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215888</id>
      <parentid>2215847</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2215847 ni [[Special:Contributions/Johndeo333|Johndeo333]] ([[User talk:Johndeo333|Usapan]])</comment>
      <origin>2215888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22051" sha1="egr4wu6zg734v87exltxuz4vhcr8q0i" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine province 2|
 infoboxtitle  = Lalawigan ng Davao del Sur |
 sealfile      = Ph_seal_davao_del_sur.png |
 region        = [[Davao]] (Rehiyon XI) |
 capital       = [[Digos|Lungsod ng Digos]] |
 founded       = 8 Mayo 1967 |
 pop2000       = 1905917 |
 pop2000rank   = ika-8 pinakamalaki |
 popden2000    = 299 |
 popden2000rank= ika-20 pinakamataas |
 areakm2       = 6377.6 |
 arearank      = ika-10 pinakamalaki |
 hucities      = 1 |
 componentcities =1 |
 municipalities= 14 |
 barangays     = 517 |
 districts     = 2 (isasama ang 3 distrito ng [[Lungsod Davao]]). |
 languages     = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] |
 governor      = Claude P. Bautista |
 locatormapfile= Ph_locator_map_davao_del_sur2.png |
 notes         = The data above includes [[Davao City]]. |
}}

Ang '''Davao del Sur''' ([[Filipino]]: ''Timog Davao'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Davao]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Digos]] ang kapital nito at napapaligiran ng lalawigan ng [[Davao del Norte]] sa hilaga, at [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sultan Kudarat]], [[South Cotabato]], at [[Sarangani]] sa kanluran. Nasa silangan naman ang [[Golpo ng Davao]].

Dating bahagi ng lalawigan ang [[Lungsod ng Davao]] hanggang naging malayang lungsod at ito rin ay ang pinakamalaking lungsod sa probinsya. Namamahala ang lungsod na hiwalay sa lalawigan at may sariling [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan sa Kongreso]].


4,852 / 5,000
==Kasaysayan==
=== Panahon ng Maguindanao===
Isang [[Maguindanao people|Maguindanaon]] Datu sa ilalim ng pangalang [[Datu Bago]] ay ginantimpalaan ng [[Sultan]] ng [[Maguindanao Sultanate]] sa teritoryo ng paligid ng Davao Gulf sa pagsali sa [[Spanish-Moro conflict|campaign]] laban sa mga Espanyol noong huling bahagi ng 1700s. Mula sa kanyang ninunong tahanan sa [[Maguindanao]], lumipat siya sa lugar noong 1800 at, matapos makumbinsi ang mga Bagobos at iba pang katutubong grupo sa lugar sa kanyang panig, sinakop niya ang buong lugar ng Golpo ng Davao.&lt;ref name=macariotiu&gt;{{cite book |first1=Macario |last1=Tiu |year=2005 |title=Davao, Muling Pagbubuo ng Kasaysayan mula sa Teksto hanggang sa Alaala |publisher=Ateneo de Davao |isbn=9710392050}}&lt;/ref&gt; Matapos mapagtibay ang kanyang posisyon, itinatag niya ang kuta ng ''Pinagurasan'' sa lugar na ngayon ay matatagpuan sa Bangkerohan Public Market noong 1830 na nagsilbing kanyang kabisera.&lt;ref name=sunstardatubago&gt;{{cite web|title=Datu Mama Bago: kontrabida o bayani?|date=Marso 16, 2019|url=https://mindanaotimes.com.ph/2019/03/16/datu-mama-bago-villain-or-hero/|publisher=[[Mindanao Times]]|access-date=Agosto 27, 2021|archive-date=Agosto 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827093322/https://mindanaotimes.com.ph/2019/03/16/datu-mama-bago-villain-or-hero/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Mula sa pagiging isang kuta at himpilan ng mga operasyon kung saan maaaring tipunin at tipunin ni Datu Bago ang kanyang mga puwersa, ang pamayanan ng Pinagurasan ay kalaunan ay lumago at naging isang maliit na lungsod na umaabot mula sa kasalukuyang Generoso Bridge sa Bangkerohan hanggang Quezon Boulevard nang mahigit isang kilometro pababa sa timog,&lt;ref name=macariotiu/&gt;{{rp|172–176}} habang ang mga Maguindanaon at Bagobo, kasama ang iba pang kalapit na mga tribo sa lugar, ay dumagsa sa pamayanan, na kalaunan ay naging pangunahing entrepot ng kalakalan sa lugar ng Golpo ng Davao.&lt;ref name=&quot;karlgaspar&quot;&gt;{{cite book| last = Gaspar| first = Karl M.| title = Davao noong Panahon Bago ang Pananakop at ang Panahon ng Kolonisasyon| publisher = Lethei Printing and Publishing House| year = 2015| pages= 26–27| isbn = 978-6219538411}}&lt;/ref&gt; Dahil sa kanyang malawak na pamumuno sa Golpo ng Davao, si Datu Bago ay kalaunan ay kinoronahan bilang Sultan ng kanyang mga nasasakupan sa kanyang kabisera na Pinagurasan noong 1843, na epektibong naging halos malaya ang kanyang kaharian mula sa [[Sultanato ng Maguindanao]] at ngayon ay isang Sultanato na naghahari sa Golpo ng Davao, na ngayon ay nasa pantay na katayuan kasama ng mga kahariang Muslim sa Mindanao ng [[Sultanato ng Maguindanao|Maguindanao]] at [[Sulu Sultanate|Sulu]].&lt;ref name=sunstardatubago/&gt;

===Panahon ng kolonyal na Espanyol===
Ang pagsisimula ng parehong Rehiyon ng Davao at Davao del Sur ay iniugnay sa pagtatatag ng [[Lungsod ng Davao|Davao]], na siyang unang bayan na itinatag sa katimugang Mindanao noong 1848, kasunod ng pananakop ni José Uyanguren sa lugar ng [[Basque Country (mas malawak na rehiyon)|Basque]] lalawigan ng [[Gipuzkoa|Gipuzkoa, Espanya]] (Guipúzcoa sa [[wikang Espanyol|Espanyol]]). Noong 1849, itinatag ang lalawigan ng Nueva Guipúzcoa sa rehiyong nasakop ng Uyanguren sa tinatawag ngayong [[Rehiyon ng Davao]], kasama ang Davao, na noon ay tinatawag na ''Nueva Vergara'', bilang kabisera ng lalawigan. Si Uyanguren ang naging gobernador ng lalawigan, ngunit nabigo siya sa kanyang mga pagsisikap na paunlarin ang Nueva Guipúzcoa.

Tatlumpu't anim na taon matapos ang pagkakatatag ng Davao, itinatag ang bayan ng [[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]] noong Oktubre 5, 1884. Ito ang unang bayan na itinatag sa timog ng Davao at ngayon ay ang pinakamatanda sa lalawigan.

===Panahon ng kolonyal na Amerikano===
Ang [[Spanish East Indies#Pamahalaan ng Kolonyal|Pamamahalang Espanyol sa Pilipinas]] ay natapos noong 1898 kasunod ng pagkatalo ng mga Kastila noong [[Digmaang Espanyol–Amerikano]]. Noong mga unang taon ng 1900s, ang mga alon ng mga imigrante mula sa [[Visayas]], [[Luzon]], at pati na rin mula sa Tsina at Japan ay nagsimulang manirahan sa rehiyon, na pangunahing nakasentro sa Davao. Ang rehiyon ay nagsimulang umunlad sa paglago ng ekonomiya habang lumaganap ang negosyong pang-agrikultura sa rehiyon.

Bilang bahagi ng &quot;mangkok ng pagkain&quot; ng tinatawag ngayong lalawigan ng Davao del Sur, na kilala rin bilang ''Padada Valley'', ang lugar ng agrikultura sa timog ng bayan ng [[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]], na kilala bilang ''[[Digos]]'' noong panahong iyon, ay umakit ng maraming migrante, na karamihan ay nagmula sa mga rehiyon ng Visayas at Ilocos upang permanenteng manirahan sa lugar. Bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang mapangahas na Amerikano na nagngangalang N.E. Crumb ang umupa ng {{convert|10.24|km2}} at ginawang isang plantasyon ng [[abaca]] ang lugar. Ito ang naging sentro ng aktibidad pang-ekonomiya sa lokalidad noong mga panahong iyon.

===Panakop ng mga Hapones===
Noong 1942, sa pagsisimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pasipiko]], ang mga unang alon ng [[kampanya ng Pilipinas (1941–1942)|mga sumasalakay na yunit ng Hapones]] ay dumaong at pumasok sa lalawigan ng katimugang Davao.{{explain|date=Hunyo 2016}}

Noong 1945, ang [[Kampanya ng Pilipinas (1944–45)|pagpapalaya]] ng katimugang Davao ng mga tropa ng [[Estados Unidos]] at [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt ng Pilipinas]] ay sinuportahan ng mga mandirigmang gerilya ng Davaoeño.

=== Ang Panahon Pagkatapos ng Digmaan ===
Noong 1967, ang [[Davao (lalawigan)|Lalawigan ng Davao]] ay hinati sa tatlong lalawigan, isa na rito ang Davao del Sur; ang bayan ng [[Digos]] ay ginawang kabisera nito at magiging isang suburbanong lungsod sa susunod na 33 taon.

=== Noong panahon ng diktaduryang Marcos ===
{{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos}}
Para sa Davao del Sur at sa isla ng Mindanao, nagsimulang lumala ang mga bagay-bagay sa mga huling buwan ng unang termino ni [[Ferdinand Marcos]] sa pagkapangulo. Ang paggastos ni Marcos na dulot ng utang ay nagdulot ng krisis sa ekonomiya pagsapit ng 1969, na humantong sa kaguluhan sa lipunan, marahas na pagsugpo sa mga protesta, at kalaunan ay sa radikalisasyon ng maraming estudyante sa buong bansa.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rodis |first=Rodel |title=Pag-alala sa Unang Sigwa ng Kwarter |url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm |website=inquirer.net |date=Enero 30, 2015 |access-date=Setyembre 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Bukod pa rito, ang balita tungkol sa [[Masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab ng mga tensyong etniko na naghikayat sa pagbuo ng mga kilusang separatista sa Mindanao.&lt;ref&gt;{{cite book |author=George, T.J.S. |title=Pag-aalsa sa Mindanao: ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas |location=Kuala Lumpur |year=1980 |isbn=0-19-580429-5 |oclc=6569089}}&lt;/ref&gt;

Ang [[Proklamasyon Blg. 1081|deklarasyon]] ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng isang 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]],&lt;ref name=&quot;McCoy199909202&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abinales&amp;Amoroso20052&quot;&gt;{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}&lt;/ref&gt; kadalasang kinasasangkutan ng walang warrant na pagpigil, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pagpanaw: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=fil}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga pinakakilala sa maraming biktimang ito ay sina [[Maria Socorro Par]],&lt;ref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-06-21 |title=Mga Martir at Bayani: Maria Socorro Par |url=https://bantayogngcorbayani/url=https://bantayogngcorbayani{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218130129/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/maria-socorro-par/ |archive-date=2023-12-18 |access-date=2025-06-06 |website=Baylanguyog | Residente ng Del Sur na naging provincial coordinator ng aktibista [[Student Christian Kilusan ng Pilipinas]], na pinatay ng mga sundalo noong 1985; at [[Trifonio Andres]], isang estudyante ng Xavier Seminary na nagboluntaryong magdokumento ng mga paglabag sa karapatang pantao para sa Amnesty International at sa [[Task Force Detainees of the Philippines]], at isa sa apat na bilanggo na binitay sa Digos Metropolitan District Command (Metrodiscom) matapos mapili mula sa isang grupo ng 15 lalaking random na dinampot ng mga sundalo sa isang seremonya ng kasal na kanyang dinaluhan.&lt;ref name=&quot;BantayogProfileTrifonioAndres&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-05-25 |title=Mga Martir at Bayani: Trifonio Andres |url=https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/trifonio-andres/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527160141/https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/trifonio-andres/ |archive-date=2023-05-27 |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Parehong Par at Andres ay pararangalan mamaya sa [[Bantayog ng mga Bayani]] memorial ng Pilipinas, na ang bawat isa ay lumaban sa diktadura sa kanilang sariling paraan.&lt;ref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Andref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Andref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Andref name=&quot;BantayogProfilePar&quot;/&gt;&lt;Profile.

===Kontemporaryo===
Noong Oktubre 28, 2013, kasama ang Halalan sa Barangay, isang [[plebisito]] ang idinaos upang lumikha ng isang bagong lalawigan [[Davao Occidental]], na nabuo mula sa katimugang bahagi ng Davao del Sur, na sumasaklaw sa mga munisipalidad ng ika-2 distrito ng lalawigan, na sina [[Don Marcelino, Davao Occidental], Davao Occidental|Don MarcelJinoose] Accidental|Don MarcelJinoose] Accidental. Santos]], [[Santa Maria, Davao Occidental|Santa Maria]], [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]] at [[Malita, Davao Occidental|Malita]] (na itinalaga bilang kabisera ng probinsiya) sa bisa ng ''[[Republic Act]] 10360'' 13, ay pinagtibay ng mayorya ng &quot;20 July&quot; ng Oo 23. nagpapatibay sa lalawigan.&lt;ref name=Cayon&gt;{{cite web|last=Cayon|first=Carina L.|title=DavSur aprubahan ng mga botante ang Davao Occidental|url=http://r11.pia.gov.ph/index.php?article=1561383119470|work=Philippine Information Agency|access-date=Nobyembre 7, 2013|date=Oktubre 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203033933/http://r11.pia.gov.ph/index.php?article=1561383119470|archive-date=Disyembre 3, 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Noong 2015, niraranggo ng ''Pambansang Konseho ng Kompetisyon'' ang probinsya bilang pinaka-kompetitibong probinsya sa bansa.

== Heograpiya ==

=== Pampolitika ===
[[File:Ph fil davao del sur.png|thumb|Mapang pampolitika ng Davao del Sur|280px]]
Ang lalawigan ng Davao del Sur ay nahahati sa siyam na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Dabaw]] sa probinsya ng Davao del Sur, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito.

==== Mataas na urbanisadong lungsod ====
* [[Lungsod ng Dabaw]]

==== Lungsod ====
&lt;table border=&quot;0&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* [[Lungsod ng Digos]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

==== Mga Bayan ====
&lt;table border=&quot;0&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
*[[Bansalan]]
*[[Hagonoy, Davao del Sur|Hagonoy]]
*[[Kiblawan, Davao del Sur|Kiblawan]]
*[[Magsaysay, Davao del Sur|Magsaysay]]
*[[Malalag, Davao del Sur|Malalag]]
*[[Matanao, Davao del Sur|Matanao]]
*[[Padada, Davao del Sur|Padada]]
*[[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]]
*[[Sulop, Davao del Sur|Sulop]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

==Demograpiko==
{{Senso ng Pilipinas
| align= left
| title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}}
| 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}}
| 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}}
| 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}}
| 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}}
| 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}}
| 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}}
| 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}}
| 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}}
| 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}}
| 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}}
| 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}}
| 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}}
| 2010 = 574910
| 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}}
| 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}}
| 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}}
| 2030 =
| talababa = (hindi kasama ang Lungsod ng Davao; ang datos bago ang 2000 ay hindi kasama ang mga munisipalidad &lt;br&gt; sa ilalim ng [[Davao Occidental]] na bahagi ng lalawigan hanggang 2013)&lt;br /&gt;Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|11}}{{PH census|2010|11}}{{PH census|2010}}
}}
Ang populasyon ng Davao del Sur sa senso noong 2020 ay 680,481 katao, na may densidad na {{convert|{{sigfig|680,481/2,163.98|2}}|PD/km2|disp=or}}.{{PH census|current|11}} Kapag isinama ang Lungsod ng Davao para sa mga layuning heograpikal, ang populasyon ng lalawigan ay 2,265,579 katao, na may densidad na {{Pop density|2265579|4607.59|km2|mi2|prec=0}}.

Ang Davao del Sur ay isang pinaghalong etniko ng mga [[Visayan|Mga Bisaya]] (karamihan ay [[Mga Cebuano|Mga Cebuano]]), [[Chinese Filipino|Mga Tsino]], [[Mga Hapones sa Pilipinas|Mga Hapones]], at [[Mga Koreano]] na may ilang mga katutubong pangkat etniko na nakakalat sa buong probinsya. Ang wikang Cebuano, kasama ang [[Cebuano language#Davaoeño|Davaoeño]] bilang rehiyonal na variant nito, ang pangunahing wika ng probinsya, bagama't ang [[Filipino language|Filipino]] at [[English language|English]] ay malawakang sinasalita at ginagamit din sa mga tungkulin at publikasyon ng gobyerno. Simula noong huling bahagi ng ika-20 siglo, isang penomenong lingguwistika ang nabuo sa lugar ng Metro Davao kung saan ang mga lokal ay alinman sa [[Paglipat ng wika|Paglipat]] sa '[[Pambansang wika]]' (Filipino) o makabuluhang pinaghalo ang mga terminong Filipino at gramatika sa kanilang pananalitang Cebuano.

===Relihiyon===
{{main|Relihiyon sa Pilipinas}}

====Katolisismo====
Ang [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]] sa anyo ng [[Katolisismong Romano sa Pilipinas|Katolisismong Romano]] ang pangunahing relihiyon sa lalawigan na sinusundan ng mahigit 80% ng mga tao.

====Iba pa====
Ang natitirang mga pananampalataya ay ang [[Islam]] at iba pang mga Kristiyano tulad ng [[Aglipayan]], [[Mga Baptist]], [[Iglesia ni Cristo]], [[ang Simbahan ni Hesukristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], [[Adventista ng Ikapitong Araw]], iba pang [[Mga Kristiyanong Ebangheliko]] at [[Mga Saksi ni Jehova]].

===Mga grupong katutubo===
====Mga mamamayang Moro====

Ang pangunahing pangkat etniko ng [[mga Moro|Moro]] ay ang [[mga taong Kalagan|tribong Kagan]], isang pangkat na Islamisadong may kaugnayan sa Tagacaolos, [[Mandaya]], [[Mansaka]], at Kalagan, dahil ang Davao del Sur ay dating bahagi ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Ilan sa mga [[Moro people|Moro]] tribo na makikita sa Davao del Sur ay ang [[Maguindanao people|Maguindanaon]], [[Maranao people|Maranao]], [[Tausug people|Tausug]] at [[Iranun people|Iranun]].

====Mga Lumad people====
{{pangunahing|Mga taong Lumad}}

[[File:Bagobo woman.jpg|thumb|180px|Isang [[Lumad]] na babae mula sa [[Davao City|Davao]]. Ang mga Lumad ang bumubuo sa pinakamalaking katutubong etniko sa probinsya.]]
Ang mga [[Bagobo]] ay naninirahan sa isang lugar na umaabot mula Davao del Sur at South Cotabato hanggang sa paanan ng [[Bundok Apo]] at Lungsod ng Davao hanggang sa lupaing napapaligiran ng mga ilog ng [[Davao River|Davao]] at [[Pulangi River|Pulangi]] at hanggang sa hilagang [[Cotabato]] at timog-silangan [[Bukidnon]]. May bilang na humigit-kumulang 80,000, ang kanilang tradisyonal na kasuotan ay hinabi mula sa hibla ng [[abaca]] at maraming palamuti na may mga kuwintas, kabibe, metal disc, burda at matingkad na kulay na geometric applique. Bagama't ang mga Bagobo ang may pinakamagagandang kasuotan sa mga pangkat etniko ng Davao, isinusuot lamang nila ang mga ito sa mga espesyal na okasyon. Tulad ng mga Mandaya at Mansaka, inaahit nila ang kanilang mga kilay hanggang sa manipis na linya at kinukulong at pinapaitim ang kanilang mga ngipin. Ang mga panday ng Bagobo ay gumagawa ng maliliit na kampana na nakakabit sa mga supot, pulseras, dyaket, pulseras sa bukung-bukong at mga kahon na metal na nakatanim.

Ang mga [[Tagacaolo]] ay may bilang na humigit-kumulang 23,000 at sumasakop sa lugar sa pagitan ng kanlurang baybayin ng golpo at ng mga dalisdis ng Bundok Apo. Isa ito sa mga tribong lumaban sa pagbabalik-loob ng mga Muslim at nagpapanatili ng kulturang animistiko sa kabundukan.

Ang mga [[Kalagan]] ay bahagyang Islamisado at bahagyang Kristiyanodo at may kaugnayan sa mga Tagacaolo. Sa bilang na humigit-kumulang 7,000 lamang, sila ay naninirahan sa mga baybayin ng Golpo ng Davao.

Ang mga [[Mangguangan]] ngayon ay may bilang na lamang na 3,000. Matatagpuan sila sa Davao del Sur at Davao del Norte.

Sa parehong grupo, ang mga kababaihan ay karaniwang nagsusuot ng hinabing palda na gawa sa abaca, burdadong asul na pang-itaas na koton at mabibigat na alahas. Ang mga kalalakihan ay nagsusuot ng malapad na asul o puting palawit at burdadong pantalon at isang maluwag na kamiseta. Ang pula ay kulay lamang para sa isang pinuno (&quot;bagani&quot;) at para sa mga kababaihang may mataas na katayuan.

====Mga taong Aeta====
{{Main|Mga taong Aeta}}

Nakatira ang mga taong Aeta sa ilang lugar ng [[Davao City]] hanggang sa [[Davao del Norte]], [[Davao de Oro]] at [[Bukidnon]]. Kamag-anak sila ng mga Manobo ng Cotabato at kabilang dito ang mga sub-grupo tulad ng ''Talaingod'' ng mga kagubatan ng [[Kapalong, Davao del Norte|Kapalong]] sa Davao del Norte at ang ''Matigsalug''. May bilang na humigit-kumulang 222,000, ang mga lalaking Ata ay nagsusuot ng mga kamiseta na may mahabang manggas, nagdadala ng mga sibat, nangangaso, nagtotroso at nagtatanim. Ang kanilang mga kababaihan ay nagsusuot ng mga katutubong blusa, palda na &quot;malong&quot; at mga aksesorya ng mga pulseras na tanso at mga kuwintas na bead. Ang ''Mandaya'' at ''Mansaka'' ay mga grupong may kaugnayan sa kultura na lubos na musikal - tumutugtog ng limang kuwerdas na gitarang kawayan, dalawang kuwerdas na lute, biyolin, plawta, gong, tambol at alpa ng mga Hudyo na kawayan. Mahusay din silang mga panday-pilak sa paggawa ng mga baluti sa dibdib, alahas, punyal, at kutsilyo. Ang mga ''Mandaya'' ay sikat sa kanilang makukulay na habi ng hibla ng abaca na binurdahan ng mga motif ng tribo.

==Pamahalaan==
* Gobernador: [[Yvonne Roña Cagas]]
* Bise Gobernador: [[Marc Douglas Cagas IV]]
* Kinatawan: [[Mga Pambatasang distrito ng Davao del Sur|Lone District of Davao del Sur]], [[John Tracy Cagas]]

== Mga kilalang tao ==
===Sa loob ng hurisdiksyon ng lalawigan===
* [[KZ Tandingan]] – mang-aawit ([[Digos]])
* [[Esnyr Ranollo]] - Social Media Influencer
* [[Wilbert Ross]] - mang-aawit, artista
* [[Nesthy Petecio]] – boksingero ([[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]])
* [[Ronald Dela Rosa]] – politiko ([[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]])
* [[Kaye Cal]] – mang-aawit
* [[Scottie Thompson (basketball)|Scottie Thompson]] – basketball player ([[Padada]])
* [[Jesus Dureza]] – Presidential Adviser on the Peace Process, 2016-2018 ([[Hagonoy, Davao del Sur|Hagonoy]])
* [[Jay Sonza]] — dating newscaster, dating talk show host at blogger ([[Bansalan]])
* [[Jhonar Clarito (basketball)|Jhonard Clarito]] – basketball player ([[Magsaysay]])

===Sa labas ng hurisdiksyon ng lalawigan (highly-urbanized city of [[Davao City|Davao]])===
{{Pangunahing|Listahan ng mga tao mula sa Davao}}

== Mga sanggunian ==
{{reflist|2}}

{{Davao del Sur}}
{{Rehiyon ng Davao}}
{{Philippines political divisions}}
[[Kategorya:Davao del Sur| ]]

{{pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>egr4wu6zg734v87exltxuz4vhcr8q0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baguio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9726</id>
    <revision>
      <id>2215834</id>
      <parentid>2161181</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Kawing Panlabas */ Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20359" sha1="eoogrpp28qahn31eyh6w2bff6b73i9d" xml:space="preserve">{{copyedit|date=Hulyo 2009}}
{{Infobox Philippine city 2
|infoboxtitle   =  Lungsod ng Baguio
|official_name  =  City of Baguio
|native_name    =  {{languageicon|ilo|Ilokano}} Ciudad ti Baguio
|nickname       =  Baguio City
|motto          =  
|image_skyline  = Baguio view 1.jpg
|imagesize      =  
|image_caption  = Panoramang urbano ng Baguio
|image_flag =  Baguioflag.png
|sealfile       =  Ph seal baguio.png
|caption        =  Mapa ng [[Benguet]] na nagpapakita sa lokasyon ng Baguio
| locatormapfile  = {{PH wikidata|image_map}}
| region          = {{PH wikidata|region}}
|province       =  
|districts      =  Nag-iisang distrito ng Lungsod ng Baguio
|barangays      =  129
|class          =  
|language       =  Ilocano, Kankana-ey, Ibaloi at [[Ingles]]
|mayor          =  [[Benjamin Magalong]] ([[Nationalist People's Coalition]])
|vice_mayor     =  Faustino Olowan ([[PDP-Laban]])
|representative_link =  
|representative =  [[Marquez Go]] ([[Partido Nacionalista|NP]])
|founded        =  1909
|founded_town   =  
|cityhood       =  
|fiesta         =  Panagbenga
|areakm2        =  57.5
|pop2000        =  252386
|popden2000     =  5.151
|area_code      =  074
|zip_code       =  2600
|latd           =  16
|latm           =  25
|lats           =  
|latNS          =  N
|longd          =  120
|longm          =  36
|longs          =  
|longEW         =  E
|elevation_footnotes =  
|elevation_m    =  
|elevation_ft   =  
|website  =  [http://www.baguio.gov.ph www.baguio.gov.ph]
}}

Ang '''Baguio''' (bigkas /bá·gyo/) ay isang ''1st-class highly urbanized'' na lungsod sa hilagang [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] at ang punong-lungsod ng [[Cordillera Administrative Region]]. Napapalibutan ito ng probinsiya ng [[Benguet]]. Itinatag ang Baguio ng mga [[United States|Amerikano]] noong 1900 bilang isang bakasyonan sa panahon ng tag-araw sa isang nayon ng mga [[Ibaloi]] na dating tinatawag na Kafagway. Ginawang &quot;Summer Capital&quot; ang lungsod noong 1 Hunyo 1903&amp;nbsp;ng &quot;Philippine Commission&quot; at idineklarang lungsod ng &quot;Philippine Assembly&quot; noong 1 Setyembre 1909. Ang pangalang Baguio ay hango sa salitang [[Ibaloi]] na ''bagiw'' na ang ibig sabihin ay 'lumot'. Tinatayang nasa mahigit-kumulang sa 1500 metro (5100 talampakan) ang taas ng lungsod na naaayon para sa paglaki at pagdami ng mga [[punong pino]] at mga halamang namumulaklak.

Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. {{PH census|current}}

== Heograpiya ==
Ang Lungsod ng Baguio ay matatagpuan sa bulubundukin ng [[Cordillera Central (Luzon)|Cordillera Central]] sa hilagang Luzon. Ito'y napapaligiran ng probinsiya ng Benguet. Ang kabuuang sukat ng lungsod ay 57.5 kilometro kwadrado. Ang ayos ng lungsod ay naaayon sa naunang plano ng tanyag na arkitektong si Daniel Burnham. Ang bahay-pamahalaan ng lungsod ay itinayo sa mismong gitna ng lungsod.

Ang Lungsod ng Baguio ay kilala dahil sa kanyang katamtamang klima. Dahil sa kanyang taas, ang temperatura ng lungsod ay mas mababa ng 8 sentigrado kumpara sa temperatura sa mga mabababang lugar. Maburol ang kabuuan ng lungsod at ang kanyang mga lansangan ay ginawa ayon sa ayos ng lupa.

== Klima ==
Ayon sa [[klasipikasyon ng klima ni Köppen]], ang Baguio ay may isang subtropiko klima sa mataas na lugar (Cwb), malapit sa monsoon tropikal na klima (Am). Ang lungsod ay kilala para sa kanyang mapagpigil na klima.

{{Weather box
|location = Baguio (1981–2010, extremes 1909–2012)
| width        = auto
|metric first = Yes
|single line = Yes
| Jan record high C = 29.7
| Feb record high C = 28.7
| Mar record high C = 30.4
| Apr record high C = 30.0
| May record high C = 29.4
| Jun record high C = 28.7
| Jul record high C = 27.9
| Aug record high C = 27.7
| Sep record high C = 28.0
| Oct record high C = 27.7
| Nov record high C = 28.2
| Dec record high C = 28.2
|year record high C = 30.4
| Jan high C = 23.3
| Feb high C = 24.1
| Mar high C = 25.2
| Apr high C = 25.8
| May high C = 25.0
| Jun high C = 24.4
| Jul high C = 23.4
| Aug high C = 22.6
| Sep high C = 23.4
| Oct high C = 23.9
| Nov high C = 24.1
| Dec high C = 23.5
|year high C = 24.0
| Jan mean C = 18.1
| Feb mean C = 18.7
| Mar mean C = 19.9
| Apr mean C = 20.8
| May mean C = 20.7
| Jun mean C = 20.5
| Jul mean C = 19.8
| Aug mean C = 19.4
| Sep mean C = 19.7
| Oct mean C = 19.8
| Nov mean C = 19.6
| Dec mean C = 18.6
|year mean C = 19.6
| Jan low C = 12.9
| Feb low C = 13.4
| Mar low C = 14.5
| Apr low C = 15.9
| May low C = 16.4
| Jun low C = 16.5
| Jul low C = 16.3
| Aug low C = 16.2
| Sep low C = 16.0
| Oct low C = 15.7
| Nov low C = 15.1
| Dec low C = 13.7
|year low C = 15.2
| Jan record low C = 6.3
| Feb record low C = 6.7
| Mar record low C = 7.4
| Apr record low C = 10.0
| May record low C = 7.7
| Jun record low C = N/A
| Jul record low C = 12.5
| Aug record low C = 12.8
| Sep record low C = 12.6
| Oct record low C = 11.3
| Nov record low C = 9.2
| Dec record low C = 7.6
|year record low C = 6.3
| rain colour = green
| Jan rain mm = 15.2
| Feb rain mm = 23.4
| Mar rain mm = 46.0
| Apr rain mm = 104.1
| May rain mm = 341.1
| Jun rain mm = 475.8
| Jul rain mm = 781.9
| Aug rain mm = 905.0
| Sep rain mm = 570.9
| Oct rain mm = 454.3
| Nov rain mm = 97.4
| Dec rain mm = 26.2
|year rain mm = 3841.4
| unit rain days = 0.1 mm
| Jan rain days = 3
| Feb rain days = 3
| Mar rain days = 5
| Apr rain days = 9
| May rain days = 20
| Jun rain days = 22
| Jul rain days = 26
| Aug rain days = 27
| Sep rain days = 24
| Oct rain days = 17
| Nov rain days = 8
| Dec rain days = 4
|year rain days = 168
|Jan humidity = 85
|Feb humidity = 84
|Mar humidity = 83
|Apr humidity = 84
|May humidity = 88
|Jun humidity = 89
|Jul humidity = 92
|Aug humidity = 93
|Sep humidity = 91
|Oct humidity = 89
|Nov humidity = 86
|Dec humidity = 84
|year humidity = 87
|source 1 = [[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|PAGASA]]&lt;ref name=PAGASAnormals&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180919004605/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasanormvalbagiuobeng1981-2010.csv
| archivedate = 1 Setyembre 2018
| url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-normal-values/resource/4978c0ae-4bff-4bfe-aab5-354f608f169e
| title = Lungsod ng Baguio, Benguet Climatological Normal Values
| publisher = Pangangasiwa ng Philippine Atmospheric, Geophysical at Astronomical Services
| accessdate = 1 Setyembre 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PAGASAextremes&gt;
{{cite web
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20180919004746/https://data.gov.ph/sites/default/files/pagasaclimextrbaguiobengt.csv
| archivedate = Setyembre 2018
| url = https://data.gov.ph/?q=dataset/climatological-extremes/resource/ecbfe828-34e2-4036-82cd-5c1d050aa69c
| title = Lungsod ng Baguio, Benguet Climatological Values
| publisher = Pangangasiwa ng Philippine Atmospheric, Geophysical at Astronomical Services
| accessdate = 1 Setyembre 2018}}&lt;/ref&gt;
|date=Nobyembre 2011
}}

==Demograpiko==
{{Populasyon}}

== Kasaysayan ==

Ang lugar na kung saan  nakatayo ang lungsod ay unang tinirhan ng mga katutubong Ibaloi at Kankana-ey. Una itong naging pastulan ng mga baka at mga iba pang alagang hayop. Noong panahon ng pamamhala ng mga Kastila hindi gaano binigyang pansin ang lugar.

Dahil sa klima ng lugar, nahikayat ang mga Amerikano na ayusin ang lugar bilang isang bakasyonan. Noong taong 1901, inumpisahang gawin ang &quot;Kennon Road&quot;. Sa pamumuno ng mga Amerikano at sa tulong ng mga manggagawang Pilipino at mga Hapon, inukit ang daanang ito sa pagitan ng mga bundok at sinusundan ang ilog ng Bued mula sa bayan ng Rosario sa lalawigan ng La Union hangang sa Kafagway. Naging madali ang paglalakbay patungo sa lugar na ito, at pagkatapos ng ilang taon ay lumaki ang populasyon. Idineklarang &quot;Summer Capital&quot; ng &quot;Philippine Commission&quot; ang lungsod noong 1 Hunyo 1903. Noong 1904, inatasan ang sikat na arkitekto na si Daniel Burnham na gawan ng plano ang pagpapaunlad ng lungsod. Noong 1 Setyembre 1909 ay idineklarang lungsod and Baguio ng &quot;Philippine Assembly&quot;.

Isa ang Lungsod ng Baguio sa mga unang binomba ng pwersa ng [[Imperyo ng Hapon]] noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Madaling nasakop ng mga Hapon a lugar. Sa pagbalik ng mga Amerikano sa mga huling buwan ng digmaan, sa lungsod umatras ang karamihan ng mga sundalong Hapon sa Luzon kasama na si Hen. Tomoyuki Yamashita. Noong 3 Setyembre ay pormal na isinuko ni Hen. Yamashita sa mga hukbong Amerikano at Pilipino ang mga natitirang puwersa ng Imperyo ng Hapon sa Pilipinas. Ito ay ginanap sa &quot;Camp John Hay&quot; na matatagpuan sa silangang bahagi ng lungsod.

Patuloy ang pagunlad ng lungsod pagkatapos ng digmaan hangang noong ika-16 Hulyo taong 1990, naranasan ng mga residenta ng lungsod ang isa sa pinakamalakas na lindol na tumamasa bansa. Maraming mga nasirang gusali at maraming mga tao ang nasawi. Karamihan sa mga gusaling nasira ay mga hotel.

Sa 1 Setyembre ng taong 2009 ay gaganapin ang pagdiriwang ng ika-100 taon anibersaryo ng lungsod.

== Ekonomiya ==
[[Talaksan:Brooms in Baguio.png|thumb|Mga ibinebentang [[walis]] sa pamilihan ng Baguio]]
Ang Ekonomiya ng Lungsod ng Baguio ay nakadepende sa kanyang kinaroroonan at sa kanyang klima. Maraming mga Unibersidad ang umusbong dito dahil sa dami ng mga magaaral na gustong magaral sa lugar na tahimik at malamig. Madali rin itong puntahan kahit ito ay nasa mabundok na lugar. Ito rin ang centro ng kalakalan sa Cordillera. Karamihan ng mga kalakal ng mga kalapit na probinsiya ay dumadaan muna sa lingsod bago ito maipamahagi sa mga ibang probinsiya. Dahil sa kanyang klima, ang lungsod ang karaniwang bakasyonan ng mga turistang galing sa mga kalapit na probinsiya at maging mga turistang dayuhan lalo na sa tag-araw.

Matatagpuan din sa lungsod ang isang sangay ng &quot;Philippine Economic Zone Authority&quot; na nagbibigay kabuhayan sa mga residente ng lungsod. Karamihan sa mga produktong ginagawa sa lugar an ito ay iniluluwas sa ibang bansa.

=== Sentro ng Edukasyon sa Hilagang Luzon ===
[[Talaksan:PMA Facade.JPG|thumb|Philippine Military Academy]]
Tinatawag na &quot;university town&quot; ang Lungsod ng Baguio. Ayon sa ginawang senso noong 2007, halos kalahati ng populasyon ng lungsod ay mga magaaral. Mayroong bilang na 141,088 ang naitalang mga magaaral na karamihan ay galing pa sa mga kalapit na mga probisya. Maraming mga bahay paupahan ang naitayo para magsilbing tirahan ng mga magaaral. Karamihan sa mga gamit sa pagaaral ay sa lungsod din binibili. Dahil dito, maraming mga negosyong nakabase sa edukasyon ang umusbong.

Mayroong walong pangunahing institusyon o pamantasan ang matatagpuan dito. Dahil sa mga ito, and Lungsod ng Baguio ay ang sentro ng edukasyon sa buong hilagang luzon.

# &quot;University of the Philippines&quot; - ang pambansang pamantasan ng Pilipinas.
# &quot;Philippine Military Academy&quot;
# &quot;Saint Louis University&quot;
# &quot;University of the Cordilleras&quot; - ang pinakamatandang pamantasan sa CAR
# &quot;University of Baguio&quot;
# &quot;Pines City Colleges&quot;
# &quot;Baguio Central University&quot;
# &quot;Easter College&quot;
# Data Center College of the Philippines.
May mga institusyon din na tumatangap ng mga dayuhang mag-aaral. Karamihan sa mga dayuhang ito ay pumupunta sa lungsod para mag-aral ng salitang Ingles, o kaya'y para makapag-aral sa isa sa mga kilalang pamantasan sa lungsod. Karamihan sa kanila ay mga Koreano, Indiyano, at mga taga Nepal.

=== Turismo ===
[[Talaksan:Baguio Burnham Park lagoon 2018.jpg|thumb|Lawa ng Liwasang Burnham]]
Dahil sa klima, mga magagandang tanawin, at sa mga makasaysayang lugar sa lungsod, maraming mga turista ang gustong magbakasyon dito. Sa panahon ng tag-araw, halos nadodoble ang populasyon ng lungsod dahil sa dami ng mga dumadayo dito&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nscb.gov.ph/rucar/stat_trsm_bgo.htm |title=Archive copy |access-date=2009-07-05 |archive-date=2016-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408035928/http://www.nscb.gov.ph/rucar/stat_trsm_bgo.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Dahil dito, mahigit sa walumpong hotel ang naitayo sa lungsod&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.philippines-travel-guide.com/baguio-hotels.html |title=Archive copy |access-date=2009-07-05 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303174544/http://www.philippines-travel-guide.com/baguio-hotels.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Marami ding mga bahay paupahan ang nagsislbing pansamantalang tirahan ng mga turista.

Ang [[Panagbenga Festival]] ang isa sa mga pangunahing kaganapan sa Lungsod ng Baguio na humuhikayat sa mga turista na akyatin ang lungsod. Ito ay isang buwang pagdiriwang na binibigyang halaga ang kagandahan ng kalikhasan sa panahon ng pamumulaklak ng mga halaman.

Dahil din sa turismo, umusbong ang mga iba't ibang mga negosyo na nagbibigay serbisyo ayon sa mga pangangailangan ng mga turista.

=== Sentro ng Kalakalan sa Cordillera ===
Karamihan ng mga produktong galing sa mga kalapit probinsiya ng Cordillera ay iniimbak muna sa lungsod bago ito maipamahagi sa buong bansa. Karamihan sa mga produktong ito ay mga gulay na bihirang tumubo sa mga maiinit na lugar. Naging kilala ang lungsod bilang bilihan ng mga gulay na may mataas ka kalidad.

=== &quot;Baguio City Economic Zone&quot; ===
Isa sa mga pinakaprudoktibong lugar ng &quot;Philippine Economic Zone Authority&quot; ay matatagpuan sa lungsod. Karamihan sa mga produktong ginagawa dito ay iniluluwas sa ibang bansa. Ang mga dayuhang kompanya dito ang syang nagbibigay kabuhayan sa mga residente ng lungsod. Ang ilan sa mga kompanyang matatagpuan dito ang isa sa pinakamalaking pagawaan ng gamit pang elektroniko, ang &quot;Texas Instruments&quot;, ang MOOG na gumagawa ng mga piyesang pang makina, at ang SiTEL na isang &quot;BPO Company&quot; o mas kilala sa tawag na &quot;call center&quot;.

== Kultura ==
Ang Lungsod ng Baguio ay isang lugar na kung saan nagtatagpo ang mga iba't ibang kultura.

== Mga barangay ==
Nahahati ang lungsod ng Baguio sa 129 [[barangay]].

&lt;table border=0&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=top&gt;
* Apugan-Loakan
* Asin Road
* Atok Trail
* Bakakeng Central
* Bakakeng North
* Happy Hollow
* Balsigan
* Bayan Park West (Bayan Park)
* Bayan Park East
* Brookspoint
* Brookside
* Cabinet Hill-Teacher’s Camp
* Camp Allen
* Camp 7
* Camp 8
* Campo Filipino
* Crystal Cave
* City Camp Central
* City Camp Proper
* Country Club Village
* Cresencia Village
* Dagsian, Upper
* DPS Area
* Dizon Subdivision
* Quirino Hill, East
* Engineers' Hill
* Fairview Village
* Fort del Pilar
* General Luna, Upper
* General Luna, Lower
* Gibraltar
* Greenwater Village
* Guisad Central
* Guisad Sorong
* Hillside
* Holy Ghost Extension
* Holy Ghost Proper
* Imelda Village
* Irisan
* Kayang Extension
* Kias
* Kagitingan
* Loakan Proper
* Lopez Jaena
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Lourdes Subdivision Extension
* Dagsian, Lower
* Lourdes Subdivision, Lower
* Quirino Hill, Lower
* General Emilio F. Aguinaldo
* Lualhati
* Lucnab
* Magsaysay, Lower
* Magsaysay Private Road
* Aurora Hill Proper
* Bal-Marcoville (Marcoville)
* Quirino Hill, Middle
* Military Cut-off
* Mines View Park
* Modern Site, East
* Modern Site, West
* New Lucban
* Aurora Hill, North Central
* Sanitary Camp, North
* Outlook Drive
* Pacdal
* Pinget
* Pinsao Pilot Project
* Pinsao Proper
* Puliwes
* Pucsusan
* MRR-Queen Of Peace
* Rock Quarry, Lower
* Salud Mitra
* San Antonio Village
* San Luis Village
* San Roque Village
* San Vicente
* Santa Escolastica
* Santo Rosario
* Santo Tomas School Area
* Santo Tomas Proper
* Scout Barrio
* Session Road Area
* Slaughter House Area
* Sanitary Camp South
* Saint Joseph Village
* Teodora Alonzo
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Trancoville
* Rock Quarry, Upper
* Victoria Village
* Quirino Hill, West
* Andres Bonifacio 
* Legarda-Burnham-Kisad
* Imelda R. Marcos (La Salle)
* Lourdes Subdivision, Proper
* Quirino-Magsaysay, Upper
* A. Bonifacio-Caguioa-Rimando
* Ambiong
* Aurora Hill, South Central
* Abanao-Zandueta-Kayong-Chugum
* Bagong Lipunan (Market Area)
* BGH Compound
* Bayan Park Village
* Camdas Subdivision
* Palma-Urbano (Cari?o-Palma)
* Dominican Hill Mirador
* Alfonso Tabora
* Dontogan
* Ferdinand (Happy Homes-Campo)
* Happy Homes (Happy Homes-Lucban)
* Harrison-Claudio Carantes
* Honeymoon (Honeymoon-Holy Ghost)
* Kabayanihan
* Kayang-Hilltop
* Gabriela Silang
* Liwanag-Loakan
* Malcolm Square-Perfecto
* Manuel A. Roxas
* Padre Burgos
* Quezon Hill, Upper
* Rock Quarry, Middle
* Phil-Am
* Quezon Hill Proper
* Middle Quezon Hill Subdivision
* Rizal Monument Area
* SLU-SVP Housing Village
* South Drive
* Magsaysay, Upper
* Market Subdivision, Upper
* Padre Zamora
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

==Media==
===AM Radio Stations===
*DZWT 540 Radyo Totoo Baguio (Mountain Province Broadcasting Corporation/Catholic Media Network)
*DZRH 612 Baguio (Relay Station of DZRH 666 Manila) (Manila Broadcasting Company)
*DZEQ Radyo Pilipinas 999 Baguio (Philippine Broadcasting Service)
*DZWX Bombo Radyo Baguio 1035 (Bombo Radyo Philippines/People's Broadcasting Service)
*DZBS Radyo Ronda Baguio 1368 (Radio Philippines Network/Nine Media Corporation &amp; Aliw Broadcasting Corporation)
*DWBB Super Radyo Baguio 1413 (GMA Network, Inc.)

===FM Radio Stations===
*89.5 Star FM Baguio (Bombo Radyo Philippines/People's Broadcasting Service)
*RJFM 91.1 Baguio (Relay Station of RJFM 100.3 Manila) (Rajah Broadcasting Network, Inc.)
*91.9 Easy Rock Baguio (Manila Broadcasting Company/Cebu Broadcasting Company)
*Barangay FM 92.7 Baguio (GMA Network, Inc.)
*93.5 Brigada News FM Baguio (Brigada Mass Media Corporation)
*95.1 Love Radio Baguio (Manila Broadcasting Company/Love Radio Network)
*95.9 Big Sound FM Baguio (Vanguard Radio Network)
*96.7 K-Lite Baguio (Beta Broadcasting System)
*Cool 97.5 (UBC Media)
*98.7 Z Radio Baguio (Benguet Broadcasting Corporation/University of Baguio)
*99.9 Country Baguio (Mountain Province Broadcasting Corporation/Catholic Media Network).
*Radyo5 102.3 News FM Baguio (Relay Station of Radyo5 92.3 News FM Manila) (Nation Broadcasting Corporation/TV5 Network  Inc.)
*MOR 103.1 Baguio For Life (ABS-CBN Corporation)
*I FM 103.9 Baguio (Radio Mindanao Network)
*105.1 Q Radio (Relay Station of 105.1 Q Radio Manila) (Mareco Broadcasting Network, Inc.)
*107.1 Memories FM Baguio (Primax Broadcasting Network)

===TV Stations===
*ABS-CBN TV-3 Baguio (Originating Station)
*IBC TV-6 Baguio
*PTV-8 Baguio (Originating Station)
*GMA TV-10 Baguio (via Dagupan's Originating Station)
*RPN TV-12 Baguio (Originating Station)
*TV Natin Channel 22 Baguio
*GMA News TV-24 Baguio
*BEAM TV-26 Baguio
*TV5 Channel 28 Baguio
*ABS-CBN Sports+Action Channel 30 Baguio
*ETC Channel 34 Baguio
*5 Plus Channel 36 Baguio
*RJTV Channel 38 Baguio
*Sonshine TV-40 Baguio
*UNTV Channel 44 Baguio
*Net25 Channel 46 Baguio
*One Media Network Channel 48 Baguio

===Cable Providers===
*[[SkyCable]] Baguio
*Mountainview Satellite Corporation
*Comclark Cable
*[[G Sat]]
*[[Cignal|Cignal Digital TV]]
*[[Sky Direct]]

===News and Public Affairs Programs===
*TV Patrol North Luzon (ABS-CBN TV-3 Baguio)
*Bagong Morning Kapamila (ABS-CBN TV-3 Baguio)
*News Patrol North Luzon (ABS-CBN TV-3 Baguio)
*PTV Cordillera Newsbreak (PTV-8 Baguio)
*Kangrunaan a Damag (PTV-8 Baguio)
*Isya @ Serbisyo with Eddie Carta (Friday Talk Show) (PTV-8 Baguio)
*Be Unrivaled with Jianlin F. (PTV-8 Baguio)
*Balitang Amianan (GMA TV-10 Dagupan)

===Religious Programs===
*Word of God Network (GMA Regional TV)

===Newspapers===
*SunStar Baguio
*Herald Express
*Baguio Chronicles
*Baguio Midland Courier
*Zigzag Weekly
*Manila Bulletin
*The Philippine Star

== Mga larawan ==
&lt;gallery&gt;
|Ang ulo ng [[leon]] sa [[Kennon Road]]
Image:BaguioArko.JPG|Arko ng &quot;maligayang pagdating!&quot; sa Lungsod ng Baguio
Image:Kuta del Pilar (Arko).JPG|Arko ng Kuta Gregorio del Pilar
Image:PMA_gusali.JPG|Melchor Hall sa Philippine Military Academy
Image:Zigzag formation green and red sandstone beds.jpg|Mga bato na bumubuo sa Zigzag formation sa may Kennon Road (Camp 6)
&lt;/gallery&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}

{{Benguet}}
{{Mga Lungsod sa Pilipinas}}

[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Baguio]]

===see also===
*Tropiko Kancer Climate 
*Humid Subtropikal Climate 
*Tropiko Moonson Climate</text>
      <sha1>eoogrpp28qahn31eyh6w2bff6b73i9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banco de Oro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11009</id>
    <revision>
      <id>2215910</id>
      <parentid>2143176</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UndueMarmot</username>
        <id>127823</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rm lumang lugar ng kanilang headquarters</comment>
      <origin>2215910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1393" sha1="h30zuf8lqypbgam436yap9fwez1r9fn" xml:space="preserve">{{Infobox_Company |
  company_name   = Banco de Oro |
  company_logo   = New BDO Logo.png |
  company_type = [[Publikong kompanya|Publiko]] ([[Philippine Stock Exchange|PSE]]: [http://www.pse.com.ph/html/ListedCompanies/listedcompanyinfo.jsp?securitySymbol=BDO BDO])|	
  foundation     = [[Maynila]], [[Pilipinas]] (1968)|
  location       = |
  key_people     = [[Teresita Sy-Coson]], Tagapangulo &lt;br&gt; Nestor V. Tan, Pangulo at ''CEO'' |
  num_employees  = 4,048|
  industry       = [[Pananalapi at Seguro]] |	 
  products       = [[Serbisyong pananalapi]]|	 
  homepage       = [http://www.bdo.com.ph www.bdo.com.ph]|
  revenue        = [[Piso ng Pilipinas|PHP]] 2.54 bilyon ({{profit}}29%) (2005) [http://www.sminvestments.com/news_detail.php?&amp;newsID=257]
}}
[[Talaksan:BDO Unibank (logo).svg|thumb|Ang kasalukuyang logo ng BDO.]]
Ang '''Banco de Oro''' ('''BDO'''), na kinikilala nang ligal bilang '''BDO Unibank, Inc.''' ('''BDO Universal Bank, Inc.'''), ay isa sa mga pinakamalaking [[bangko]] sa [[Pilipinas]], bilang ika-lima sa mga assets.  Ang may-ari ng bangko ay ang [[SM Group of Companies]], isa sa mga pinakamalaking ''conglomerate'' sa Pilipinas at ang may-ari ng mga ''shopping malls'' na may tatak na SM.

== Kawing Panlabas ==
*[http://www.bdo.com.ph Banco de Oro]

{{PSEt}}

[[Kategorya:Mga bangko sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]]


{{pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>h30zuf8lqypbgam436yap9fwez1r9fn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215916</id>
      <parentid>2215910</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UndueMarmot</username>
        <id>127823</id>
      </contributor>
      <comment>ipagpalit sa isa't-isa ang dati at kasalukuyang logo ng BDO</comment>
      <origin>2215916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="axlql9excxzanl2hi6t0vu6apzir4cp" xml:space="preserve">{{Infobox_Company |
  company_name   = Banco de Oro |
  company_logo   = BDO Unibank (logo).svg |
  company_type = [[Publikong kompanya|Publiko]] ([[Philippine Stock Exchange|PSE]]: [http://www.pse.com.ph/html/ListedCompanies/listedcompanyinfo.jsp?securitySymbol=BDO BDO])|	
  foundation     = [[Maynila]], [[Pilipinas]] (1968)|
  location       = |
  key_people     = [[Teresita Sy-Coson]], Tagapangulo &lt;br&gt; Nestor V. Tan, Pangulo at ''CEO'' |
  num_employees  = 4,048|
  industry       = [[Pananalapi at Seguro]] |	 
  products       = [[Serbisyong pananalapi]]|	 
  homepage       = [http://www.bdo.com.ph www.bdo.com.ph]|
  revenue        = [[Piso ng Pilipinas|PHP]] 2.54 bilyon ({{profit}}29%) (2005) [http://www.sminvestments.com/news_detail.php?&amp;newsID=257]
}}
[[Talaksan:New BDO Logo.png|thumb|Ang dating logo ng BDO.]]

Ang '''Banco de Oro''' ('''BDO'''), na kinikilala nang ligal bilang '''BDO Unibank, Inc.''' ('''BDO Universal Bank, Inc.'''), ay isa sa mga pinakamalaking [[bangko]] sa [[Pilipinas]], bilang ika-lima sa mga assets.  Ang may-ari ng bangko ay ang [[SM Group of Companies]], isa sa mga pinakamalaking ''conglomerate'' sa Pilipinas at ang may-ari ng mga ''shopping malls'' na may tatak na SM.

== Kawing Panlabas ==
*[http://www.bdo.com.ph Banco de Oro]

{{PSEt}}

[[Kategorya:Mga bangko sa Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]]


{{pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>axlql9excxzanl2hi6t0vu6apzir4cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>YouTube</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19813</id>
    <revision>
      <id>2215892</id>
      <parentid>2215811</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2215811 ni [[Special:Contributions/~2026-39414-05|~2026-39414-05]] ([[User talk:~2026-39414-05|Usapan]])</comment>
      <origin>2215892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6106" sha1="birlwt09q5a20qpymqlj9okk4dlxk5k" xml:space="preserve">{{Infobox website
| name = YouTube, LLC
| logo = YouTube 2024.svg
| logo_caption = Ang logo na ginamit mula noong 2024
| logo_size = 250px
| logo_alt = The YouTube logo is made of a red round-rectangular box with a white &quot;play&quot; button inside and the word &quot;YouTube&quot; written in black.
| screenshot = 
| caption = 
| collapsible = &lt;!-- the &quot;no&quot; setting neither works nor prevents collapse --&gt;
| company_type = [[Subsidiary]]
| type = [[Online video platform]]
| founded = {{start date and age|2005|2|14}}
| location = 901 Cherry Avenue&lt;br /&gt;[[San Bruno, California]]
| country = United States
| area_served = Worldwide (excluding [[censorship of YouTube|blocked countries]])
| owner = [[Alphabet Inc.]]
| founder = {{ubl|[[Steve Chen]]|[[Chad Hurley]]|[[Jawed Karim]]}}
| key_people = {{ubl|[[Neal Mohan]] (CEO)|Chad Hurley (advisor)}}
| industry = {{ubl|[[Internet]]|[[Video hosting service]]}}
| products = {{ubl||[[YouTube Kids]]|[[YouTube Music]]|[[YouTube Premium]]|[[YouTube Shorts]]|[[YouTube TV]]}}
| revenue = {{increase}} {{USD|28.8 billion}} (2021)&lt;ref name=&quot;Weprin&quot;&gt;{{cite web |last=Weprin |first=Alex |date=February 1, 2022 |title=YouTube Ad Revenue Tops $8.6B, Beating Netflix in the Quarter |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/digital/youtube-ad-revenue-tops-8-6b-beating-netflix-in-the-quarter-1235085391/ |access-date=June 11, 2022 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US |archive-date=June 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608081933/https://www.hollywoodreporter.com/business/digital/youtube-ad-revenue-tops-8-6b-beating-netflix-in-the-quarter-1235085391/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| parent = [[Google LLC]] (2006–present)
| url = {{URL|https://youtube.com/}}&lt;br /&gt;(see [[#International and localization|list of localized domain names]])
| content_license = Uploader holds copyright (standard license); [[Creative Commons]] can be selected.
| programming_language = [[Python (programming language)|Python]] (core/API),&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Claburn |first1=Thomas |title=Google's Grumpy code makes Python Go |url=https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |website=The Register |access-date=September 16, 2017 |language=en |date=January 5, 2017 |archive-date=December 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191214142433/https://www.theregister.co.uk/2017/01/05/googles_grumpy_makes_python_go/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[C (programming language)|C]] (through [[CPython]]), [[C++]], [[Java (programming language)|Java]] (through [[Guice]] platform),&lt;ref&gt;{{cite web |first=Jesse |last=Wilson |title=Guice Deuce |url=https://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |website=Official Google Code Blog |date=May 19, 2009 |access-date=March 25, 2017 |archive-date=March 26, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326225735/http://googlecode.blogspot.no/2009/05/guice-deuce.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |title=YouTube Architecture |publisher=High Scalability |access-date=October 13, 2014 |archive-date=October 4, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004091618/http://highscalability.com/blog/2008/3/12/youtube-architecture.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Go (programming language)|Go]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Golang Vitess: a database wrapper written in Go as used by Youtube |website=[[GitHub]] |url=https://github.com/youtube/vitess |date=October 23, 2018 |access-date=September 16, 2017 |archive-date=January 30, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130213332/https://github.com/youtube/vitess |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[JavaScript]] (UI)
| advertising = [[Google AdSense]]
| registration = {{Collapsible list
| titlestyle      = font-weight:normal; text-align:left; background-color:transparent
| title           = Optional
| Not required to watch most videos; required for certain tasks such as uploading videos, viewing flagged (18+) videos, creating playlists, liking or disliking videos, and posting comments
}}
| users = {{decrease}} 2.514 billion [[Monthly active user|MAU]] (January 2023)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Biggest social media platforms January 2023|website=[[Statista]]|url=https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|access-date=August 15, 2023|archive-date=September 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917142233/https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;!--2.562=2022--&gt;
| launched = {{start date and age|2005|02|14}}
| current_status = Active
}}Ang '''YouTube''' ay isang ''[[website]]'' na nagbabahagi ng mga bidyo at nagbibigay-daan para sa mga tagagagamit o ''user'' nito na mag-''upload'', makita, at ibahagi ang mga bidyo ''clip''. Ang mga bidyo na ito ay maaaring husgahan; ang dami ng husga at ng mga nakanood ay parehong nakalathala. Maaari ring mag-iwan ng komento ang mga manonood sa karamihan ng ''video.''&lt;ref&gt;YouTube. ''Wikipedia.'' https://en.wikipedia.org/wiki/YouTube&lt;/ref&gt; 

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:Youtube founders.jpg|thumb|400px|Ang mga nagtatag ng YouTube. Mula sa kaliwa pakanan: sina Chad Hurley, Steve Chen, at Jawed Karim]]
Ang YouTube ay sinimulan ng dating mga empleyado ng PayPal na sina Steve Chen, Chad Hurley at Jawed Karim.  Noong 2006, binili ito ng [[Google]] at naging sangay ng kumpanya.  Nagsimula ang istorya sa paggawa ng YouTube noong ang tatlong magkakaibigan ay nahihirapan sa pagpasa ng mga ''video'' ng isang ''dinner party'' sa bahay ni Chen sa [[San Francisco, California|San Francisco]], [[California]].  Ang pinakaunang ''video'' na nai-''upload'' sa YouTube ay pinamagatang ''Me at the zoo'' na kung saan mapapanood si Jawed Karim na nasa San Diego Zoo sa [[San Diego, California|San Diego]], [[California]].

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==
* {{Official website|http://www.youtube.com}} ([http://m.youtube.com ''Mobile''])

{{agham-stub}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:YouTube}}
[[Kategorya:Internet]]
[[Kategorya:Google]]</text>
      <sha1>birlwt09q5a20qpymqlj9okk4dlxk5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21058</id>
    <revision>
      <id>2215898</id>
      <parentid>2164813</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RFART419</username>
        <id>109938</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga Panlabas na Link */</comment>
      <origin>2215898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18281" sha1="sq5f3wqnp8fboiinc4lsi0ic81n7l3p" xml:space="preserve">{{Portal|Anime at Manga}}
:''Huwag ikalito sa [[mangga]], na may katulad na bigkas nito.''
{{otheruses|Manga}}
{{rough translation}}
{{Infobox book|name=Manga|country=[[Hapon]]|genres=Iba't Ibang Genre|language=[[Hapones]]|publisher=Iba't ibang Publisher|image=Wikipe-tan manga page1.jpg|authors=Iba't Ibang Awtor|image_caption=Ito ay isang halimbawa ng isang manga}}
Ang '''Manga''' ({{lang-ja|漫画 マンガ}}— ''nakakatawang mga larawan, maaari ding tinatawag na komikku ({{lang-ja|コミック}})&lt;ref name=&quot;Lent&quot;&gt;Лент, Джон. Ілюстрована Азія: Комікси, гумористичні журнали та книжки з картинками. University of Hawai'i Press. 2001. ISBN 0-8248-2471-7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tchiei&quot;&gt;{{cite web |author=Go Tchiei |date=1998 |title=Characteristics of Japanese Manga. |url=http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810150158/http://www.dnp.co.jp/museum/nmp/nmp_i/articles/manga/manga2.html |archive-date=2011-08-10 |access-date=2010-06-24}}&lt;/ref&gt;)'' ay salitang [[Hapon]] para sa [[komiks]]. Sa labas ng Hapon, ito ay ginagamit lamang para sa komiks na inilathala sa Hapon.

Ang Manga sa form na kung saan ito ay umiiral sa kasalukuyan ay nagsimula na bumuo ng matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]&lt;ref name=&quot;Kinsella&quot;&gt;Kinsella, Sharon. Adult Manga: Culture and Power in Contemporary Japanese Society. University of Hawai'i Press. 2000 ISBN 978-0-8248-2318-4&lt;/ref&gt;, bagaman ang paglalathala ng mga nobelang may larawan tradisyon ay may malalim roots sa unang bahagi ng Japanese art &lt;ref name=&quot;Kern&quot;&gt;Kern, Adam. Manga from the Floating World: Comicbook Culture and the Kibyōshi of Edo Japan. Harvard University Press. 2006 ISBN 978-0-674-02266-9&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ito&quot;&gt;{{cite web | author = Іто, Кінко| url = http://www.ingentaconnect.com/content/bpl/jpcu/2005/00000038/00000003/art00002 | title = Історія манґи в контексті японської культури та суспільства | publisher = The Journal of Popular Culture| date = 2005 рік | pages= 38 (3): 456-475}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schodt 1986&quot;&gt;Schodt, Frederik L. Manga! Manga! The World of Japanese Comics. Kodansha. 1986 ISBN 978-0-87011-752-7&lt;/ref&gt;.

Ang Manga at kinikilala bilang isang anyo ng sining , at bilang isang pampanitikan. Ito ay mayroong maraming iba't-ibang mga genres at mga tema: paglalakbay, romansa, sports, kasaysayan, pantasya, piksiyong-agham, horror, seks at iba dinisenyo para sa iba't-ibang mga grupo ng edad.

Mula noong taong 1950, manga ay naging isang malaking Japanese-publish na industriya &lt;ref name=&quot;ComiPress&quot;&gt;{{cite web | url = http://comipress.com/news/2007/03/10/1622 | title = Продажі манги в Японії впали до 500 блн ієн | publisher = Comipress | date = [[10 березня]] 2007 року}}&lt;/ref&gt; 

na may isang entrega ng 500 milyong [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] .&lt;ref name=&quot;Patten&quot;&gt;Patten, Fred. Watching Anime, Reading Manga: 25 Years of Essays and Reviews. Stone Bridge Press. 2004 ISBN 978-1-880656-92-1&lt;/ref&gt; Ito ay naging popular sa buong mundo, lalo na sa [[Estados Unidos]] , kung saan ang mga bilang  benta sa taong 2006 ay nasa 175 -200 000 000 dolyar .&lt;ref&gt;{{cite web | author = Cha, Kai-ming | url = http://www.publishersweekly.com/article/CA6430330.html?nid=2789 | title = Viz Media та манґа в Сполучених Штатах | publisher = [[Publishers Weekly]] | date = [[3 квітня]] 2004 року}}&lt;/ref&gt;

Halos lahat ng manga ay inilabas at ibinigay itim at puti&lt;ref&gt;Peter Katzenstein &amp; Takashi Shiraishi. Network Power: Japan in Asia. Cornell University Press. 1997 ISBN 978-0-8014-8373-8&lt;/ref&gt; dahil sa ito ay murang at mabilis itong mailathala&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aoki |first=Deb |date=23 Marso 2019 |title=Why Are Most Manga Published in Black and White? |trans-title=Bakit ang karamihan sa Manga ay nailathala sa itim at puti? |url=https://www.animenewsnetwork.com/answerman/2019-03-22/.144860 |access-date=20 Abril 2024 |website=Anime News Network |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa karagdagan sa mga propesyonal na manga ay manga baguhan - dodzinsi issue maliit na sirkulasyon ng sponsors pera. Maraming mga propesyonal na kasalukuyang Miura nagsimula eksaktong bilang ng mga may-akda dodzinsi.

Sa pamamagitan ng popular na manga, madalas mahaba serials &lt;ref&gt;Kittelson, Mary Lynn. The Soul of Popular Culture: Looking at Contemporary Heroes, Myths, and Monsters. Open Court. 1998 ISBN 978-0-8126-9363-8&lt;/ref&gt; ay bawas [[anime]] . senaryo screening ay maaaring mag-iba malaki. Gayundin manga nilikha batay sa umiiral na anime o kahit neanimatsiynyh pelikula &lt;ref&gt;{{cite web | author = Johnston-o'neill, Tom | url = http://parobs.org/index.php?module=article&amp;view=279&amp;lay_quiet=1&amp;8dced886a4bd24eb30fc46843fb4287a=23679635f7832235dae9949749a76f35 | title = Finding the International in Comic Con International | publisher = The San Diego Participant Observer | date = [[3 серпня]] 2007 року | access-date = 2010-06-24 | archive-date = 2011-08-22 | archive-url = https://www.webcitation.org/617dUlIDW?url=http://parobs.org/index.php?module=article | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; , para sa halimbawa sa &quot;Star Wars&quot; .&lt;ref&gt;«Зоряні війни: Нова надія» [[Хісао Тамакі]] виходить у видавництві [[Dark Horse Comics]] з 1998 року.&lt;/ref&gt;

Sa isang form o sa iba, manga at ang kanyang derivatives, umiiral sa ibang bansa, lalo na [[Taiwan]], [[Singapura]], [[Timog Korea]], [[Tsina]], [[Estados Unidos]], [[Pransiya]], [[Rusya]], [[Canada]], [[United Kingdom]], [[Brasil]], [[Mexico]].

== Etomolohiya ==
[[Talaksan:Manga in Jp.svg|thumb|right|200px|Ang salitang karakter na &quot;manga&quot;  na nakasulat]]
Ang Manga ({{Nihongo|漫画}}) ay literal na isasalin bilang nakakatawang mga larawan &lt;ref name=&quot;ivanov&quot;&gt;''Иванов Б. А.'' [http://www.hexer.ru/publish.shtml#book1 Введение в японскую анимацию]. 2-е изд.&amp;nbsp;— М.: Фонд развития кинематографии; РОФ «Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры», 2002.&amp;nbsp;— 336 с ISBN 5-901631-01-3&lt;/ref&gt;. Ang akdang ito ay lumitaw sa huli parte ng ika-18 hanggang unang parte ng ika-19 siglo sa publikasyon ng mga gawa ng pintor na Kankeya Suzuki &quot;Mankay dzuyhitsu&quot; ( 1771 ), ang Santo Kedena &quot;Sidzi-walang yukikay&quot; ( 1798 ), ang Minvy Aikavy &quot;Manga hyakudze&quot; ( 1814 ) &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.japantoday.ru/arch/jurnal/0704/08.shtml | title = Манґа: формування жанру | publisher = Журнал «Японія сьогодні» | access-date = 2010-06-24 | archive-date = 2007-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071017023326/http://www.japantoday.ru/arch/jurnal/0704/08.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; at ang mga bantog na Ukiyo-e engravings Katsusiky Hokusai &lt;ref name=&quot;hokusai&quot;&gt;Jocelyn Bouquillard, Christophe Marquet. Hokusai: First Manga Master. Abrams. 2007 ISBN 0-8109-9341-4&lt;/ref&gt; , na inisyu ng isang serye ng mga larawan album &quot;Hokusai Manga&quot; (&quot;Mga imahe Hokusai&quot;) sa 1814 - 1834 's.

Ito ay naniniwala na ang mga modernong kahulugan ng salita ipinakilala Miura Rakuten [[Kitadzava]] &lt;ref name=&quot;Manga no Jiten&quot;&gt;Сімідзу Ісао. 日本」漫画の事典 : 全国のマンガファンに贈る. Sun lexica. 1985. стр 53—54, 102—103 ISBN 4-385-15586-0&lt;/ref&gt; .

Ang salitang &quot;manga&quot; sa mundo makisama komikero-publish sa Japan.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://m-w.com/dictionary/manga | title = Визначення слова «манґа» | publisher = Merriam-webster Online}}&lt;/ref&gt; Sa isang form o sa iba, manga at ang kanyang derivatives, umiiral sa ibang bansa, lalo na sa [[Taiwan]] , sa [[Timog Korea]] , sa [[Tsina]] , lalo na [[Hong Kong]] , at ang mga tinawag ayon manhva &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/lexicon.php?id=67 | title = Лексикон: Манхва | publisher = Anime News Network}}&lt;/ref&gt; at manhua .&lt;ref&gt;Wong, Wendy Siuyi. Hong Kong Comics: A History of Manhua. Princeton Architectural Press. 2002 ISBN 978-1-56898-269-4&lt;/ref&gt; Ang mga pangalan ay katulad dahil lahat ng tatlong mga wika ang salita ay nakasulat sa isa at ang parehong character . Sa [[Pransiya]] diyan ay «la nouvelle manga» (New manga) - isang form ng komiks inspirasyon sa pamamagitan ng Japanese manga. Ang Komiks-estilo ng manga, inilabas sa US na tinatawag na &quot;amerymanha o OEL, mula sa Ingles. Ang Orihinal na Ingles-wika manga (manga Ingles pinanggalingan)&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/lexicon.php?id=99 | title = World Manga | publisher = Anime News Network}}&lt;/ref&gt;.

== Kasaysayan ==
Ang '''Manga''' ay isang komikero expression. Ang sining ng mga Hapon ay isang link na tumutukoy XI . Sa prinsipyo, ang mga detalye ay halata simple at masarap na pagsasamahan ng komposisyon.[[Talaksan:Hokusai Manga 02.jpg|thumb|right|200px|Kopya ng [[Katsusiky Hokusai]].]]
=== Sa Likod ng Manga ===
Ang nananatiling ng unang manga Chōjugiga lumitaw sa form (satirical drawings ng mga hayop), Toba Sojo hindi nagpadala ng off ( XI - XII siglo. ). Ngayon, itim at puti ng mga kopya ay lamang ng ilang mga kaliwa.

Sa Edad o ukiyo-e n isang malakas na binuo, at ngayon ay ang unang manga genres tila napaka remote istorya ay nilikha. Mga paksa ay iba-iba: ang kasaysayan at pagiging sekswal sa comedy o kritikaraino .

Ang Hokusaik kanyang mga salita sa isang libro na itinakda sa manga: Manga, Hokusai, XIX. mendekoa . siglo . Iba pang mga artista, tulad ng, Gyonai Kawanabe , tulad ng sining sa panahon natitirang.

=== Ang Manga ng Modernong Tagalikha ===
Noong [[Panahon ng Meiji]] ay nagsimula kapag ang artikong europeo ay may liluraturik ukiyo-e, salamat sa mga mambabasa sa ihatid ang kagandahan ng mga galing sa ibang bansa. Samakatuwid, ang mga prinsipyo ng modernong manga, hindi lamang salamat sa panahon Edo estetizismoari sining ang naganap, ang epekto sa European at, mamaya, ang mga Amerikano rin thanks: lalo na, katawa-tawa pamamaraan upang ipasok.

Noong [[1900|19]] siglo sa panahon ng panahon ng pyudal industrializaziorako paglipat ganap, Wirgman Charles at George panatiko sa pamamagitan ng (parehong Japanese kritikatzaileak panlipunan na oras) ay itinatag ang mga sumusunod na pag-unlad ng mga pundasyon ng manga.Ang Mangaka sa pagitan ng dalawang cartoonists ay admired at pa rin ay, lubhang mahalaga na ang mga Japanese Mangan.

Noong [[2000|20]] siglo , mula sa kung saan lumitaw sa Japanese manga ngayon pioneer: Ippei Okomoto , Kiyochika Kayashi at Rakuten Kitazawa , bukod sa iba. Lahat ng mga ito ay sa pangunguna ng kanilang mga gawain ng pak sa Tokyo ( 1905 ), pagpapalawak ng mga katulad na mga lathalain. Gayunman, sa Tagosaku Mokube na Tokyo Kenbutsu 『』田吾作と杢兵衛の東京見物mangatzat ay itinuturing na ang unang modernong panahon.

=== Manga noong 1945 ===
Ang Japan, ang European kultura impluwensiya ay nagdaragdag, ang pagkuha sa buhay ng mga modernong manga, pagguhit, at siya marched tulad ng sa biñetatze pamamaraan. Bilang resulta ng produksiyon ay nag-iingat sa isang mabagal ngunit tumatag Kitazawa, Ichiro Suzuki at Takeo Nagamatsu bilang Mangaka thanks.

Noong 1920 at 1930 ay lubhang kapaki-pakinabang para sa mga dekada, sa paglikha ng mga bagong genres: kodomo manga (manga para sa mga bata), para sa halimbawa. Ang Publications ay din pinabuting Nagagatsu hindi Sanjushi, Taro Speed at Ogoni sa isang uri ng mga gawa (ang huli, ang unang superhero ). Sa panahon na iyon, 1915 dahil sa ang mga unang pagtatangka ay na ginawa upang magdala ng animation, manga, anime, na kung saan mamaya humantong sa paglikha ay ginawa.

Ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang paglaganap ng patakaran militaristen Pagkatapos ng pagdating, ang manga ay apektado ng digmaan mga kuwento, mga karakter na sakdal at garaitezinak ipakita. Ang Manga propaganda layunin ay ginamit sa 1945 hanggang sa American trabaho pwersa sa pangkalahatang sa komiks ay pinagbawalan.

=== Simula ng Manga Pagkatapos ng 1945 ===
Noong 1945 sa ganap magpahuli, Japan ay pinasok ng isang bagong panahon. Entertainment ay ang industriya ay naging, matapos ang digmaan-langis na krudo Post dahil sa ang kailangan para sa isang sikolohikal na makatakas mula sa mga tao. Ang maliit na bayan sa karamihan ng mga libangan resources, kakulangan ng isang murang paraan upang maging sa dahas.

Sa ilalim ng mga tiyak na mga kondisyon bilang isang resulta ng Kamishibaia lumitaw, tulad ng isang alamat ng isang bulag, ipakita ang inaalok ng isang village sa exchange para sa mga sweets. Kamishibai sa pamamagitan ng hindi sumali sa magasin, ngunit Osaka ay itinatag ng dalawang bagong format:

* 30,000 mga pautang ay kumalat sa buong bansa na may isang network ng mga sentro sa operasyon, paggawa kanyang sariling manga, magasin, o bilang 150-na pahina ng lakas ng tunog.
* Sa kabilang dako, ang pulang libro , at tungkol sa 200 mga pahina ng itim at puti ng lakas ng tunog ng mga mababang-kalidad na papel. Libro ng mga espesyal na katangian ng ang pulang balat at murang presyo. Ang mga may-akda ng industriya na ito ay tumanggap ng salaries katumbas ng paghihirap, ngunit sa halip ay isang dakilang creative kalayaan.

Si [[Osamu Tezukak]] , 20-taon gulang na mga medikal na mag-aaral, at Fleischer at Walt Disney karikatura tagahanga ng isang Japanese komikero libro sa ganap na baguhin ang kanyang unang red. Ang isla ng New Treasury sa pamamagitan ng 400,000 at 800,000 mga kopya naibenta sa panahon ng sorpresa. Ang kanyang susi sa tagumpay ay ang aplikasyon ng komiks cinematic estilo, mga kartun ng naghahati ang kilusan at dynamism, ang kumbinasyon ng mga iba't-ibang mga sound effects.

Ang Tokyo Tezukaren tagumpay sa magasin, lalo na ang bagong shonen manga ( 1947 ), ay ibinibigay lamang mangara ang unang magasin para sa mga bata. Bertan argitaratu zuen Tezukak Astroboy . Magazine sa kanyang serye ng mga kuwento sa paraang itinakda epopeia pamamaraan, at sa iba-ibahin ang kanyang produksiyon sa maraming mga genres. Kabilang sa mga ito ay mga kababaihan at ang kanilang mga pampanitikan adaptations shōjo manga o manga. Sa kalagitnaan ng 50's, ang kabisera ng Tezuka Tokyo Tokiwasi gusali ay pinangalanan bilang ang bagong may-akda, at ngayon ang mga stars ay hindi kilala. Ang isang taon mamaya, shonen Naglaho at ay ang dulo ng Red Book. Sa pagitan ng mga dalawang, at salamat sa Osamu Tezukari, inilatag ang pundasyon para sa mga kontemporaryo industriya manga, at ito. Makalipas ang ilang sandali pagkatapos ng kanyang kamatayan, ang ilan sa mga pinaka-mahalagang mga pahayagan ng Japan Nobel Prize sa Literature ay nagtanong sa pagsasanay, ngunit ang kahilingan na ito ay mabilis na itinanggi. 1997 ay gaganapin sa bawat taon dahil sa ang mga Osamu Tezuka Culture Award tinatawag Tezukak sa karangalan ng kontribusyon ng modernong manga. Competition ay patuloy sa landas na ito Tezukaren na gantimpala ang Mangaka.

Kamishibai natapos sa tagumpay ng manga magasin, at marami ng kanyang kapangyarihan upang maprotektahan ang sistema ng aklatan. Manga magasin ay ang lahat ng umeentzakoak, ay matatagpuan sa mga pampublikong aklatan sa kanilang lugar para sa isang mature uri ng paglikha ng isang manga: gekiga. Disney estilo at iwanan ang iba pang isa ay kinuha, at parang totoo fotografikoagoa. An sindak, samuray istorya, yakuza sa manga, pagiging sekswal , at iba pa. Kabilang sa lahat Sanpei Shiratori , 1964, sa kasaysayan ng sekreto manga magazine ay ang tanging proteksiyon: Garon . Gayundin, Unggoy Punch ( Kazuhiko Kato Japanese artist sagisag-panulat) bilang ang panginoon, &quot;ang pinakamahusay na ng lahat ng oras mangarik tinatawag Lupi III serye manlilikha. Sa kabila ng pagiging 70 years old, ay aktibo pa rin ngayon. Kumpitensiya sa mga pangangailangan ng mga graphic magasin ay nagbago lugar Gekigarekin: pagbabawas sa presensiya ng teksto, dagdagan ang sukat at bilang ng mga pahina ay idadagdag, ay maaaring makita ang mas mahusay.

Upang tumugon sa mga librong ito ay isa sa mga publisher Kodansha magazine market ay nagpasimula sa 1959 . Ang kanyang shonen Magazine Buwanang lingguhang magasin dalas ay nagbago, at ang produksiyon multiplied sa may-akda estajanovismoa sa magpataw, bagaman oras na ito nuclei milyon sa salaries. Nagtagal ay nagdagdag ng ilang mga iba pang mga publishers, tulad ng: Shueisha , Shogakukan at Futabasha . Ito ang sistema ng produksiyon, kulay, papel kalidad at kabutihang-asal sa mga isyu renounced sa kanila, ang mas masama maliban kung pampolitika pintas. Gayunman, ang mga benta lumago hanggang ikaragarrietaraino numero, pati na rin sa negosyo at kumita sa kanila. Manga sa Japan ay naging ang pinaka mahalagang bansa sa buong broadcast ng komunikasyon.

==Mga Panlabas na Link==

* How to Draw Manga book ni Andres Bernardo Giannotta sa English sa Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=K-B9opVLKSc
* Ang 2007 Manga Cookbook ng Manga University at Chihiro Hattori sa English sa Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=94P_bPtXmNU
* Draw Fashionable Manga Girls Book ni Tomomi Mizuna sa English sa Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=jdues5fJtMo 
* Drawing Fantastic Female Fighters Book nina Hisashi Kagawa at Yoshihiko Umakoshi - Full English Youtube Video: https://www.youtube.com/watch?v=KWpOJVH1M48
* &quot;Kawaii Princess Drawing and Activity Book&quot; - Buong Ingles na Video sa Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=rTuu-RTiVMU
** Internet Archive - RFART419 &quot;Kawaii Princess Drawing and Activity Book mula sa Poplar Publishing - RFART419 (2026)&quot; Kopya ng Aking Paboritong Kompilasyon ng Video: https://archive.org/details/20260310-rfart-419-kawaii-princess-draw-book 
* Buong &quot;How to Draw Ninja and Samurai Book&quot; ni Hidefumi Okuda Youtube Video sa English: https://www.youtube.com/watch?v=wLUFadUOeqk
* Buong &quot;Manga Sketchbook&quot; ng Sweatdrop Studios sa Youtube sa English: https://www.youtube.com/watch?v=inj65c-4pyU
** Internet Archive - Kopya ng Video: https://ia600909.us.archive.org/17/items/20250609-rfart-419-manga-sketchbook-2020/20250609_RFART419_Manga_Sketchbook_2020.mp4&lt;br /&gt;
== Talababa ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Manga]]
[[Kategorya:Genre ng komiks]]</text>
      <sha1>sq5f3wqnp8fboiinc4lsi0ic81n7l3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Cruz, Laguna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22929</id>
    <revision>
      <id>2215861</id>
      <parentid>2215757</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay update info</comment>
      <origin>2215861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14835" sha1="kf0igngxwwliufwnfuugc6u3qp5cxl9" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{copyedit|date=Oktubre 2020}}
{{cleanup|date=Oktubre 2020}}
{{better translation|date=Oktubre 2020}}
}}
{{Infobox Philippine municipality 2
| infoboxtitle     = Bayan ng Santa Cruz
| native_name      = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ
| sealfile         = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg
| locatormapfile   = {{PH wikidata|image_map}}
| caption          = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz.
| region           = [[CALABARZON]] (Region IV-A)
| province         = [[Laguna]]
| districts        = 
| barangays        = 26
| class            = Unang Klase
| mayor            = Hon. Edgar S. San Luis.
| founded          = 1602
| areakm2          = 526234
| population_as_of = 2000
| population_total          = 92694
| population_density_km2       = 
|vice_mayor=Laarni A. Malibiran}}

Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.

==Kasaysayan==
Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal.

Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945.

Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon.

Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan.

==Heograpiya==
Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan

Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&amp;nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna.

Lawak ng Lupa: 3,860 hectares

Tirahan: 381.97

Komersyal: 35.96

Institusyon: 92.17

Functional Open Space: 31.27

Mga Kalsada: 157.73

Kabuuang Built-up: 696.10

Pang-agrikultura: 3,048.57

Espesyal na Paggamit: 115.33

==Geology==
Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale.

==Klima==
Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula Enero hanggang Abril at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 27.2 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna
|-
!Month
!Jan
!Feb
!Mar
!Apr
!May
!Jun
!Jul
!Aug
!Sep
!Oct
!Nov
!Dec
!Year
|-
!Average high °C (°F)
|26
(79)
|27
(81)
|29
(84)
|31
(88)
|31
(88)
|30
(86)
|29
(84)
|29
(84)
|29
(84)
|29
(84)
|28
(82)
|26
(79)
|29
(84)
|-
!Average low °C (°F)
|22
(72)
|22
(72)
|22
(72)
|23
(73)
|24
(75)
|25
(77)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|23
(73)
|23
(74)
|-
!Average [[precipitation]] mm (inches)
|58
(2.3)
|41
(1.6)
|32
(1.3)
|29
(1.1)
|91
(3.6)
|143
(5.6)
|181
(7.1)
|162
(6.4)
|172
(6.8)
|164
(6.5)
|113
(4.4)
|121
(4.8)
|1,307
(51.5)
|-
!Average rainy days
|13.4
|9.3
|9.1
|9.8
|19.1
|22.9
|26.6
|24.9
|25.0
|21.4
|16.5
|16.5
|214.5
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Source: Meteoblue 
|}

==Mga Barangay==
Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]].
[[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]]

&lt;table border=0&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=top&gt;
* Alipit
* Bagumbayan
* Bubukal
* Calios
* Duhat
* Gatid
* Jasaan
* Labuin
* Malinao
* Oogong
* Pagsawitan
* Palasan
* Patimbao
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* San Jose
* San Juan
* San Pablo Norte
* San Pablo Sur
* Santisima Cruz
* Santo Angel Central
* Santo Angel Norte
* Santo Angel Sur
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

[[Talaksan:Pila &amp; Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]]

==Demograpiko==
{{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile.

==Economy==
Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan:

2008 - ₱ 160,196,679.38

2007 - ₱ 135,792,097.46

2006 - ₱ 128,812,429.41

2005 - ₱ 117,351,293.14

==Commerce==
Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito.

Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan.

Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market.

Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna,

==Mga punto ng interes==
Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao.

* Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine.
* Emilio Jacinto Shrine Burial Site
* Villa Valenzuela
* Santa Cruz Town Plaza
* Immaculate Concepcion Parish Church
* Kesong puti Festival - Abril 4–11
* Anilag Festival - Marso 8-17
* Camp Allen Training &amp; Development Center

==Mga Kaganapan==
Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9]

==Edukasyon==

===Mga paaralang kindergarten===
Pampubliko: 35

Pribado: 10

===Elementary===
Pampubliko: 16

Pribado: 11

===Mataas na paaralan===
Pampubliko: 2

Pribado: 6

===Mga Kolehiyo===
Pampubliko: 2

Pribado: 8

Bokasyonal:

Pampubliko: 1

Pribado: 2

Bilang ng mga mag-aaral:

Elementarya: 15,291

High school: 8,155

Tertiary: 10,914

==Bahagyang listahan ng mga paaralan==
* Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz)
* Bagumbayan Elementary School
* Bubukal Elementary School
* Elementary School ng Calios
* Duhat Elementary School
* Gatid Elementary School
* Oogong Elementary School
* Pagsawitan Elementary School
* Palasan Elementary School
* Patimbao Elementary School
* Paaralang Elementarya ng San Jose
* Santisima Cruz Elementary School
* Santo Angel Central Elementary School
* Santo Angel Norte Elementary School
* Santo Angel Sur Elementary School
* Silangan Elementary School
* Pedro Guevara Memorial National High School
* Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc.
* ACTS Computer College
* AMA Computer University
* AMA Computer Learning Center
* Capitol View Christian School
* Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School)
* Laguna Santiago Educational Foundation Inc.
* Laguna Senior High School
* Laguna State Polytechnic University
* Laguna University
* Little Javannah Montessori School
* Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc.
* Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas
* Maranatha Christian Academy
* SHARPMINDS Tutorial Center
* STI College
* St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School
* United Evangelical Church School
* Union College ng Laguna
* Southbay Montessori School
* GOAL-DEN Learners Center
* iExcel Learning Hub
* Mind Builders Academy
* Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano

==Mga Ospital==
# Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26
# Laguna Medical Center
# Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc.
# Laguna Doctors Hospital
# Laguna Holy Family Hospital
# Jesus the Savior Hospital

== Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz ==

* [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist
* [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010
*Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado
*[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas
*Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992


===Historical ng Santa Cruz Laguna at San Juan Santa Cruz Laguna===

Ang Barangay San Juan ay isa sa 26 na barangay ng Santa Cruz, Laguna, ang kabisera ng lalawigan. Bagamat walang malawak na dokumentasyon ang partikular na baryo, ang kasaysayan nito ay mahigpit na nakatali sa pangkalahatang kasaysayan ng bayan ng Santa Cruz mula noong panahon ng Espanyol hanggang sa modernong panahon.Narito ang mahahalagang bahagi ng kasaysayan na sumasaklaw sa Barangay San Juan at sa bayan ng Santa Cruz:1. Panahon ng Espanyol at Pagtatatag (1602)Dating Bahagi ng Lumban: Bago naging malayang barangay o bayan, ang buong lugar ng Santa Cruz ay isa lamang malaking baryo ng kalapit na bayan ng Lumban.Pagsasarili: Noong 1602, pormal na humiwalay ang Santa Cruz sa Lumban upang maging isang ganap na &quot;pueblo&quot; (bayan) sa pamumuno ng mga paring Pransiskano. Dito nagsimulang mahati ang bayan sa mga baryo o &quot;visita,&quot; kung saan kabilang ang San Juan.Heolohiya at Lupa: Ang silangang bahagi ng bayan, kung saan matatagpuan ang San Juan kasama ang San Jose at Oogong, ay kilala sa pagkakaroon ng mga &quot;clastic rock&quot; (mga batong sedimentary tulad ng sandstone at shale). Dahil dito, ang lugar ay tradisyunal na naging angkop sa agrikultura.2. Himagsikan at Digmaang Pilipino-AmerikanoPagsuko ng mga Espanyol: Noong Agosto 31, 1898, sa Santa Cruz sumuko ang huling garnison ng mga Espanyol sa Laguna para sa rebolusyong Pilipino.Pananakop ng Amerikano: Noong Abril 10, 1899, matapos ang matinding labanan sa pamumuno nina Heneral Juan Cailles at Paciano Rizal, tuluyang nasakop ng mga puwersang Amerikano sa ilalim ni Henry W. Lawton ang Santa Cruz. Bilang istratehikong daanan ang mga baryo tulad ng San Juan, naapektuhan ito ng mga paggalaw ng tropa sa rehiyon.3. Ikalawang Digmaang Pandaigdig at Paglaya (1945)Labanan sa Santa Cruz: Noong Enero 26, 1945, naganap ang &quot;Second Battle of Santa Cruz&quot; kung saan nagtulong ang mga gerilyang Pilipino at ang 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army upang palayasin ang mga puwersang Hapon. Maraming ari-arian at bahagi ng bayan ang nasira sa sunog noong liberasyon.4. Modernong Panahon at Pag-unladSentro ng Agrikultura at Pabahay: Mula sa pagiging isang payak na pamayanang pansakahan na umaasa sa palay at niyog, ang San Juan ay unti-unting naging suburban residential area.Demograpiya: Ayon sa PhilAtlas profile ng San Juan, mabilis ang naging paglaki ng populasyon dito mula sa 1,415 katao noong 1990 patungong halos 4,000 sa mga huling senso, bunsod na rin ng pagtatayo ng mga bagong subdivision at pabahay.


==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
*[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }}

{{Laguna}}
{{Philippine Provincial Capitals}}

[[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]]</text>
      <sha1>kf0igngxwwliufwnfuugc6u3qp5cxl9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215875</id>
      <parentid>2215861</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>Inayos ang baybay</comment>
      <origin>2215875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12127" sha1="qijl94js8egkiehygl8b49ifwua1gw1" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{copyedit|date=Oktubre 2020}}
{{cleanup|date=Oktubre 2020}}
{{better translation|date=Oktubre 2020}}
}}
{{Infobox Philippine municipality 2
| infoboxtitle     = Bayan ng Santa Cruz
| native_name      = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ
| sealfile         = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg
| locatormapfile   = {{PH wikidata|image_map}}
| caption          = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz.
| region           = [[CALABARZON]] (Region IV-A)
| province         = [[Laguna]]
| districts        = 
| barangays        = 26
| class            = Unang Klase
| mayor            = Hon. Edgar S. San Luis.
| founded          = 1602
| areakm2          = 526234
| population_as_of = 2000
| population_total          = 92694
| population_density_km2       = 
|vice_mayor=Laarni A. Malibiran}}

Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.

==Klima==
*Tropiko Moonson 
*Tropiko ng Kancer Climate 
*!Buwan ng  taon
*!Jan
*!Feb
*!Mar
*!Apr
*!May
*!Hun
*!Hul
*!Aug
*!Sep
*!Oct
*!Nov
*!Dec
*!Year
|-
!Average high °C 
*|30
*|30
*|30
*|40
*|40
*|32
*|32
*|31
*|32
*|32
*|33
*|32
|
!Average low °C 
*|18
*|17
*|17
*|23
*|23
*|23
*|24
*|24
*|24
*|24
*|24
*|24
|
==Heograpiya==
Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan

Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&amp;nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna.

Lawak ng Lupa: 3,860 hectares

Tirahan: 381.97

Komersyal: 35.96

Institusyon: 92.17

Functional Open Space: 31.27

Mga Kalsada: 157.73

Kabuuang Built-up: 696.10

Pang-agrikultura: 3,048.57

Espesyal na Paggamit: 115.33

==Geology==
Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale.

==Mga Barangay==
Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]].
[[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]]

&lt;table border=0&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=top&gt;
* Alipit
* Bagumbayan
* Bubukal
* Calios
* Duhat
* Gatid
* Jasaan
* Labuin
* Malinao
* Oogong
* Pagsawitan
* Palasan
* Patimbao
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* San Jose
* San Juan
* San Pablo Norte
* San Pablo Sur
* Santisima Cruz
* Santo Angel Central
* Santo Angel Norte
* Santo Angel Sur
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

[[Talaksan:Pila &amp; Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]]

==Demograpiko==
{{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile.

==Economy==
Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan:

2008 - ₱ 160,196,679.38

2007 - ₱ 135,792,097.46

2006 - ₱ 128,812,429.41

2005 - ₱ 117,351,293.14

==Commerce==
Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito.

Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan.

Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market.

Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna,

==Mga punto ng interes==
Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao.

* Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine.
* Emilio Jacinto Shrine Burial Site
* Villa Valenzuela
* Santa Cruz Town Plaza
* Immaculate Concepcion Parish Church
* Kesong puti Festival - Abril 4–11
* Anilag Festival - Marso 8-17
* Camp Allen Training &amp; Development Center

==Mga Kaganapan==
Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9]

==Edukasyon==

===Mga paaralang kindergarten===
Pampubliko: 35

Pribado: 10

===Elementary===
Pampubliko: 16

Pribado: 11

===Mataas na paaralan===
Pampubliko: 2

Pribado: 6

===Mga Kolehiyo===
Pampubliko: 2

Pribado: 8

Bokasyonal:

Pampubliko: 1

Pribado: 2

Bilang ng mga mag-aaral:

Elementarya: 15,291

High school: 8,155

Tertiary: 10,914

==Bahagyang listahan ng mga paaralan==
* Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz)
* Bagumbayan Elementary School
* Bubukal Elementary School
* Elementary School ng Calios
* Duhat Elementary School
* Gatid Elementary School
* Oogong Elementary School
* Pagsawitan Elementary School
* Palasan Elementary School
* Patimbao Elementary School
* Paaralang Elementarya ng San Jose
* Santisima Cruz Elementary School
* Santo Angel Central Elementary School
* Santo Angel Norte Elementary School
* Santo Angel Sur Elementary School
* Silangan Elementary School
* Pedro Guevara Memorial National High School
* Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc.
* ACTS Computer College
* AMA Computer University
* AMA Computer Learning Center
* Capitol View Christian School
* Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School)
* Laguna Santiago Educational Foundation Inc.
* Laguna Senior High School
* Laguna State Polytechnic University
* Laguna University
* Little Javannah Montessori School
* Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc.
* Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas
* Maranatha Christian Academy
* SHARPMINDS Tutorial Center
* STI College
* St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School
* United Evangelical Church School
* Union College ng Laguna
* Southbay Montessori School
* GOAL-DEN Learners Center
* iExcel Learning Hub
* Mind Builders Academy
* Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano

==Mga Ospital==
# Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26
# Laguna Medical Center
# Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc.
# Laguna Doctors Hospital
# Laguna Holy Family Hospital
# Jesus the Savior Hospital

== Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz ==

* [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist
* [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010
*Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado
*[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas
*Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992


===Historical ng Santa Cruz Laguna at San Juan Santa Cruz Laguna===

Ang Barangay San Juan ay isa sa 26 na barangay ng Santa Cruz, Laguna, ang kabisera ng lalawigan. Bagamat walang malawak na dokumentasyon ang partikular na baryo, ang kasaysayan nito ay mahigpit na nakatali sa pangkalahatang kasaysayan ng bayan ng Santa Cruz mula noong panahon ng Espanyol hanggang sa modernong panahon.Narito ang mahahalagang bahagi ng kasaysayan na sumasaklaw sa Barangay San Juan at sa bayan ng Santa Cruz:1. Panahon ng Espanyol at Pagtatatag (1602)Dating Bahagi ng Lumban: Bago naging malayang barangay o bayan, ang buong lugar ng Santa Cruz ay isa lamang malaking baryo ng kalapit na bayan ng Lumban.Pagsasarili: Noong 1602, pormal na humiwalay ang Santa Cruz sa Lumban upang maging isang ganap na &quot;pueblo&quot; (bayan) sa pamumuno ng mga paring Pransiskano. Dito nagsimulang mahati ang bayan sa mga baryo o &quot;visita,&quot; kung saan kabilang ang San Juan.Heolohiya at Lupa: Ang silangang bahagi ng bayan, kung saan matatagpuan ang San Juan kasama ang San Jose at Oogong, ay kilala sa pagkakaroon ng mga &quot;clastic rock&quot; (mga batong sedimentary tulad ng sandstone at shale). Dahil dito, ang lugar ay tradisyunal na naging angkop sa agrikultura.2. Himagsikan at Digmaang Pilipino-AmerikanoPagsuko ng mga Espanyol: Noong Agosto 31, 1898, sa Santa Cruz sumuko ang huling garnison ng mga Espanyol sa Laguna para sa rebolusyong Pilipino.Pananakop ng Amerikano: Noong Abril 10, 1899, matapos ang matinding labanan sa pamumuno nina Heneral Juan Cailles at Paciano Rizal, tuluyang nasakop ng mga puwersang Amerikano sa ilalim ni Henry W. Lawton ang Santa Cruz. Bilang istratehikong daanan ang mga baryo tulad ng San Juan, naapektuhan ito ng mga paggalaw ng tropa sa rehiyon.3. Ikalawang Digmaang Pandaigdig at Paglaya (1945)Labanan sa Santa Cruz: Noong Enero 26, 1945, naganap ang &quot;Second Battle of Santa Cruz&quot; kung saan nagtulong ang mga gerilyang Pilipino at ang 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army upang palayasin ang mga puwersang Hapon. Maraming ari-arian at bahagi ng bayan ang nasira sa sunog noong liberasyon.4. Modernong Panahon at Pag-unladSentro ng Agrikultura at Pabahay: Mula sa pagiging isang payak na pamayanang pansakahan na umaasa sa palay at niyog, ang San Juan ay unti-unting naging suburban residential area.Demograpiya: Ayon sa PhilAtlas profile ng San Juan, mabilis ang naging paglaki ng populasyon dito mula sa 1,415 katao noong 1990 patungong halos 4,000 sa mga huling senso, bunsod na rin ng pagtatayo ng mga bagong subdivision at pabahay.


==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
*[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }}

{{Laguna}}
{{Philippine Provincial Capitals}}

[[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]]</text>
      <sha1>qijl94js8egkiehygl8b49ifwua1gw1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215887</id>
      <parentid>2215875</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid 2 revisions from [[Special:Diff/2215861|2215861]] until [[Special:Diff/2215875|2215875]]</comment>
      <origin>2215887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12272" sha1="huzqb4pmj0e08abbxdq6g4uo3j3kcwy" xml:space="preserve">{{multiple issues|
{{copyedit|date=Oktubre 2020}}
{{cleanup|date=Oktubre 2020}}
{{better translation|date=Oktubre 2020}}
}}
{{Infobox Philippine municipality 2
| infoboxtitle     = Bayan ng Santa Cruz
| native_name      = ᜐᜈ̟ᜆ ᜃ̟ᜇ̵̱ᜐ
| sealfile         = SantaCruz_Large.thumbnail.jpg
| locatormapfile   = {{PH wikidata|image_map}}
| caption          = Mapa ng Laguna na nagpapakita ng lokasyon ng Santa Cruz.
| region           = [[CALABARZON]] (Region IV-A)
| province         = [[Laguna]]
| districts        = 
| barangays        = 26
| class            = Unang Klase
| mayor            = Hon. Edgar S. San Luis.
| founded          = 1602
| areakm2          = 526234
| population_as_of = 2000
| population_total          = 92694
| population_density_km2       = 
|vice_mayor=Laarni A. Malibiran}}

Ang '''Bayan ng Santa Cruz''' ay isang unang klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at kabisera ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.

==Kasaysayan==
Sa huling dekada ng ika-16 na siglo, ang Santa Cruz ay dating mahusay na baryo ng kasalukuyang munisipalidad ng Lumban, pati na rin ang iba pang mga napapanahong bayan tulad ng Pagsanjan, Cavinti, Paete at Pangil. Noong 6 Setyembre 1602, naghiwalay si Santa Cruz mula sa Lumban at naging isang pueblo kasama ang simbahan at pamahalaang lokal.

Mula nang maitatag ito noong 1602, ang bayan ay nawasak ng mapanganib na puwersa tulad ng sunog, bagyo, baha at paninira sa tao noong Rebolusyong Pilipino ng 1896–1899, ang giyera ng Kalayaan ng Pilipinas (1899–1902), Labanan ng Santa Cruz, ang pag-atake ng mga Tulisanes (bandido) sa panahon ng Espanya. Ang mga tropang Pilipino ng pre-war 4th at 42nd Infantry Division ng Philippine Commonwealth Army at kinikilalang mga gerilya ay nagmula rin sa bayan at nasangkot sa Second Battle ng Santa Cruz noong 26 Enero 1945.

Nailalarawan sa pamamagitan ng mga mayabong na lupaing patag na matatagpuan sa baybayin ng Laguna de Bay, ang batayang pang-ekonomiya ng bayan ay tradisyunal na nakaangkla sa dalawang pangunahing industriya, lalo na ang agrikultura at pangingisda na nananatili pa rin hanggang sa kasalukuyan. Dahil sa madiskarteng kinalalagyan ng Santa Cruz na may kaugnayan sa iba pang mga pamayanan sa baybayin tungkol sa lawa, ang mga aktibidad sa pangangalakal ay nagsimula rin sa bayan noong mga unang araw ng pag-areglo. Ang bayan na maayos na palaging naging pokus ng mga aktibidad na magagamit upang ma-access sa iba pang mga lugar na may baybayin dahil sa nababagtas na Santa Cruz River bukod sa mismong Laguna de Bay. Mula noong mga unang araw na iyon, ang tubig ang pangunahing mode ng transportasyon.

Ngayon, ang Santa Cruz ay nagsisilbing kabisera ng Laguna at itinuturing na sentro ng negosyo at komersyo sa silangang bahagi ng lalawigan.

==Heograpiya==
Pagtingin sa himpapawiran kasama si Santa Cruz sa gitna at ang Pila sa harapan

Nakatayo sa gitnang bahagi ng lalawigan ng Laguna sa timog-silangang baybayin ng Laguna de Bay, ang Santa Cruz ay namamalagi ng 87 kilometro (54&amp;nbsp;mi) timog-silangan ng Metro Manila sa pamamagitan ng Calamba at makikita ang heograpiya sa humigit-kumulang na 14 degree 17 'latitude at 121 degrees 25' longitude. Ang munisipalidad ay hangganan sa hilaga at hilaga-kanluran ng Laguna de Bay, sa hilagang-silangan ng Lumban, sa silangan ng Pagsanjan, sa timog-silangan ng Magdalena, sa timog ng Liliw, at sa timog-kanluran ng Pila . Mayroon itong 26 na mga barangay at sumasaklaw sa tinatayang lugar ng 3860 hectares na binubuo ng halos 2% ng kabuuang lupa sa Lalawigan ng Laguna.

Lawak ng Lupa: 3,860 hectares

Tirahan: 381.97

Komersyal: 35.96

Institusyon: 92.17

Functional Open Space: 31.27

Mga Kalsada: 157.73

Kabuuang Built-up: 696.10

Pang-agrikultura: 3,048.57

Espesyal na Paggamit: 115.33

==Geology==
Ang dalawang uri ng mga bato na matatagpuan sa Santa Cruz ay alluvium at clastic rock. Ang mga clastic rock ay matatagpuan sa silangang bahagi ng munisipalidad partikular sa Barangay Alipit, San Jose, Oogong, Jasaan, San Juan, Palasan, at mga bahagi ng Barangays Pagsawitan, Patimbao, Bubukal, Labuin at Malinao. Ang mga batong ito ay binubuo ng inter-bedded shale at sandstone na may paminsan-minsang mga manipis na lente ng limestone, tuff, at reworked sandy tuffs, calcareous sandstone at partly tuffaceous shale.

==Klima==
Tulad ng karamihan sa mga lugar sa lalawigan ng Laguna, ang klima ng Santa Cruz ay nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang binibigkas na panahon: tuyo mula Enero hanggang Abril at basa sa natitirang taon. Ang munisipalidad ay may taunang temperatura na 27.2 degree Celsius at taunang pag-ulan ng 1962.7mm. Ang hanging amihanang-silangan na may average na bilis ng hangin na 9 na buhol ay nananaig sa munisipyo.
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
! colspan=&quot;14&quot; |Data ng klima para sa Santa Cruz, Laguna
|-
!Month
!Jan
!Feb
!Mar
!Apr
!May
!Jun
!Jul
!Aug
!Sep
!Oct
!Nov
!Dec
!Year
|-
!Average high °C (°F)
|26
(79)
|27
(81)
|29
(84)
|31
(88)
|31
(88)
|30
(86)
|29
(84)
|29
(84)
|29
(84)
|29
(84)
|28
(82)
|26
(79)
|29
(84)
|-
!Average low °C (°F)
|22
(72)
|22
(72)
|22
(72)
|23
(73)
|24
(75)
|25
(77)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|24
(75)
|23
(73)
|23
(74)
|-
!Average [[precipitation]] mm (inches)
|58
(2.3)
|41
(1.6)
|32
(1.3)
|29
(1.1)
|91
(3.6)
|143
(5.6)
|181
(7.1)
|162
(6.4)
|172
(6.8)
|164
(6.5)
|113
(4.4)
|121
(4.8)
|1,307
(51.5)
|-
!Average rainy days
|13.4
|9.3
|9.1
|9.8
|19.1
|22.9
|26.6
|24.9
|25.0
|21.4
|16.5
|16.5
|214.5
|-
| colspan=&quot;14&quot; |Source: Meteoblue 
|}

==Mga Barangay==
Ang bayan ng Santa Cruz ay nahahati sa 26 [[barangay]].
[[File:Santa Cruz Laguna.jpg|thumb|right|Pamilihang Bayan ng Santa Cruz malapit sa Mababang Paaralan ng Santisima]]

&lt;table border=0&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td valign=top&gt;
* Alipit
* Bagumbayan
* Bubukal
* Calios
* Duhat
* Gatid
* Jasaan
* Labuin
* Malinao
* Oogong
* Pagsawitan
* Palasan
* Patimbao
&lt;/td&gt;&lt;td valign=top&gt;
* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* San Jose
* San Juan
* San Pablo Norte
* San Pablo Sur
* Santisima Cruz
* Santo Angel Central
* Santo Angel Norte
* Santo Angel Sur
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;

[[Talaksan:Pila &amp; Sta Cruz Laguna.JPG|thumb|250px|none]]

==Demograpiko==
{{Populasyon}}Sa senso noong 2015, ang populasyon ng Santa Cruz, Laguna, ay 117,605 katao, [3] na may density na 3,000 mga naninirahan kada square square o 7,800 na mga residente bawat square mile.

==Economy==
Taunang koleksyon ng buwis sa lokal na pamahalaan:

2008 - ₱ 160,196,679.38

2007 - ₱ 135,792,097.46

2006 - ₱ 128,812,429.41

2005 - ₱ 117,351,293.14

==Commerce==
Ang kabisera ng lalawigan ng Laguna, Santa Cruz ay nagsisilbing sentro ng serbisyo ng lalawigan partikular para sa mga munisipalidad sa hilagang-silangang bahagi nito.

Ang kalakalan at komersyo ay mananatiling maging isa sa pangunahing mga gawaing pang-ekonomiya sa lokalidad. Ang pagkakaroon ng mga serbisyong dyip na tumatakbo sa Lumban, Paete, Siniloan, San Pablo, Pila, Victoria, Cavinti-Caliraya, Luisiana, Majayjay, Calumpang, Nagcarlan, Liliw, Magdalena, Pagsanjan, Lucban, Lucena at Calamba ay lalong nagpahusay sa papel ng munisipyo bilang isang commerce at sentro ng kalakalan.

Ang sentro ng mga aktibidad sa negosyo ay nasa poblacion partikular sa Barangay V kung saan nakalagay ang apat (4) na mga gusali ng Public Market.

Maraming pagtatatag ang Santa Cruz na nagbibigay ng kontribusyon sa kaunlaran nito. Ang pag-unlad sa paligid na ito ay naging isang uri ng komersyal na quasi-tirahan tulad ng ipinamalas ng paglaganap ng mga istraktura na ginagamit pareho para sa mga layuning pang-negosyo at tirahan ng mga nagmamay-ari / may-ari. Mayroon ding konsentrasyon ng mga negosyo sa seksyon ng pambansang haywey / expressway lalo na ang Barangay Gatid kung saan matatagpuan ang isang Mall, at ang inabandunang PNR Railway (kalsada) habang kapansin-pansin ang isang pattern ng pag-unlad na komersyal sa kahabaan ng Quezon Avenue at sa tabi ng old highway at Pedro Guevarra Avenue. Sa kahabaan ng P Guevarra Avenue, maraming mga establisyemento ang matatagpuan din tulad ng Mga Ospital, tanggapan ng Meralco, tanggapan ng PLDT, Red Cross, maraming Mga Instituto sa Pagbabangko, at Executive Emcent Lending Company. Mayroon ding SL Agritech Corporation, sa Barangay Oogong, Santa Cruz, Laguna,

==Mga punto ng interes==
Ang Santa Cruz ay maaaring walang likas na mga lugar ng turista at walang malawak na lugar upang mapaunlad ngunit isang bagay na ipinagmamalaki ng mga tao ng Santa Cruz ay ang mga lokal na pagkain na magagamit sa bayan. Ipinagmamalaki ni Santa Cruz ang sikat na puting keso o kesong puti, na sariwang gawa sa gatas ng carabao.

* Aglipayan Cathedral kasama ang aming Lady of maulawin shrine.
* Emilio Jacinto Shrine Burial Site
* Villa Valenzuela
* Santa Cruz Town Plaza
* Immaculate Concepcion Parish Church
* Kesong puti Festival - Abril 4–11
* Anilag Festival - Marso 8-17
* Camp Allen Training &amp; Development Center

==Mga Kaganapan==
Nag-host si Santa Cruz ng Palarong Pambansa mula Mayo 4–10, 2014. [9]

==Edukasyon==

===Mga paaralang kindergarten===
Pampubliko: 35

Pribado: 10

===Elementary===
Pampubliko: 16

Pribado: 11

===Mataas na paaralan===
Pampubliko: 2

Pribado: 6

===Mga Kolehiyo===
Pampubliko: 2

Pribado: 8

Bokasyonal:

Pampubliko: 1

Pribado: 2

Bilang ng mga mag-aaral:

Elementarya: 15,291

High school: 8,155

Tertiary: 10,914

==Bahagyang listahan ng mga paaralan==
* Santa Cruz Central Elementary School (The Central School of Santa Cruz)
* Bagumbayan Elementary School
* Bubukal Elementary School
* Elementary School ng Calios
* Duhat Elementary School
* Gatid Elementary School
* Oogong Elementary School
* Pagsawitan Elementary School
* Palasan Elementary School
* Patimbao Elementary School
* Paaralang Elementarya ng San Jose
* Santisima Cruz Elementary School
* Santo Angel Central Elementary School
* Santo Angel Norte Elementary School
* Santo Angel Sur Elementary School
* Silangan Elementary School
* Pedro Guevara Memorial National High School
* Pangunahing Christian International School at Special Education Center, Inc.
* ACTS Computer College
* AMA Computer University
* AMA Computer Learning Center
* Capitol View Christian School
* Immaculate Conception Catholic College (dating Don Bosco High School)
* Laguna Santiago Educational Foundation Inc.
* Laguna Senior High School
* Laguna State Polytechnic University
* Laguna University
* Little Javannah Montessori School
* Our Lady of Maulawin Educational Foundation, Inc.
* Unibersidad ng Kababaihan ng Pilipinas
* Maranatha Christian Academy
* SHARPMINDS Tutorial Center
* STI College
* St. Therese Martin ng Lisieux School at Business High School
* United Evangelical Church School
* Union College ng Laguna
* Southbay Montessori School
* GOAL-DEN Learners Center
* iExcel Learning Hub
* Mind Builders Academy
* Rabi Mahusay na Paaralang Kristiyano

==Mga Ospital==
# Pribadong Ospital: 4 Mga Yunit sa Pangkalusugan sa Bukid: 2 Pamahalaang Ospital: 1 Mga Sentro sa Kalusugan: 26
# Laguna Medical Center
# Santa Cruz Laguna Polymedic, Inc.
# Laguna Doctors Hospital
# Laguna Holy Family Hospital
# Jesus the Savior Hospital

== Mga Kilalang Sikat sa Santa Cruz ==

* [[Eduardo Quisumbing]] - Biologist
* [[Ariel Magcalas]] - Dating Alkalde mula 2007-2010
*Pedro Guevara - sundalo,mambabatas,manunulat at abogado
*[[Agueda Kahabagan]] - Bayani at Unang Babaeng Heneral ng Unang Republika ng Pilipinas
*Felicismo T. San Luis - Gobernador ng Laguna mula 1960-1992

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

==Mga Kawing Panlabas==
*[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}
*[http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }}

{{Laguna}}
{{Philippine Provincial Capitals}}

[[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]]</text>
      <sha1>huzqb4pmj0e08abbxdq6g4uo3j3kcwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40206</id>
    <revision>
      <id>2215832</id>
      <parentid>2214018</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rio balbastro</username>
        <id>164035</id>
      </contributor>
      <comment>White colored</comment>
      <origin>2215832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="rpk43p3qi2baz4ghe3hkqenpp8l9o25" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#8000FF;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
{{infobox color|title=Lila|textcolor=white
| hex=8000ff
| r=128 |g=0 |b=255
&lt;!--| c=   |m=   |y=   |k=   --&gt;
| h=270|s=100|v=100
|rgbspace=[[sRGB color space|sRGB]]
|source=Color-Hex&lt;ref&gt;https://www.color-hex.com/color/8000ff&lt;/ref&gt;
}}

'''Ang lila''' ay isang uri ng kulay sa dulo ng nakikitang [[ispektrum]] ng liwanag sa pagitan ng [[asul]] at ng divisible na [[ultrabiyoleta]] . Ang kulay ng lila ay may nangingibabaw na wavelength ng humigit-kumulang sa 380-450 nanometer.  liwanag na may mas maikling wavelength kaysa sa lila ngunit mas mahaba kaysa sa X-ray at gamma ray ay tinatawag na ultraviolet . Sa kulay ng gulong na kasaysayan na ginamit ng mga pintor, ito ay matatagpuan sa pagitan ng asul at lila . Sa mga screen ng mga monitor ng computer at mga set ng telebisyon, isang kulay na mukhang katulad ng kulay-lila ay ginawa, na may modelo ng RGB na kulay , sa pamamagitan ng paghahalo ng pula at asul na liwanag, na may asul na dalawang beses na maliwanag na pula. Ito ay hindi tunay na bayolet, yamang ito ay binubuo ng maraming mas mahabang wavelength kaysa sa isang solong haba ng daluyong na mas maikli kaysa sa asul na liwanag.

==Klase ng lila==
===Lilak===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#C8A2C8;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Lilak (Lilac) #C8A2C8/200,162,200

===Malba===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#E0B0FF;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Malba (Mauve (Mallow)) #E0B0FF/224,176,255   

===Mahentang labanda (Lila (web))===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#EE82EE;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Mahentang labanda (&quot;Lila&quot; (X11 web)) (Lavender Magenta) (&quot;Violet&quot; (X11 web) #EE82EE/238,30,238   

===Labandang pambulaklak===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#B57EDC;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Labandang pambulaklak (Lavender (floral)) #B57EDC/181,126,220

===Lila (Gulong ng kulay)===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#7F00FF;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Lila (gulong ng kulay) (Violet (color wheel)) #7F00FF/127,0,255

Ito ang kulay na nasa pagitan ng [[mahenta]] at [[bughaw]] sa [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:RBG_color_wheel.svg gulong ng kulay ng RGB o ''red, green, and blue'' (PLB, &quot;pula, lunti at bughaw&quot;):]]). 

===Matingkad na lila===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#9F00FF;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Matingkad na lila (Vivid violet) #9F00FF/159,0,255   

===Dilimang lila===
&lt;div style=&quot;height:3cm;background-color:#9400D3;margin-left:2cm;margin-right:2cm&quot;&gt; &lt;/div&gt;
Dilimang lila (Dark violet (X11 web)) #9400D3/148,0,211

==Tingnan din==
* [[Talaan ng mga kulay]]


==Mga sanggunian==
{{reflist}}


[[Kaurian:Kulay]]</text>
      <sha1>rpk43p3qi2baz4ghe3hkqenpp8l9o25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45985</id>
    <revision>
      <id>2215821</id>
      <parentid>2213981</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25112" sha1="48x07dvzifsq7o5d7vxptlnwt3uwrb5" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya
| name = {{Collapsible list
| title = {{small|(''in other national languages'')}}
|&lt;center&gt; {{lang|my|အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း}} {{in lang|my}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|vi|Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á}} {{in lang|vi}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|en|Association of Southeast Asian Nations}} {{in lang|en}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|id|Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara}} {{in lang|id}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|km|សមាគមន៏ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ}} {{in lang|km}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|lo|ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້}} {{in lang|lo}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|ms|Persatuan Negara-negara Asia Tenggara}} {{in lang|ms}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|ta|தென்கிழக்காசிய நாடுகளின் கூட்டமைப்பு}} {{in lang|ta}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|th|สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้}} {{in lang|th}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|zh|东南亚国家联盟 / 東南亞國家聯盟}} {{in lang|zh}} &lt;/center&gt;}}
| linking_name = ASEAN
| image_flag = Watawat ng ASEAN.svg
| image_symbol = 
| motto = &lt;small&gt;'''&quot;Isang Pananaw, Isang Pagkakakilanlan, Isang Pamayanan&quot;&lt;br&gt;&quot;10 Bansa, 1 Pagkakakilanlan&quot;'''&lt;/small&gt;
| anthem = (The ASEAN Way) &quot;[[Ang Paraan ng ASEAN]]&quot;{{parabr}}{{center| }}
| image_map = Association of Southeast Asian Nations (orthographic projection).svg
| map_caption =
| admin_center_type = {{nowrap|Luklukan ng Kalihiman}}
| admin_center = {{flagicon|Indonesya}} [[Jakarta]]
| largest_city = {{flagicon|Indonesya}} [[Jakarta]]
| languages_type = [[Wikang panggawain]]
| languages =[[Wikang Ingles|Ingles]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=ASEAN Charter|publisher=Association of Southeast Asian Nations|pages=29|url=http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|quote='''Article 34.''' The working language of ASEAN shall be English.|access-date=2016-03-25|archive-date=2015-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109180154/http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| demonym = [[Mga taong Asyano|Timog-Silangang Asyano]]
| membership_type = [[Talaan ng mga bansang kasapi ng Asean|Bansang-kasapi]]
| membership = {{unbulleted list |{{flag|Brunei}} |{{flag|Kambodya}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Laos}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Myanmar}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Timor-Leste}} |{{flag|Biyetnam}} |Tagamasid: {{unbulleted list |{{flag|Papua New Guinea}}}}}}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = [[Kapisanang panrehiyon]]
| leader_title1 = Tagapangulo
| leader_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]
| leader_title2 = [[Talaan ng mga Kalihim-Heneral ng ng ASEAN|Kalihim]]
| leader_name2 = {{flagicon|Kambodya}} [[Kao Kim Hourn]]
| sovereignty_type = [[Asean#Kasaysayan|Pagtatag]]
| sovereignty_note =
| established_event1 = [[Deklarasyon ng ASEAN|Pagpapahayag ng Bangkok]]
| established_date1 = 8 Agosto 1967
| established_event2 = [[Karta ng ASEAN|Karta]]
| established_date2 = 16 Disyembre 2008
| area_km2 = 4,522,518
| area_sq_mi = 1,746,154
| percent_water =
| population_estimate = 683,290,000
| population_estimate_year = 2023
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 144
| population_density_sq_mi = 373
| population_density_rank =
| GDP_PPP = US$ 12.007 trilyon
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year = 2024
| GDP_PPP_per_capita = US$ 17,528
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = US$ 4.248 trilyon
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 2024
| GDP_nominal_per_capita = $6,201
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 0.736
| HDI_change = {{increase}} &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 2022
| currency = {{unbulleted list
 |{{flagicon|Brunei}} [[Dolyar ng Brunei]]
 |{{flagicon|Kambodya}} [[Riel ng Kambodya]]
 |{{flagicon|Indonesya}} [[Rupiah ng Indonesya]]
 |{{flagicon|Laos}} [[Kip ng Laos]]
 |{{flagicon|Malaysia}} [[Ringgit ng Malaysia]]
 |{{flagicon|Myanmar}} [[Kyat ng Myanmar]]
 |{{flagicon|Pilipinas}} [[Piso ng Pilipinas]]
 |{{flagicon|Singapore}} [[Dolyar ng Singapore]]
 |{{flagicon|Taylandiya}} [[Baht ng Taylandiya]]
|{{flagicon|Timor Leste}} [[Dolyar ng Timor Leste]]
 |{{flagicon|Biyetnam}} [[Dong ng Biyetnam]]}}
| currency_code =
| time_zone = [[Karaniwang Oras ng Asean|Asean]]
| utc_offset = [[UTC+9|+9]] hanggang [[UTC+6:30|+6:30]]
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = {{unbulleted list
 |{{flagicon|Brunei}} [[.bn]]
 |{{flagicon|Kambodya}} [[.kh]]
 |{{flagicon|Indonesya}} [[.id]]
 |{{flagicon|Laos}} [[.la]]
 |{{flagicon|Malaysia}} [[.my]]
 |{{flagicon|Myanmar}} [[.mm]]
 |{{flagicon|Pilipinas}} [[.ph]]
 |{{flagicon|Singapore}} [[.sg]]
 |{{flagicon|Taylandiya}} [[.th]]
 |{{flagicon|Timor Leste}} [[.tl]]
 |{{flagicon|Biyetnam}} [[.vn]]}}
| calling_code = {{unbulleted list
 |{{flagicon|Brunei}} +673
 |{{flagicon|Kambodya}} +855
 |{{flagicon|Indonesya}} +62
 |{{flagicon|Laos}} +856
 |{{flagicon|Malaysia}} +60
 |{{flagicon|Myanmar}} +95
 |{{flagicon|Pilipinas}} +63
 |{{flagicon|Singapore}} +65
 |{{flagicon|Taylandiya}} +66
 |{{flagicon|Timor Leste}} +670
 |{{flagicon|Biyetnam}} +84}}
|official_website = [http://www.asean.org www.asean.org]
|footnote1 = Kung isinaalang-alang bilang isahang entidad.
|footnote2 = [http://www.asean.org/stat/Table1.pdf Napiling susi ng mga batayang tagaturol ng ASEAN]
|footnote3 = [[Paglaki ng populasyon|Taunang paglaki]] 1.6%
}}

Ang '''Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya'''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Saligang Batas ng ASEAN|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|accessdate=10 Enero 2018|archive-date=10 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174642/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, na kadalasang dinadaglat bílang '''ASEAN''' o '''Asean''',&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/282707/ulatfilipino/balitangpinoy/pnoy-umalis-na-patungong-cambodia-para-sa-asean-summit-biyahe-gagastusan-ng-p11-m&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/266003/ulatfilipino/balitangpinoy/ilang-miyembro-ng-asean-dismayado-sa-di-paglabas-ng-summit-ng-pahayag-ukol-sa-west-phl-sea{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ay isang kapisanang [[heopolitika|pang-heopolitika]], [[pang-ekonomiya]], at [[kultural|pangkultura]] ng mga bansa sa [[Timog-Silangang Asya]]. Ang Asean ay itinatag noong ika-8 ng Agosto 1967 at binuo ng [[Indonesya]], [[Malaysia]], [[Pilipinas]], [[Singapore]], at [[Taylandiya]]. Ang mga layunin ng samahang ito ay pagtaguyod ng [[paglago ng ekonomiya]], [[kaunlarang panlipunan]], pagsulong ng mga kultura sa mga kasapi, at pagpapalaganap ng kapayapaang pangrehiyon.

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:Bangkok declaration.jpg|thumb|200px|left|[[Deklarasyon ng Bangkok]]: Ang pagkatatag ng Asean noong 8 Agosto 1967.]]
Maaaring iguhit ang pagkatatag ng Asean mula sa pagkatatag ng dalawang hiwalay na organisasyon: ang Samahan ng Timog-Silangang Asya, isang [[alyansa]] na binubuo ng mga bansang [[Pilipinas]], [[Malaysia]] at [[Taylandiya]] na itinatag noong taóng 1960, at ang [[Maphilindo]], isang iminungkahing alyansa na ibubuo ng [[Pilipinas]], [[Indonesya]] at [[Malaysia]].

Ang Asean ay itinatag noong 8 Agosto 1967, na ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng limang bansa ay nagpulong sa Bangkok at naglagda ng Deklarasyon ng Asean, na kinikilala nang lubos na [[Deklarasyon ng Bangkok]]. Ang limang ministro ng ugnayang panlabas&amp;nbsp;– [[Adam Malik]] ng Indonesya, [[Narciso Ramos]] ng Pilipinas, [[Abdul Razak|Tun Abdul Razak]] ng Malaysia, [[S. Rajaratnam]] ng Singapore, at [[Thanat Khoman]] ng Taylandiya&amp;nbsp;– ay itinuring na Mga Ama ng Pagkatatag ng Organisasyon.

Naging bahagi ng Asean ang [[Brunei Darussalam|Brunei]] noong 8 Enero 1984, ang araw pagkatapos ng pagkamit ng kanilang kalayaan nang isang linggo. Ang Brunei ay ang unang bansa na naging kasapi sa kalunan ng Asean. Noong 28 Hulyo 1995, nagkaroon ng isang bagong kasapi ang Asean nang sumanib ang [[Biyetnam]] bílang ikapitong kasapi. Pagkatapos ng dalawang taon, sumanib ang mga bansang [[Laos]] at [[Myanmar]] bílang kasapi ng Asean noong 23 Hulyo 1997. Kasabay dapat ang [[Kambodya]] sa araw ng pagsanib na iyon, ngunit ipinagpaliban muna sapagkat lumalaganap pa ang kaguluhang panloob sa politika. Noong 30 Abril 1999, sumanib na sa wakas ang bansang Kambodya at nakabuo ng isang matatag na samahán ang Asean.

== Mga Pangunahing layunin ng Asean ==

Ang mga bansang-kasapi ng Asean at nakapagpatibay ng mga pangunahing prinsipyo para sa kanilang mga ugnayan ng mga bawat isa, na nabibilang sa Kasunduan ng Pagkakaibigan at Pagkikiisa sa Timog-Silangang Asya (TAC):

* Paggalang sa magkabilá ng-panig ukol sa kalayaan, kapangyarihan, kapantayan, katatagang panteritoryo, at pambansang pagkakakilanlan ng lahat ng mga bansa;
* Karapatan ng bawat estado na mamahala ang kanilang pambansang pamamalagi na maging malaya sa kaguluhang panlabas, lihim na pagbabagsak o pamimilit
* Walang mangyayaring kaguluhan sa ugnayang panloob ng isa't isa
* Pagsasaayos ng mga kakulangan o pagtatalo sa pamamagitan ng mapayapang paraan
* Pagtatakwil sa mga banta o paggamit ng puwersa; at
* Mabisang pakikiisa sa pagitan ng mga bansang-kasapi.

== Mga kasapi ==
&lt;!-- [[Talaksan:ASEAN HQ 2.jpg|thumb|250px|Ang punong tanggapan ng Asean sa [[Jakarta]], [[Indonesya]].]] --&gt;
[[Talaksan:Map of ASEAN member states.svg|thumb|307x307px|Mapang nagpapakita ng mga kasapi ng ASEAN]]

=== Talaan ng mga kasapi ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |[[Estado]]
! scope=&quot;col&quot; |Araw ng 
pag-anib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASEAN Member States |url=https://asean.org/member-states/ |access-date=2025-10-26 |website=asean.org}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|IDN}} [[Indonesya]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|MAS}} [[Malaysia]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|SGP}} [[Singapore]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|THA}} [[Taylandiya]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|BRN}} [[Brunei]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1984-01-07}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1995-07-28}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|LAO}} [[Laos]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1997-07-23}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|MMR}} [[Myanmar]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1997-07-23}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|KHM}} [[Kambodya]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1999-04-30}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|TLS}} [[Silangang Timor]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|2025-10-26}}
|}

=== Papua New Guinea ===
Ang bansang [[Papua Bagong Guinea]] ay kasalukuyang nasa katayuang tagamasid mula 1976.

== Pagtitipon ng Asean ==
[[Talaksan:ASEAN member states.svg|thumb|right|250px|&lt;font color=navy&gt;██&lt;/font&gt; Mga likas na kasapi ng Asean&lt;br&gt; &lt;font color=blue&gt;██&lt;/font&gt; Mga tagamasid sa Asean&lt;br&gt;
&lt;font color=aqua&gt;██&lt;/font&gt; Mga kandidatong-kasapi ng Asean&lt;br&gt;
&lt;font color=navy&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=red&gt;█&lt;/font&gt; Asean Dagdag Tatlo&lt;br&gt;
&lt;font color=navy&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=red&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=green&gt;█&lt;/font&gt; Pagtitipon ng Silangang Asya&lt;br&gt;
&lt;font color=navy&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=blue&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=aqua&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=red&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color=green&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=orange&gt;█&lt;/font&gt; Porong Panrehiyon ng Asean]]
Nagdadaos ng mga pagpupulong ang Asean na nakilalang [[Pagtitipon ng Asean]] (''Asean Summit''), kung saan nagpupulong ang mga punò ng pamahalaan ng bawat kasapi upang pag-usapan at pasyahan ang mga isyung panrehiyon, gayundin sa pagdaraos ng ibang pagpupulong kung saan kasáma ang mga bansa na nasa labas ng hanay na may hangaring magtaguyod ng mga ugnayang panlabas.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot; | Mga Pagtitipong Pormal ng Asean&lt;/tr&gt;

! width=&quot;30px&quot; | !! width=&quot;140px&quot; | Petsa !! width=&quot;140px&quot; | Bansa !! width=&quot;140px&quot; | Punung-abala&lt;/tr&gt;
|-
| Ika-1 || align=&quot;right&quot; | Pebrero 23–24, 1976 || {{flag|Indonesya}} &lt;td&gt;[[Jakarta]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

| Ika-2 || align=&quot;right&quot; | Agosto 4–5, 1977 || {{flag|Malaysia}} ||[[Kuala Lumpur]]&lt;/tr&gt;
| Ika-3 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 14–15, 1987 || {{flag|Pilipinas}} ||[[Maynila]]&lt;/tr&gt;
| Ika-4 || align=&quot;right&quot; | Enero 27–29, 1992 || {{flag|Singapore}} ||[[Singapore]]&lt;/tr&gt;
| Ika-5 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 14–15, 1995 || {{flag|Taylandiya}} &lt;td&gt;[[Bangkok]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-6 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 15–16, 1998 || {{flag|Biyetnam}} &lt;td&gt;[[Hanoi]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-7 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 5–6, 2001 || {{flag|Brunei}} &lt;td&gt;[[Bandar Seri Begawan]]&lt;/tr&gt;
| Ika-8 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 4–5, 2002 || {{flag|Kambodya}} &lt;td&gt;[[Phnom Penh]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-9 || align=&quot;right&quot; | Oktubre 7–8, 2003 || {{flag|Indonesya}} &lt;td&gt;[[Bali]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-10 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 29–30, 2004 || {{flag|Laos}} ||[[Vientiane]]&lt;/tr&gt;
| Ika-11 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 12–14, 2005 || {{flag|Malaysia}} ||[[Kuala Lumpur]]&lt;/tr&gt;
| Ika-12 || align=&quot;right&quot; | Enero 11–14, 2007&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || {{flag|Pilipinas}} ||[[Kalakhang Sugbo|Cebu]]&lt;/tr&gt;
| Ika-13 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 18–22, 2007|| {{flag|Singapore}} || [[Singapore]]&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;Ika-14&lt;/td&gt;&lt;td&gt;27 Pebrero–1 Marso, 10–11 Abril 2009&lt;/td&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;{{flag|Taylandiya}}&lt;/td&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;[[Pattaya]], [[Cha-am]], at [[Hua Hin]]&lt;/tr&gt;
|-
|Ika-15
|23-25 Oktubre 2009&lt;/tr&gt;
|-
|Ika-16
|8-9 Abril 2010
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Biyetnam}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Hanoi]]
|-
|Ika-17
|28-31 Oktubre 2010
|-
|Ika-18
|7–8 Mayo 2011
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Indonesya}}&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|[[Jakarta]]
|-
|Ika-19
|14–19 Nobyembre 2011
|[[Bali]]
|-
|Ika-20
|3–4 Abril 2012
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Kambodya}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Phnom Penh]]
|-
|Ika-21
|17–20 Nobyembre 2012
|-
|Ika-22
|24–25 Abril 2013
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Brunei}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Bandar Seri Begawan]]
|-
|Ika-23
|9–10 Oktubre 2013
|-
|Ika-24
|10–11 Mayo 2014
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Myanmar|Myanmar}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Naypyidaw]]
|-
|Ika-25
|12–13 Nobyembre 2014
|-
|Ika-26
|26–27 Abril 2015
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Malaysia}}
|[[Kuala Lumpur]] at [[Langkawi]]
|-
|Ika-27
|18–22 November 2015
|[[Kuala Lumpur]]
|-
|Ika-28
|6–8 Setyembre 2016
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Laos}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Vientian|Vientiane]]
|-
|Ika-29
|6–8 Setyembre 2016
|-
|Ika-30
|28–29 Abril 2017
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Pilipinas}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pasay]]
|-
|Ika-31
|10–14 Nobyembre 2017
|-
|Ika-32
|27–28 Abril 2018
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Singapore}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Singapore]]
|-
|Ika-33
|11–15 Nobyembre 2018
|-
|Ika-34
|20–23 Hunyo 2019
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Taylandiya}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Bangkok]]
|-
|Ika-35
|31 Oktubre–4 Nobyembre 2019
|-
|Ika-36
|26 June 2020
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Biyetnam}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Hanoi]]
|-
|Ika-37
|11–15 Nobyembre 2020
|-
|Ika-38
|26–28 Oktubre 2021
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Brunei}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Bandar Seri Begawan]]
|-
|Ika-39
|26–28 Oktubre 2021
|-
|Ika-40
|10–13 Nobyembre 2022
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Kambodya}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Nom Pen|Phnom Penh]]
|-
|Ika-41
|10–13 Nobyembre 2022
|-
|Ika-42
|9–11 Mayo 2023
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Indonesya}}
|[[Labuan Bajo]]
|-
|Ika-43
|5–7 Setyembre 2023
|[[Jakarta]]
|-
|Ika-44
|6–11 Oktubre 2024
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Laos}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Vientian|Vientiane]]
|-
|Ika-45
|6–11 Oktubre 2024
|-
|Ika-46
|26-27 Mayo 2025
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Malaysia}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Kuala Lumpur]]
|-
|Ika-47
|26-28 Oktubre 2025
|-
|Ika-48
| rowspan=&quot;2&quot; |2026
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Pilipinas}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|Ika-49
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Ipinagpaliban mula Disyembre 10–14, 2006.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; Nagpunong-abala ng pagtitipon nang lumiban ang Myanmar.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; Ang pagtitipon ay binubuo ng dalawang bahagi.&lt;br&gt;Ang unang bahagi ay nalipat mula 12–17 Disyembre 2008 dahil sa [[krisis pampolitika ng Taylandiya noong 2008]].&lt;br&gt;Ang ikalawang bahagi ay napigil noong Abril 11 dahil sa pagpasok ng mga demonstrador sa lugar ng pagdaraos ng pagtitipon.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; Nagmungkahi ang bansang {{flag|Indonesya}} sa bansang {{flag|Brunei}} ng palitan na magpupunong-abala sila sa APEC (at malamang ang pagpupulong ng G20) sa 2013.
|}

Habang nagdaraos ang ikalimang Pagtitipon sa Bangkok, nagpasiya ang mga pinúnò na magpulong nang &quot;di-pormal&quot; sa pagitan ng bawat pagtitipon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot;| Mga Pagtitipong Di-pormal ng Asean&lt;/tr&gt;
!width=&quot;30px&quot;| !!width=&quot;140px&quot;| Petsa !!width=&quot;140px&quot;| Bansa !!width=&quot;140px&quot;| Punung-abala&lt;/tr&gt;
|-
| Ika-1 || align=&quot;right&quot; | 30 Nobyembre 1996 || {{flag|Indonesya}} || [[Jakarta]]&lt;/tr&gt;
| Ika-2 || align=&quot;right&quot; | 14–16 Disyembre 1997 || {{flag|Malaysia}} || [[Kuala Lumpur]]&lt;/tr&gt;
| Ika-3 || align=&quot;right&quot; | 27–28 Nobyembre 1999 || {{flag|Pilipinas}} || [[Maynila]]&lt;/tr&gt;
| Ika-4 || align=&quot;right&quot; | 22–25 Nobyembre 2000 || {{flag|Singapore}} || [[Singapore]]&lt;/tr&gt;
|}

== Ang paghahambing ng mga hanay sa mga malalaking bansa ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#ececec&quot;
| '''Organisasyon''' || '''Lawak'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt; || '''Populasyon''' || '''GDP (PPP)'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;sa EU$&lt;/small&gt; || '''GDP (PPP)&lt;br&gt;bawat kapita'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;sa EU$&lt;/small&gt; || '''Mga bansang-&lt;br&gt;kasapi'''
|-
| '''[[UE]]'''
| bgcolor=#ccffcc align=&quot;right&quot; | 4,225,104
| align=&quot;right&quot; | 449,206,579
| align=&quot;right&quot; | 26.308 trilyon
| align=&quot;right&quot; | 58,838
| align=&quot;right&quot; | 27
|-
| '''[[Asean|ASEAN]]'''
| align=&quot;right&quot; | 4,522,518
| align=&quot;right&quot; | 683,290,000
| align=&quot;right&quot; | 12,007 trilyon 
| align=&quot;right&quot; | 17,528
| align=&quot;right&quot; | 10
|-
| '''[[CSN]]'''
| align=&quot;right&quot; | 17,715,335
| bgcolor=#ccffcc align=&quot;right&quot; | 366,669,975
| align=&quot;right&quot; | 2,635,349
| align=&quot;right&quot; | 7,187
| align=&quot;right&quot; | 12
|-
| '''[[Unyong Aprika|AU]]'''
| bgcolor=&quot;#ccffff&quot; align=&quot;right&quot; | 29,922,059
| bgcolor=&quot;#ccffff&quot; align=&quot;right&quot; | 1,494,988,668
| bgcolor=&quot;#ccffcc&quot; align=&quot;right&quot; | 8.990 trilyon
| bgcolor=&quot;#ccffcc&quot; align=&quot;right&quot; | 6,330
| bgcolor=&quot;#ccffff&quot; align=&quot;right&quot; | 55
|-
| '''Malalaking&lt;br&gt;bansa'''
| 
| 
| 
| 
| '''Hati ng&lt;br&gt;politika'''
|-
| '''[[India]]'''
| align=&quot;right&quot; | 3,287,263
| align=&quot;right&quot; | 1,428,627,663
| align=&quot;right&quot; | 14.594 trillion
| align=&quot;right&quot; | 10,123
| align=&quot;right&quot; | 36
|-
| '''[[Tsina]]'''
| align=&quot;right&quot; | 9,596,961
| align=&quot;right&quot; | 1,409,670,000
| align=&quot;right&quot; | 35.291 trillion
| align=&quot;right&quot; | 25,015
| align=&quot;right&quot; | 34
|-
| '''[[Estados Unidos ng Amerika|EU]]'''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; | 9,833,520 
| align=&quot;right&quot; | 334,914,895
| align=&quot;right&quot; | 28.781 trillion
| align=&quot;right&quot; | 85,373
| align=&quot;right&quot; | 50
|-
| '''[[Canada]]'''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; | 9,984,670
| align=&quot;right&quot; | 41,288,599
| align=&quot;right&quot; | 2.472 trillion
| align=&quot;right&quot; | 60,495
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| '''[[Russia]]'''
| align=&quot;right&quot; | 17,098,246
| align=&quot;right&quot; | 143,679,916
| align=&quot;right&quot; | 5.473 trillion
| align=&quot;right&quot; | 38,292
| align=&quot;right&quot; | 89
|-
|}
&lt;small&gt;Itinaya sa taong 2024. Bughaw-puti para sa pinakamalaking halaga, lunting-puti para sa pinakamaliit, sa mga hanay na pinaghahambingan.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

== Katayuan ng ekonomiya ==

Ang talahanayang GDP ay nakabatay sa PPP na itinaya noong 2024.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; font-size: 95%:&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| '''Bansa''' || '''GDP (PPP)'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''angaw&lt;br&gt;sa [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]](Itinaya)''&lt;/small&gt; || '''GDP (PPP)'''&lt;br&gt;'''bawat kapita'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''sa [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]](Itinaya)''&lt;/small&gt;
|-
| {{flag|Indonesya}} || 4.721 trilyon || 16,861
|-
| {{flag|Taylandiya}} || 1.644 trilyon || 23,401
|-
| {{flag|Biyetnam}} || 1.559 trilyon || 15,470
|-
| {{flag|Pilipinas}} || 1.392 trilyon || 12,192 
|-
| {{flag|Malaysia}} || 1.306 trilyon || 39,030
|-
| {{flag|Singapore}} || 794.179 bilyon || 133,737
|-
| {{flag|Myanmar}} || 283.572 bilyon || 5,200
|-
| {{flag|Kambodya}} || 106.714 bilyon || 6,541
|-
| {{flag|Laos}} || 74.205 bilyon || 9,787
|-
| {{flag|Brunei}} || 33.875 bilyon || 76,864
|}

== Mga Lider ng ASEAN ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] &lt;br /&gt;'''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Prime Minister Hun Manet (2026-02-25) (cropped).jpg|{{flagicon|CAM}} '''[[Kambodya]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Kambodya|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Hun Manet]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesya|Pangulong]] &lt;br /&gt;'''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Shigeru Ishiba and Songxay Siphandon at the Kantei 2025 (13) (cropped).jpg|{{flagicon|LAO}} '''[[Laos]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Sonexay Siphandone]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Min Aung Hlaing at the Pyidaungsu Hluttaw in 2026 (1).jpg|{{flagicon|Burma}} '''[[Myanmar]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Myanmar|Pangulong]]&lt;br /&gt;'''[[Min Aung Hlaing]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] &lt;br /&gt;'''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] &lt;br /&gt;'''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Taylandiya]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Taylandiya|Punong Ministro]] &lt;br /&gt;'''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:PM Kishida meeting with PM Gusmão of Timor-Leste (cropped).jpg|{{flagicon|Timor-Leste}} '''[[Timor Leste]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Xanana Gusmão]]'''
Talaksan:Lê Minh Hưng 02052026.jpg|{{flagicon|Vietnam}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Vietnam|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Lê Minh Hưng]]'''
&lt;/gallery&gt;

==Tingnan din==
* [[ASEAN+ 3]]
* [[Sona ng Malayang Kalakalan ng ASEAN]] o AFTA
* [[BIMP-EAGA]]
* [[Pundasyong ASEAN]]
* [[ASEAN+ 6]]
* [[Awit ng Pagkakaisa ng ASEAN]] (Himno ng ASEAN)
* [[Sagisag ng ASEAN]]
* [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] (SEA Games)
* [[Talaan ng mga lungsod sa ASEAN ayon sa populasyon]]
* [[Ang Paraan ng ASEAN]] opisyal na awitin ng ASEAN

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9, May 2015 |title=Selected Basic ASEAN Indicators |url=https://asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904103519/http://www.asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |archive-date=4, September 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13, April 2023 |title=Report for selected countries and subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=516,522,536,544,548,518,566,576,578,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&amp;sy=2021&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Mga kawing panlabas==
* [http://www.asean.org/ Opisyal na Pahina ng ASEAN]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ZfHJdhVdIIQ YouTube: Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=tnqXEYI1yGg YouTube: ASEAN Community]
* [http://www.asean.org/10921.htm ASEAN Secretariat Related Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725020933/http://www.asean.org/10921.htm |date=2011-07-25 }}
* [http://www.aseanregionalforum.org/ ASEAN Regional Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725021423/http://www.aseanregionalforum.org/ |date=2013-07-25 }}
* [http://www.aseanfoundation.org/ ASEAN Foundation]
* [http://www.aseanfocus.com/ ASEAN Focus Group]
* [http://www.aseannewsnetwork.com/ ASEAN News Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050427131934/http://www.aseannewsnetwork.com/ |date=2005-04-27 }}

{{ASEAN}}

[[Kategorya:ASEAN]]
[[Kategorya:Timog-silangang Asya]]
[[Kategorya:Asya]]
[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]</text>
      <sha1>48x07dvzifsq7o5d7vxptlnwt3uwrb5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215822</id>
      <parentid>2215821</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25132" sha1="biqup5dtjt1wmtc266rqogm9dbvdwrg" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya
| name = {{Collapsible list
| title = {{small|(''in other national languages'')}}
|&lt;center&gt; {{lang|my|အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း}} {{in lang|my}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|vi|Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á}} {{in lang|vi}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|en|Association of Southeast Asian Nations}} {{in lang|en}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|id|Perhimpunan Bangsa-bangsa Asia Tenggara}} {{in lang|id}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|km|សមាគមន៏ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ}} {{in lang|km}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|lo|ສະມາຄົມປະຊາຊາດແຫ່ງອາຊີຕະເວັນອອກສຽງໃຕ້}} {{in lang|lo}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|ms|Persatuan Negara-negara Asia Tenggara}} {{in lang|ms}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|ta|தென்கிழக்காசிய நாடுகளின் கூட்டமைப்பு}} {{in lang|ta}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|th|สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้}} {{in lang|th}} &lt;/center&gt;
&lt;center&gt; {{lang|zh|东南亚国家联盟 / 東南亞國家聯盟}} {{in lang|zh}} &lt;/center&gt;}}
| linking_name = ASEAN
| image_flag = Watawat ng ASEAN.svg
| image_symbol = Saigsag ng ASEAN.svg
| motto = &lt;small&gt;'''&quot;Isang Pananaw, Isang Pagkakakilanlan, Isang Pamayanan&quot;&lt;br&gt;&quot;10 Bansa, 1 Pagkakakilanlan&quot;'''&lt;/small&gt;
| anthem = (The ASEAN Way) &quot;[[Ang Paraan ng ASEAN]]&quot;{{parabr}}{{center| }}
| image_map = Association of Southeast Asian Nations (orthographic projection).svg
| map_caption =
| admin_center_type = {{nowrap|Luklukan ng Kalihiman}}
| admin_center = {{flagicon|Indonesya}} [[Jakarta]]
| largest_city = {{flagicon|Indonesya}} [[Jakarta]]
| languages_type = [[Wikang panggawain]]
| languages =[[Wikang Ingles|Ingles]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=ASEAN Charter|publisher=Association of Southeast Asian Nations|pages=29|url=http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|quote='''Article 34.''' The working language of ASEAN shall be English.|access-date=2016-03-25|archive-date=2015-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109180154/http://www.asean.org/archive/publications/ASEAN-Charter.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| demonym = [[Mga taong Asyano|Timog-Silangang Asyano]]
| membership_type = [[Talaan ng mga bansang kasapi ng Asean|Bansang-kasapi]]
| membership = {{unbulleted list |{{flag|Brunei}} |{{flag|Kambodya}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Laos}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Myanmar}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Timor-Leste}} |{{flag|Biyetnam}} |Tagamasid: {{unbulleted list |{{flag|Papua New Guinea}}}}}}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = [[Kapisanang panrehiyon]]
| leader_title1 = Tagapangulo
| leader_name1 = {{flagicon|Philippines}} [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]
| leader_title2 = [[Talaan ng mga Kalihim-Heneral ng ng ASEAN|Kalihim]]
| leader_name2 = {{flagicon|Kambodya}} [[Kao Kim Hourn]]
| sovereignty_type = [[Asean#Kasaysayan|Pagtatag]]
| sovereignty_note =
| established_event1 = [[Deklarasyon ng ASEAN|Pagpapahayag ng Bangkok]]
| established_date1 = 8 Agosto 1967
| established_event2 = [[Karta ng ASEAN|Karta]]
| established_date2 = 16 Disyembre 2008
| area_km2 = 4,522,518
| area_sq_mi = 1,746,154
| percent_water =
| population_estimate = 683,290,000
| population_estimate_year = 2023
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 144
| population_density_sq_mi = 373
| population_density_rank =
| GDP_PPP = US$ 12.007 trilyon
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year = 2024
| GDP_PPP_per_capita = US$ 17,528
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = US$ 4.248 trilyon
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 2024
| GDP_nominal_per_capita = $6,201
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 0.736
| HDI_change = {{increase}} &lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 2022
| currency = {{unbulleted list
 |{{flagicon|Brunei}} [[Dolyar ng Brunei]]
 |{{flagicon|Kambodya}} [[Riel ng Kambodya]]
 |{{flagicon|Indonesya}} [[Rupiah ng Indonesya]]
 |{{flagicon|Laos}} [[Kip ng Laos]]
 |{{flagicon|Malaysia}} [[Ringgit ng Malaysia]]
 |{{flagicon|Myanmar}} [[Kyat ng Myanmar]]
 |{{flagicon|Pilipinas}} [[Piso ng Pilipinas]]
 |{{flagicon|Singapore}} [[Dolyar ng Singapore]]
 |{{flagicon|Taylandiya}} [[Baht ng Taylandiya]]
|{{flagicon|Timor Leste}} [[Dolyar ng Timor Leste]]
 |{{flagicon|Biyetnam}} [[Dong ng Biyetnam]]}}
| currency_code =
| time_zone = [[Karaniwang Oras ng Asean|Asean]]
| utc_offset = [[UTC+9|+9]] hanggang [[UTC+6:30|+6:30]]
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = {{unbulleted list
 |{{flagicon|Brunei}} [[.bn]]
 |{{flagicon|Kambodya}} [[.kh]]
 |{{flagicon|Indonesya}} [[.id]]
 |{{flagicon|Laos}} [[.la]]
 |{{flagicon|Malaysia}} [[.my]]
 |{{flagicon|Myanmar}} [[.mm]]
 |{{flagicon|Pilipinas}} [[.ph]]
 |{{flagicon|Singapore}} [[.sg]]
 |{{flagicon|Taylandiya}} [[.th]]
 |{{flagicon|Timor Leste}} [[.tl]]
 |{{flagicon|Biyetnam}} [[.vn]]}}
| calling_code = {{unbulleted list
 |{{flagicon|Brunei}} +673
 |{{flagicon|Kambodya}} +855
 |{{flagicon|Indonesya}} +62
 |{{flagicon|Laos}} +856
 |{{flagicon|Malaysia}} +60
 |{{flagicon|Myanmar}} +95
 |{{flagicon|Pilipinas}} +63
 |{{flagicon|Singapore}} +65
 |{{flagicon|Taylandiya}} +66
 |{{flagicon|Timor Leste}} +670
 |{{flagicon|Biyetnam}} +84}}
|official_website = [http://www.asean.org www.asean.org]
|footnote1 = Kung isinaalang-alang bilang isahang entidad.
|footnote2 = [http://www.asean.org/stat/Table1.pdf Napiling susi ng mga batayang tagaturol ng ASEAN]
|footnote3 = [[Paglaki ng populasyon|Taunang paglaki]] 1.6%
}}

Ang '''Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya'''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ang Saligang Batas ng ASEAN|url=http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|publisher=Association of Southeast Asian Nations|accessdate=10 Enero 2018|archive-date=10 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110174642/http://www.asean.org/storage/images/archive/AC-Philippines.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, na kadalasang dinadaglat bílang '''ASEAN''' o '''Asean''',&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/282707/ulatfilipino/balitangpinoy/pnoy-umalis-na-patungong-cambodia-para-sa-asean-summit-biyahe-gagastusan-ng-p11-m&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/266003/ulatfilipino/balitangpinoy/ilang-miyembro-ng-asean-dismayado-sa-di-paglabas-ng-summit-ng-pahayag-ukol-sa-west-phl-sea{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ay isang kapisanang [[heopolitika|pang-heopolitika]], [[pang-ekonomiya]], at [[kultural|pangkultura]] ng mga bansa sa [[Timog-Silangang Asya]]. Ang Asean ay itinatag noong ika-8 ng Agosto 1967 at binuo ng [[Indonesya]], [[Malaysia]], [[Pilipinas]], [[Singapore]], at [[Taylandiya]]. Ang mga layunin ng samahang ito ay pagtaguyod ng [[paglago ng ekonomiya]], [[kaunlarang panlipunan]], pagsulong ng mga kultura sa mga kasapi, at pagpapalaganap ng kapayapaang pangrehiyon.

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:Bangkok declaration.jpg|thumb|200px|left|[[Deklarasyon ng Bangkok]]: Ang pagkatatag ng Asean noong 8 Agosto 1967.]]
Maaaring iguhit ang pagkatatag ng Asean mula sa pagkatatag ng dalawang hiwalay na organisasyon: ang Samahan ng Timog-Silangang Asya, isang [[alyansa]] na binubuo ng mga bansang [[Pilipinas]], [[Malaysia]] at [[Taylandiya]] na itinatag noong taóng 1960, at ang [[Maphilindo]], isang iminungkahing alyansa na ibubuo ng [[Pilipinas]], [[Indonesya]] at [[Malaysia]].

Ang Asean ay itinatag noong 8 Agosto 1967, na ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng limang bansa ay nagpulong sa Bangkok at naglagda ng Deklarasyon ng Asean, na kinikilala nang lubos na [[Deklarasyon ng Bangkok]]. Ang limang ministro ng ugnayang panlabas&amp;nbsp;– [[Adam Malik]] ng Indonesya, [[Narciso Ramos]] ng Pilipinas, [[Abdul Razak|Tun Abdul Razak]] ng Malaysia, [[S. Rajaratnam]] ng Singapore, at [[Thanat Khoman]] ng Taylandiya&amp;nbsp;– ay itinuring na Mga Ama ng Pagkatatag ng Organisasyon.

Naging bahagi ng Asean ang [[Brunei Darussalam|Brunei]] noong 8 Enero 1984, ang araw pagkatapos ng pagkamit ng kanilang kalayaan nang isang linggo. Ang Brunei ay ang unang bansa na naging kasapi sa kalunan ng Asean. Noong 28 Hulyo 1995, nagkaroon ng isang bagong kasapi ang Asean nang sumanib ang [[Biyetnam]] bílang ikapitong kasapi. Pagkatapos ng dalawang taon, sumanib ang mga bansang [[Laos]] at [[Myanmar]] bílang kasapi ng Asean noong 23 Hulyo 1997. Kasabay dapat ang [[Kambodya]] sa araw ng pagsanib na iyon, ngunit ipinagpaliban muna sapagkat lumalaganap pa ang kaguluhang panloob sa politika. Noong 30 Abril 1999, sumanib na sa wakas ang bansang Kambodya at nakabuo ng isang matatag na samahán ang Asean.

== Mga Pangunahing layunin ng Asean ==

Ang mga bansang-kasapi ng Asean at nakapagpatibay ng mga pangunahing prinsipyo para sa kanilang mga ugnayan ng mga bawat isa, na nabibilang sa Kasunduan ng Pagkakaibigan at Pagkikiisa sa Timog-Silangang Asya (TAC):

* Paggalang sa magkabilá ng-panig ukol sa kalayaan, kapangyarihan, kapantayan, katatagang panteritoryo, at pambansang pagkakakilanlan ng lahat ng mga bansa;
* Karapatan ng bawat estado na mamahala ang kanilang pambansang pamamalagi na maging malaya sa kaguluhang panlabas, lihim na pagbabagsak o pamimilit
* Walang mangyayaring kaguluhan sa ugnayang panloob ng isa't isa
* Pagsasaayos ng mga kakulangan o pagtatalo sa pamamagitan ng mapayapang paraan
* Pagtatakwil sa mga banta o paggamit ng puwersa; at
* Mabisang pakikiisa sa pagitan ng mga bansang-kasapi.

== Mga kasapi ==
&lt;!-- [[Talaksan:ASEAN HQ 2.jpg|thumb|250px|Ang punong tanggapan ng Asean sa [[Jakarta]], [[Indonesya]].]] --&gt;
[[Talaksan:Map of ASEAN member states.svg|thumb|307x307px|Mapang nagpapakita ng mga kasapi ng ASEAN]]

=== Talaan ng mga kasapi ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |[[Estado]]
! scope=&quot;col&quot; |Araw ng 
pag-anib&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ASEAN Member States |url=https://asean.org/member-states/ |access-date=2025-10-26 |website=asean.org}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|IDN}} [[Indonesya]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|MAS}} [[Malaysia]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|SGP}} [[Singapore]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|THA}} [[Taylandiya]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1967-08-08}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|BRN}} [[Brunei]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1984-01-07}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1995-07-28}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|LAO}} [[Laos]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1997-07-23}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|MMR}} [[Myanmar]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1997-07-23}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|KHM}} [[Kambodya]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|1999-04-30}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |{{flagicon|TLS}} [[Silangang Timor]]
| align=&quot;right&quot; |{{Date table sorting|2025-10-26}}
|}

=== Papua New Guinea ===
Ang bansang [[Papua Bagong Guinea]] ay kasalukuyang nasa katayuang tagamasid mula 1976.

== Pagtitipon ng Asean ==
[[Talaksan:ASEAN member states.svg|thumb|right|250px|&lt;font color=navy&gt;██&lt;/font&gt; Mga likas na kasapi ng Asean&lt;br&gt; &lt;font color=blue&gt;██&lt;/font&gt; Mga tagamasid sa Asean&lt;br&gt;
&lt;font color=aqua&gt;██&lt;/font&gt; Mga kandidatong-kasapi ng Asean&lt;br&gt;
&lt;font color=navy&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=red&gt;█&lt;/font&gt; Asean Dagdag Tatlo&lt;br&gt;
&lt;font color=navy&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=red&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=green&gt;█&lt;/font&gt; Pagtitipon ng Silangang Asya&lt;br&gt;
&lt;font color=navy&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=blue&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=aqua&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=red&gt;&lt;/font&gt;&lt;font color=green&gt;█&lt;/font&gt;&lt;font color=orange&gt;█&lt;/font&gt; Porong Panrehiyon ng Asean]]
Nagdadaos ng mga pagpupulong ang Asean na nakilalang [[Pagtitipon ng Asean]] (''Asean Summit''), kung saan nagpupulong ang mga punò ng pamahalaan ng bawat kasapi upang pag-usapan at pasyahan ang mga isyung panrehiyon, gayundin sa pagdaraos ng ibang pagpupulong kung saan kasáma ang mga bansa na nasa labas ng hanay na may hangaring magtaguyod ng mga ugnayang panlabas.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot; | Mga Pagtitipong Pormal ng Asean&lt;/tr&gt;

! width=&quot;30px&quot; | !! width=&quot;140px&quot; | Petsa !! width=&quot;140px&quot; | Bansa !! width=&quot;140px&quot; | Punung-abala&lt;/tr&gt;
|-
| Ika-1 || align=&quot;right&quot; | Pebrero 23–24, 1976 || {{flag|Indonesya}} &lt;td&gt;[[Jakarta]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

| Ika-2 || align=&quot;right&quot; | Agosto 4–5, 1977 || {{flag|Malaysia}} ||[[Kuala Lumpur]]&lt;/tr&gt;
| Ika-3 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 14–15, 1987 || {{flag|Pilipinas}} ||[[Maynila]]&lt;/tr&gt;
| Ika-4 || align=&quot;right&quot; | Enero 27–29, 1992 || {{flag|Singapore}} ||[[Singapore]]&lt;/tr&gt;
| Ika-5 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 14–15, 1995 || {{flag|Taylandiya}} &lt;td&gt;[[Bangkok]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-6 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 15–16, 1998 || {{flag|Biyetnam}} &lt;td&gt;[[Hanoi]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-7 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 5–6, 2001 || {{flag|Brunei}} &lt;td&gt;[[Bandar Seri Begawan]]&lt;/tr&gt;
| Ika-8 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 4–5, 2002 || {{flag|Kambodya}} &lt;td&gt;[[Phnom Penh]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-9 || align=&quot;right&quot; | Oktubre 7–8, 2003 || {{flag|Indonesya}} &lt;td&gt;[[Bali]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
| Ika-10 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 29–30, 2004 || {{flag|Laos}} ||[[Vientiane]]&lt;/tr&gt;
| Ika-11 || align=&quot;right&quot; | Disyembre 12–14, 2005 || {{flag|Malaysia}} ||[[Kuala Lumpur]]&lt;/tr&gt;
| Ika-12 || align=&quot;right&quot; | Enero 11–14, 2007&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || {{flag|Pilipinas}} ||[[Kalakhang Sugbo|Cebu]]&lt;/tr&gt;
| Ika-13 || align=&quot;right&quot; | Nobyembre 18–22, 2007|| {{flag|Singapore}} || [[Singapore]]&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;Ika-14&lt;/td&gt;&lt;td&gt;27 Pebrero–1 Marso, 10–11 Abril 2009&lt;/td&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;{{flag|Taylandiya}}&lt;/td&gt;&lt;td rowspan=&quot;2&quot;&gt;[[Pattaya]], [[Cha-am]], at [[Hua Hin]]&lt;/tr&gt;
|-
|Ika-15
|23-25 Oktubre 2009&lt;/tr&gt;
|-
|Ika-16
|8-9 Abril 2010
| rowspan=&quot;2&quot; |{{flag|Biyetnam}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Hanoi]]
|-
|Ika-17
|28-31 Oktubre 2010
|-
|Ika-18
|7–8 Mayo 2011
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Indonesya}}&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|[[Jakarta]]
|-
|Ika-19
|14–19 Nobyembre 2011
|[[Bali]]
|-
|Ika-20
|3–4 Abril 2012
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Kambodya}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Phnom Penh]]
|-
|Ika-21
|17–20 Nobyembre 2012
|-
|Ika-22
|24–25 Abril 2013
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Brunei}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Bandar Seri Begawan]]
|-
|Ika-23
|9–10 Oktubre 2013
|-
|Ika-24
|10–11 Mayo 2014
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Myanmar|Myanmar}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Naypyidaw]]
|-
|Ika-25
|12–13 Nobyembre 2014
|-
|Ika-26
|26–27 Abril 2015
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Malaysia}}
|[[Kuala Lumpur]] at [[Langkawi]]
|-
|Ika-27
|18–22 November 2015
|[[Kuala Lumpur]]
|-
|Ika-28
|6–8 Setyembre 2016
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Laos}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Vientian|Vientiane]]
|-
|Ika-29
|6–8 Setyembre 2016
|-
|Ika-30
|28–29 Abril 2017
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Pilipinas}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Pasay]]
|-
|Ika-31
|10–14 Nobyembre 2017
|-
|Ika-32
|27–28 Abril 2018
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Singapore}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Singapore]]
|-
|Ika-33
|11–15 Nobyembre 2018
|-
|Ika-34
|20–23 Hunyo 2019
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Taylandiya}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Bangkok]]
|-
|Ika-35
|31 Oktubre–4 Nobyembre 2019
|-
|Ika-36
|26 June 2020
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Biyetnam}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Hanoi]]
|-
|Ika-37
|11–15 Nobyembre 2020
|-
|Ika-38
|26–28 Oktubre 2021
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Brunei}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Bandar Seri Begawan]]
|-
|Ika-39
|26–28 Oktubre 2021
|-
|Ika-40
|10–13 Nobyembre 2022
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Kambodya}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Nom Pen|Phnom Penh]]
|-
|Ika-41
|10–13 Nobyembre 2022
|-
|Ika-42
|9–11 Mayo 2023
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Indonesya}}
|[[Labuan Bajo]]
|-
|Ika-43
|5–7 Setyembre 2023
|[[Jakarta]]
|-
|Ika-44
|6–11 Oktubre 2024
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Laos}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Vientian|Vientiane]]
|-
|Ika-45
|6–11 Oktubre 2024
|-
|Ika-46
|26-27 Mayo 2025
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Malaysia}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Kuala Lumpur]]
|-
|Ika-47
|26-28 Oktubre 2025
|-
|Ika-48
| rowspan=&quot;2&quot; |2026
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Flag|Pilipinas}}
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
|Ika-49
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Ipinagpaliban mula Disyembre 10–14, 2006.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; Nagpunong-abala ng pagtitipon nang lumiban ang Myanmar.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; Ang pagtitipon ay binubuo ng dalawang bahagi.&lt;br&gt;Ang unang bahagi ay nalipat mula 12–17 Disyembre 2008 dahil sa [[krisis pampolitika ng Taylandiya noong 2008]].&lt;br&gt;Ang ikalawang bahagi ay napigil noong Abril 11 dahil sa pagpasok ng mga demonstrador sa lugar ng pagdaraos ng pagtitipon.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; | &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; Nagmungkahi ang bansang {{flag|Indonesya}} sa bansang {{flag|Brunei}} ng palitan na magpupunong-abala sila sa APEC (at malamang ang pagpupulong ng G20) sa 2013.
|}

Habang nagdaraos ang ikalimang Pagtitipon sa Bangkok, nagpasiya ang mga pinúnò na magpulong nang &quot;di-pormal&quot; sa pagitan ng bawat pagtitipon:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!colspan=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:105%;&quot;| Mga Pagtitipong Di-pormal ng Asean&lt;/tr&gt;
!width=&quot;30px&quot;| !!width=&quot;140px&quot;| Petsa !!width=&quot;140px&quot;| Bansa !!width=&quot;140px&quot;| Punung-abala&lt;/tr&gt;
|-
| Ika-1 || align=&quot;right&quot; | 30 Nobyembre 1996 || {{flag|Indonesya}} || [[Jakarta]]&lt;/tr&gt;
| Ika-2 || align=&quot;right&quot; | 14–16 Disyembre 1997 || {{flag|Malaysia}} || [[Kuala Lumpur]]&lt;/tr&gt;
| Ika-3 || align=&quot;right&quot; | 27–28 Nobyembre 1999 || {{flag|Pilipinas}} || [[Maynila]]&lt;/tr&gt;
| Ika-4 || align=&quot;right&quot; | 22–25 Nobyembre 2000 || {{flag|Singapore}} || [[Singapore]]&lt;/tr&gt;
|}

== Ang paghahambing ng mga hanay sa mga malalaking bansa ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#ececec&quot;
| '''Organisasyon''' || '''Lawak'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;km²&lt;/small&gt; || '''Populasyon''' || '''GDP (PPP)'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;sa EU$&lt;/small&gt; || '''GDP (PPP)&lt;br&gt;bawat kapita'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;sa EU$&lt;/small&gt; || '''Mga bansang-&lt;br&gt;kasapi'''
|-
| '''[[UE]]'''
| bgcolor=#ccffcc align=&quot;right&quot; | 4,225,104
| align=&quot;right&quot; | 449,206,579
| align=&quot;right&quot; | 26.308 trilyon
| align=&quot;right&quot; | 58,838
| align=&quot;right&quot; | 27
|-
| '''[[Asean|ASEAN]]'''
| align=&quot;right&quot; | 4,522,518
| align=&quot;right&quot; | 683,290,000
| align=&quot;right&quot; | 12,007 trilyon 
| align=&quot;right&quot; | 17,528
| align=&quot;right&quot; | 10
|-
| '''[[CSN]]'''
| align=&quot;right&quot; | 17,715,335
| bgcolor=#ccffcc align=&quot;right&quot; | 366,669,975
| align=&quot;right&quot; | 2,635,349
| align=&quot;right&quot; | 7,187
| align=&quot;right&quot; | 12
|-
| '''[[Unyong Aprika|AU]]'''
| bgcolor=&quot;#ccffff&quot; align=&quot;right&quot; | 29,922,059
| bgcolor=&quot;#ccffff&quot; align=&quot;right&quot; | 1,494,988,668
| bgcolor=&quot;#ccffcc&quot; align=&quot;right&quot; | 8.990 trilyon
| bgcolor=&quot;#ccffcc&quot; align=&quot;right&quot; | 6,330
| bgcolor=&quot;#ccffff&quot; align=&quot;right&quot; | 55
|-
| '''Malalaking&lt;br&gt;bansa'''
| 
| 
| 
| 
| '''Hati ng&lt;br&gt;politika'''
|-
| '''[[India]]'''
| align=&quot;right&quot; | 3,287,263
| align=&quot;right&quot; | 1,428,627,663
| align=&quot;right&quot; | 14.594 trillion
| align=&quot;right&quot; | 10,123
| align=&quot;right&quot; | 36
|-
| '''[[Tsina]]'''
| align=&quot;right&quot; | 9,596,961
| align=&quot;right&quot; | 1,409,670,000
| align=&quot;right&quot; | 35.291 trillion
| align=&quot;right&quot; | 25,015
| align=&quot;right&quot; | 34
|-
| '''[[Estados Unidos ng Amerika|EU]]'''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; | 9,833,520 
| align=&quot;right&quot; | 334,914,895
| align=&quot;right&quot; | 28.781 trillion
| align=&quot;right&quot; | 85,373
| align=&quot;right&quot; | 50
|-
| '''[[Canada]]'''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| align=&quot;right&quot; | 9,984,670
| align=&quot;right&quot; | 41,288,599
| align=&quot;right&quot; | 2.472 trillion
| align=&quot;right&quot; | 60,495
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| '''[[Russia]]'''
| align=&quot;right&quot; | 17,098,246
| align=&quot;right&quot; | 143,679,916
| align=&quot;right&quot; | 5.473 trillion
| align=&quot;right&quot; | 38,292
| align=&quot;right&quot; | 89
|-
|}
&lt;small&gt;Itinaya sa taong 2024. Bughaw-puti para sa pinakamalaking halaga, lunting-puti para sa pinakamaliit, sa mga hanay na pinaghahambingan.&lt;/small&gt;&lt;br&gt;

== Katayuan ng ekonomiya ==

Ang talahanayang GDP ay nakabatay sa PPP na itinaya noong 2024.

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; font-size: 95%:&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| '''Bansa''' || '''GDP (PPP)'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''angaw&lt;br&gt;sa [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]](Itinaya)''&lt;/small&gt; || '''GDP (PPP)'''&lt;br&gt;'''bawat kapita'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;''sa [[Dolyar ng Estados Unidos|EU$]](Itinaya)''&lt;/small&gt;
|-
| {{flag|Indonesya}} || 4.721 trilyon || 16,861
|-
| {{flag|Taylandiya}} || 1.644 trilyon || 23,401
|-
| {{flag|Biyetnam}} || 1.559 trilyon || 15,470
|-
| {{flag|Pilipinas}} || 1.392 trilyon || 12,192 
|-
| {{flag|Malaysia}} || 1.306 trilyon || 39,030
|-
| {{flag|Singapore}} || 794.179 bilyon || 133,737
|-
| {{flag|Myanmar}} || 283.572 bilyon || 5,200
|-
| {{flag|Kambodya}} || 106.714 bilyon || 6,541
|-
| {{flag|Laos}} || 74.205 bilyon || 9,787
|-
| {{flag|Brunei}} || 33.875 bilyon || 76,864
|}

== Mga Lider ng ASEAN ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] &lt;br /&gt;'''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Prime Minister Hun Manet (2026-02-25) (cropped).jpg|{{flagicon|CAM}} '''[[Kambodya]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Kambodya|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Hun Manet]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesya|Pangulong]] &lt;br /&gt;'''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Shigeru Ishiba and Songxay Siphandon at the Kantei 2025 (13) (cropped).jpg|{{flagicon|LAO}} '''[[Laos]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Laos|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Sonexay Siphandone]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Min Aung Hlaing at the Pyidaungsu Hluttaw in 2026 (1).jpg|{{flagicon|Burma}} '''[[Myanmar]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Myanmar|Pangulong]]&lt;br /&gt;'''[[Min Aung Hlaing]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] &lt;br /&gt;'''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] &lt;br /&gt;'''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Taylandiya]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Taylandiya|Punong Ministro]] &lt;br /&gt;'''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:PM Kishida meeting with PM Gusmão of Timor-Leste (cropped).jpg|{{flagicon|Timor-Leste}} '''[[Timor Leste]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Timor Leste|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Xanana Gusmão]]'''
Talaksan:Lê Minh Hưng 02052026.jpg|{{flagicon|Vietnam}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Vietnam|Punong Ministro]]&lt;br /&gt;'''[[Lê Minh Hưng]]'''
&lt;/gallery&gt;

==Tingnan din==
* [[ASEAN+ 3]]
* [[Sona ng Malayang Kalakalan ng ASEAN]] o AFTA
* [[BIMP-EAGA]]
* [[Pundasyong ASEAN]]
* [[ASEAN+ 6]]
* [[Awit ng Pagkakaisa ng ASEAN]] (Himno ng ASEAN)
* [[Sagisag ng ASEAN]]
* [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] (SEA Games)
* [[Talaan ng mga lungsod sa ASEAN ayon sa populasyon]]
* [[Ang Paraan ng ASEAN]] opisyal na awitin ng ASEAN

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9, May 2015 |title=Selected Basic ASEAN Indicators |url=https://asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904103519/http://www.asean.org/images/2015/January/selected_key_indicators/Summary%20table_as%20of%20December%202014_R.pdf |archive-date=4, September 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13, April 2023 |title=Report for selected countries and subjects |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=516,522,536,544,548,518,566,576,578,582,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&amp;sy=2021&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==Mga kawing panlabas==
* [http://www.asean.org/ Opisyal na Pahina ng ASEAN]
* [https://www.youtube.com/watch?v=ZfHJdhVdIIQ YouTube: Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=tnqXEYI1yGg YouTube: ASEAN Community]
* [http://www.asean.org/10921.htm ASEAN Secretariat Related Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725020933/http://www.asean.org/10921.htm |date=2011-07-25 }}
* [http://www.aseanregionalforum.org/ ASEAN Regional Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725021423/http://www.aseanregionalforum.org/ |date=2013-07-25 }}
* [http://www.aseanfoundation.org/ ASEAN Foundation]
* [http://www.aseanfocus.com/ ASEAN Focus Group]
* [http://www.aseannewsnetwork.com/ ASEAN News Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050427131934/http://www.aseannewsnetwork.com/ |date=2005-04-27 }}

{{ASEAN}}

[[Kategorya:ASEAN]]
[[Kategorya:Timog-silangang Asya]]
[[Kategorya:Asya]]
[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]</text>
      <sha1>biqup5dtjt1wmtc266rqogm9dbvdwrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46041</id>
    <revision>
      <id>2215825</id>
      <parentid>2215818</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <origin>2215825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14521" sha1="lsbuncox8hjtncr7z39y2stjymf1ges" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko
| native_name = 
| title = 
| linking_name =
| logo = 
| image_flag = 
| image_symbol = 
| motto = 
| anthem = 
| image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg
| map_caption = Member economies of APEC
| admin_center_type =
| admin_center = {{flag|Singapore}}
| largest_city =
| languages_type = 
| languages =
| demonym = Economic meeting
| membership_type = 
| membership = {{Collapsible list|21 ekonomiya: |{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = 
| leader_title1 = Chairperson
| leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]]
| leader_title2 = Executive Director
| leader_name2 = Eduardo Pedrosa
| sovereignty_type = 
| sovereignty_note =
| established_event1 = Establishment
| established_date1 = {{start date and age|1989}}
| established_event2 = 
| established_date2 = 
| area_km2 = 
| area_sq_mi =
| percent_water =
| population_estimate = 
| population_estimate_year = 
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank =
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 
| HDI_change = 
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 
| currency = 
| currency_code =
| time_zone = 
| utc_offset = 
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = 
| calling_code = 
| official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote3 = 
}}

Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC.

Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala.

== Mga kasapi ==
* Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989:
** {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
** {{flagicon|Australia}} [[Australia]]
** {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]
** {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
** {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]
** {{flagicon|Japan}} [[Japan]]
** {{flagicon|Canada}} [[Canada]]
** {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
** {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]
** {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]
** {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]
** {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991:
** {{flagicon|China}} [[Republikang Bayan ng Tsina]]
** {{flagicon|Hong Kong|1991}} [[Hong Kong]]
** {{flagicon|Republic of China}} [[Chinese Taipei]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993:
** {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]
** {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994:
** {{flagicon|Chile}} [[Chile]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998:
** {{flagicon|Peru}} [[Peru]]
** {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]
** {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]]

== Mga Lider sa APEC ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]'''
Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]'''
Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]'''
Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''&lt;br /&gt;Chief Executive '''[[John Lee]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]'''
Talaksan:José Balcázar.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[José María Balcázar]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan|Chinese Taipei]]'''&lt;br /&gt;Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:President Donald Trump accepts a DoorDash delivery outside of the Oval Office (55212094390) (cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
{{flagicon|VIE}} 
Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]'''
&lt;/gallery&gt;

== Mga taunang pagpupulong ==
[[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] 
[[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] 
[[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]]
[[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]]

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
|+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko
!#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt
|-    
| Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || ||
|-    
| Ika-2 || Hulyo 29-31 1990  || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || ||
|-    
| Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || 
|-    
| Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || 
|-    
| Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero ||
|-    
| Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]||
|-    
| Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal||
|-    
| Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || 
|-    
| Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat ||
|-    
| Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] ||  
|-    
| Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat||
|-    
| Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} 
|-    
| Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm]
|-   
| Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera||
|-   
| Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada ||
|-   
| Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }}
|-   
| Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok ||
|-   
| Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài ||  [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }}   
|-   
| Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} 
|-   
| Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] ||   ||
|- 
| Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] ||   ||   
|- 
| Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono  ||
|-
| Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts
||
|-   
| Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || ||
|-
| Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]||
|-
| Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || ||
|-
| Ika-27 || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph
|-
| Ika-28 || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] ||  ||
|-
| Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] ||  ||
|-
| Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] ||  ||
|-
| Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] ||  ||
|-
| Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] ||  ||
|-
| Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] ||  ||
|-
|Ika-36
|Nobyembre 10–16 2024
|{{flagicon|Peru}} [[Peru]]
|[[Cusco]]
|
|
|-
|Ika-37
|Oktubre 31–Nobyembre 1 2025
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|[[Gyeongju]]
|
|
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko]
* [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-09-21 }} 
* [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]
[[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]]</text>
      <sha1>lsbuncox8hjtncr7z39y2stjymf1ges</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215837</id>
      <parentid>2215825</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T17:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14602" sha1="pp2j1wrxtd0v2pnjtjrbj447vd1jj0r" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko
| native_name = 
| title = 
| linking_name =
| logo = 
| image_flag = 
| image_symbol = 
| motto = 
| anthem = 
| image_map = Asia-Pacific_Economic_Cooperation_nations.svg
| map_caption = Member economies of APEC
| admin_center_type =
| admin_center = {{flag|Singapore}}
| largest_city =
| languages_type = 
| languages =
| demonym = Economic meeting
| membership_type = 
| membership = {{Collapsible list
|titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = 21 ekonomiya:
|{{flag|Australia}} | {{flag|Brunei}} |{{flag|Canada}} |{{flag|Chile}} |{{flag|China}} |{{flag|Hong Kong}} |{{flag|Indonesya}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|New Zealand}} |{{flag|Papua New Guinea}} |{{flag|Peru}} |{{flag|Pilipinas}} |{{flag|Russia}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Taiwan}} |{{flag|Taylandiya}} |
{{flag|Estados Unidos}} |{{flag|Biyetnam}} }}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = 
| leader_title1 = Chairperson
| leader_name1 = {{flagicon|CHN}} [[Xi Jinping]]
| leader_title2 = Executive Director
| leader_name2 = Eduardo Pedrosa
| sovereignty_type = 
| sovereignty_note =
| established_event1 = Establishment
| established_date1 = {{start date and age|1989}}
| established_event2 = 
| established_date2 = 
| area_km2 = 
| area_sq_mi =
| percent_water =
| population_estimate = 
| population_estimate_year = 
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank =
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 
| HDI_change = 
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 
| currency = 
| currency_code =
| time_zone = 
| utc_offset = 
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = 
| calling_code = 
| official_website = {{url|http://www.apec.org| www.apec.org}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote3 = 
}}

Ang '''Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko''' ({{lang-en|Asia-Pacific Economic Cooperation}})&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | title=APEC Primer | publisher=APEC2015.ph | accessdate=6 Oktubre 2015 | archive-date=27 Agosto 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150827171747/http://apec2015.ph/about-apec/filipino/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; o '''APEC''' ay isang poro ng mga 21 bansa na napaligiran ng [[Karagatang Pasipiko]] o mga rehiyon (pinamagatang 'kasaping-ekonomiya') upang talakayin ang ekonomiyang panrehiyon, kooperasyon, kalakalan at pamumuhunan. Ipinahayag ng organisasyon na ang bahagdan ng populasyon ng daigdig ay halos 60%, halos 56% ng pandaigdigang [[pangkalahatang kitang pantahanan]] ([[Pangkalahatang kitang pantahanan|GDP]]) at halos 49% ng pandaigdigang kalakalan. Ang mga gawain, kasama ang mga taunang pagpupulong ng mga ministro ng mga kasapi, ay isinasaayos ng Sekretarya ng APEC.

Ang organisasyon ay nagdadaos ng Pagpupulong ng mga Pinunong Ekonomiko ng APEC (AELM), ang taunang pagtitipon na dinadaluhan ng mga puno ng pamahalaan ng mga kasapi ng APEC maliban sa [[Taiwan]] na nasa ilalim ng pangalang [[Chinese Taipei]], na may kinatawan na opisyal na pangministeryo nang dahil sa pagpipilit ng Tsina. Taon-taon, ang lugar ng pagdaraos ng pagtitipon ay umiikot sa mga kasaping-ekonomiya, at ang tanyag na tradisyon na ginagawa ng mga pinuno ay magsusuot ng pambansang kasuotan ng kasaping punung-abala.

== Mga kasapi ==
* Mga likas na kasapi [[Nobyembre]] 1989:
** {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
** {{flagicon|Australia}} [[Australia]]
** {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]
** {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
** {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]
** {{flagicon|Japan}} [[Japan]]
** {{flagicon|Canada}} [[Canada]]
** {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
** {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]
** {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]
** {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]
** {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1991:
** {{flagicon|China}} [[Republikang Bayan ng Tsina]]
** {{flagicon|Hong Kong|1991}} [[Hong Kong]]
** {{flagicon|Republic of China}} [[Chinese Taipei]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1993:
** {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]
** {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1994:
** {{flagicon|Chile}} [[Chile]]
* Mga bansang sumanib [[Nobyembre]] 1998:
** {{flagicon|Peru}} [[Peru]]
** {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]
** {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]]

== Mga Lider sa APEC ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;145&quot;&gt;
Talaksan:Anthony Albanese in 2025 (2).jpg|{{flagicon|AUS}} '''[[Australia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Australia|Punong Ministro]] '''[[Anthony Albanese]]'''
Talaksan:Hassanal Bolkiah 2026.jpg|{{flagicon|BRU}} '''[[Brunei Darussalam]]'''&lt;br /&gt; [[Sultan ng Brunei|Sultan]] '''[[Hassanal Bolkiah]]'''
Talaksan:Mark Carney portrait May 2025 (4).jpg|{{flagicon|CAN}} '''[[Canada]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Canada|Punong Ministro]] '''[[Mark Carney]]'''
Talaksan:Presidente José Antonio Kast en marzo de 2026.jpg|{{flagicon|CHL}} '''[[Chile]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Tsile|Pangulong]] '''[[José Antonio Kast]]'''
Talaksan:Xi Jinping meets Keir Starmer Jan 2026.jpg|{{flagicon|CHN}} '''[[China]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng ng Tsina|Pangulong]] '''[[Xi Jinping]]'''
Talaksan:港府執意推進《逃犯條例》修法民陣謹慎動員民眾抗爭2 (cropped).jpg|{{flagicon|Hong Kong}} '''[[Hong Kong]]'''&lt;br /&gt;Chief Executive '''[[John Lee]]'''
Talaksan:Prabowo Subianto in Brussels - 2025 - P067555-701105 (cropped).jpg|{{flagicon|IDN}} '''[[Indonesia]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Indonesia|Pangulong]] '''[[Prabowo Subianto]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 2).jpg|{{flagicon|JPN}} '''[[Japan]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Hapon|Punong Ministro]] '''[[Sanae Takaichi]]'''
Talaksan:Sanae Takaichi meets Lee Jae Myung 13 January 2026 (cropped 1).jpg|{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Timog Korea|Pangulong]] '''[[Lee Jae-myung]]'''
Talaksan:Anwar Ibrahim 2026 (crooped).jpg|{{flagicon|MAS}} '''[[Malaysia]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Malaysia|Punong Ministro]] '''[[Anwar Ibrahim]]'''
Talaksan:Claudia Sheinbaum in 2025 (3x4 cropped).jpg|{{flagicon|MEX}} '''[[Mexico]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Mexico|Pangulong]] '''[[Claudia Sheinbaum]]'''
Talaksan:Christopher Luxon 2025 (mid cropped).jpg|{{flagicon|NZL}} '''[[New Zealand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Bagong Zilandya|Punong Ministro]] '''[[Christopher Luxon]]'''
Talaksan:Papua New Guinean Prime Minister James Marape speaks to the press in Port Moresby, Papua New Guinea on May 22, 2023 - 52922397744 (cropped).jpg|{{flagicon|PNG}} '''[[Papua New Guinea]]'''&lt;br /&gt; [[Punong Ministro ng Papua New Guinea|Punong Ministro]] '''[[James Marape]]'''
Talaksan:José Balcázar.jpg|{{flagicon|PER}} '''[[Peru]]'''&lt;br /&gt; [[Pangulo ng Peru|Pangulong]] '''[[José María Balcázar]]'''
Talaksan:Bongbong Marcos in June 2025.jpg|{{flagicon|PHL}} '''[[Pilipinas]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] '''[[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]'''
Talaksan:Vladimir Putin (cropped).jpg|{{flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Rusya|Pangulong]] '''[[Vladimir Putin]]'''
Talaksan:Lawrence Wong 20260302.jpg|{{flagicon|SGP}} '''[[Singapore]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Singapore|Punong Ministro]] '''[[Lawrence Wong]]'''
Talaksan:林信義代表.jpg|{{flagicon|Taiwan}} '''[[Taiwan|Chinese Taipei]]'''&lt;br /&gt;Kinatawan ng Presidente ng Taiwan '''[[Lin Hsin-i]]'''
Talaksan:Anutin Charnvirakul 2026-05-08.jpg|{{flagicon|THA}} '''[[Thailand]]'''&lt;br /&gt;[[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro]] '''[[Anutin Charnvirakul]]'''
Talaksan:President Donald Trump accepts a DoorDash delivery outside of the Oval Office (55212094390) (cropped).jpg|{{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos ng Amerika]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] '''[[Donald Trump]]'''
{{flagicon|VIE}} 
Talaksan:To Lam on April 27, 2025 (cropped).jpg| {{flagicon|VIE}} '''[[Vietnam]]'''&lt;br /&gt;[[Pangulo ng Vietnam|Pangulong]] '''[[Tô Lâm]]'''
&lt;/gallery&gt;

== Mga taunang pagpupulong ==
[[Talaksan:APEC2005 Hanbok.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2005, Busan, Timog Korea]] 
[[Talaksan:APEC2006 Áo Dài.jpg|thumb|Pagtitipon ng APEC 2006, Hanoi, Vietnam]] 
[[Talaksan:APEC Australia 2007 leaders.jpg|thumb|right|Pagtitipon ng APEC 2007, Sydney, Awstralya]]
[[Talaksan:Apec 2013.jpg|thumb|right|Pagtitipon sa APEC Indonesia 2013]]

{| class=&quot;wikitable&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;
|+Mga taunang pagpupulong ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko
!#!! Petsa !! Punung-abalang kasapi !! Lokasyon !! Kasuotang pangkuha ng larawan !! Websayt
|-    
| Ika-1 || Nobyembre 6-7 1989 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Canberra]] || ||
|-    
| Ika-2 || Hulyo 29-31 1990  || {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] || ||
|-    
| Ika-3 || Nobyembre 12-14 1991 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Seoul]] || || 
|-    
| Ika-4 || Setyembre 10-11 1992 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || || 
|-    
| Ika-5 || Nobyembre 19-20 1993 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Blake Island]] || Dyaket na bombardero ||
|-    
| Ika-6 || Nobyembre 15-16 1994 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]]|| [[Bogor]] ||Barong [[Batik]]||
|-    
| Ika-7 || Nobyembre 18-19 1995 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Osaka]] ||Damit Pangkalakal||
|-    
| Ika-8 || Nobyembre 24-25 1996 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|| [[Maynila]] at [[Subic, Zambales|Subic]] ||[[Barong Tagalog]] || 
|-    
| Ika-9 || Nobyembre 24-25 1997 || {{flagicon|Canada}} [[Canada]]|| [[Vancouver]] || Dyaket na balat ||
|-    
| Ika-10 || Nobyembre 17-18 1998 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]|| [[Kuala Lumpur]] ||[[Batik]] ||  
|-    
| Ika-11 || Setyembre 12-13 1999 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]]|| [[Auckland]] ||Dyaket pandagat||
|-    
| Ika-12 || Nobyembre 15-16 2000 || {{flagicon|Brunei}} [[Brunei]]|| [[Bandar Seri Begawan]] ||Barong Kain Tenunan|| [http://www.apec2000.gov.bn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20030314093359/http%3A//www.apec2000.gov.bn/ |date=2003-03-14 }} 
|-    
| Ika-13 || Oktubre 20-21 2001 || {{flagicon|China}} [[Tsina]]|| [[Shanghai]] || Barong Tangzhuang || [http://www.china.org.cn/english/12585.htm]
|-   
| Ika-14 || Oktubre 26-27 2002 || {{flagicon|Mexico}} [[Mehiko]]|| [[Los Cabos]] ||Barong guwayabera||
|-   
| Ika-15 || Oktubre 20-21 2003 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]]|| [[Bangkok]] || Barong brokada ||
|-   
| Ika-16 || Nobyembre 20-21 2004 || {{flagicon|Chile}} [[Chile]]|| [[Santiago, Chile|Santiago]] || Barong tsamantos|| [http://www.apec2004.cl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200605101400/http://www.apec2004.cl/ |date=2020-06-05 }}
|-   
| Ika-17 || Nobyembre 18-19 2005 || {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]|| [[Busan]] || Hanbok ||
|-   
| Ika-18 || Nobyembre 18-19 2006 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Hanoi]] || Áo dài ||  [http://www.apec2006.vn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060225120827/http://www.apec2006.vn/ |date=2006-02-25 }}   
|-   
| Ika-19 || Setyembre 8-9 2007 || {{flagicon|Australia}} [[Australia]]|| [[Sydney]] || Drizabon at mga sumbrerong Akubra ||[http://www.apec2007.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }} 
|-   
| Ika-20 || Nobyembre 22-23 2008 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]]|| [[Lima]] ||   ||
|- 
| Ika-21 || Nobyembre 14-15 2009|| {{flagicon|Singapore}} [[Singapore]]|| [[Singapore]] ||   ||   
|- 
| Ika-22 || Nobyembre 13-14 2010 || {{flagicon|Japan}} [[Japan]]|| [[Yokohama]] || Kimono  ||
|-
| Ika-23 || Nobyembre 12–13 2011 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]|| [[Honolulu]] || Aloha Shirts
||
|-   
| Ika-24 || Setiyembre 9–10 2012 || {{flagicon|Russia}} [[Rusya]]|| [[Vladivostok]] || ||
|-
| Ika-25 || Oktubre 5–7 2013 || {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] || [[Bali]] || Barong [[Batik]]||
|-
| Ika-26 || Nobyembre 10–11 2014 || {{flagicon|China}} [[Tsina]] || [[Beijing]] || ||
|-
| Ika-27 || Nobyembre 18–19 2015 || {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] || [[Pasay]]|| [[Barong Tagalog]] ||apec2015.ph
|-
| Ika-28 || Nobyembre 19–20 2016 || {{flagicon|Peru}} [[Peru]] || [[Lima]] ||  ||
|-
| Ika-29 || Nobyembre 10–11 2017 || {{flagicon|Vietnam}} [[Vietnam]] || [[Da Nang]] ||  ||
|-
| Ika-30 || Nobyembre 17–18 2018 || {{flagicon|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea]] || [[Port Moresby]] ||  ||
|-
| Ika-31 || Nobyembre 16–17 2019 ''(Kinansela)'' || {{flagicon|Chile}} [[Chile]] || [[Santiago, Chile|Santiago]] ||  ||
|-
| Ika-32 || Nobyembre 20 2020 || {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] || [[Kuala Lumpur]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-33 || Nobyembre 12 2021 || {{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand]] || [[Auckland]] (Hinawakan ng halos) || ||
|-
| Ika-34 || Nobyembre 18–19 2022 || {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] || [[Bangkok]] ||  ||
|-
| Ika-35 || Nobyembre 15–17 2023 || {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] || [[San Francisco]] ||  ||
|-
|Ika-36
|Nobyembre 10–16 2024
|{{flagicon|Peru}} [[Peru]]
|[[Cusco]]
|
|
|-
|Ika-37
|Oktubre 31–Nobyembre 1 2025
|{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]]
|[[Gyeongju]]
|
|
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.apec.org/ Opisyal na Pahina ng Kooperasyong Pang-ekonomiko sa Asya-Pasipiko]
* [http://www.apec2007.org APEC 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119112409/http://www.apec2007.org/ |date=2010-11-19 }}, Opisyal na Websayt para sa taunang pagpupulong 2007
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form Mga Ulat sa Pagsasalik Serbisyong Pangkongreso (CRS) tungkol sa APEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921042543/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=apec&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-09-21 }} 
* [http://www.apecperu2008.info Mga Kabatiran at mga Balita tungkol sa APEC Peru 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601090216/http://www.apecperu2008.info/ |date=2008-06-01 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]
[[Kategorya:Asia-Pacific Economic Cooperation|*]]</text>
      <sha1>pp2j1wrxtd0v2pnjtjrbj447vd1jj0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paniniwala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65917</id>
    <revision>
      <id>2215895</id>
      <parentid>2215533</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <origin>2215895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40678" sha1="pxlzxswlsq3ilg3r9jaq056yadmh2c7" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!--Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa--&gt;{{About|kabuuang konsepto|pananaw sa relihiyon|Pananampalataya}}'''Paniniwalà''' ang subhetibong [[Ugali|pag-uugali]] ukol sa pagtiwala sa pagiging [[Katotohanan|totoo]] ng isang bagay o pananaw. Ito ang pananalig sa isang opinyon patungkol sa isang bagay, totoo man ito o hindi. Sa [[epistemolohiya]], ginagamit ang katagang ito upang tumukoy sa mga pag-uugali sa mundo na maaaring totoo o hindi. Para masabing naniniwala ang isang tao sa isang bagay, itinuturing niya ito bilang totoo. Halimbawa, sinasabing naniniwala siya sa pagiging bilog ng [[Daigdig]] kung sumasang-ayon siya sa [[Proposisyon|proposisyong]] &quot;bilog ang mundo&quot;. Hindi nangangailangan ng [[pagkilatis]] upang maniwala sa isang bagay; halimbawa, konti lamang ang tao na pinag-iisipan talaga kung sisikat ba ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] bukas nang umaga, dahil karamihan sa mga tao ay naniniwala na sisikat ang Araw bukas nang umaga. Hindi rin nangangailangan ang isang paniniwala na maranasan ng isang tao; halimbawa, masasabi pa rin ng isang tao na hindi nakaranas kailanman ng [[niyebe]] na puti ang niyebe dahil alam niyang puti ang niyebe batay sa mga nakaranas nito.

Maraming mga [[Pilosopiya|pilosopo]] sa kasaysayan ang sumubok na ilarawan ang paniniwala, mula sa pagiging isang representasyon ng mga maaaring maging ang [[mundo]] ayon kay [[Jerry Fodor]], pagtanggap sa mga bagay bilang totoo ayon kay [[Roderick Chisholm]], isang paraan upang ipaliwanag ang mga gawain ng isang tao ayon naman kina [[Daniel Dennett]] at [[Donald Davidson]], o bilang mga estado ng [[pag-iisip]] upang magawa ang isang bagay ayon naman kay [[Hilary Putnam]]. May mga ilan din na nagmumungkahi na malakihang baguhin ang ibig sabihin ng paniniwala, kabilang na ang pananaw na [[Materyalismong eliminatibo|eliminatibismo]], argumentong nagsasabi na walang katumbas sa [[kalikasan]] ang katutubong konsepto ng paniniwala ayon kay [[Paul Churchland]], at mga pormal na [[Epistemolohiya|epistemologo]] na gustong palitan ang pandalawahang pananaw sa paniniwala (kung naniniwala ka sa isang bagay o hindi) ng isang mas malayang sistema ng antas ng tiwala (maaaring medyo naniniwala ka sa isang bagay, hindi buong buo).

== Paglalarawan ==
Maraming mga paglalarawan sa mga pangunahing katangian ng paniniwala ang iminungkahi, ngunit walang kasunduan ang nabuo kung alin dito ang tama. Tradisyonal na nangungunang pananaw ang ''representasyonalismo'', ang pananaw na ang mga pag-uugali sa mga representasyon na karaniwang iniuugnay sa mga proposisyon ang mga pag-uugali sa isip na kumakatawan sa mga paniniwala. Ito ang bumubuo sa kaisipan ukol sa naturang pag-uugali. Salungat naman dito ang ''punsiyonalismo'', na nagtuturing sa mga paniniwala bilang mga punsiyon o gampanin sa pag-uugali. Ayon naman sa ''disposisyonalismo'', matutukoy ang mga paniniwala sa pag-uugali patungkol sa mga partikular na bagay. Madalas itong hinahanay sa ilalim ng punsiyonalismo dahil sa pagtuturing sa mga paniniwala bilang sanhi sa mga pag-uugali. Nakikilala naman sa modernong pilosopiya ang pananaw na ''interpretasyonismo'', na nagsasabing nakakaapekto o nakadepende ang paniniwala sa isang bagay sa interpretasyon ng iba ukol rito.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot;&gt;{{cite web |last1=Schwitzgebel |first1=Eric |date=2019 |title=Belief |trans-title=Paniniwala |url=https://plato.stanford.edu/entries/belief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115080001/https://plato.stanford.edu/entries/belief/ |archive-date=15 November 2019 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Representasyonalismo ===
Inilalarawan sa representasyonalismo ang mga paniniwala bilang mga [[representasyon ng kaisipan]]. Karaniwan itong itinuturing bilang mga bagay na may mga semantikal na katangian tulad ng pagkakaroon nito ng nilalaman, pagtutukoy sa iba, o pagiging totoo o hindi.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pitt&quot;&gt;{{cite web |last1=Pitt |first1=David |date=2020 |title=Mental Representation |trans-title=Representasyon ng Kaisipan |url=https://plato.stanford.edu/entries/mental-representation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806134216/https://plato.stanford.edu/entries/mental-representation/ |archive-date=6 August 2019 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Bumubuo ang mga paniniwala ng sarili nitong grupo ng mga representasyon sa kaisipan dahil hindi nito nangangailangan ng [[karanasan]] para kumatawan sa isang bagay, di kagaya ng [[persepsiyon]] o mga [[Alaala|alaalang]] malakabanata.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot;&gt;{{cite book |last1=Borchert |first1=Donald |url=https://philpapers.org/rec/BORMEO |title=Macmillan Encyclopedia of Philosophy |date=2006 |publisher=Macmillan |edition=2 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Pilosopiya ng Macmillan |chapter=Belief |trans-chapter=Paniniwala |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112065913/https://philpapers.org/rec/BORMEO |archive-date=12 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, itinuturing ang mga paniniwala bilang mga [[pag-uugali sa mga proposisyon]], na pawang walang karanasang kinakailangan. Bilang pag-uugali, malalarawan ang mga paniniwala batay sa nilalaman nito at modo.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Nilalalaman ng [[pag-uugaling pangkaisipan]] ang pag-uugaling itinuon sa isang bagay, habang nakadirekta naman ang mga proposisyonal na pag-uugali sa mga [[proposisyon]].&lt;ref name=&quot;Pitt&quot; /&gt; Naitatangi ang mga paniniwala mula sa ibang mga proposisyonal na pag-uugali tulad ng [[pagnanais]] sa paraan kung paano ito idinidirekta sa proposisyon. Sinusubukan ng mga paniniwala na kumakatawan sa nangyayari sa mundo, hindi subukan baguhin ito kagaya ng sa pagnanais.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Halimbawa, kung naniniwala si Juan na magiging maaraw ngayon, may pag-uugaling pangkaisipan siya para sa proposisyong &quot;Magiging maaraw ngayon&quot; na magkukumpirma na tama ang proposisyong ito. Iba ito sa pagnanais ni Jose na maging maaraw ngayon, kahit na pareho sila ni Juan ng pag-uugali sa parehong proposisyon. Minsang inilalarawan ang mga paniniwala bilang nakapokus sa [[katotohanan]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Fassio |first1=Davide |title=Aim of Belief |trans-title=Hangarin ng Paniniwala |url=https://iep.utm.edu/beli-aim/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211210202/https://iep.utm.edu/beli-aim/ |archive-date=11 February 2021 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Makikita ang pokus na ito sa tendensiya ng mga tao na [[Pagbabago ng isip|magbago ng isip]] kapag may mga bagong patunay na nagpapatunay na mali ang isang paniniwala. Sa ganitong pananaw, maaaring magbago ng isip si Juan pagkarinig niya na magiging masama ang panahon, ngunit hindi ganito ang kaso ni Jose.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Maraming mga paraan para matukoy kung paano nabubuo ang mga representasyong ito sa kaisipan. Isa sa mga ito ang [[hinuhang wika ng kaisipan]], na nagsasabing parang [[wika]] ang estraktura ng mga representasyon sa kaisipan, na minsang tinatawag na {{Lang|en|mentalese}} sa [[wikang Ingles]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Katz |first1=Matthew |title=Language of Thought Hypothesis |trans-title=Hinuhang WIka ng Kaisipan |url=https://iep.utm.edu/lot-hypo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228211147/https://iep.utm.edu/lot-hypo/ |archive-date=28 February 2021 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Kagaya ng mga regular na wika, nangangailangan ito ng mga simpleng elemento na pinagsasama-sama ayon sa mga tuntunin ng [[sintaksis]] para makabuo ng mas komplikadong mga elemento na gumaganap bilang mga mayhawak ng kahulugan. Sa pananaw na ito, masasabing nagtatabi ang kaisipan ng isang komplikadong elemento kapag may pinaniniwalaan ito. Hiwa-hiwalay bale ang mga paniniwala dahil pawang mga magkakaibang elemento ang mga ito sa isa't isa. Alternatibo sa ganitong pananaw ang tinatawag na ''mala-mapang pag-iisip'', na gumagamit ng metaporikal na mapa para ilarawan ang kalikasan ng mga paniniwala. Ayon sa pananaw na ito, hindi dapat isinasakodigo ang mga paniniwala bilang mga nagkakaibang pangungusap kundi bilang mapa ng impormasyon. Halimbawa, ang pagiging malayo ng isang lugar mula sa iba ay maaaring maipahayag bilang pangungusap sa isang wika gayundin bilang relasyon ng distansiya ng mga lugar sa isa't isa sa kaisipan.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

=== Punsiyonalismo ===
Nagkakaiba ang punsiyonalismo sa representasyonalismo sa pagturing nito sa mga paniniwala bilang mga punsiyon o gampanin na ginagawa ng mga ito.&lt;ref name=&quot;Levin&quot;&gt;{{cite web |last1=Levin |first1=Janet |date=2018 |title=Functionalism |trans-title=Punsiyonalismo |url=https://plato.stanford.edu/entries/functionalism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418140903/http://plato.stanford.edu/entries/functionalism/ |archive-date=18 April 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Polger&quot;&gt;{{cite web |last1=Polger |first1=Thomas W. |title=Functionalism |trans-title=Punsiyonalismo |url=https://iep.utm.edu/functism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519120233/https://www.iep.utm.edu/functism/ |archive-date=19 May 2019 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Madalas itong isama sa ideya na puwedeng maipagtanto ang parehong paniniwala sa samu't saring paraan kaya hindi mahalaga kung paano ito napagtanto basta parehas itong gumanap bilang ang sanhi.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bickle |first1=John |date=2020 |title=Multiple Realizability |trans-title=Iba-ibang Pagtanto |url=https://plato.stanford.edu/entries/multiple-realizability/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316094454/https://plato.stanford.edu/entries/multiple-realizability/ |archive-date=16 March 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Kumbaga, kagamitan sa pag-inom pa rin ang [[baso]] kahit na gawa ito sa [[plastik]] o [[bakal]]. Ganito tinitingnan ng mga punsiyonalista ang mga paniniwala sa isipan.&lt;ref name=&quot;Levin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Polger&quot; /&gt; Kabilang sa mga gampanin na mahalaga sa mga paniniwala ang relasyon ng mga ito sa [[persepsiyon]] at [[gawain]]: madalas na nagmumula ang mga paniniwala sa persepsiyon, at dahilan ng mga gawain ang mga paniniwala. Halimbawa, dahil nakita ng isang tao na nakapula na ang [[ilaw-trapiko]] kaya may nabuo ang paniniwala niyang nakapula na ang ilaw-trapiko, kaya hininto niya ang kanyang [[sasakyan]]. Ipinagpapalagay ng mga punsiyonalista na paniniwala ang resulta ng persepsiyon na nagpapabago sa pag-uugali.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Iniuugnay minsan bilang isang partikular na anyo ng punsiyonalismo ang pananaw na disposisyonalismo.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Tinitingnan sa pananaw na ito ang mga paniniwala bilang mga dahilan ng pag-uugali o bilang mga [[disposisyon]] upang gumanap.&lt;ref name=&quot;Quilty-Dunn&quot;&gt;{{cite journal |last1=Quilty-Dunn |first1=Jake |last2=Mandelbaum |first2=Eric |date=1 September 2018 |title=Against dispositionalism: belief in cognitive science |trans-title=Kontra disposisyonalismo: paniniwala sa agham pangkaisipan |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=175 |issue=9 |pages=2353–2372 |doi=10.1007/s11098-017-0962-x |issn=1573-0883 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Audi&quot;&gt;{{cite book |last1=Audi |first1=Robert |url=https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2 |title=The Cambridge Dictionary of Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |chapter=Belief |access-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414132344/https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2 |archive-date=14 April 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, iniuugnay ang pagkakaroon ng pagkain sa lamesa sa pagkumpirma sa iba na may pagkain sa lamesa kung tanungin at pumunta sa naturang lamesa para kumain kung nagugutom.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Bagamat napagkakasunduan ng mga pilosopo na hinuhulma ng mga paniniwala ang pag-uugali, pinagtatalunan sa kasalukuyan kung maaari bang bigyang-kahulugan ang mga paniniwala batay lamang sa gampanin nito upang maganap ang isang partikular na pag-uugali.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Quilty-Dunn&quot; /&gt;

=== Interpretasyonismo ===
Ayon sa pananaw na interpretasyonismo, nakadepende ang mga paniniwala ng isang entidad sa interpretasyon ng iba sa naturang entidad.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Child1&quot; /&gt; Ipinagpapalagay ng isa sa mga pangunahing pilosopo ng pananaw na ito na si [[Daniel Dennett]] na nilalapatan ng mga tao ang mga entidad ng kani-kanilang paniniwala para mahulaan ang pag-uugali nito. Malalarawan ang mga entidad na may simpleng pag-uugali gamit ang mga pisikal na batas o batay sa gampanin nito. Tinatawag ito ni Dennett bilang ang &quot;pisikal na paninindigan&quot; at &quot;paninindigan sa disenyo&quot;. Naiiba ang mga ito sa tinatawag na [[intensiyonal na paninindigan]], na nilalapat sa mga entidad na may mas komplikadong pag-uugali sa pamamagitan ng paglalapat sa mga ito ng mga paniniwala at pagnanais.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dennett |first1=Daniel |url=https://mitpress.mit.edu/books/intentional-stance |title=The Intentional Stance |date=1989 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-04093-8 |language=en |trans-title=Ang Intensiyonal na Paninindigan |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415044716/https://mitpress.mit.edu/books/intentional-stance |archive-date=15 April 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dennett |first1=Daniel C. |date=1988 |title=Précis of ''The Intentional Stance'' |trans-title=Presi ng &quot;Ang Intensiyonal na Paninindigan&quot; |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=495–505 |citeseerx=10.1.1.1026.2283 |doi=10.1017/S0140525X00058611 |s2cid=145750868}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, maaaring mahulaan na susubukan mag-tres ng isang manlalaro ng [[basketbol]] sa mga huling sandali ng isang dikit na laro kung ilalapat ng ibang mga tao ang kanilang pagnanais na manalo ang koponan ng naturang manlalaro at ang paniniwala na ang galaw na ito ang magpapanalo sa kanila. Kumbaga, sumasang-ayon ang isang entidad sa isang paniniwala kung magagamit ang paniniwalang ito para mahulaan ang gagawin nito. Nakadepende sa interpretasyon ang pagkakaroon ng paniniwala dahil maaaring may iba pang kasinggandang paraan para sa mahulaan ang gagawin ng isang entidad.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Sa madaling salita, hindi lamang tres ang posibleng magpanalo sa naturang larong yon; maaaring subukan ng manlalaro na ipasa ang bola sa isang kakamping mas malapit sa basket para subukang tumira ng dos. Bukod sa pananaw ni Dennett, isa ring kilalang anyo ng pananaw na ito ang nagmula kay [[Donald Davidson]],&lt;ref name=&quot;Child1&quot;&gt;{{cite book |last1=Child |first1=William |url=https://philpapers.org/rec/CHICIA |title=Causality, Interpretation, and the Mind |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press |year=1994 |language=en |trans-title=Kasanhian, Interpretasyon, at ang Isip |chapter=Interpretationism |trans-chapter=Interpretasyonalismo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505023634/http://philpapers.org/rec/CHICIA |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; na gumamit ng isang [[palaisipang eksperimento]] na [[radikal na interpretasyon]], kung saan ang layunin ay bigyang-katuwiran ang pag-uugali at wika ng isang tao nang walang impormasyon patungkol sa wika nitong tao. Nasa mananalita ang pokus ng prosesong ito ng paglalapat ng paniniwala at pagnanais. Maaaring masabi na tunay ngang may ganitong paniniwala ang isang tao kung matagumpay na naipakita niya ito batay sa prinsipyo.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Maaaring isama sa interpretasyonismo ang eliminatibismo at instrumentalismo. Ayon sa eliminatibismo, hindi totoo na may paniniwala. Sumasang-ayon sa pananaw na ito ang instrumentalismo, ngunit naniniwala pa rin ito sa kahalagahan ng paglalapat ng paniniwala.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Kumbaga, magagamit pa rin ang mga paniniwala upang mahulaan ang gagawin ng isang entidad kahit na hindi ito totoo. Ipinagpapalagay na magagamit ang interpretasyonismo sa realidad: na naniniwala talaga ang mga entidad sa mga paniniwalang ito kaya nagiging sanhi ito ng mga pag-uugali.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Child |first1=William |url=https://philpapers.org/rec/CHICIA |title=Causality, Interpretation, and the Mind |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press |year=1994 |language=en |trans-title=Kasanhian, Interpretasyon, at ang Isip |chapter=Causalism and Interpretationism: The Problem of Compatibility |trans-chapter=Kosalismo at Interpretasyonalismo: Ang Problema ng Kompatibilidad |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505023634/http://philpapers.org/rec/CHICIA |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, maaaring kailanganing tingnan ang interpretasyonismo bilang isang [[pamamaraan]] at hindi [[ontolohiya]] kung ganito nga ang kaso.&lt;ref name=&quot;Child1&quot; /&gt;

== Uri ==
Maaaring igrupo ang mga paniniwala batay sa kanilang estadong ontolohikal, antas, o mga katangiang semantikal.

=== Pinag-iisipan at disposisyonal ===
Para masabing kasalukuyang pinag-iisipan ang isang paniniwala, kailangang aktibo itong nasa isip ng tao. Tinatawag itong {{Lang|en|occurrent belief}} sa wikang Ingles.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Halimbawa, ang paniniwalang nasa [[Albay]] ang [[bulkang Mayon]] ay masasabing nasa isip ng isang tao kung kasalukuyan niya itong pinag-iisipan, marahil bilang resulta ng pagbabasa niya patungkol sa mga bulkan sa Pilipinas o di kaya dahil nagpaplano siyang pumunta roon. Gayunpaman, hindi lahat ng mga paniniwala ng isang tao ay aktibong pinag-iisipan; karamihan sa mga ito ay pawang disposisyonal lamang o nasa &quot;likuran&quot; ng isip. Halimbawa, ang paniniwala na mas higit ang bilang na 23 kesa 22 ay disposisyonal para sa karamihan ng mga tao, liban siguro sa mga [[Pagkukuwenta|nagkukuwenta]] sa kasalukuyan na kasama ang bilang na yon.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Minsan iniuugnay ang dalawang uri na ito sa pagtatangi sa pagitan ng may malay na paniniwala sa mga walang malay na paniniwala.&lt;ref name=&quot;Bartlett&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bartlett |first1=Gary |date=2018 |title=Occurrent States |trans-title=Mga Estadong Pinag-iisipan |url=https://philpapers.org/rec/BAROS-4 |url-status=live |journal=Canadian Journal of Philosophy |language=en |volume=48 |issue=1 |pages=1–17 |doi=10.1080/00455091.2017.1323531 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504181849/https://philpapers.org/rec/BAROS-4 |archive-date=4 May 2021 |access-date= |s2cid=220316213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Frise&quot;&gt;{{cite journal |last1=Frise |first1=Matthew |date=2018 |title=Eliminating the Problem of Stored Beliefs |trans-title=en |url=https://philpapers.org/rec/FRIETP-3 |url-status=live |journal=American Philosophical Quarterly |language=Pagbubura sa problema ng mga nakatabing paniniwala |volume=55 |issue=1 |pages=63–79 |doi=10.2307/45128599 |jstor=45128599 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601042950/https://philpapers.org/rec/FRIETP-3 |archive-date=1 June 2021 |access-date= |doi-access=free |s2cid=149057271}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ipinagpapalagay ng ilang mga pilosopo na hindi magkatugma ang dalawang klase ng pag-uuri na ito, dahil patuloy pa ring hinuhulma ng mga paniniwala ang gawain ng isang tao kahit na hindi aktibo niyang pinag-iisipan ang mga ito.  Sa ganitong kaso, tinatawag itong walang malay na paniniwalang pinag-iisipan.&lt;ref name=&quot;Bartlett&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, tumutukoy ang pagiging &quot;pinag-iisipan&quot; rito sa pagiging aktibo nito sa isip, mapa-may malay man o wala.&lt;ref name=&quot;Frise&quot; /&gt;

Hindi pareho ang disposisyonal na paniniwala sa disposisyon para maniwala. Halimbawa, iba ang paniniwalang umuulan ngayon dahil nakita mo mismo na umuulan sa paniniwalang umuulan nang walang kaakibat na karanasan. Masasabi dito na may disposisyon para maniwala ngunit walang tunay na paniniwalang disposisyonal.&lt;ref name=&quot;Audi&quot; /&gt; Sa pananaw ng mga disposisyonalista, walang paniniwala na aktibong pinag-iisipan dahil lahat ng mga paniniwala ay pawang mga disposisyon lamang.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

=== Buo at bahagya ===
Isa sa mga mahahalagang pagtatalo sa [[epistemolohiya]] ay pumapatungkol sa pagiging &quot;buo&quot; o &quot;bahagya&quot; ng isang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Genin&quot;&gt;{{cite web |last1=Genin |first1=Konstantin |last2=Huber |first2=Franz |date=2021 |title=Formal Representations of Belief |trans-title=Mga Pormal na Representasyon sa Paniniwala |url=https://plato.stanford.edu/entries/formal-belief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164951/https://plato.stanford.edu/entries/formal-belief/ |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Masasabing buo ang paniniwala kung naniniwala o hindi naniniwala ang isang tao sa isang bagay. Karaniwang sapat na ito para maintindihan ang pang-araw-araw na paniniwala batay sa wika, kagaya halimbawa ng paniniwala nang buo sa pagiging mas malaki ng [[Daigdig]] kesa sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]. Gayunpaman, hindi lahat ng paniniwala ay sigurado; halimbawa, mas sigurado ang isang tao na mas malaki ang Daigdig sa Buwan kesa sa pagiging mas malaki ng Daigdig sa [[Benus (planeta)|Benus]]. Mas mailalarawan ang mga ganitong kaso sa pamamagitan ng pagbibigay ng antas ng paniniwala patungkol sa isang bagay, na tinatawag na [[Kredensiya (estadistika)|kredensiya]].&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Olsson&quot;&gt;{{cite book |last1=Olsson |first1=Erik J. |url=https://philpapers.org/rec/OLSBE |title=Introduction to Formal Philosophy |date=2018 |publisher=Springer |pages=431–442 |language=en |trans-title=Panimula sa Pormal na Pilosopiya |chapter=Bayesian Epistemology |trans-chapter=Epistemolohiyang Bayesian |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516095057/https://philpapers.org/rec/OLSBE |archive-date=16 May 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mas mataas ang antas sa isang paniniwala, mas sigurado ang isang tao tungkol sa paniniwala na yon.&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot;&gt;{{cite book |last1=Hartmann |first1=Stephan |url=https://philpapers.org/rec/BOVSIO |title=The Routledge Companion to Epistemology |last2=Sprenger |first2=Jan |date=2010 |publisher=London: Routledge |pages=609–620 |language=en |trans-title=Ang Katulong sa Epistemolohiya ng Routledge |chapter=Bayesian Epistemology |trans-chapter=Epistemolohiyang Bayesian |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516095047/https://philpapers.org/rec/BOVSIO |archive-date=16 May 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itong isinusulat sa [[pormal na wika]] bilang isang eskala mula 1 pababa sa 0, kung saan kumakatawan ang 1 sa isang buong paniniwala habang 0 ang buong kawalang-tiwala sa paniniwala. Sa [[Epistemolohiyang bayesian|paraang Bayesian]], inilalarawan ang mga paniniwala batay sa [[subhetibong probabilidad]]:&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hájek |first1=Alan |date=2019 |title=Interpretations of Probability: The Subjective Interpretation |trans-title=Mga Interpretasyon ng Probabilidad: Ang Subhetibong Interpretasyon |url=https://plato.stanford.edu/entries/probability-interpret/#SubPro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217013520/https://plato.stanford.edu/entries/probability-interpret/#SubPro |archive-date=17 February 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pettigrew&quot;&gt;{{cite journal |last1=Pettigrew |first1=Richard |date=2018 |title=Précis of Accuracy and the Laws of Credence |trans-title=Presi ng Katumpakan at ang mga Batas ng Kredensiya |url=https://philpapers.org/rec/PETPOA-3 |url-status=live |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=96 |issue=3 |pages=749–754 |doi=10.1111/phpr.12501 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601042948/https://philpapers.org/rec/PETPOA-3 |archive-date=1 June 2021 |access-date= |hdl-access=free |hdl=1983/d9f3e1c4-1bc9-4e04-b74c-dba4eb795393}}&lt;/ref&gt; halimbawa, kumakatawan ang antas na 0.9 sa paniniwalang &quot;uulan bukas&quot; sa 90% kasiguraduhan ng isang tao sa paniniwalang ito (sa kabaligtaran, 10% siyang hindi sigurado). Ginagamit sa pananaw na ito ang relasyong ito sa pagitan ng paniniwala at probabilidad para bigyang-katuturan ang rasyonalidad gamit ang mga batas ng [[probabilidad]].&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot; /&gt; Kabilang dito ang mga batas na sinkroniko na nagdidikta sa kung anong dapat paniwalaan ng isang tao sa partikular na panahon na yon, at mga batas na diakroniko na nagdidikta naman sa papaano magbabago ng isip ang isang tao sa harap ng mga bagong patunay na tumataliwas sa kanyang kasalukuyang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Olsson&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot; /&gt;

Sentro sa pagtatalo ukol sa mga buo at bahagyang paniniwala ang tanong na kung tunay nga bang magkahiwalay na uri ang mga ito sa isa't isa o kung kaya bang maipaliwanag ang isang uri gamit ang kabila.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Isa sa mga tugon para sa tanong na ito ang tinatawag na ''tesis na Locke'' na unang iprinesenta ni [[Richard Foley]] noong 1992.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hawthorne |first=James |url=https://philpapers.org/rec/HUBDOB |title=Degrees of belief |date=2009 |publisher=Springer |isbn=9781402091971 |editor-last=Huber |editor-first=Franz |location=London |language=en |trans-title=Antas ng paniniwala |chapter=The Lockean Thesis and the Logic of Belief |trans-chapter=Ang Tesis na Locke at ang Lohika ng Paniniwala |editor-last2=Schmidt-Petri |editor-first2=Christopher |chapter-url=https://philpapers.org/rec/HAWTLT |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Foley, pangunahin ang mga bahagyang paniniwala, at masasabing buo ang isang paniniwala kung lumagpas ito sa isang partikular na antas.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dorst |first1=Kevin |date=2019 |title=Lockeans Maximize Expected Accuracy |trans-title=Minamaksima ng mga Maka-Locke ang Inaasahang Katumpakan |url=https://philpapers.org/rec/DORLME-2 |url-status=live |journal=Mind |language=en |volume=128 |issue=509 |pages=175–211 |doi=10.1093/mind/fzx028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020201413/https://philpapers.org/rec/DORLME-2 |archive-date=20 October 2020 |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Locke |first1=Dustin Troy |date=2014 |title=The Decision-Theoretic Lockean Thesis |trans-title=Ang Desisyon-Teoretikong Tesis na Locke |url=https://philpapers.org/rec/LOCTDL |url-status=live |journal=Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=28–54 |doi=10.1080/0020174x.2013.858421 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20160705133728/http://philpapers.org/rec/LOCTDL |archive-date=5 July 2016 |access-date= |s2cid=85521556}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, ang halagang 0.9 pataas ay masasabing buong paniniwala. Sa kabilang banda, maaaring tingnan ang mga bahagyang paniniwala bilang mga buong paniniwala na may probabilidad na kasama.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, ang pagiging 0.9 ng paniniwalang &quot;uulan bukas&quot; ay katumbas ng buong paniniwala sa paniniwalang &quot;90% sigurado na uulan bukas&quot;. Tinitingnan naman sa isang pananaw ang mga antas ng paniniwala bilang mga antas ng disposisyon para magbago ng isip ang isang tao patungkol sa isang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, parehong buo ang paniniwala na may antas na 0.6 at 0.9; nagkakaiba lamang ito sa posibilidad na magbago ng isip: mas mataas ang tiyansang magbabago ng isip ang antas na 0.6 kesa sa kabila.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;

=== Paniniwala ''sa'' at paniniwala ''na'' ===
Tradisyonal na nakapokus ang mga pilosopo sa kanilang mga pagsisiyasat sa mga pananaw na ''paniniwala na'' ({{Lang|en|belief that}}).&lt;ref name=&quot;Price&quot;&gt;{{cite journal |last1=Price |first1=H. H. |date=1965 |title=Belief 'In' and Belief 'That' |trans-title=Paniniwala Sa at Paniniwala Na |url=https://philpapers.org/rec/PRIBIA |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=5–27 |doi=10.1017/S0034412500002304 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601043007/https://philpapers.org/rec/PRIBIA |archive-date=1 June 2021 |access-date= |s2cid=170731716}}&lt;/ref&gt; Maaari itong ilarawan bilang isang proposisyonal na pag-uugali sa isang bagay na maaaring [[totoo]] o [[Kasinungalingan|hindi]]. Samantala, madalas namang tumutukoy ang ''paniniwala sa'' ({{Lang|en|belief in}}) sa mga bagay na tungkol sa pagtiwala o [[pananampalataya]] sa pananaw na madalas itong tumutukoy sa mga pag-uugali ng mga persona.&lt;ref name=&quot;Price&quot; /&gt; Malaki ang gampanin ng ''paniniwala sa'' sa maraming mga [[Tradisyong pangrelihiyon|tradisyong panrelihiyon]] kung saan isa sa mga pangunahing [[birtud]] nito sa mga tagasunod ay ang ''paniniwala sa Diyos''.&lt;ref name=&quot;Williams&quot;&gt;{{cite journal |last1=Williams |first1=John N. |date=1992 |title=Belief-in and Belief in God |trans-title=Paniniwala Sa at Paniniwala sa Diyos |url=https://philpapers.org/rec/WILBAB-3 |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=28 |issue=3 |pages=401–406 |doi=10.1017/s0034412500021740 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519211421/https://philpapers.org/rec/WILBAB-3 |archive-date=19 May 2021 |access-date= |s2cid=170864816}}&lt;/ref&gt; Madalas na maliit ang pagkakaiba ng ''paniniwala sa'' at ''paniniwala na'' dahil madalas na maisasalin ang mga pahayag na ''paniniwala sa'' gamit rin ang ''paniniwala na''.&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Macintosh |first1=J. J. |date=1994 |title=Belief-in Revisited: A Reply to Williams |trans-title=Pagbisita Muli sa Paniniwala Sa: Tugon kay Williams |url=https://philpapers.org/rec/MACBRA-4 |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=30 |issue=4 |pages=487–503 |doi=10.1017/S0034412500023131 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929102145/https://philpapers.org/rec/MACBRA-4 |archive-date=29 September 2020 |access-date= |s2cid=170786861}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, maaaring sabihin ang pahayag na &quot;''paniniwala sa'' multo&quot; sa pahayag na &quot;''paniniwala na'' may multo&quot;.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Sa ganitong kaso, ginagamit ang ''paniniwala sa'' sa mga entidad na hindi totoo, o hindi mapatunayan ang katotohanan. Gayunpaman, hindi lahat ng mga paggamit sa ''paniniwala sa'' ay pumapatungkol sa [[Pag-iral|pagkakaroon]] ng isang bagay, maaari din itong gamitin bilang [[papuri]] sa isang bagay.&lt;ref name=&quot;Price&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Macintosh&quot;&gt;{{cite book |last1=Macintosh |first1=Jack |url=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Oxford sa Pilosopiya |chapter=Belief-in |trans-chapter=Paniniwala Sa |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129082636/https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |archive-date=29 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong gamitin sa mga ''paniniwala na'', halimbawa, ang ''paniniwala na'' may [[kasal]] ay masasalin bilang ''paniniwala sa'' pagiging mabuti ng kasal.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Ginagamit ang ''paniniwala sa'' sa ganitong pananaw pagdating sa pagpapahayag ng [[tiwala sa sarili]] o pagtiwala sa kanyang abilidad.

Ginagamit ng mga manananggol ng ''paniniwala sa'' ang argumentong ito para ikatuwiran na masusuri ang katagang ''paniniwala sa Diyos'' sa kaparehong paraan, na ang ''paniniwala sa'' [[pagkakaroon ng Diyos]] na may mga katangiang kagaya ng [[omnipotensiya]] at [[omnisiyensiya]]. Sa kabilang banda, bagamat maaaring maisalin ang mga ''paniniwala na'' bilang mga ''paniniwala sa'', ipinagpapalagay ng ilang pilosopo na may mga bagay na ''paniniwala na'' na hindi maisasalin bilang ''paniniwala sa''.&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot; /&gt; Halimbawa, ang ''paniniwala na'' may [[mithiin]] ay maaaring magkaroon ng ''paniniwala sa'' kabutihan ng mithiin na ito, ngunit may dagdag itong positibong pag-uugali para makamit ang mithiin na ito na lagpas sa pagiging isang hamak na proposisyonal na pag-uugali na lamang.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Kung gagamitin ang pananaw na ito sa ''paniniwala sa'' Diyos, maaaring tingnan ito ng mga kontra sa reduktibong pagtingin ang ''paniniwala sa'' Diyos bilang isang kinakailangang kondisyon para sa ''paniniwala na'' may Diyos, ngunit hindi ito sapat.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot; /&gt;

=== ''De dicto'' at ''de re'' ===
{{Main|De dicto at de re}}
Pumapatungkol ang pagkakaiba ng mga katagang {{Lang|la|de dicto}} (&quot;kung ano ang sinabi&quot;) at {{Lang|la|de re}} (&quot;tungkol sa sinabi&quot;) sa mga katangiang semantikal ng mga paniniwala na nilalapat ng mga katagang kagaya ng mga pangalan o pantukoy.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Broackes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Broackes |first1=Justin |date=1986 |title=Belief de Re and de Dicto |trans-title=Paniniwalang de dicto at de re |url=https://philpapers.org/rec/BROBDR |url-status=live |journal=Philosophical Quarterly |language=en |volume=36 |issue=144 |pages=374–383 |doi=10.2307/2220191 |jstor=2220191 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193918/http://philpapers.org/rec/BROBDR |archive-date=17 November 2016 |access-date=}}&lt;/ref&gt; Sa mga karaniwang konteksto, hindi nagbabago ang [[halaga ng katotohanan]] ng isang pangungusap kapag pinalitan ang mga kaugnay na kataga. Halimbawa, dahil parehas lang naman na tumutukoy sa iisang tao ang mga pangalang &quot;[[Superman]]&quot; at &quot;Clark Kent&quot;, puwedeng palitan ang mga katagang ito ng isa't isa sa isang pangungusap; puwedeng maging &quot;malakas si Superman&quot; ang pangungusap na &quot;malakas si Clark Kent&quot; nang hindi nagbabago ang katotohanan o paniniwala ng iba. Gayunpaman, mas komplikado ang kaso sa paglalapat ng mga paniniwala; naniniwala si Lois Lane na malakas si Superman pero hindi si Clark Kent.&lt;ref name=&quot;Nelson&quot;&gt;{{cite web |last1=Nelson |first1=Michael |title=Propositional Attitude Reports: The De Re/De Dicto Distinction |trans-title=Mga Ulat sa Pag-uugaling Proposisyonal: Ang Pagkakaibang De Re / De Dicto |url=https://plato.stanford.edu/entries/prop-attitude-reports/dere.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413223910/https://plato.stanford.edu/entries/prop-attitude-reports/dere.html |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Masasabi na ang paniniwalang ito ni Lane ay {{Lang|la|de dicto}} dahil sa pananaw niya, hindi iisa sina Superman at Clark Kent kaya hindi posible na porket malakas si Superman ay malakas rin si Clark Kent. Sa kabilang banda, sa pananaw na {{Lang|la|de re}}, parehong naniniwala si Lane sa pagiging malakas ng dalawa dahil iisang tao lamang sila.&lt;ref name=&quot;Broackes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nelson&quot; /&gt; Tinatawag ang mga kontekstong {{Lang|la|de dicto}} bilang mga [[Malabong konteksto|kontekstong malabo ang tinutukoy]] habang malinaw ang tinutukoy naman sa mga kontekstong {{Lang|la|de re}}.&lt;ref name=&quot;Nelson&quot; /&gt;

=== Paniniwalang pangmasa ===
Tinatawag na mga paniniwalang pangmasa ang mga paniniwala na kolektibong pinaniniwalaan ng masa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last1=Dancy |first1=Jonathan |author-link1=Jonathan Dancy |url=https://books.google.com/books?id=WToMZZoTu_QC |title=A Companion to Epistemology |publisher=Content Technologies Inc. |year=2014 |isbn=978-1-4784-0002-8 |edition=2 |series=Just the Facts101 |language=en |trans-title=Katulong sa Epistemolohiya |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt; Ayon sa sosyologong si [[Émile Durkheim]], kagaya ng mga [[panlipunang katotohanan]], pawang mga paniniwala ng mga [[Grupo (sosyolohiya)|panlipunang grupo]] ang mga paniniwalang ito di tulad ng mga pansariling paniniwala, bagamat ang pananaw na ito ay &quot;medyo di-sikat&quot; ayon kay [[Jonathan Dancy]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Nagpresenta naman si [[Margaret Gilbert]] ng kahalintulad na pananaw ukol sa dami ng mga taong sumasang-ayon bilang isang indibiduwal na tumatanggap ng isang paniniwala. Ayon kay Gilbert, hindi kailangan ng isang tao na personal na maniwala sa isang bagay upang maniwala sa paniniwala ng kanyang grupo.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gilbert |first=Margaret |date=1987 |title=Modelling collective belief |trans-title=Pagmomodelo sa paniniwalang pangmasa |journal=Synthese |language=en |volume=73 |issue=1 |pages=185–204 |doi=10.1007/bf00485446 |issn=0039-7857 |s2cid=46976878}}&lt;/ref&gt; Maaaring gumanap ang mga paniniwalang pangmasa bilang paraan ng pagkontrol sa lipunan,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Innes |first1=Martin |url=https://books.google.com/books?id=jwBEBgAAQBAJ |title=Understanding Social Control: Deviance, crime and social order |date=16 December 2003 |publisher=McGraw-Hill Education (UK) |isbn=978-0-335-22588-0 |series=UK Higher Education OUP Humanities &amp; Social Sciences Criminology |publication-place=Maidenhead, Reyno Unido |page=22 |language=en |trans-title=Pag-unawa sa Pagkontrol sa Lipunan: Pagtaliwas, krimen, at kaayusang panlipunan |chapter=A history of the idea of social control |trans-chapter=Kasaysayan ng ideya ng pagkontrol sa lipunan |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt; kagaya ng pagtukoy sa mga taong gumagawa heresiya o tumataliwas sa inaasahan ng lipunan.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sandkühler |first1=Hans Jörg |url=https://books.google.com/books?id=py412Sy7XpwC |title=Rethinking Epistemology |date=23 December 2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-025357-3 |editor-last1=Abel |editor-first1=Günter |editor-link1=Günter Abel |series=Berlin Studies in Knowledge Research |volume=1 |publication-place=Berlin |page=185 |language=en |trans-title=Pag-iisip Muli sa Epistemolohiya |chapter=Critique of Representation: Cultures of Knowledge - Humanly Speaking |trans-chapter=Kritik sa Representasyon: Mga Kultura ng Kaalaman - sa Makataong Pananaw |quote= |access-date= |editor-last2=Conant |editor-first2=James |editor-link2=James F. Conant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Visano |first1=L. A. |url=https://books.google.com/books?id=g7ZIAAAAYAAJ |title=Crime and Culture: Refining the Traditions |publisher=Canadian Scholars Press |year=1998 |isbn=978-1-55130-127-3 |publication-place=Toronto |page=51 |language=en |trans-title=Krimen at Kultura: Paghuhulma sa mga Tradisyon |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt;

=== Teorya ng ordinaryo ===
Tinatawag na mga teorya ng ordinaryo ({{Lang|en|lay theory}}) ang mga impormal na [[Teorya|teoryang]] tungkol sa mga bagay na inaasahang alam na ng mga tao. Madalas na ipinapaliwanag ito gamit ang pansariling [[karanasan]] o [[sentido komun]] na maaaring hindi tumugma sa mga [[empirikal na patunay]], di tulad ng mga pormal na [[maagham na teorya]]. Mahalaga ang mga ito dahil kaya nitong maimpluwensiyahan ang mga paniniwala at pananaw ng mga tao sa mundo, gayundin sa mga desisyon at pag-uugali.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Furnham |first=Adrian |url=https://www.sciencedirect.com/book/monograph/9780080326948/lay-theories?via=ihub%3D |title=Lay Theories |date=1988 |publisher=Elsevier |year=1988 |isbn=978-0-08-032694-8 |series=International Series in Experimental Social Psychology |volume=15 |language=en |trans-title=Mga Teorya ng Ordinaryo |doi=10.1016/c2009-0-14697-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-57306-9 |title=The Science of Lay Theories |date=2017 |isbn=978-3-319-57305-2 |editor-last=Zedelius |editor-first=Claire M. |language=en |trans-title=Ang Agham ng mga Teorya ng Ordinaryo |doi=10.1007/978-3-319-57306-9 |editor2-last=Müller |editor2-first=Barbara C. N. |editor3-last=Schooler |editor3-first=Jonathan W. |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga halimbawa nito ang pananalig sa [[tadhana]] at sa konsepto ng &quot;[[bahala na]]&quot;.

== Sanggunian ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Link sa labas ==
* {{cite SEP|url-id=belief|title=Belief|last=Schwitzgebel|first=Eric}}
* {{IEP|url-id=aim-of-belief-aim|title=The Aim of Belief}}

* {{Cite book |last=Russell |first=John |title=An analysis of religious belief |date=1877 |language=en |trans-title=Isang pagsusuri sa paniniwalang relihiyoso |via=Project Gutenburg}}
{{Navboxes|list={{Belief systems}}
{{Epistemology}}
{{Philosophical logic}}
{{religion topics}}
{{philosophy of religion}}}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Paniniwala]]
[[Kategorya:Sikolohiya]]
[[Kategorya:Katotohanan]]</text>
      <sha1>pxlzxswlsq3ilg3r9jaq056yadmh2c7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215896</id>
      <parentid>2215895</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2215896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40686" sha1="r2jl4rnm5cfq8f03wx953gv72zzqrrb" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!--Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa--&gt;{{About|kabuuang konsepto|pananaw sa relihiyon|Pananampalataya}}'''Paniniwalà''' ang subhetibong [[Ugali|pag-uugali]] ukol sa pagtiwala sa pagiging [[Katotohanan|totoo]] ng isang bagay o pananaw. Ito ang pananalig sa isang opinyon patungkol sa isang bagay, totoo man ito o hindi. Sa [[epistemolohiya]], ginagamit ang katagang ito upang tumukoy sa mga pag-uugali sa mundo na maaaring totoo o hindi. Para masabing naniniwala ang isang tao sa isang bagay, itinuturing niya ito bilang totoo. Halimbawa, sinasabing naniniwala siya sa pagiging bilog ng [[Daigdig]] kung sumasang-ayon siya sa [[Proposisyon|proposisyong]] &quot;bilog ang mundo&quot;. Hindi nangangailangan ng [[pagkilatis]] upang maniwala sa isang bagay; halimbawa, konti lamang ang tao na pinag-iisipan talaga kung sisikat ba ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] bukas nang umaga, dahil karamihan sa mga tao ay naniniwala na sisikat ang Araw bukas nang umaga. Hindi rin nangangailangan ang isang paniniwala na maranasan ng isang tao; halimbawa, masasabi pa rin ng isang tao na hindi nakaranas kailanman ng [[niyebe]] na puti ang niyebe dahil alam niyang puti ang niyebe batay sa mga nakaranas nito.

Maraming mga [[Pilosopiya|pilosopo]] sa kasaysayan ang sumubok na ilarawan ang paniniwala, mula sa pagiging isang representasyon ng mga maaaring maging ang [[mundo]] ayon kay [[Jerry Fodor]], pagtanggap sa mga bagay bilang totoo ayon kay [[Roderick Chisholm]], isang paraan upang ipaliwanag ang mga gawain ng isang tao ayon naman kina [[Daniel Dennett]] at [[Donald Davidson]], o bilang mga estado ng [[pag-iisip]] upang magawa ang isang bagay ayon naman kay [[Hilary Putnam]]. May mga ilan din na nagmumungkahi na malakihang baguhin ang ibig sabihin ng paniniwala, kabilang na ang pananaw na [[Materyalismong eliminatibo|eliminatibismo]], argumentong nagsasabi na walang katumbas sa [[kalikasan]] ang katutubong konsepto ng paniniwala ayon kay [[Paul Churchland]], at mga pormal na [[Epistemolohiya|epistemologo]] na gustong palitan ang pandalawahang pananaw sa paniniwala (kung naniniwala ka sa isang bagay o hindi) ng isang mas malayang sistema ng antas ng tiwala (maaaring medyo naniniwala ka sa isang bagay, hindi buong buo).

== Paglalarawan ==
Maraming mga paglalarawan sa mga pangunahing katangian ng paniniwala ang iminungkahi, ngunit walang kasunduan ang nabuo kung alin dito ang tama. Tradisyonal na nangungunang pananaw ang ''representasyonalismo'', ang pananaw na ang mga pag-uugali sa mga representasyon na karaniwang iniuugnay sa mga proposisyon ang mga pag-uugali sa isip na kumakatawan sa mga paniniwala. Ito ang bumubuo sa kaisipan ukol sa naturang pag-uugali. Salungat naman dito ang ''punsiyonalismo'', na nagtuturing sa mga paniniwala bilang mga punsiyon o gampanin sa pag-uugali. Ayon naman sa ''disposisyonalismo'', matutukoy ang mga paniniwala sa pag-uugali patungkol sa mga partikular na bagay. Madalas itong hinahanay sa ilalim ng punsiyonalismo dahil sa pagtuturing sa mga paniniwala bilang sanhi sa mga pag-uugali. Nakikilala naman sa modernong pilosopiya ang pananaw na ''interpretasyonismo'', na nagsasabing nakakaapekto o nakadepende ang paniniwala sa isang bagay sa interpretasyon ng iba ukol rito.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot;&gt;{{cite web |last1=Schwitzgebel |first1=Eric |date=2019 |title=Belief |trans-title=Paniniwala |url=https://plato.stanford.edu/entries/belief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115080001/https://plato.stanford.edu/entries/belief/ |archive-date=15 November 2019 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Representasyonalismo ===
Inilalarawan sa representasyonalismo ang mga paniniwala bilang mga [[representasyon ng kaisipan]]. Karaniwan itong itinuturing bilang mga bagay na may mga semantikal na katangian tulad ng pagkakaroon nito ng nilalaman, pagtutukoy sa iba, o pagiging totoo o hindi.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pitt&quot;&gt;{{cite web |last1=Pitt |first1=David |date=2020 |title=Mental Representation |trans-title=Representasyon ng Kaisipan |url=https://plato.stanford.edu/entries/mental-representation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806134216/https://plato.stanford.edu/entries/mental-representation/ |archive-date=6 August 2019 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Bumubuo ang mga paniniwala ng sarili nitong grupo ng mga representasyon sa kaisipan dahil hindi nito nangangailangan ng [[karanasan]] para kumatawan sa isang bagay, di kagaya ng [[persepsiyon]] o mga [[Alaala|alaalang]] malakabanata.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot;&gt;{{cite book |last1=Borchert |first1=Donald |url=https://philpapers.org/rec/BORMEO |title=Macmillan Encyclopedia of Philosophy |date=2006 |publisher=Macmillan |edition=2 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Pilosopiya ng Macmillan |chapter=Belief |trans-chapter=Paniniwala |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112065913/https://philpapers.org/rec/BORMEO |archive-date=12 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, itinuturing ang mga paniniwala bilang mga [[pag-uugali sa mga proposisyon]], na pawang walang karanasang kinakailangan. Bilang pag-uugali, malalarawan ang mga paniniwala batay sa nilalaman nito at modo.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Nilalalaman ng [[pag-uugaling pangkaisipan]] ang pag-uugaling itinuon sa isang bagay, habang nakadirekta naman ang mga proposisyonal na pag-uugali sa mga [[proposisyon]].&lt;ref name=&quot;Pitt&quot; /&gt; Naitatangi ang mga paniniwala mula sa ibang mga proposisyonal na pag-uugali tulad ng [[pagnanais]] sa paraan kung paano ito idinidirekta sa proposisyon. Sinusubukan ng mga paniniwala na kumakatawan sa nangyayari sa mundo, hindi subukan baguhin ito kagaya ng sa pagnanais.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Halimbawa, kung naniniwala si Juan na magiging maaraw ngayon, may pag-uugaling pangkaisipan siya para sa proposisyong &quot;Magiging maaraw ngayon&quot; na magkukumpirma na tama ang proposisyong ito. Iba ito sa pagnanais ni Jose na maging maaraw ngayon, kahit na pareho sila ni Juan ng pag-uugali sa parehong proposisyon. Minsang inilalarawan ang mga paniniwala bilang nakapokus sa [[katotohanan]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Fassio |first1=Davide |title=Aim of Belief |trans-title=Hangarin ng Paniniwala |url=https://iep.utm.edu/beli-aim/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211210202/https://iep.utm.edu/beli-aim/ |archive-date=11 February 2021 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Makikita ang pokus na ito sa tendensiya ng mga tao na [[Pagbabago ng isip|magbago ng isip]] kapag may mga bagong patunay na nagpapatunay na mali ang isang paniniwala. Sa ganitong pananaw, maaaring magbago ng isip si Juan pagkarinig niya na magiging masama ang panahon, ngunit hindi ganito ang kaso ni Jose.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Maraming mga paraan para matukoy kung paano nabubuo ang mga representasyong ito sa kaisipan. Isa sa mga ito ang [[hinuhang wika ng kaisipan]], na nagsasabing parang [[wika]] ang estraktura ng mga representasyon sa kaisipan, na minsang tinatawag na {{Lang|en|mentalese}} sa [[wikang Ingles]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Katz |first1=Matthew |title=Language of Thought Hypothesis |trans-title=Hinuhang WIka ng Kaisipan |url=https://iep.utm.edu/lot-hypo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228211147/https://iep.utm.edu/lot-hypo/ |archive-date=28 February 2021 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Kagaya ng mga regular na wika, nangangailangan ito ng mga simpleng elemento na pinagsasama-sama ayon sa mga tuntunin ng [[sintaksis]] para makabuo ng mas komplikadong mga elemento na gumaganap bilang mga mayhawak ng kahulugan. Sa pananaw na ito, masasabing nagtatabi ang kaisipan ng isang komplikadong elemento kapag may pinaniniwalaan ito. Hiwa-hiwalay bale ang mga paniniwala dahil pawang mga magkakaibang elemento ang mga ito sa isa't isa. Alternatibo sa ganitong pananaw ang tinatawag na ''mala-mapang pag-iisip'', na gumagamit ng metaporikal na mapa para ilarawan ang kalikasan ng mga paniniwala. Ayon sa pananaw na ito, hindi dapat isinasakodigo ang mga paniniwala bilang mga nagkakaibang pangungusap kundi bilang mapa ng impormasyon. Halimbawa, ang pagiging malayo ng isang lugar mula sa iba ay maaaring maipahayag bilang pangungusap sa isang wika gayundin bilang relasyon ng distansiya ng mga lugar sa isa't isa sa kaisipan.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

=== Punsiyonalismo ===
Nagkakaiba ang punsiyonalismo sa representasyonalismo sa pagturing nito sa mga paniniwala bilang mga punsiyon o gampanin na ginagawa ng mga ito.&lt;ref name=&quot;Levin&quot;&gt;{{cite web |last1=Levin |first1=Janet |date=2018 |title=Functionalism |trans-title=Punsiyonalismo |url=https://plato.stanford.edu/entries/functionalism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418140903/http://plato.stanford.edu/entries/functionalism/ |archive-date=18 April 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Polger&quot;&gt;{{cite web |last1=Polger |first1=Thomas W. |title=Functionalism |trans-title=Punsiyonalismo |url=https://iep.utm.edu/functism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519120233/https://www.iep.utm.edu/functism/ |archive-date=19 May 2019 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Madalas itong isama sa ideya na puwedeng maipagtanto ang parehong paniniwala sa samu't saring paraan kaya hindi mahalaga kung paano ito napagtanto basta parehas itong gumanap bilang ang sanhi.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bickle |first1=John |date=2020 |title=Multiple Realizability |trans-title=Iba-ibang Pagtanto |url=https://plato.stanford.edu/entries/multiple-realizability/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316094454/https://plato.stanford.edu/entries/multiple-realizability/ |archive-date=16 March 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Kumbaga, kagamitan sa pag-inom pa rin ang [[baso]] kahit na gawa ito sa [[plastik]] o [[bakal]]. Ganito tinitingnan ng mga punsiyonalista ang mga paniniwala sa isipan.&lt;ref name=&quot;Levin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Polger&quot; /&gt; Kabilang sa mga gampanin na mahalaga sa mga paniniwala ang relasyon ng mga ito sa [[persepsiyon]] at [[gawain]]: madalas na nagmumula ang mga paniniwala sa persepsiyon, at dahilan ng mga gawain ang mga paniniwala. Halimbawa, dahil nakita ng isang tao na nakapula na ang [[ilaw-trapiko]] kaya may nabuo ang paniniwala niyang nakapula na ang ilaw-trapiko, kaya hininto niya ang kanyang [[sasakyan]]. Ipinagpapalagay ng mga punsiyonalista na paniniwala ang resulta ng persepsiyon na nagpapabago sa pag-uugali.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Iniuugnay minsan bilang isang partikular na anyo ng punsiyonalismo ang pananaw na disposisyonalismo.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Tinitingnan sa pananaw na ito ang mga paniniwala bilang mga dahilan ng pag-uugali o bilang mga [[disposisyon]] upang gumanap.&lt;ref name=&quot;Quilty-Dunn&quot;&gt;{{cite journal |last1=Quilty-Dunn |first1=Jake |last2=Mandelbaum |first2=Eric |date=1 September 2018 |title=Against dispositionalism: belief in cognitive science |trans-title=Kontra disposisyonalismo: paniniwala sa agham pangkaisipan |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=175 |issue=9 |pages=2353–2372 |doi=10.1007/s11098-017-0962-x |issn=1573-0883 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Audi&quot;&gt;{{cite book |last1=Audi |first1=Robert |url=https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2 |title=The Cambridge Dictionary of Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |chapter=Belief |access-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414132344/https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2 |archive-date=14 April 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, iniuugnay ang pagkakaroon ng pagkain sa lamesa sa pagkumpirma sa iba na may pagkain sa lamesa kung tanungin at pumunta sa naturang lamesa para kumain kung nagugutom.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Bagamat napagkakasunduan ng mga pilosopo na hinuhulma ng mga paniniwala ang pag-uugali, pinagtatalunan sa kasalukuyan kung maaari bang bigyang-kahulugan ang mga paniniwala batay lamang sa gampanin nito upang maganap ang isang partikular na pag-uugali.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Quilty-Dunn&quot; /&gt;

=== Interpretasyonismo ===
Ayon sa pananaw na interpretasyonismo, nakadepende ang mga paniniwala ng isang entidad sa interpretasyon ng iba sa naturang entidad.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Child1&quot; /&gt; Ipinagpapalagay ng isa sa mga pangunahing pilosopo ng pananaw na ito na si [[Daniel Dennett]] na nilalapatan ng mga tao ang mga entidad ng kani-kanilang paniniwala para mahulaan ang pag-uugali nito. Malalarawan ang mga entidad na may simpleng pag-uugali gamit ang mga pisikal na batas o batay sa gampanin nito. Tinatawag ito ni Dennett bilang ang &quot;pisikal na paninindigan&quot; at &quot;paninindigan sa disenyo&quot;. Naiiba ang mga ito sa tinatawag na [[intensiyonal na paninindigan]], na nilalapat sa mga entidad na may mas komplikadong pag-uugali sa pamamagitan ng paglalapat sa mga ito ng mga paniniwala at pagnanais.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dennett |first1=Daniel |url=https://mitpress.mit.edu/books/intentional-stance |title=The Intentional Stance |date=1989 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-04093-8 |language=en |trans-title=Ang Intensiyonal na Paninindigan |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415044716/https://mitpress.mit.edu/books/intentional-stance |archive-date=15 April 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dennett |first1=Daniel C. |date=1988 |title=Précis of ''The Intentional Stance'' |trans-title=Presi ng &quot;Ang Intensiyonal na Paninindigan&quot; |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=495–505 |citeseerx=10.1.1.1026.2283 |doi=10.1017/S0140525X00058611 |s2cid=145750868}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, maaaring mahulaan na susubukan mag-tres ng isang manlalaro ng [[basketbol]] sa mga huling sandali ng isang dikit na laro kung ilalapat ng ibang mga tao ang kanilang pagnanais na manalo ang koponan ng naturang manlalaro at ang paniniwala na ang galaw na ito ang magpapanalo sa kanila. Kumbaga, sumasang-ayon ang isang entidad sa isang paniniwala kung magagamit ang paniniwalang ito para mahulaan ang gagawin nito. Nakadepende sa interpretasyon ang pagkakaroon ng paniniwala dahil maaaring may iba pang kasinggandang paraan para sa mahulaan ang gagawin ng isang entidad.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Sa madaling salita, hindi lamang tres ang posibleng magpanalo sa naturang larong yon; maaaring subukan ng manlalaro na ipasa ang bola sa isang kakamping mas malapit sa basket para subukang tumira ng dos. Bukod sa pananaw ni Dennett, isa ring kilalang anyo ng pananaw na ito ang nagmula kay [[Donald Davidson]],&lt;ref name=&quot;Child1&quot;&gt;{{cite book |last1=Child |first1=William |url=https://philpapers.org/rec/CHICIA |title=Causality, Interpretation, and the Mind |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press |year=1994 |language=en |trans-title=Kasanhian, Interpretasyon, at ang Isip |chapter=Interpretationism |trans-chapter=Interpretasyonalismo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505023634/http://philpapers.org/rec/CHICIA |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; na gumamit ng isang [[palaisipang eksperimento]] na [[radikal na interpretasyon]], kung saan ang layunin ay bigyang-katuwiran ang pag-uugali at wika ng isang tao nang walang impormasyon patungkol sa wika nitong tao. Nasa mananalita ang pokus ng prosesong ito ng paglalapat ng paniniwala at pagnanais. Maaaring masabi na tunay ngang may ganitong paniniwala ang isang tao kung matagumpay na naipakita niya ito batay sa prinsipyo.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Maaaring isama sa interpretasyonismo ang eliminatibismo at instrumentalismo. Ayon sa eliminatibismo, hindi totoo na may paniniwala. Sumasang-ayon sa pananaw na ito ang instrumentalismo, ngunit naniniwala pa rin ito sa kahalagahan ng paglalapat ng paniniwala.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Kumbaga, magagamit pa rin ang mga paniniwala upang mahulaan ang gagawin ng isang entidad kahit na hindi ito totoo. Ipinagpapalagay na magagamit ang interpretasyonismo sa realidad: na naniniwala talaga ang mga entidad sa mga paniniwalang ito kaya nagiging sanhi ito ng mga pag-uugali.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Child |first1=William |url=https://philpapers.org/rec/CHICIA |title=Causality, Interpretation, and the Mind |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press |year=1994 |language=en |trans-title=Kasanhian, Interpretasyon, at ang Isip |chapter=Causalism and Interpretationism: The Problem of Compatibility |trans-chapter=Kosalismo at Interpretasyonalismo: Ang Problema ng Kompatibilidad |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505023634/http://philpapers.org/rec/CHICIA |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, maaaring kailanganing tingnan ang interpretasyonismo bilang isang [[pamamaraan]] at hindi [[ontolohiya]] kung ganito nga ang kaso.&lt;ref name=&quot;Child1&quot; /&gt;

== Uri ==
Maaaring igrupo ang mga paniniwala batay sa kanilang estadong ontolohikal, antas, o mga katangiang semantikal.

=== Pinag-iisipan at disposisyonal ===
Para masabing kasalukuyang pinag-iisipan ang isang paniniwala, kailangang aktibo itong nasa isip ng tao. Tinatawag itong {{Lang|en|occurrent belief}} sa wikang Ingles.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Halimbawa, ang paniniwalang nasa [[Albay]] ang [[bulkang Mayon]] ay masasabing nasa isip ng isang tao kung kasalukuyan niya itong pinag-iisipan, marahil bilang resulta ng pagbabasa niya patungkol sa mga bulkan sa Pilipinas o di kaya dahil nagpaplano siyang pumunta roon. Gayunpaman, hindi lahat ng mga paniniwala ng isang tao ay aktibong pinag-iisipan; karamihan sa mga ito ay pawang disposisyonal lamang o nasa &quot;likuran&quot; ng isip. Halimbawa, ang paniniwala na mas higit ang bilang na 23 kesa 22 ay disposisyonal para sa karamihan ng mga tao, liban siguro sa mga [[Pagkukuwenta|nagkukuwenta]] sa kasalukuyan na kasama ang bilang na yon.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Minsan iniuugnay ang dalawang uri na ito sa pagtatangi sa pagitan ng may malay na paniniwala sa mga walang malay na paniniwala.&lt;ref name=&quot;Bartlett&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bartlett |first1=Gary |date=2018 |title=Occurrent States |trans-title=Mga Estadong Pinag-iisipan |url=https://philpapers.org/rec/BAROS-4 |url-status=live |journal=Canadian Journal of Philosophy |language=en |volume=48 |issue=1 |pages=1–17 |doi=10.1080/00455091.2017.1323531 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504181849/https://philpapers.org/rec/BAROS-4 |archive-date=4 May 2021 |access-date= |s2cid=220316213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Frise&quot;&gt;{{cite journal |last1=Frise |first1=Matthew |date=2018 |title=Eliminating the Problem of Stored Beliefs |trans-title=en |url=https://philpapers.org/rec/FRIETP-3 |url-status=live |journal=American Philosophical Quarterly |language=Pagbubura sa problema ng mga nakatabing paniniwala |volume=55 |issue=1 |pages=63–79 |doi=10.2307/45128599 |jstor=45128599 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601042950/https://philpapers.org/rec/FRIETP-3 |archive-date=1 June 2021 |access-date= |doi-access=free |s2cid=149057271}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ipinagpapalagay ng ilang mga pilosopo na hindi magkatugma ang dalawang klase ng pag-uuri na ito, dahil patuloy pa ring hinuhulma ng mga paniniwala ang gawain ng isang tao kahit na hindi aktibo niyang pinag-iisipan ang mga ito.  Sa ganitong kaso, tinatawag itong walang malay na paniniwalang pinag-iisipan.&lt;ref name=&quot;Bartlett&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, tumutukoy ang pagiging &quot;pinag-iisipan&quot; rito sa pagiging aktibo nito sa isip, mapa-may malay man o wala.&lt;ref name=&quot;Frise&quot; /&gt;

Hindi pareho ang disposisyonal na paniniwala sa disposisyon para maniwala. Halimbawa, iba ang paniniwalang umuulan ngayon dahil nakita mo mismo na umuulan sa paniniwalang umuulan nang walang kaakibat na karanasan. Masasabi dito na may disposisyon para maniwala ngunit walang tunay na paniniwalang disposisyonal.&lt;ref name=&quot;Audi&quot; /&gt; Sa pananaw ng mga disposisyonalista, walang paniniwala na aktibong pinag-iisipan dahil lahat ng mga paniniwala ay pawang mga disposisyon lamang.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

=== Buo at bahagya ===
Isa sa mga mahahalagang pagtatalo sa [[epistemolohiya]] ay pumapatungkol sa pagiging &quot;buo&quot; o &quot;bahagya&quot; ng isang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Genin&quot;&gt;{{cite web |last1=Genin |first1=Konstantin |last2=Huber |first2=Franz |date=2021 |title=Formal Representations of Belief |trans-title=Mga Pormal na Representasyon sa Paniniwala |url=https://plato.stanford.edu/entries/formal-belief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164951/https://plato.stanford.edu/entries/formal-belief/ |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Masasabing buo ang paniniwala kung naniniwala o hindi naniniwala ang isang tao sa isang bagay. Karaniwang sapat na ito para maintindihan ang pang-araw-araw na paniniwala batay sa wika, kagaya halimbawa ng paniniwala nang buo sa pagiging mas malaki ng [[Daigdig]] kesa sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]. Gayunpaman, hindi lahat ng paniniwala ay sigurado; halimbawa, mas sigurado ang isang tao na mas malaki ang Daigdig sa Buwan kesa sa pagiging mas malaki ng Daigdig sa [[Benus (planeta)|Benus]]. Mas mailalarawan ang mga ganitong kaso sa pamamagitan ng pagbibigay ng antas ng paniniwala patungkol sa isang bagay, na tinatawag na [[Kredensiya (estadistika)|kredensiya]].&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Olsson&quot;&gt;{{cite book |last1=Olsson |first1=Erik J. |url=https://philpapers.org/rec/OLSBE |title=Introduction to Formal Philosophy |date=2018 |publisher=Springer |pages=431–442 |language=en |trans-title=Panimula sa Pormal na Pilosopiya |chapter=Bayesian Epistemology |trans-chapter=Epistemolohiyang Bayesian |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516095057/https://philpapers.org/rec/OLSBE |archive-date=16 May 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mas mataas ang antas sa isang paniniwala, mas sigurado ang isang tao tungkol sa paniniwala na yon.&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot;&gt;{{cite book |last1=Hartmann |first1=Stephan |url=https://philpapers.org/rec/BOVSIO |title=The Routledge Companion to Epistemology |last2=Sprenger |first2=Jan |date=2010 |publisher=Routledge |pages=609–620 |language=en |trans-title=Ang Katulong sa Epistemolohiya ng Routledge |chapter=Bayesian Epistemology |trans-chapter=Epistemolohiyang Bayesian |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516095047/https://philpapers.org/rec/BOVSIO |archive-date=16 May 2021 |url-status=live|location=London}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itong isinusulat sa [[pormal na wika]] bilang isang eskala mula 1 pababa sa 0, kung saan kumakatawan ang 1 sa isang buong paniniwala habang 0 ang buong kawalang-tiwala sa paniniwala. Sa [[Epistemolohiyang bayesian|paraang Bayesian]], inilalarawan ang mga paniniwala batay sa [[subhetibong probabilidad]]:&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hájek |first1=Alan |date=2019 |title=Interpretations of Probability: The Subjective Interpretation |trans-title=Mga Interpretasyon ng Probabilidad: Ang Subhetibong Interpretasyon |url=https://plato.stanford.edu/entries/probability-interpret/#SubPro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217013520/https://plato.stanford.edu/entries/probability-interpret/#SubPro |archive-date=17 February 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pettigrew&quot;&gt;{{cite journal |last1=Pettigrew |first1=Richard |date=2018 |title=Précis of Accuracy and the Laws of Credence |trans-title=Presi ng Katumpakan at ang mga Batas ng Kredensiya |url=https://philpapers.org/rec/PETPOA-3 |url-status=live |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=96 |issue=3 |pages=749–754 |doi=10.1111/phpr.12501 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601042948/https://philpapers.org/rec/PETPOA-3 |archive-date=1 June 2021 |access-date= |hdl-access=free |hdl=1983/d9f3e1c4-1bc9-4e04-b74c-dba4eb795393}}&lt;/ref&gt; halimbawa, kumakatawan ang antas na 0.9 sa paniniwalang &quot;uulan bukas&quot; sa 90% kasiguraduhan ng isang tao sa paniniwalang ito (sa kabaligtaran, 10% siyang hindi sigurado). Ginagamit sa pananaw na ito ang relasyong ito sa pagitan ng paniniwala at probabilidad para bigyang-katuturan ang rasyonalidad gamit ang mga batas ng [[probabilidad]].&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot; /&gt; Kabilang dito ang mga batas na sinkroniko na nagdidikta sa kung anong dapat paniwalaan ng isang tao sa partikular na panahon na yon, at mga batas na diakroniko na nagdidikta naman sa papaano magbabago ng isip ang isang tao sa harap ng mga bagong patunay na tumataliwas sa kanyang kasalukuyang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Olsson&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot; /&gt;

Sentro sa pagtatalo ukol sa mga buo at bahagyang paniniwala ang tanong na kung tunay nga bang magkahiwalay na uri ang mga ito sa isa't isa o kung kaya bang maipaliwanag ang isang uri gamit ang kabila.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Isa sa mga tugon para sa tanong na ito ang tinatawag na ''tesis na Locke'' na unang iprinesenta ni [[Richard Foley]] noong 1992.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hawthorne |first=James |url=https://philpapers.org/rec/HUBDOB |title=Degrees of belief |date=2009 |publisher=Springer |isbn=9781402091971 |editor-last=Huber |editor-first=Franz |location=London |language=en |trans-title=Antas ng paniniwala |chapter=The Lockean Thesis and the Logic of Belief |trans-chapter=Ang Tesis na Locke at ang Lohika ng Paniniwala |editor-last2=Schmidt-Petri |editor-first2=Christopher |chapter-url=https://philpapers.org/rec/HAWTLT |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Foley, pangunahin ang mga bahagyang paniniwala, at masasabing buo ang isang paniniwala kung lumagpas ito sa isang partikular na antas.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dorst |first1=Kevin |date=2019 |title=Lockeans Maximize Expected Accuracy |trans-title=Minamaksima ng mga Maka-Locke ang Inaasahang Katumpakan |url=https://philpapers.org/rec/DORLME-2 |url-status=live |journal=Mind |language=en |volume=128 |issue=509 |pages=175–211 |doi=10.1093/mind/fzx028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020201413/https://philpapers.org/rec/DORLME-2 |archive-date=20 October 2020 |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Locke |first1=Dustin Troy |date=2014 |title=The Decision-Theoretic Lockean Thesis |trans-title=Ang Desisyon-Teoretikong Tesis na Locke |url=https://philpapers.org/rec/LOCTDL |url-status=live |journal=Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=28–54 |doi=10.1080/0020174x.2013.858421 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20160705133728/http://philpapers.org/rec/LOCTDL |archive-date=5 July 2016 |access-date= |s2cid=85521556}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, ang halagang 0.9 pataas ay masasabing buong paniniwala. Sa kabilang banda, maaaring tingnan ang mga bahagyang paniniwala bilang mga buong paniniwala na may probabilidad na kasama.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, ang pagiging 0.9 ng paniniwalang &quot;uulan bukas&quot; ay katumbas ng buong paniniwala sa paniniwalang &quot;90% sigurado na uulan bukas&quot;. Tinitingnan naman sa isang pananaw ang mga antas ng paniniwala bilang mga antas ng disposisyon para magbago ng isip ang isang tao patungkol sa isang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, parehong buo ang paniniwala na may antas na 0.6 at 0.9; nagkakaiba lamang ito sa posibilidad na magbago ng isip: mas mataas ang tiyansang magbabago ng isip ang antas na 0.6 kesa sa kabila.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;

=== Paniniwala ''sa'' at paniniwala ''na'' ===
Tradisyonal na nakapokus ang mga pilosopo sa kanilang mga pagsisiyasat sa mga pananaw na ''paniniwala na'' ({{Lang|en|belief that}}).&lt;ref name=&quot;Price&quot;&gt;{{cite journal |last1=Price |first1=H. H. |date=1965 |title=Belief 'In' and Belief 'That' |trans-title=Paniniwala Sa at Paniniwala Na |url=https://philpapers.org/rec/PRIBIA |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=5–27 |doi=10.1017/S0034412500002304 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601043007/https://philpapers.org/rec/PRIBIA |archive-date=1 June 2021 |access-date= |s2cid=170731716}}&lt;/ref&gt; Maaari itong ilarawan bilang isang proposisyonal na pag-uugali sa isang bagay na maaaring [[totoo]] o [[Kasinungalingan|hindi]]. Samantala, madalas namang tumutukoy ang ''paniniwala sa'' ({{Lang|en|belief in}}) sa mga bagay na tungkol sa pagtiwala o [[pananampalataya]] sa pananaw na madalas itong tumutukoy sa mga pag-uugali ng mga persona.&lt;ref name=&quot;Price&quot; /&gt; Malaki ang gampanin ng ''paniniwala sa'' sa maraming mga [[Tradisyong pangrelihiyon|tradisyong panrelihiyon]] kung saan isa sa mga pangunahing [[birtud]] nito sa mga tagasunod ay ang ''paniniwala sa Diyos''.&lt;ref name=&quot;Williams&quot;&gt;{{cite journal |last1=Williams |first1=John N. |date=1992 |title=Belief-in and Belief in God |trans-title=Paniniwala Sa at Paniniwala sa Diyos |url=https://philpapers.org/rec/WILBAB-3 |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=28 |issue=3 |pages=401–406 |doi=10.1017/s0034412500021740 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519211421/https://philpapers.org/rec/WILBAB-3 |archive-date=19 May 2021 |access-date= |s2cid=170864816}}&lt;/ref&gt; Madalas na maliit ang pagkakaiba ng ''paniniwala sa'' at ''paniniwala na'' dahil madalas na maisasalin ang mga pahayag na ''paniniwala sa'' gamit rin ang ''paniniwala na''.&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Macintosh |first1=J. J. |date=1994 |title=Belief-in Revisited: A Reply to Williams |trans-title=Pagbisita Muli sa Paniniwala Sa: Tugon kay Williams |url=https://philpapers.org/rec/MACBRA-4 |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=30 |issue=4 |pages=487–503 |doi=10.1017/S0034412500023131 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929102145/https://philpapers.org/rec/MACBRA-4 |archive-date=29 September 2020 |access-date= |s2cid=170786861}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, maaaring sabihin ang pahayag na &quot;''paniniwala sa'' multo&quot; sa pahayag na &quot;''paniniwala na'' may multo&quot;.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Sa ganitong kaso, ginagamit ang ''paniniwala sa'' sa mga entidad na hindi totoo, o hindi mapatunayan ang katotohanan. Gayunpaman, hindi lahat ng mga paggamit sa ''paniniwala sa'' ay pumapatungkol sa [[Pag-iral|pagkakaroon]] ng isang bagay, maaari din itong gamitin bilang [[papuri]] sa isang bagay.&lt;ref name=&quot;Price&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Macintosh&quot;&gt;{{cite book |last1=Macintosh |first1=Jack |url=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Oxford sa Pilosopiya |chapter=Belief-in |trans-chapter=Paniniwala Sa |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129082636/https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |archive-date=29 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong gamitin sa mga ''paniniwala na'', halimbawa, ang ''paniniwala na'' may [[kasal]] ay masasalin bilang ''paniniwala sa'' pagiging mabuti ng kasal.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Ginagamit ang ''paniniwala sa'' sa ganitong pananaw pagdating sa pagpapahayag ng [[tiwala sa sarili]] o pagtiwala sa kanyang abilidad.

Ginagamit ng mga manananggol ng ''paniniwala sa'' ang argumentong ito para ikatuwiran na masusuri ang katagang ''paniniwala sa Diyos'' sa kaparehong paraan, na ang ''paniniwala sa'' [[pagkakaroon ng Diyos]] na may mga katangiang kagaya ng [[omnipotensiya]] at [[omnisiyensiya]]. Sa kabilang banda, bagamat maaaring maisalin ang mga ''paniniwala na'' bilang mga ''paniniwala sa'', ipinagpapalagay ng ilang pilosopo na may mga bagay na ''paniniwala na'' na hindi maisasalin bilang ''paniniwala sa''.&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot; /&gt; Halimbawa, ang ''paniniwala na'' may [[mithiin]] ay maaaring magkaroon ng ''paniniwala sa'' kabutihan ng mithiin na ito, ngunit may dagdag itong positibong pag-uugali para makamit ang mithiin na ito na lagpas sa pagiging isang hamak na proposisyonal na pag-uugali na lamang.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Kung gagamitin ang pananaw na ito sa ''paniniwala sa'' Diyos, maaaring tingnan ito ng mga kontra sa reduktibong pagtingin ang ''paniniwala sa'' Diyos bilang isang kinakailangang kondisyon para sa ''paniniwala na'' may Diyos, ngunit hindi ito sapat.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot; /&gt;

=== ''De dicto'' at ''de re'' ===
{{Main|De dicto at de re}}
Pumapatungkol ang pagkakaiba ng mga katagang {{Lang|la|de dicto}} (&quot;kung ano ang sinabi&quot;) at {{Lang|la|de re}} (&quot;tungkol sa sinabi&quot;) sa mga katangiang semantikal ng mga paniniwala na nilalapat ng mga katagang kagaya ng mga pangalan o pantukoy.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Broackes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Broackes |first1=Justin |date=1986 |title=Belief de Re and de Dicto |trans-title=Paniniwalang de dicto at de re |url=https://philpapers.org/rec/BROBDR |url-status=live |journal=Philosophical Quarterly |language=en |volume=36 |issue=144 |pages=374–383 |doi=10.2307/2220191 |jstor=2220191 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193918/http://philpapers.org/rec/BROBDR |archive-date=17 November 2016 |access-date=}}&lt;/ref&gt; Sa mga karaniwang konteksto, hindi nagbabago ang [[halaga ng katotohanan]] ng isang pangungusap kapag pinalitan ang mga kaugnay na kataga. Halimbawa, dahil parehas lang naman na tumutukoy sa iisang tao ang mga pangalang &quot;[[Superman]]&quot; at &quot;Clark Kent&quot;, puwedeng palitan ang mga katagang ito ng isa't isa sa isang pangungusap; puwedeng maging &quot;malakas si Superman&quot; ang pangungusap na &quot;malakas si Clark Kent&quot; nang hindi nagbabago ang katotohanan o paniniwala ng iba. Gayunpaman, mas komplikado ang kaso sa paglalapat ng mga paniniwala; naniniwala si Lois Lane na malakas si Superman pero hindi si Clark Kent.&lt;ref name=&quot;Nelson&quot;&gt;{{cite web |last1=Nelson |first1=Michael |title=Propositional Attitude Reports: The De Re/De Dicto Distinction |trans-title=Mga Ulat sa Pag-uugaling Proposisyonal: Ang Pagkakaibang De Re / De Dicto |url=https://plato.stanford.edu/entries/prop-attitude-reports/dere.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413223910/https://plato.stanford.edu/entries/prop-attitude-reports/dere.html |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Masasabi na ang paniniwalang ito ni Lane ay {{Lang|la|de dicto}} dahil sa pananaw niya, hindi iisa sina Superman at Clark Kent kaya hindi posible na porket malakas si Superman ay malakas rin si Clark Kent. Sa kabilang banda, sa pananaw na {{Lang|la|de re}}, parehong naniniwala si Lane sa pagiging malakas ng dalawa dahil iisang tao lamang sila.&lt;ref name=&quot;Broackes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nelson&quot; /&gt; Tinatawag ang mga kontekstong {{Lang|la|de dicto}} bilang mga [[Malabong konteksto|kontekstong malabo ang tinutukoy]] habang malinaw ang tinutukoy naman sa mga kontekstong {{Lang|la|de re}}.&lt;ref name=&quot;Nelson&quot; /&gt;

=== Paniniwalang pangmasa ===
Tinatawag na mga paniniwalang pangmasa ang mga paniniwala na kolektibong pinaniniwalaan ng masa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last1=Dancy |first1=Jonathan |author-link1=Jonathan Dancy |url=https://books.google.com/books?id=WToMZZoTu_QC |title=A Companion to Epistemology |publisher=Content Technologies Inc. |year=2014 |isbn=978-1-4784-0002-8 |edition=2 |series=Just the Facts101 |language=en |trans-title=Katulong sa Epistemolohiya |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt; Ayon sa sosyologong si [[Émile Durkheim]], kagaya ng mga [[panlipunang katotohanan]], pawang mga paniniwala ng mga [[Grupo (sosyolohiya)|panlipunang grupo]] ang mga paniniwalang ito di tulad ng mga pansariling paniniwala, bagamat ang pananaw na ito ay &quot;medyo di-sikat&quot; ayon kay [[Jonathan Dancy]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Nagpresenta naman si [[Margaret Gilbert]] ng kahalintulad na pananaw ukol sa dami ng mga taong sumasang-ayon bilang isang indibiduwal na tumatanggap ng isang paniniwala. Ayon kay Gilbert, hindi kailangan ng isang tao na personal na maniwala sa isang bagay upang maniwala sa paniniwala ng kanyang grupo.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gilbert |first=Margaret |date=1987 |title=Modelling collective belief |trans-title=Pagmomodelo sa paniniwalang pangmasa |journal=Synthese |language=en |volume=73 |issue=1 |pages=185–204 |doi=10.1007/bf00485446 |issn=0039-7857 |s2cid=46976878}}&lt;/ref&gt; Maaaring gumanap ang mga paniniwalang pangmasa bilang paraan ng pagkontrol sa lipunan,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Innes |first1=Martin |url=https://books.google.com/books?id=jwBEBgAAQBAJ |title=Understanding Social Control: Deviance, crime and social order |date=16 December 2003 |publisher=McGraw-Hill Education (UK) |isbn=978-0-335-22588-0 |series=UK Higher Education OUP Humanities &amp; Social Sciences Criminology |publication-place=Maidenhead, Reyno Unido |page=22 |language=en |trans-title=Pag-unawa sa Pagkontrol sa Lipunan: Pagtaliwas, krimen, at kaayusang panlipunan |chapter=A history of the idea of social control |trans-chapter=Kasaysayan ng ideya ng pagkontrol sa lipunan |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt; kagaya ng pagtukoy sa mga taong gumagawa heresiya o tumataliwas sa inaasahan ng lipunan.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sandkühler |first1=Hans Jörg |url=https://books.google.com/books?id=py412Sy7XpwC |title=Rethinking Epistemology |date=23 December 2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-025357-3 |editor-last1=Abel |editor-first1=Günter |editor-link1=Günter Abel |series=Berlin Studies in Knowledge Research |volume=1 |publication-place=Berlin |page=185 |language=en |trans-title=Pag-iisip Muli sa Epistemolohiya |chapter=Critique of Representation: Cultures of Knowledge - Humanly Speaking |trans-chapter=Kritik sa Representasyon: Mga Kultura ng Kaalaman - sa Makataong Pananaw |quote= |access-date= |editor-last2=Conant |editor-first2=James |editor-link2=James F. Conant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Visano |first1=L. A. |url=https://books.google.com/books?id=g7ZIAAAAYAAJ |title=Crime and Culture: Refining the Traditions |publisher=Canadian Scholars Press |year=1998 |isbn=978-1-55130-127-3 |publication-place=Toronto |page=51 |language=en |trans-title=Krimen at Kultura: Paghuhulma sa mga Tradisyon |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt;

=== Teorya ng ordinaryo ===
Tinatawag na mga teorya ng ordinaryo ({{Lang|en|lay theory}}) ang mga impormal na [[Teorya|teoryang]] tungkol sa mga bagay na inaasahang alam na ng mga tao. Madalas na ipinapaliwanag ito gamit ang pansariling [[karanasan]] o [[sentido komun]] na maaaring hindi tumugma sa mga [[empirikal na patunay]], di tulad ng mga pormal na [[maagham na teorya]]. Mahalaga ang mga ito dahil kaya nitong maimpluwensiyahan ang mga paniniwala at pananaw ng mga tao sa mundo, gayundin sa mga desisyon at pag-uugali.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Furnham |first=Adrian |url=https://www.sciencedirect.com/book/monograph/9780080326948/lay-theories?via=ihub%3D |title=Lay Theories |date=1988 |publisher=Elsevier |year=1988 |isbn=978-0-08-032694-8 |series=International Series in Experimental Social Psychology |volume=15 |language=en |trans-title=Mga Teorya ng Ordinaryo |doi=10.1016/c2009-0-14697-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-57306-9 |title=The Science of Lay Theories |date=2017 |isbn=978-3-319-57305-2 |editor-last=Zedelius |editor-first=Claire M. |language=en |trans-title=Ang Agham ng mga Teorya ng Ordinaryo |doi=10.1007/978-3-319-57306-9 |editor2-last=Müller |editor2-first=Barbara C. N. |editor3-last=Schooler |editor3-first=Jonathan W. |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga halimbawa nito ang pananalig sa [[tadhana]] at sa konsepto ng &quot;[[bahala na]]&quot;.

== Sanggunian ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Link sa labas ==
* {{cite SEP|url-id=belief|title=Belief|last=Schwitzgebel|first=Eric}}
* {{IEP|url-id=aim-of-belief-aim|title=The Aim of Belief}}

* {{Cite book |last=Russell |first=John |title=An analysis of religious belief |date=1877 |language=en |trans-title=Isang pagsusuri sa paniniwalang relihiyoso |via=Project Gutenburg}}
{{Navboxes|list={{Belief systems}}
{{Epistemology}}
{{Philosophical logic}}
{{religion topics}}
{{philosophy of religion}}}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Paniniwala]]
[[Kategorya:Sikolohiya]]
[[Kategorya:Katotohanan]]</text>
      <sha1>r2jl4rnm5cfq8f03wx953gv72zzqrrb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215897</id>
      <parentid>2215896</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T02:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2215897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40694" sha1="idt97ggom4o9h3876m4v26u4u1230w6" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!--Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa--&gt;{{About|kabuuang konsepto|pananaw sa relihiyon|Pananampalataya}}'''Paniniwalà''' ang subhetibong [[Ugali|pag-uugali]] ukol sa pagtiwala sa pagiging [[Katotohanan|totoo]] ng isang bagay o pananaw. Ito ang pananalig sa isang opinyon patungkol sa isang bagay, totoo man ito o hindi. Sa [[epistemolohiya]], ginagamit ang katagang ito upang tumukoy sa mga pag-uugali sa mundo na maaaring totoo o hindi. Para masabing naniniwala ang isang tao sa isang bagay, itinuturing niya ito bilang totoo. Halimbawa, sinasabing naniniwala siya sa pagiging bilog ng [[Daigdig]] kung sumasang-ayon siya sa [[Proposisyon|proposisyong]] &quot;bilog ang mundo&quot;. Hindi nangangailangan ng [[pagkilatis]] upang maniwala sa isang bagay; halimbawa, konti lamang ang tao na pinag-iisipan talaga kung sisikat ba ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] bukas nang umaga, dahil karamihan sa mga tao ay naniniwala na sisikat ang Araw bukas nang umaga. Hindi rin nangangailangan ang isang paniniwala na maranasan ng isang tao; halimbawa, masasabi pa rin ng isang tao na hindi nakaranas kailanman ng [[niyebe]] na puti ang niyebe dahil alam niyang puti ang niyebe batay sa mga nakaranas nito.

Maraming mga [[Pilosopiya|pilosopo]] sa kasaysayan ang sumubok na ilarawan ang paniniwala, mula sa pagiging isang representasyon ng mga maaaring maging ang [[mundo]] ayon kay [[Jerry Fodor]], pagtanggap sa mga bagay bilang totoo ayon kay [[Roderick Chisholm]], isang paraan upang ipaliwanag ang mga gawain ng isang tao ayon naman kina [[Daniel Dennett]] at [[Donald Davidson]], o bilang mga estado ng [[pag-iisip]] upang magawa ang isang bagay ayon naman kay [[Hilary Putnam]]. May mga ilan din na nagmumungkahi na malakihang baguhin ang ibig sabihin ng paniniwala, kabilang na ang pananaw na [[Materyalismong eliminatibo|eliminatibismo]], argumentong nagsasabi na walang katumbas sa [[kalikasan]] ang katutubong konsepto ng paniniwala ayon kay [[Paul Churchland]], at mga pormal na [[Epistemolohiya|epistemologo]] na gustong palitan ang pandalawahang pananaw sa paniniwala (kung naniniwala ka sa isang bagay o hindi) ng isang mas malayang sistema ng antas ng tiwala (maaaring medyo naniniwala ka sa isang bagay, hindi buong buo).

== Paglalarawan ==
Maraming mga paglalarawan sa mga pangunahing katangian ng paniniwala ang iminungkahi, ngunit walang kasunduan ang nabuo kung alin dito ang tama. Tradisyonal na nangungunang pananaw ang ''representasyonalismo'', ang pananaw na ang mga pag-uugali sa mga representasyon na karaniwang iniuugnay sa mga proposisyon ang mga pag-uugali sa isip na kumakatawan sa mga paniniwala. Ito ang bumubuo sa kaisipan ukol sa naturang pag-uugali. Salungat naman dito ang ''punsiyonalismo'', na nagtuturing sa mga paniniwala bilang mga punsiyon o gampanin sa pag-uugali. Ayon naman sa ''disposisyonalismo'', matutukoy ang mga paniniwala sa pag-uugali patungkol sa mga partikular na bagay. Madalas itong hinahanay sa ilalim ng punsiyonalismo dahil sa pagtuturing sa mga paniniwala bilang sanhi sa mga pag-uugali. Nakikilala naman sa modernong pilosopiya ang pananaw na ''interpretasyonismo'', na nagsasabing nakakaapekto o nakadepende ang paniniwala sa isang bagay sa interpretasyon ng iba ukol rito.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot;&gt;{{cite web |last1=Schwitzgebel |first1=Eric |date=2019 |title=Belief |trans-title=Paniniwala |url=https://plato.stanford.edu/entries/belief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115080001/https://plato.stanford.edu/entries/belief/ |archive-date=15 November 2019 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Representasyonalismo ===
Inilalarawan sa representasyonalismo ang mga paniniwala bilang mga [[representasyon ng kaisipan]]. Karaniwan itong itinuturing bilang mga bagay na may mga semantikal na katangian tulad ng pagkakaroon nito ng nilalaman, pagtutukoy sa iba, o pagiging totoo o hindi.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Pitt&quot;&gt;{{cite web |last1=Pitt |first1=David |date=2020 |title=Mental Representation |trans-title=Representasyon ng Kaisipan |url=https://plato.stanford.edu/entries/mental-representation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806134216/https://plato.stanford.edu/entries/mental-representation/ |archive-date=6 August 2019 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Bumubuo ang mga paniniwala ng sarili nitong grupo ng mga representasyon sa kaisipan dahil hindi nito nangangailangan ng [[karanasan]] para kumatawan sa isang bagay, di kagaya ng [[persepsiyon]] o mga [[Alaala|alaalang]] malakabanata.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot;&gt;{{cite book |last1=Borchert |first1=Donald |url=https://philpapers.org/rec/BORMEO |title=Macmillan Encyclopedia of Philosophy |date=2006 |publisher=Macmillan |edition=2 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Pilosopiya ng Macmillan |chapter=Belief |trans-chapter=Paniniwala |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112065913/https://philpapers.org/rec/BORMEO |archive-date=12 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, itinuturing ang mga paniniwala bilang mga [[pag-uugali sa mga proposisyon]], na pawang walang karanasang kinakailangan. Bilang pag-uugali, malalarawan ang mga paniniwala batay sa nilalaman nito at modo.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Nilalalaman ng [[pag-uugaling pangkaisipan]] ang pag-uugaling itinuon sa isang bagay, habang nakadirekta naman ang mga proposisyonal na pag-uugali sa mga [[proposisyon]].&lt;ref name=&quot;Pitt&quot; /&gt; Naitatangi ang mga paniniwala mula sa ibang mga proposisyonal na pag-uugali tulad ng [[pagnanais]] sa paraan kung paano ito idinidirekta sa proposisyon. Sinusubukan ng mga paniniwala na kumakatawan sa nangyayari sa mundo, hindi subukan baguhin ito kagaya ng sa pagnanais.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Halimbawa, kung naniniwala si Juan na magiging maaraw ngayon, may pag-uugaling pangkaisipan siya para sa proposisyong &quot;Magiging maaraw ngayon&quot; na magkukumpirma na tama ang proposisyong ito. Iba ito sa pagnanais ni Jose na maging maaraw ngayon, kahit na pareho sila ni Juan ng pag-uugali sa parehong proposisyon. Minsang inilalarawan ang mga paniniwala bilang nakapokus sa [[katotohanan]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Fassio |first1=Davide |title=Aim of Belief |trans-title=Hangarin ng Paniniwala |url=https://iep.utm.edu/beli-aim/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211210202/https://iep.utm.edu/beli-aim/ |archive-date=11 February 2021 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Makikita ang pokus na ito sa tendensiya ng mga tao na [[Pagbabago ng isip|magbago ng isip]] kapag may mga bagong patunay na nagpapatunay na mali ang isang paniniwala. Sa ganitong pananaw, maaaring magbago ng isip si Juan pagkarinig niya na magiging masama ang panahon, ngunit hindi ganito ang kaso ni Jose.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Maraming mga paraan para matukoy kung paano nabubuo ang mga representasyong ito sa kaisipan. Isa sa mga ito ang [[hinuhang wika ng kaisipan]], na nagsasabing parang [[wika]] ang estraktura ng mga representasyon sa kaisipan, na minsang tinatawag na {{Lang|en|mentalese}} sa [[wikang Ingles]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Katz |first1=Matthew |title=Language of Thought Hypothesis |trans-title=Hinuhang WIka ng Kaisipan |url=https://iep.utm.edu/lot-hypo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228211147/https://iep.utm.edu/lot-hypo/ |archive-date=28 February 2021 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Kagaya ng mga regular na wika, nangangailangan ito ng mga simpleng elemento na pinagsasama-sama ayon sa mga tuntunin ng [[sintaksis]] para makabuo ng mas komplikadong mga elemento na gumaganap bilang mga mayhawak ng kahulugan. Sa pananaw na ito, masasabing nagtatabi ang kaisipan ng isang komplikadong elemento kapag may pinaniniwalaan ito. Hiwa-hiwalay bale ang mga paniniwala dahil pawang mga magkakaibang elemento ang mga ito sa isa't isa. Alternatibo sa ganitong pananaw ang tinatawag na ''mala-mapang pag-iisip'', na gumagamit ng metaporikal na mapa para ilarawan ang kalikasan ng mga paniniwala. Ayon sa pananaw na ito, hindi dapat isinasakodigo ang mga paniniwala bilang mga nagkakaibang pangungusap kundi bilang mapa ng impormasyon. Halimbawa, ang pagiging malayo ng isang lugar mula sa iba ay maaaring maipahayag bilang pangungusap sa isang wika gayundin bilang relasyon ng distansiya ng mga lugar sa isa't isa sa kaisipan.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

=== Punsiyonalismo ===
Nagkakaiba ang punsiyonalismo sa representasyonalismo sa pagturing nito sa mga paniniwala bilang mga punsiyon o gampanin na ginagawa ng mga ito.&lt;ref name=&quot;Levin&quot;&gt;{{cite web |last1=Levin |first1=Janet |date=2018 |title=Functionalism |trans-title=Punsiyonalismo |url=https://plato.stanford.edu/entries/functionalism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418140903/http://plato.stanford.edu/entries/functionalism/ |archive-date=18 April 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Polger&quot;&gt;{{cite web |last1=Polger |first1=Thomas W. |title=Functionalism |trans-title=Punsiyonalismo |url=https://iep.utm.edu/functism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190519120233/https://www.iep.utm.edu/functism/ |archive-date=19 May 2019 |access-date= |website=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Madalas itong isama sa ideya na puwedeng maipagtanto ang parehong paniniwala sa samu't saring paraan kaya hindi mahalaga kung paano ito napagtanto basta parehas itong gumanap bilang ang sanhi.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Bickle |first1=John |date=2020 |title=Multiple Realizability |trans-title=Iba-ibang Pagtanto |url=https://plato.stanford.edu/entries/multiple-realizability/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316094454/https://plato.stanford.edu/entries/multiple-realizability/ |archive-date=16 March 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Kumbaga, kagamitan sa pag-inom pa rin ang [[baso]] kahit na gawa ito sa [[plastik]] o [[bakal]]. Ganito tinitingnan ng mga punsiyonalista ang mga paniniwala sa isipan.&lt;ref name=&quot;Levin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Polger&quot; /&gt; Kabilang sa mga gampanin na mahalaga sa mga paniniwala ang relasyon ng mga ito sa [[persepsiyon]] at [[gawain]]: madalas na nagmumula ang mga paniniwala sa persepsiyon, at dahilan ng mga gawain ang mga paniniwala. Halimbawa, dahil nakita ng isang tao na nakapula na ang [[ilaw-trapiko]] kaya may nabuo ang paniniwala niyang nakapula na ang ilaw-trapiko, kaya hininto niya ang kanyang [[sasakyan]]. Ipinagpapalagay ng mga punsiyonalista na paniniwala ang resulta ng persepsiyon na nagpapabago sa pag-uugali.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Iniuugnay minsan bilang isang partikular na anyo ng punsiyonalismo ang pananaw na disposisyonalismo.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Tinitingnan sa pananaw na ito ang mga paniniwala bilang mga dahilan ng pag-uugali o bilang mga [[disposisyon]] upang gumanap.&lt;ref name=&quot;Quilty-Dunn&quot;&gt;{{cite journal |last1=Quilty-Dunn |first1=Jake |last2=Mandelbaum |first2=Eric |date=1 September 2018 |title=Against dispositionalism: belief in cognitive science |trans-title=Kontra disposisyonalismo: paniniwala sa agham pangkaisipan |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=175 |issue=9 |pages=2353–2372 |doi=10.1007/s11098-017-0962-x |issn=1573-0883 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Audi&quot;&gt;{{cite book |last1=Audi |first1=Robert |url=https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2 |title=The Cambridge Dictionary of Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |chapter=Belief |access-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414132344/https://philpapers.org/rec/AUDTCD-2 |archive-date=14 April 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, iniuugnay ang pagkakaroon ng pagkain sa lamesa sa pagkumpirma sa iba na may pagkain sa lamesa kung tanungin at pumunta sa naturang lamesa para kumain kung nagugutom.&lt;ref name=&quot;Borchert&quot; /&gt; Bagamat napagkakasunduan ng mga pilosopo na hinuhulma ng mga paniniwala ang pag-uugali, pinagtatalunan sa kasalukuyan kung maaari bang bigyang-kahulugan ang mga paniniwala batay lamang sa gampanin nito upang maganap ang isang partikular na pag-uugali.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Quilty-Dunn&quot; /&gt;

=== Interpretasyonismo ===
Ayon sa pananaw na interpretasyonismo, nakadepende ang mga paniniwala ng isang entidad sa interpretasyon ng iba sa naturang entidad.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Child1&quot; /&gt; Ipinagpapalagay ng isa sa mga pangunahing pilosopo ng pananaw na ito na si [[Daniel Dennett]] na nilalapatan ng mga tao ang mga entidad ng kani-kanilang paniniwala para mahulaan ang pag-uugali nito. Malalarawan ang mga entidad na may simpleng pag-uugali gamit ang mga pisikal na batas o batay sa gampanin nito. Tinatawag ito ni Dennett bilang ang &quot;pisikal na paninindigan&quot; at &quot;paninindigan sa disenyo&quot;. Naiiba ang mga ito sa tinatawag na [[intensiyonal na paninindigan]], na nilalapat sa mga entidad na may mas komplikadong pag-uugali sa pamamagitan ng paglalapat sa mga ito ng mga paniniwala at pagnanais.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Dennett |first1=Daniel |url=https://mitpress.mit.edu/books/intentional-stance |title=The Intentional Stance |date=1989 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-04093-8 |language=en |trans-title=Ang Intensiyonal na Paninindigan |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415044716/https://mitpress.mit.edu/books/intentional-stance |archive-date=15 April 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dennett |first1=Daniel C. |date=1988 |title=Précis of ''The Intentional Stance'' |trans-title=Presi ng &quot;Ang Intensiyonal na Paninindigan&quot; |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=11 |issue=3 |pages=495–505 |citeseerx=10.1.1.1026.2283 |doi=10.1017/S0140525X00058611 |s2cid=145750868}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, maaaring mahulaan na susubukan mag-tres ng isang manlalaro ng [[basketbol]] sa mga huling sandali ng isang dikit na laro kung ilalapat ng ibang mga tao ang kanilang pagnanais na manalo ang koponan ng naturang manlalaro at ang paniniwala na ang galaw na ito ang magpapanalo sa kanila. Kumbaga, sumasang-ayon ang isang entidad sa isang paniniwala kung magagamit ang paniniwalang ito para mahulaan ang gagawin nito. Nakadepende sa interpretasyon ang pagkakaroon ng paniniwala dahil maaaring may iba pang kasinggandang paraan para sa mahulaan ang gagawin ng isang entidad.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Sa madaling salita, hindi lamang tres ang posibleng magpanalo sa naturang larong yon; maaaring subukan ng manlalaro na ipasa ang bola sa isang kakamping mas malapit sa basket para subukang tumira ng dos. Bukod sa pananaw ni Dennett, isa ring kilalang anyo ng pananaw na ito ang nagmula kay [[Donald Davidson]],&lt;ref name=&quot;Child1&quot;&gt;{{cite book |last1=Child |first1=William |url=https://philpapers.org/rec/CHICIA |title=Causality, Interpretation, and the Mind |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press |year=1994 |language=en |trans-title=Kasanhian, Interpretasyon, at ang Isip |chapter=Interpretationism |trans-chapter=Interpretasyonalismo |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505023634/http://philpapers.org/rec/CHICIA |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; na gumamit ng isang [[palaisipang eksperimento]] na [[radikal na interpretasyon]], kung saan ang layunin ay bigyang-katuwiran ang pag-uugali at wika ng isang tao nang walang impormasyon patungkol sa wika nitong tao. Nasa mananalita ang pokus ng prosesong ito ng paglalapat ng paniniwala at pagnanais. Maaaring masabi na tunay ngang may ganitong paniniwala ang isang tao kung matagumpay na naipakita niya ito batay sa prinsipyo.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

Maaaring isama sa interpretasyonismo ang eliminatibismo at instrumentalismo. Ayon sa eliminatibismo, hindi totoo na may paniniwala. Sumasang-ayon sa pananaw na ito ang instrumentalismo, ngunit naniniwala pa rin ito sa kahalagahan ng paglalapat ng paniniwala.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Kumbaga, magagamit pa rin ang mga paniniwala upang mahulaan ang gagawin ng isang entidad kahit na hindi ito totoo. Ipinagpapalagay na magagamit ang interpretasyonismo sa realidad: na naniniwala talaga ang mga entidad sa mga paniniwalang ito kaya nagiging sanhi ito ng mga pag-uugali.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Child |first1=William |url=https://philpapers.org/rec/CHICIA |title=Causality, Interpretation, and the Mind |publisher=Oxford, UK: Oxford University Press |year=1994 |language=en |trans-title=Kasanhian, Interpretasyon, at ang Isip |chapter=Causalism and Interpretationism: The Problem of Compatibility |trans-chapter=Kosalismo at Interpretasyonalismo: Ang Problema ng Kompatibilidad |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505023634/http://philpapers.org/rec/CHICIA |archive-date=5 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, maaaring kailanganing tingnan ang interpretasyonismo bilang isang [[pamamaraan]] at hindi [[ontolohiya]] kung ganito nga ang kaso.&lt;ref name=&quot;Child1&quot; /&gt;

== Uri ==
Maaaring igrupo ang mga paniniwala batay sa kanilang estadong ontolohikal, antas, o mga katangiang semantikal.

=== Pinag-iisipan at disposisyonal ===
Para masabing kasalukuyang pinag-iisipan ang isang paniniwala, kailangang aktibo itong nasa isip ng tao. Tinatawag itong {{Lang|en|occurrent belief}} sa wikang Ingles.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Halimbawa, ang paniniwalang nasa [[Albay]] ang [[bulkang Mayon]] ay masasabing nasa isip ng isang tao kung kasalukuyan niya itong pinag-iisipan, marahil bilang resulta ng pagbabasa niya patungkol sa mga bulkan sa Pilipinas o di kaya dahil nagpaplano siyang pumunta roon. Gayunpaman, hindi lahat ng mga paniniwala ng isang tao ay aktibong pinag-iisipan; karamihan sa mga ito ay pawang disposisyonal lamang o nasa &quot;likuran&quot; ng isip. Halimbawa, ang paniniwala na mas higit ang bilang na 23 kesa 22 ay disposisyonal para sa karamihan ng mga tao, liban siguro sa mga [[Pagkukuwenta|nagkukuwenta]] sa kasalukuyan na kasama ang bilang na yon.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt; Minsan iniuugnay ang dalawang uri na ito sa pagtatangi sa pagitan ng may malay na paniniwala sa mga walang malay na paniniwala.&lt;ref name=&quot;Bartlett&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bartlett |first1=Gary |date=2018 |title=Occurrent States |trans-title=Mga Estadong Pinag-iisipan |url=https://philpapers.org/rec/BAROS-4 |url-status=live |journal=Canadian Journal of Philosophy |language=en |volume=48 |issue=1 |pages=1–17 |doi=10.1080/00455091.2017.1323531 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504181849/https://philpapers.org/rec/BAROS-4 |archive-date=4 May 2021 |access-date= |s2cid=220316213}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Frise&quot;&gt;{{cite journal |last1=Frise |first1=Matthew |date=2018 |title=Eliminating the Problem of Stored Beliefs |trans-title=Pagbubura sa problema ng mga nakatabing paniniwala |url=https://philpapers.org/rec/FRIETP-3 |url-status=live |journal=American Philosophical Quarterly |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=63–79 |doi=10.2307/45128599 |jstor=45128599 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601042950/https://philpapers.org/rec/FRIETP-3 |archive-date=1 June 2021 |access-date= |doi-access=free |s2cid=149057271}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ipinagpapalagay ng ilang mga pilosopo na hindi magkatugma ang dalawang klase ng pag-uuri na ito, dahil patuloy pa ring hinuhulma ng mga paniniwala ang gawain ng isang tao kahit na hindi aktibo niyang pinag-iisipan ang mga ito.  Sa ganitong kaso, tinatawag itong walang malay na paniniwalang pinag-iisipan.&lt;ref name=&quot;Bartlett&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, tumutukoy ang pagiging &quot;pinag-iisipan&quot; rito sa pagiging aktibo nito sa isip, mapa-may malay man o wala.&lt;ref name=&quot;Frise&quot; /&gt;

Hindi pareho ang disposisyonal na paniniwala sa disposisyon para maniwala. Halimbawa, iba ang paniniwalang umuulan ngayon dahil nakita mo mismo na umuulan sa paniniwalang umuulan nang walang kaakibat na karanasan. Masasabi dito na may disposisyon para maniwala ngunit walang tunay na paniniwalang disposisyonal.&lt;ref name=&quot;Audi&quot; /&gt; Sa pananaw ng mga disposisyonalista, walang paniniwala na aktibong pinag-iisipan dahil lahat ng mga paniniwala ay pawang mga disposisyon lamang.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;

=== Buo at bahagya ===
Isa sa mga mahahalagang pagtatalo sa [[epistemolohiya]] ay pumapatungkol sa pagiging &quot;buo&quot; o &quot;bahagya&quot; ng isang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Genin&quot;&gt;{{cite web |last1=Genin |first1=Konstantin |last2=Huber |first2=Franz |date=2021 |title=Formal Representations of Belief |trans-title=Mga Pormal na Representasyon sa Paniniwala |url=https://plato.stanford.edu/entries/formal-belief/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413164951/https://plato.stanford.edu/entries/formal-belief/ |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt; Masasabing buo ang paniniwala kung naniniwala o hindi naniniwala ang isang tao sa isang bagay. Karaniwang sapat na ito para maintindihan ang pang-araw-araw na paniniwala batay sa wika, kagaya halimbawa ng paniniwala nang buo sa pagiging mas malaki ng [[Daigdig]] kesa sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]]. Gayunpaman, hindi lahat ng paniniwala ay sigurado; halimbawa, mas sigurado ang isang tao na mas malaki ang Daigdig sa Buwan kesa sa pagiging mas malaki ng Daigdig sa [[Benus (planeta)|Benus]]. Mas mailalarawan ang mga ganitong kaso sa pamamagitan ng pagbibigay ng antas ng paniniwala patungkol sa isang bagay, na tinatawag na [[Kredensiya (estadistika)|kredensiya]].&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Olsson&quot;&gt;{{cite book |last1=Olsson |first1=Erik J. |url=https://philpapers.org/rec/OLSBE |title=Introduction to Formal Philosophy |date=2018 |publisher=Springer |pages=431–442 |language=en |trans-title=Panimula sa Pormal na Pilosopiya |chapter=Bayesian Epistemology |trans-chapter=Epistemolohiyang Bayesian |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516095057/https://philpapers.org/rec/OLSBE |archive-date=16 May 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mas mataas ang antas sa isang paniniwala, mas sigurado ang isang tao tungkol sa paniniwala na yon.&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot;&gt;{{cite book |last1=Hartmann |first1=Stephan |url=https://philpapers.org/rec/BOVSIO |title=The Routledge Companion to Epistemology |last2=Sprenger |first2=Jan |date=2010 |publisher=Routledge |pages=609–620 |language=en |trans-title=Ang Katulong sa Epistemolohiya ng Routledge |chapter=Bayesian Epistemology |trans-chapter=Epistemolohiyang Bayesian |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516095047/https://philpapers.org/rec/BOVSIO |archive-date=16 May 2021 |url-status=live|location=London}}&lt;/ref&gt; Karaniwang itong isinusulat sa [[pormal na wika]] bilang isang eskala mula 1 pababa sa 0, kung saan kumakatawan ang 1 sa isang buong paniniwala habang 0 ang buong kawalang-tiwala sa paniniwala. Sa [[Epistemolohiyang bayesian|paraang Bayesian]], inilalarawan ang mga paniniwala batay sa [[subhetibong probabilidad]]:&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hájek |first1=Alan |date=2019 |title=Interpretations of Probability: The Subjective Interpretation |trans-title=Mga Interpretasyon ng Probabilidad: Ang Subhetibong Interpretasyon |url=https://plato.stanford.edu/entries/probability-interpret/#SubPro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217013520/https://plato.stanford.edu/entries/probability-interpret/#SubPro |archive-date=17 February 2021 |access-date= |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pettigrew&quot;&gt;{{cite journal |last1=Pettigrew |first1=Richard |date=2018 |title=Précis of Accuracy and the Laws of Credence |trans-title=Presi ng Katumpakan at ang mga Batas ng Kredensiya |url=https://philpapers.org/rec/PETPOA-3 |url-status=live |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=96 |issue=3 |pages=749–754 |doi=10.1111/phpr.12501 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601042948/https://philpapers.org/rec/PETPOA-3 |archive-date=1 June 2021 |access-date= |hdl-access=free |hdl=1983/d9f3e1c4-1bc9-4e04-b74c-dba4eb795393}}&lt;/ref&gt; halimbawa, kumakatawan ang antas na 0.9 sa paniniwalang &quot;uulan bukas&quot; sa 90% kasiguraduhan ng isang tao sa paniniwalang ito (sa kabaligtaran, 10% siyang hindi sigurado). Ginagamit sa pananaw na ito ang relasyong ito sa pagitan ng paniniwala at probabilidad para bigyang-katuturan ang rasyonalidad gamit ang mga batas ng [[probabilidad]].&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot; /&gt; Kabilang dito ang mga batas na sinkroniko na nagdidikta sa kung anong dapat paniwalaan ng isang tao sa partikular na panahon na yon, at mga batas na diakroniko na nagdidikta naman sa papaano magbabago ng isip ang isang tao sa harap ng mga bagong patunay na tumataliwas sa kanyang kasalukuyang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Olsson&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hartmann&quot; /&gt;

Sentro sa pagtatalo ukol sa mga buo at bahagyang paniniwala ang tanong na kung tunay nga bang magkahiwalay na uri ang mga ito sa isa't isa o kung kaya bang maipaliwanag ang isang uri gamit ang kabila.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Isa sa mga tugon para sa tanong na ito ang tinatawag na ''tesis na Locke'' na unang iprinesenta ni [[Richard Foley]] noong 1992.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hawthorne |first=James |url=https://philpapers.org/rec/HUBDOB |title=Degrees of belief |date=2009 |publisher=Springer |isbn=9781402091971 |editor-last=Huber |editor-first=Franz |location=London |language=en |trans-title=Antas ng paniniwala |chapter=The Lockean Thesis and the Logic of Belief |trans-chapter=Ang Tesis na Locke at ang Lohika ng Paniniwala |editor-last2=Schmidt-Petri |editor-first2=Christopher |chapter-url=https://philpapers.org/rec/HAWTLT |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Foley, pangunahin ang mga bahagyang paniniwala, at masasabing buo ang isang paniniwala kung lumagpas ito sa isang partikular na antas.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dorst |first1=Kevin |date=2019 |title=Lockeans Maximize Expected Accuracy |trans-title=Minamaksima ng mga Maka-Locke ang Inaasahang Katumpakan |url=https://philpapers.org/rec/DORLME-2 |url-status=live |journal=Mind |language=en |volume=128 |issue=509 |pages=175–211 |doi=10.1093/mind/fzx028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020201413/https://philpapers.org/rec/DORLME-2 |archive-date=20 October 2020 |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Locke |first1=Dustin Troy |date=2014 |title=The Decision-Theoretic Lockean Thesis |trans-title=Ang Desisyon-Teoretikong Tesis na Locke |url=https://philpapers.org/rec/LOCTDL |url-status=live |journal=Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=28–54 |doi=10.1080/0020174x.2013.858421 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20160705133728/http://philpapers.org/rec/LOCTDL |archive-date=5 July 2016 |access-date= |s2cid=85521556}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, ang halagang 0.9 pataas ay masasabing buong paniniwala. Sa kabilang banda, maaaring tingnan ang mga bahagyang paniniwala bilang mga buong paniniwala na may probabilidad na kasama.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, ang pagiging 0.9 ng paniniwalang &quot;uulan bukas&quot; ay katumbas ng buong paniniwala sa paniniwalang &quot;90% sigurado na uulan bukas&quot;. Tinitingnan naman sa isang pananaw ang mga antas ng paniniwala bilang mga antas ng disposisyon para magbago ng isip ang isang tao patungkol sa isang paniniwala.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt; Sa pananaw na ito, parehong buo ang paniniwala na may antas na 0.6 at 0.9; nagkakaiba lamang ito sa posibilidad na magbago ng isip: mas mataas ang tiyansang magbabago ng isip ang antas na 0.6 kesa sa kabila.&lt;ref name=&quot;Genin&quot; /&gt;

=== Paniniwala ''sa'' at paniniwala ''na'' ===
Tradisyonal na nakapokus ang mga pilosopo sa kanilang mga pagsisiyasat sa mga pananaw na ''paniniwala na'' ({{Lang|en|belief that}}).&lt;ref name=&quot;Price&quot;&gt;{{cite journal |last1=Price |first1=H. H. |date=1965 |title=Belief 'In' and Belief 'That' |trans-title=Paniniwala Sa at Paniniwala Na |url=https://philpapers.org/rec/PRIBIA |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=5–27 |doi=10.1017/S0034412500002304 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601043007/https://philpapers.org/rec/PRIBIA |archive-date=1 June 2021 |access-date= |s2cid=170731716}}&lt;/ref&gt; Maaari itong ilarawan bilang isang proposisyonal na pag-uugali sa isang bagay na maaaring [[totoo]] o [[Kasinungalingan|hindi]]. Samantala, madalas namang tumutukoy ang ''paniniwala sa'' ({{Lang|en|belief in}}) sa mga bagay na tungkol sa pagtiwala o [[pananampalataya]] sa pananaw na madalas itong tumutukoy sa mga pag-uugali ng mga persona.&lt;ref name=&quot;Price&quot; /&gt; Malaki ang gampanin ng ''paniniwala sa'' sa maraming mga [[Tradisyong pangrelihiyon|tradisyong panrelihiyon]] kung saan isa sa mga pangunahing [[birtud]] nito sa mga tagasunod ay ang ''paniniwala sa Diyos''.&lt;ref name=&quot;Williams&quot;&gt;{{cite journal |last1=Williams |first1=John N. |date=1992 |title=Belief-in and Belief in God |trans-title=Paniniwala Sa at Paniniwala sa Diyos |url=https://philpapers.org/rec/WILBAB-3 |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=28 |issue=3 |pages=401–406 |doi=10.1017/s0034412500021740 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519211421/https://philpapers.org/rec/WILBAB-3 |archive-date=19 May 2021 |access-date= |s2cid=170864816}}&lt;/ref&gt; Madalas na maliit ang pagkakaiba ng ''paniniwala sa'' at ''paniniwala na'' dahil madalas na maisasalin ang mga pahayag na ''paniniwala sa'' gamit rin ang ''paniniwala na''.&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot;&gt;{{cite journal |last1=Macintosh |first1=J. J. |date=1994 |title=Belief-in Revisited: A Reply to Williams |trans-title=Pagbisita Muli sa Paniniwala Sa: Tugon kay Williams |url=https://philpapers.org/rec/MACBRA-4 |url-status=live |journal=Religious Studies |language=en |volume=30 |issue=4 |pages=487–503 |doi=10.1017/S0034412500023131 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929102145/https://philpapers.org/rec/MACBRA-4 |archive-date=29 September 2020 |access-date= |s2cid=170786861}}&lt;/ref&gt; Halimbawa, maaaring sabihin ang pahayag na &quot;''paniniwala sa'' multo&quot; sa pahayag na &quot;''paniniwala na'' may multo&quot;.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Sa ganitong kaso, ginagamit ang ''paniniwala sa'' sa mga entidad na hindi totoo, o hindi mapatunayan ang katotohanan. Gayunpaman, hindi lahat ng mga paggamit sa ''paniniwala sa'' ay pumapatungkol sa [[Pag-iral|pagkakaroon]] ng isang bagay, maaari din itong gamitin bilang [[papuri]] sa isang bagay.&lt;ref name=&quot;Price&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Macintosh&quot;&gt;{{cite book |last1=Macintosh |first1=Jack |url=https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Oxford sa Pilosopiya |chapter=Belief-in |trans-chapter=Paniniwala Sa |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129082636/https://philpapers.org/rec/HONTOC-2 |archive-date=29 January 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong gamitin sa mga ''paniniwala na'', halimbawa, ang ''paniniwala na'' may [[Kasalan|kasal]] ay masasalin bilang ''paniniwala sa'' pagiging mabuti ng kasal.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Ginagamit ang ''paniniwala sa'' sa ganitong pananaw pagdating sa pagpapahayag ng [[tiwala sa sarili]] o pagtiwala sa kanyang abilidad.

Ginagamit ng mga manananggol ng ''paniniwala sa'' ang argumentong ito para ikatuwiran na masusuri ang katagang ''paniniwala sa Diyos'' sa kaparehong paraan, na ang ''paniniwala sa'' [[pagkakaroon ng Diyos]] na may mga katangiang kagaya ng [[omnipotensiya]] at [[omnisiyensiya]]. Sa kabilang banda, bagamat maaaring maisalin ang mga ''paniniwala na'' bilang mga ''paniniwala sa'', ipinagpapalagay ng ilang pilosopo na may mga bagay na ''paniniwala na'' na hindi maisasalin bilang ''paniniwala sa''.&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot; /&gt; Halimbawa, ang ''paniniwala na'' may [[mithiin]] ay maaaring magkaroon ng ''paniniwala sa'' kabutihan ng mithiin na ito, ngunit may dagdag itong positibong pag-uugali para makamit ang mithiin na ito na lagpas sa pagiging isang hamak na proposisyonal na pag-uugali na lamang.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt; Kung gagamitin ang pananaw na ito sa ''paniniwala sa'' Diyos, maaaring tingnan ito ng mga kontra sa reduktibong pagtingin ang ''paniniwala sa'' Diyos bilang isang kinakailangang kondisyon para sa ''paniniwala na'' may Diyos, ngunit hindi ito sapat.&lt;ref name=&quot;Williams&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Macintosh2&quot; /&gt;

=== ''De dicto'' at ''de re'' ===
{{Main|De dicto at de re}}
Pumapatungkol ang pagkakaiba ng mga katagang {{Lang|la|de dicto}} (&quot;kung ano ang sinabi&quot;) at {{Lang|la|de re}} (&quot;tungkol sa sinabi&quot;) sa mga katangiang semantikal ng mga paniniwala na nilalapat ng mga katagang kagaya ng mga pangalan o pantukoy.&lt;ref name=&quot;Schwitzgebel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Broackes&quot;&gt;{{cite journal |last1=Broackes |first1=Justin |date=1986 |title=Belief de Re and de Dicto |trans-title=Paniniwalang de dicto at de re |url=https://philpapers.org/rec/BROBDR |url-status=live |journal=Philosophical Quarterly |language=en |volume=36 |issue=144 |pages=374–383 |doi=10.2307/2220191 |jstor=2220191 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117193918/http://philpapers.org/rec/BROBDR |archive-date=17 November 2016 |access-date=}}&lt;/ref&gt; Sa mga karaniwang konteksto, hindi nagbabago ang [[halaga ng katotohanan]] ng isang pangungusap kapag pinalitan ang mga kaugnay na kataga. Halimbawa, dahil parehas lang naman na tumutukoy sa iisang tao ang mga pangalang &quot;[[Superman]]&quot; at &quot;Clark Kent&quot;, puwedeng palitan ang mga katagang ito ng isa't isa sa isang pangungusap; puwedeng maging &quot;malakas si Superman&quot; ang pangungusap na &quot;malakas si Clark Kent&quot; nang hindi nagbabago ang katotohanan o paniniwala ng iba. Gayunpaman, mas komplikado ang kaso sa paglalapat ng mga paniniwala; naniniwala si Lois Lane na malakas si Superman pero hindi si Clark Kent.&lt;ref name=&quot;Nelson&quot;&gt;{{cite web |last1=Nelson |first1=Michael |title=Propositional Attitude Reports: The De Re/De Dicto Distinction |trans-title=Mga Ulat sa Pag-uugaling Proposisyonal: Ang Pagkakaibang De Re / De Dicto |url=https://plato.stanford.edu/entries/prop-attitude-reports/dere.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413223910/https://plato.stanford.edu/entries/prop-attitude-reports/dere.html |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en}}&lt;/ref&gt; Masasabi na ang paniniwalang ito ni Lane ay {{Lang|la|de dicto}} dahil sa pananaw niya, hindi iisa sina Superman at Clark Kent kaya hindi posible na porket malakas si Superman ay malakas rin si Clark Kent. Sa kabilang banda, sa pananaw na {{Lang|la|de re}}, parehong naniniwala si Lane sa pagiging malakas ng dalawa dahil iisang tao lamang sila.&lt;ref name=&quot;Broackes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nelson&quot; /&gt; Tinatawag ang mga kontekstong {{Lang|la|de dicto}} bilang mga [[Malabong konteksto|kontekstong malabo ang tinutukoy]] habang malinaw ang tinutukoy naman sa mga kontekstong {{Lang|la|de re}}.&lt;ref name=&quot;Nelson&quot; /&gt;

=== Paniniwalang pangmasa ===
Tinatawag na mga paniniwalang pangmasa ang mga paniniwala na kolektibong pinaniniwalaan ng masa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last1=Dancy |first1=Jonathan |author-link1=Jonathan Dancy |url=https://books.google.com/books?id=WToMZZoTu_QC |title=A Companion to Epistemology |publisher=Content Technologies Inc. |year=2014 |isbn=978-1-4784-0002-8 |edition=2 |series=Just the Facts101 |language=en |trans-title=Katulong sa Epistemolohiya |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt; Ayon sa sosyologong si [[Émile Durkheim]], kagaya ng mga [[panlipunang katotohanan]], pawang mga paniniwala ng mga [[Grupo (sosyolohiya)|panlipunang grupo]] ang mga paniniwalang ito di tulad ng mga pansariling paniniwala, bagamat ang pananaw na ito ay &quot;medyo di-sikat&quot; ayon kay [[Jonathan Dancy]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Nagpresenta naman si [[Margaret Gilbert]] ng kahalintulad na pananaw ukol sa dami ng mga taong sumasang-ayon bilang isang indibiduwal na tumatanggap ng isang paniniwala. Ayon kay Gilbert, hindi kailangan ng isang tao na personal na maniwala sa isang bagay upang maniwala sa paniniwala ng kanyang grupo.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gilbert |first=Margaret |date=1987 |title=Modelling collective belief |trans-title=Pagmomodelo sa paniniwalang pangmasa |journal=Synthese |language=en |volume=73 |issue=1 |pages=185–204 |doi=10.1007/bf00485446 |issn=0039-7857 |s2cid=46976878}}&lt;/ref&gt; Maaaring gumanap ang mga paniniwalang pangmasa bilang paraan ng pagkontrol sa lipunan,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Innes |first1=Martin |url=https://books.google.com/books?id=jwBEBgAAQBAJ |title=Understanding Social Control: Deviance, crime and social order |date=16 December 2003 |publisher=McGraw-Hill Education (UK) |isbn=978-0-335-22588-0 |series=UK Higher Education OUP Humanities &amp; Social Sciences Criminology |publication-place=Maidenhead, Reyno Unido |page=22 |language=en |trans-title=Pag-unawa sa Pagkontrol sa Lipunan: Pagtaliwas, krimen, at kaayusang panlipunan |chapter=A history of the idea of social control |trans-chapter=Kasaysayan ng ideya ng pagkontrol sa lipunan |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt; kagaya ng pagtukoy sa mga taong gumagawa heresiya o tumataliwas sa inaasahan ng lipunan.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sandkühler |first1=Hans Jörg |url=https://books.google.com/books?id=py412Sy7XpwC |title=Rethinking Epistemology |date=23 December 2011 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-025357-3 |editor-last1=Abel |editor-first1=Günter |editor-link1=Günter Abel |series=Berlin Studies in Knowledge Research |volume=1 |publication-place=Berlin |page=185 |language=en |trans-title=Pag-iisip Muli sa Epistemolohiya |chapter=Critique of Representation: Cultures of Knowledge - Humanly Speaking |trans-chapter=Kritik sa Representasyon: Mga Kultura ng Kaalaman - sa Makataong Pananaw |quote= |access-date= |editor-last2=Conant |editor-first2=James |editor-link2=James F. Conant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Visano |first1=L. A. |url=https://books.google.com/books?id=g7ZIAAAAYAAJ |title=Crime and Culture: Refining the Traditions |publisher=Canadian Scholars Press |year=1998 |isbn=978-1-55130-127-3 |publication-place=Toronto |page=51 |language=en |trans-title=Krimen at Kultura: Paghuhulma sa mga Tradisyon |quote= |access-date=}}&lt;/ref&gt;

=== Teorya ng ordinaryo ===
Tinatawag na mga teorya ng ordinaryo ({{Lang|en|lay theory}}) ang mga impormal na [[Teorya|teoryang]] tungkol sa mga bagay na inaasahang alam na ng mga tao. Madalas na ipinapaliwanag ito gamit ang pansariling [[karanasan]] o [[sentido komun]] na maaaring hindi tumugma sa mga [[empirikal na patunay]], di tulad ng mga pormal na [[maagham na teorya]]. Mahalaga ang mga ito dahil kaya nitong maimpluwensiyahan ang mga paniniwala at pananaw ng mga tao sa mundo, gayundin sa mga desisyon at pag-uugali.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Furnham |first=Adrian |url=https://www.sciencedirect.com/book/monograph/9780080326948/lay-theories?via=ihub%3D |title=Lay Theories |date=1988 |publisher=Elsevier |year=1988 |isbn=978-0-08-032694-8 |series=International Series in Experimental Social Psychology |volume=15 |language=en |trans-title=Mga Teorya ng Ordinaryo |doi=10.1016/c2009-0-14697-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-57306-9 |title=The Science of Lay Theories |date=2017 |isbn=978-3-319-57305-2 |editor-last=Zedelius |editor-first=Claire M. |language=en |trans-title=Ang Agham ng mga Teorya ng Ordinaryo |doi=10.1007/978-3-319-57306-9 |editor2-last=Müller |editor2-first=Barbara C. N. |editor3-last=Schooler |editor3-first=Jonathan W. |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Ilan sa mga halimbawa nito ang pananalig sa [[tadhana]] at sa konsepto ng &quot;[[bahala na]]&quot;.

== Sanggunian ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Link sa labas ==
* {{cite SEP|url-id=belief|title=Belief|last=Schwitzgebel|first=Eric}}
* {{IEP|url-id=aim-of-belief-aim|title=The Aim of Belief}}

* {{Cite book |last=Russell |first=John |title=An analysis of religious belief |date=1877 |language=en |trans-title=Isang pagsusuri sa paniniwalang relihiyoso |via=Project Gutenburg}}
{{Navboxes|list={{Belief systems}}
{{Epistemology}}
{{Philosophical logic}}
{{religion topics}}
{{philosophy of religion}}}}{{Authority control}}
[[Kategorya:Paniniwala]]
[[Kategorya:Sikolohiya]]
[[Kategorya:Katotohanan]]</text>
      <sha1>idt97ggom4o9h3876m4v26u4u1230w6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Maynila</title>
    <ns>1</ns>
    <id>71090</id>
    <revision>
      <id>2215935</id>
      <parentid>2212183</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maynila */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2215935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="pfzet2wq2dxsykfrlx1jfj3bjdhq5bw" xml:space="preserve">{{Wikipedia:WikiProyekto Pilipinas/notice|class=FA|importance=Top}}
{{Template:NA-tatak|Mayo 6, 2009}}
{{Template:AlamBaNinyoUsapan|Enero 21|2009}}

{{Wikipedia:Meetup/Manila/Invite}}

==Pagsasalin==

Natapos ko na po ang kailangan na pagsasalin dito sa artikulo pong [[Maynila]].

--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 08:32, 27 Disyembre 2008 (UTC)

==Mga Pangyayaring Kasalukuyan==

Kuya/Ate DragosteaDinTei, pwede po ba padagdag ng mga kasalukuyang kaganapan dito sa Lungsod ng Maynila? Sige po.

--[[Natatangi:Contributions/58.69.204.252|58.69.204.252]] 13:42, 10 Enero 2009 (UTC)

:Pakitignan nalang po yung kasaysayan.

--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 10:48, 17 Abril 2009 (UTC)

&lt;!-- Tinangal ang mga parteng: Gawa lamang ng isang IP user na wala naman pong kahulugan. :( ==Bilang Napiling Artikulo==

Binasa ko po ang kabuuan ng Artikulo. Gagawan nalang po ng artikulo yung mga 
red links. Ok to! Sana naman mapili!

--[[Natatangi:Mga ambag/58.69.204.252|58.69.204.252]] 11:38, 2 Marso 2009 (UTC)

==Re: Bilang Napiling artikulo==

Tama lang po ang artikulo

-- [[Natatangi:Mga ambag/Tagagamit:Emir214|Tagagamit:Emir214]] 18:17, Marso 3 2009 (UTC) --&gt;

== Pamagat ng artikulo ==

Dapat sigurong [[Maynila]] lamang ang pamagat ng artikulo tulad ng nasa Ingles na [[en:Manila|Manila]] lamang.  Yayamang mas kilala ito sa tawag na Maynila kaysa Lungsod ng Maynila. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:03, 13 Abril 2009 (UTC)

: Para lang po sa kaalaman ng lahat, opisyal na tinawag po itong lungsod ng Maynila. Kung susuriin, ang salitang [[Maynila]] ay tumutukoy rin sa iba't ibang gamit at lugar. Ang mga naging alkalde ng lungsod ay tinawag itong ''Lungsod ng Maynila'' o ''City of Manila''. Nakilala lamang siyang '''''Maynila''''' dahil dito nagumpisa ang negosyo at ito ang kabisera ng bansa.
--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 10:18, 20 Abril 2009 (UTC)
::Oo nga, iyon ang opisyal, sang-ayon sa [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc PSGC] pero ang nasa Ingles na Wikipedia ay [[:en:Manila|Manila]] at hindi ''City of Manila''.  Ganyan kasi doon dahil mas karaniwan ang ''Manila'' kaysa ''City of Manila'' na sinunod ang [[en:UCN]] at [[:en:Wikipedia:NC#Use_the_most_easily_recognized_name]]. Ang pangkalahatan na patakaran kasi, kung ano ang mas karaniwan na mas mainitindihan ng mambabasa, iyon ang gagamitin. Kumbaga, mas matibang kung ano ang karaniwan kaysa opisyal.  Mayroon bang pangkalahatang kasunduan dito sa Tagalog Wikipedia na gamitin parati ang opisyal? May mga Wikipedista nga dito na ayaw ang opisyal.  At kung tumtutukoy nga sa iba't ibang lugar ang [[Maynila]], bakit siya ''redirect'' at hindi &quot;paglilinaw&quot;? --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:48, 20 Abril 2009 (UTC)
:Sang-ayon ako sa paglipat nito sa [[Maynila]]. --[[Tagagamit:Seav|seav]] 02:36, 20 Abril 2009 (UTC)
:Sige po, sang-ayon na rin ako kaya lang, nung inililipat ko, &quot;May ganito nang pangalan o invalid ang napiling pangalan&quot;. Kung alam niyo po kung paano masusulusyonan ang problema, palipat nalang po ang titulo ng pahina sa [[Maynila]]
::{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:36, 21 Abril 2009 (UTC)

== Paglipat ng [[suleras:Mga Distrito ng Maynila]] sa [[Suleras:Lungsod ng Maynila]] ==
Siguro dapat nating i-redirect ang suleras na ito sa Suleras:Lungsod ng Maynila dahil ang suleras na iyon ay mayroon ding mga bahaging tungkol sa mga distrito. Nagiging redundant lamang dahil dala-dalawa ang mga suleras na may kaparehong nilalaman. Dpat ay united ito, o yun bang may pagkakaisa. --[[Tagagamit:The Wandering Traveler|The Wandering Traveler]] 08:09, 13 Abril 2009 (UTC)
:{{done}}
--[[Tagagamit:DragosteaDinTei|DragosteaDinTei]] 11:13, 15 Abril 2009 (UTC)

== Metro Manila Philippines tropical climate ==

https://tl.wikipedia.org/wiki/Maynila?wprov=sfla1 new edit [[Tagagamit:Garvin555|Garvin555]] ([[Usapang tagagamit:Garvin555|kausapin]]) 08:05, 20 Hunyo 2026 (UTC)

== Maynila ==

paki lock po ang artikulo na  ito para sigurado hindi na babago ang edit ko correction info [[Tagagamit:Johndeo333|Johndeo333]] ([[Usapang tagagamit:Johndeo333|kausapin]]) 10:02, 13 Hulyo 2026 (UTC)</text>
      <sha1>pfzet2wq2dxsykfrlx1jfj3bjdhq5bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Taiwan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>78396</id>
    <revision>
      <id>2215909</id>
      <parentid>1525771</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T04:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Johndeo333</username>
        <id>163610</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taiwan */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2215909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="p49is97rzsj1d1yrno12i4z8cwupsl3" xml:space="preserve">
== Paghahati ==
Bakit pa natin kailangan hatiin ang Taiwan at Republika ng Tsina gayung ang Taiwan ay nakaturo naman sa pahinang ito? At ang Republika ng Tsina ay ang opisyal na pangalan ng Taiwan. Sa tingin ko, kailangan nang tanggalin ang suleras na ipinatong dito.--[[Tagagamit:The Wandering Traveler|The Wandering Traveler]] 11:09, 22 Marso 2009 (UTC)
::Sang-ayon ako sa iyo. Pero mas mabuti kung gumawa nalang tayo ng isang seksyon tungkol sa heograpiya ng Taywan. - [[User:Estudyante|&lt;font color= &quot;#0038A8&quot;&gt;&lt;b&gt;Estudyante&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] [[User talk:Estudyante|&lt;span style=&quot;color: green; font-weight: bold&quot;&gt;&lt;small&gt;(Usapan)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;]] 00:33, 25 Marso 2009 (UTC)
:::Sa English Wikipedia, ang Taiwan ay tumutukoy sa pulo, at ang Republika ng Tsina ay tumutukoy sa estadong sinasakupan ng pulo. --[[User:Sky Harbor|&lt;font color=&quot;#0066ff&quot; &gt;&lt;b&gt;Sky Harbor&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;sup&gt;([[User talk:Sky Harbor|&lt;font color=&quot;#0066ff&quot; &gt;&lt;b&gt;usapan&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;]])&lt;/sup&gt; 07:14, 25 Marso 2009 (UTC)

== Ilipat sa &quot;Taiwan&quot; ==

Inimungkahi ko na ilipat ang pahina sa &quot;Taiwan&quot; dahil mas kilala ito sa Filipino. Mas kakaunti ang may alam na ang Taiwan ay Republika ng Tsina.--[[Tagagamit:Hariboneagle927|Hariboneagle927]] ([[Usapang tagagamit:Hariboneagle927|makipag-usap]]) 15:59, 30 Hulyo 2015 (UTC)

== Taiwan ==

request lock artikulo [[Tagagamit:Johndeo333|Johndeo333]] ([[Usapang tagagamit:Johndeo333|kausapin]]) 04:04, 13 Hulyo 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p49is97rzsj1d1yrno12i4z8cwupsl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anarkismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87382</id>
    <revision>
      <id>2215824</id>
      <parentid>2215817</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinaunang panahon at gitnang panahon */</comment>
      <origin>2215824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82156" sha1="5h62m4tdl3phf2e2ks94krlb6d1ndgo" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}

[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>5h62m4tdl3phf2e2ks94krlb6d1ndgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215826</id>
      <parentid>2215824</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82655" sha1="9r13gorrgycieufc2yyt7ffi31rvfwj" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |author-link=Patricia Crone |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>9r13gorrgycieufc2yyt7ffi31rvfwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215827</id>
      <parentid>2215826</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82627" sha1="r5kpqkf3ozuuoox4d9mvlayvvp8oq4w" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>r5kpqkf3ozuuoox4d9mvlayvvp8oq4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215828</id>
      <parentid>2215827</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T13:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinaunang panahon at gitnang panahon */</comment>
      <origin>2215828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82656" sha1="ic7fjh5yj1cq8elcvbo663yahl2uetx" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>ic7fjh5yj1cq8elcvbo663yahl2uetx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215911</id>
      <parentid>2215828</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2215911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83684" sha1="ecmrglg139954hfv8kz5e0bo1v7uish" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]]. Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan. Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>ecmrglg139954hfv8kz5e0bo1v7uish</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215912</id>
      <parentid>2215911</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83797" sha1="k055968ffqgn0vq549ng36g9p13hjol" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>k055968ffqgn0vq549ng36g9p13hjol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215924</id>
      <parentid>2215912</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85549" sha1="rhx4opcysyzg46bmwrjghzwy67tabap" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872. Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896. Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo. Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>rhx4opcysyzg46bmwrjghzwy67tabap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215925</id>
      <parentid>2215924</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85786" sha1="9cmjexidam2vusgilkr2utxzhjyucrm" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>9cmjexidam2vusgilkr2utxzhjyucrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215926</id>
      <parentid>2215925</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85951" sha1="p7pa17o4lvemf1cx3a0mfsly8n0ldmp" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}

[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>p7pa17o4lvemf1cx3a0mfsly8n0ldmp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215927</id>
      <parentid>2215926</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86127" sha1="0phjyhjek7rt0gib34kgqq1pknls0mm" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}

[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>0phjyhjek7rt0gib34kgqq1pknls0mm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215929</id>
      <parentid>2215927</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86514" sha1="7d1v3ng692mvkwk91sx09arg9u2wu4m" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}

[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>7d1v3ng692mvkwk91sx09arg9u2wu4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215930</id>
      <parentid>2215929</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87073" sha1="qmx87zso2imxha8uk61gpx3s8s5215x" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>qmx87zso2imxha8uk61gpx3s8s5215x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215931</id>
      <parentid>2215930</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87279" sha1="p2gi74gu2d0nel5y64m4dygfz1vp8hn" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>p2gi74gu2d0nel5y64m4dygfz1vp8hn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215933</id>
      <parentid>2215931</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87545" sha1="bigoz4m4i3as1kgzlvpwjeepljbkw74" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>bigoz4m4i3as1kgzlvpwjeepljbkw74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215936</id>
      <parentid>2215933</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88455" sha1="4qhnjtc1afp8yf2cxbkwu2hbb46gg00" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').[48] Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista. Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>4qhnjtc1afp8yf2cxbkwu2hbb46gg00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215937</id>
      <parentid>2215936</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makabagong panahon */</comment>
      <origin>2215937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88615" sha1="qx9j1lvz7ant3us627jj5t04xru8qhn" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}}

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>qx9j1lvz7ant3us627jj5t04xru8qhn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215938</id>
      <parentid>2215937</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89163" sha1="1za1v98vfxduxkepm12143lqlyrf7mk" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}}

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>1za1v98vfxduxkepm12143lqlyrf7mk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215939</id>
      <parentid>2215938</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89445" sha1="1zhtxez657xg002rz4k3u8pn3p6paum" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}}

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}}
* {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>1zhtxez657xg002rz4k3u8pn3p6paum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215940</id>
      <parentid>2215939</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89727" sha1="b8nenbt5zfgurz5u53nutyd92p4qld5" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}}

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}}
* {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>b8nenbt5zfgurz5u53nutyd92p4qld5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215941</id>
      <parentid>2215940</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89446" sha1="8euogvt9sdjwkb2el570yp3xc3es3wf" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}}

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}}
* {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}}

[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>8euogvt9sdjwkb2el570yp3xc3es3wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215942</id>
      <parentid>2215941</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T10:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga talababa */</comment>
      <origin>2215942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89825" sha1="i5hnqyajob2xnh47cdbabi3dvhi9yar" xml:space="preserve">{{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}}Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay &quot;talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapuwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado.&quot;{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} 

Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon.

Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo.

== Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan ==
[[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot;&gt;Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Leier2&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.&lt;/ref&gt;]]
Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang &quot;walang pinuno&quot; o &quot;walang namumuno&quot;. Binubuo ito ng unlaping ''an-'' (&quot;walang&quot;) at ng salitang ''arkhos'' (&quot;pinuno&quot; o &quot;tagapamahala&quot;). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc=&quot;Anarchism&quot;|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}}

Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}&lt;ref name=&quot;Merriman2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leier&quot;&gt;Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc=&quot;The Basic Ideas of Anarchism&quot;}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}}

Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}}

Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang &quot;pinakasukdulang kabaligtaran&quot; ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, &quot;sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina.&quot;{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, &quot;mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito&quot;—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—&quot;ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo.&quot; Dagdag pa niya, &quot;ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan.&quot;{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na &quot;ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito.&quot;{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na &quot;nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan&quot; ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}}

Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}}

== Simbolismo ==
{{multiple image
| total_width       = 320
| image1            = Anarchy-symbol.svg
| caption1          = Simbolong bilog na A
| image2            = Circle-A red.svg
| caption2          = Naka-istilong Bilog na A na punk
| align             = right
| header            = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}&lt;/ref&gt;
}}
Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].&lt;ref name=&quot;Baillargeon&quot;&gt;{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&amp;q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;An Anarchist FAQ&quot;&gt;{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod.

Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A.

Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].&lt;ref name=&quot;revival&quot;&gt;{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon&quot;&gt;{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga paaralan ng kaisipan ==
Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc=&quot;Anarchism&quot;|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc=&quot;Anarchism&quot;}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}}

Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc=&quot;Critique of authoritarian socialism&quot;}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&amp;pg=PP15 xi]|1ps=, &quot;Usually considered to be an extreme left-wing ideology&quot;.}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}}

Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}}

Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}}

=== Klasiko ===
Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}}

Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang &quot;pagbuwag sa estado&quot;,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}&lt;/ref&gt; pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang &quot;ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari.&quot;{{Sfn|Pierson|2013|p=187}}

Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}}

Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong &quot;[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]].&quot;{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}}

Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}}

Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}}

=== Pos-klasiko at kontemporaryo ===
Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}}

Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga &quot;medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo,&quot; wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}}

Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}}

== Kasaysayan ==

=== Sinaunang panahon at gitnang panahon ===
Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}}

Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}}

Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}}

Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}}

=== Makabagong panahon ===
[[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]]
Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}

Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}}
[[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]]
Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}}

Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}}

Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}}

Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}}

== Anarkismo ni Rizal ==
Pinaniniwalaan na ang kaalaman ni Jose Rizal sa Anarkismo ay nagmula sa pag-aaral at pamamalagi niya sa Espanya kung saan namulat ang kaniyang mga mata sa kakaibang kultura na hindi niya naranasan sa pamahalaan ng Kolonyang Pilipinas. Malaki ang gampanin nito sa nobela niyang pinamagatang, &quot;[[El Filibusterismo]]&quot;.

Nakilala umano ni Rizal si [[Francisco Pi y Margall]], isang disipulo ni Proudhon, at naging mentor na nagturo ng pundasyon sa pang-ekonomiya at pulitkal na pananaw nito. Isa na rito ang konseptong pederalismo, [[Paghihiwalay ng simbahan at estado|paghihiwalay ng simbahan at gobyerno]], ang mapayapang paraan ng pagpapalit ng pamamahala, maging ang ekonomiyang pangkapwa ni Proudhon. Ngunit, pinagdedebatihan pa rin ngayon kung si Rizal nga ba ay anarkista.

=== La Liga Filipina ===
Ang [[La Liga Filipina]] ay naglalaman ng ekonomiyang  pangkapwa ni Proudhon kung saan makikita sa isa sa mga panukala nito ang pagaambagan na siyang gagamitin nila sa propaganda at pagtulong ng kanilang mga kamiyembro. Kinalaunan ay isinama ang ilan sa mga panukala nito sa paglathala ni [[Andres Bonifacio]] ng [[Katipunan]].

=== El Filibusterismo ===
''Salin ng salita:'' 

Ang Pagrerebelde | Ang Pag-aaklas

Pagsasalin ng akda sa Ingles: The Reign of Greed 

Inilarawan si [[El filibusterismo#Mga tauhan|Simoun]], ang pangunahing tauhan ng kwento, bilang isang mayamang negosyante na gumagamit ng marahas na pamamaraan upang labanan ang mga nanunungkulan. Sa unang kabanata ay  inilarawan niya ang ''Bapor Tabo'' bilang Barko ng Pamahalaan na sumisimbolo sa katayuan ng buhay ng mga tao,  ungasaan ng mga nasa ibabaw ng kubyerta ay puno ng pribilehiyo at kapangyarihan habang ang nasa ilalim ay itinuturing na mababang uri ng tao.  

Ang tanyag na Eksena sa pagsabog ng Bombang Lampara ang sumisimbolo sa karaniwang &quot;[[Propaganda ng Gawain]]&quot; ng mga Anarkista sa kapanahunan niya.    

Ang ilan sa mga kaisipan ni Isagani at ni Padre Florentino ay madalas masmalapit sa ideya ng anarkismo kaysa kay Simoun.  

&quot;''Ang bayan na galit sa pamahalaan ay walang ibang hinihiling kundi bitiwan ang pamamahala''&quot; 

&lt;small&gt;~Isagani&lt;/small&gt;


''&quot;-Espanya man o iba, hindi pa rin sila magbabago, at baka masmalala pa! Anong silbi ng ating kasarinlan kung ang mga alipin ngayon ang susunod na maniniil kinabukasan?&quot;'' 

&lt;small&gt;~Padre Florentino&lt;/small&gt;

== Paglaganap ng Anarkismo sa Pilipinas ==
Nagsalin si [[Isabelo de los Reyes]] ng mga akdang anarkismo upang palaganapin ang reporma at rebolusyon laban sa mga Espanyol. Isang mahalagang sulatin ay ang ''Fra Contadini'' ni Malatesta at isinalin sa Tagalog bilang ''Dalawang Magbubukid''. Ang madalas na ideyolohiyang nakakabit dito ay ang [[Anarcho-syndicalism|Anarkistang syndikalismo]] at pinalawak ang impluwensiya nito sa pamamagitan ng pagtatatag niya ng organisasyong [[Unión Obrera Democrática Filipina]]. Kasama dito ang tanyag na manunulat na si Lope K. Santos sa kanyang tanyag na librong pinamagatan na &quot;Banaag at Sikat&quot; na siyang nagpalaganap ng kaisipang Mapagpalayang Sosyalismo.

Napalitan ito ng [[Marxismo–Leninismo]] sa dekada '30 ng taong lipas 1900 at siyang naging pangunahing sandigan ng rebolusyong Pilipino sa kapanahunan ng pamamalakad ng Amerikano at Imperyong Hapon.

Nagbalik ang Anarkismo sa pamamalakad ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] kasama ang kulturang [[Punk]] noong dekada '70. Kaakibat nito ay ang kaganapan ng First Quarter Storm na nakilahok ang mga anarkista at hinihinala na ang Samahan ng Demokratikong Kabataan - Mendiola Chapter (SDKM) ng Komyun sa Diliman ay isang ekslusibong anarkistang grupo na tanyag sa katawagang &quot;utak pulbura&quot; na siyang tanyag sa paggamit ng &quot;pillbox&quot;. Ngunit, sa mga sulatin ni Jerry Araos, ang SDKM ay madalas may sentimyento para sa nasyonalismo at kontra-imperyalismo, at hindi pa sapat ang ebidensya at pag-aaral ukol sa paniniwala ng grupong ito para matawag itong anarkista.

Sa pag-usbong ng social media at teknolohiyang pagbabago, masnagkaroon ng access ang mga tao sa diskurso sa anarkismo. Si Gary Granada, isang tanyag na musikero ay ipinapakilala ang sarili bilang anarkista at gumawa ng mga kanta na saklaw ang mga pagpapahalaga nito.

Ang ilan sa mga iba pang anarkista sa Pilipinas ay si Bas Umali sa kayang libro na &quot;Pangayaw and Decolonizing Resistance in the Philippines&quot;. Si Simoun Magsalin, isang iskolar at intelektwal na naglathala ng mga gawa upang talakayin ang anarkismo at isa sa mga tagapangalaga ng distro na &quot;Bandilang itim&quot;. Ang propesor na si Erwin Rafael sa kanyang sulatin na &quot;The Promise of an Anarchist Sociological Imagination&quot;. At si Adrienne Cacatian na kilala sa kanyang pagpuna sa mga makakaliwang organisasyon, sa isinulat niyang &quot;Di ka naman tunay na aktibista: Reflections on Philippine Leftist Exclusionism&quot;.

Namataan ang ilan sa mga anarkista sa Luneta at Mendiola sa rally noong Setyembre 21, 2025. 

== Mga Konsepto ==

'''Propaganda ng Gawain (Propaganda by Deed)''' 

Ito ay tinatawag na propaganda ng gawain dahil ito mismo ay nagpapalaganap ng mensahe sa pagkilos at hindi sa pananalita. Ginagamit itong taktika ng mga anarkista upang hikayatin ang mga taong naghihirap na mag-alsa laban sa mga  makapangyarihan sa pamamagitan ng pamamaslang o pagbobomba o paninira ng mga imprastraktura. Bagamat may mga bayolenteng pamamaraan, mayroon ding mga mapayapang paraan tulad ng community pantry na sumikat noong 2019 Coronavirus Pandemic. 

'''Kapwa-Tulungan (Mutual Aid)''' 

Masnakasanayan ng Pilipino ang salitang bayanihan upang bigyang pakahulugan ang sistema ng pagtutulungan sa kapwa. Halos magkaparehas lamang ang konsepto nito sa bayanihan ngunit nag-iiba ito kapag isinakatuparan ang pahalang na pagsasaayos na hindi hinahaluan ng burukrasya o panukala, at ipamigay ang mga pangangailangan na walang halong kundisyon o kapalit. 


'''Hindi Mabawas-bawasang Pangangailangan (Irreducible Minimum)'''

Ito ay ang paniniwala o kamalayan na ang tao ay nararapat bigyan ng mga pangangailangan na walang halong kapalit o kontribusyon sa lipunan. Ayon kay Bookchin, ang mga sinaunang lipunan ay kahit na hindi naniniwala na pareho dapat ang ipinamimigay na pangangailangan, ay kapantay pa rin nito ang pagtrato sa mga tao. Itong perspektibo na ito ay hahantong sa perspektibo na iba-iba ang pangangailangan ng indibidwal ngunit dapat matugunan pa rin.

'''Pagwawakas ng Trabaho (Abolition of Work)''' 

Kasama din nito ang konsepto ng pagwawakas ng oras ng pagtulog, at pag-ooras. Kasalukuyang pinapaliwanag nito na kahit mawala ang mga trabaho na binibigay ng mga kumpanya at gobyerno ay hahantong sa natural na gawain ng tao ang mga makabuluhang mga bagay tulad ng paglilinis, pag-aaruga ng sanggol, paglikha ng sining, pagiimbento ng teknolohiya, at pagtulong sa kapwa. Pinupuna rin nito ang mga trabahong walang kwenta o maaaring nakasasama at sinasahuran lamang dahil kailangan siya sa mga kumpanya o gobyerno at hindi dahil kailangan ito upang magbigay benepisyo sa lipunan tulad ng mga trabahong call center, abogado, pamumulis, receptionist, mga manager, o kaya tagakolekta ng buwis.  

'''Pagkakaisa ng Gawain at Layunin (Unity Between Means and Ends)'''

Ito ang pangunahing puna ng mga anarkista sa mga nagsusulong ng pagbabago o pag-agaw sa pamahalaan, na upang maisakatuparan ang mga pagbabago ay dapat lamang sa tao mismo manggaling ang pagkukusa na magkaroon ng malayang lipunan. Sinasabi na ang mga rebolusyonaryo ay nasasanay mag-utos at kinakalimutan o binabago ang rebolusyonaryong adhikain sa tuwing maupo sila sa pwesto. Sa banggit ni Malatesta, 

&quot;Hindi sapat na gustuhin ang isang bagay; kung gusto talagang makamit ay kailangan gumamit ng sapat na pamamaraan upang makamit ito. At itong mga gawain ay hindi sapilitan, pero kumbaga hindi maiiwasang maipluwensyahan nito ang layunin na inaasam natin at ng mga pangyayari na kung saan nagaganap ang pagpupumiglas, dahil kung pinabayaan natin ang pagpili ng kilos ay maaaring humantong tayo sa ibang layunin, at maaaring maging kabaligtaran pa ang resulta, na hindi maiiwasan na epekto ng ating mga gawain. Kung sino man ang maglakbay at namali ng dinaanan ay hindi mapupunta sa kanyang pupuntahan, kundi sa kung saan siya dadalhin ng daanan.&quot;

'''Kontra-Pagmamakabansa (Anti-Nationalism)'''

Ang mga anarkista ay kadalasan hindi naniniwala sa pagmamakabansa o nasyonalismo dahil ito ay ginagamit na propaganda upang palakasin ang konsepto ng pamahalaan, at naniniwala na hindi dapat ikinukulong at binubukod ang mga tao sa pamamagitan ng teritoryo, dugo, o lugar ng kapanganakan. Bagamat, hindi nito ipinagbabawal ang pagkakaroon ng kinabibilangang pangkat, pagkakakilanlan, at damdaming paunlarin ang kapakanan ng bayan, ay tinututulan nito ang pagpapasimple na tayo ay may iisang kultura at pagkakakilanlan. Ang mga anarkista ay makamundo, at nais nitong wakasan ang mga harang, bakod, pag gegeneralize, pagkaekslusibo at pagbubuklod-buklod ng mga tao hindi lamang sa konteksto ng lupain at bansa, kundi sa mga aspeto ng pagkatao tulad ng pangkasarian, lahi, edad, relihiyon, trabaho at iba pa.

'''Lahat ng pulis ay tarantado''' (All Cops Are Bastards, a.k.a. '''ACAB''')

Bukod sa ideya na ang pulis ay hindi  tugma sa pagbibigay ng kalayaan sa mga tao sa pamamagitan ng pagtulong sa gobyerno na monopolyohin ang paggamit ng karahasan at ang mismong pagbibilanggo, ang mga pulis din ay sangkot sa pagprotekta ng mga kasama nitong pulis na abusado, nagiging tuta ng makapangyarihan, nasusuhulan at siyang unang umaabuso sa kapangyarihan at titulo nito sa pamamagitan ng pagsisinungaling, power-tripping, at pagmamanipula gamit ang mga batas at kautusan. Sa malalim na diskurso, ang konsepto ng pamumulis ay tutol sa konsepto ng kalayaan na siyang nagbabanta mga kilos ng tao sa pamamagitan ng panghuhusga.

'''Pagbuwag sa bilangguan (Prison Abolition)'''

Ang pagbuwag ng bilangguan ay isang sistematikong pagbuwag ng pagbibilanggo mula sa kapulisan, hukuman, at pagbabatas ng pagbibilanggo. Malaki ang pang-unawa na walang krimen sa anarkiya dahil walang batas na siyang nagdidikta kung ano ang hindi dapat gawin at kung ano ang tamang gawin, ngunit hindi ibig sabihin na wala nang alitan at wala nang pagkakasala na nangyayari, o pinababayaan lang. Kumbaga, ang mga problemang ito ay sinosolusyunan sa iba't ibang kaparaanan at aspeto na siyang direktang kakaharapin ng lipunan imbes na pinababayaan ang mga tao na mabulok sa kulungan, maparusahan o piliting magbago ang mga kaaway nila. Maaring sa pamamagitan ng masinsinang pag-babati, pakikipag-areglo, pagpapalayas, ekspropriyasyon, o minsan pagkitil depende sa kalubhaan ng paggamit ng kapangyarihan. Sinasabi na ang karamihan ng krimen tulad ng pagnanakaw ay nangyayari dahil sa sistema at istruktura na humihikayat upang pagtibayin ito, kaya nararapat lamang na baguhin o wakasan ang sistemang umiiral upang magkaroon ng malawak na pagbabago sa aspeto ng krimen.

'''Pagpapalaya sa Kabataan (Child Liberation)'''

Madalas ang talakayan sa aspeto ng kabataan ang naipatayong agwat ng kapangyarihan at ang pagkontrol sa kanila. Sinasabi na ang mga bata ay ang pinakamadaling mauto at pinakamadaling pagsamantalahan dahil sa kakulangan niya sa kamalayan at lakas. Bagkus, kailangan niya at umaasa siya sa mga nakatatanda na bumuhay at ipahiram ang kapangyarihan sa kanya. Maspopular ang tinatawag na mapagpalayang pagpapalaki sa kabataan kung saan binibigyan sila ng kalayaan na may kasamang paggagabay at matuto sa mga tama at kamalian sa pamamagitan ng karanasan at walang humpay na pananaliksik nang sa gayon ay madala niya ito sa pagtanda hanggang sa tuluyan siyang maging malaya. 

Kadalasan, ang buong sistema natin ngayon ay hindi pabor sa bata, mapaekonomikal o panlipunang sitwasyon. Ilan sa mga tampok na isyu ay tulad ng pagroromantisa ng child labor, pilit na pagpapakasal, pananamantala sa pagtatalik, maagang pagbuntis o pagbubuntis, kalayaan sa pagpili ng relihiyon, juvenile justice, paggamit ng po at opo, at ang utang na loob sa magulang o nagpalaki sa kanya.

'''Pagkakaiba-iba ng utak (Neurodivergence)'''

Mahalaga sa aspeto ng anarkismo na ang utak natin ay hindi magkakapareho at minsan ang iba ay talagang kakaiba mag-isip, o nahihirapang mag-isip, o walang interes imbes na hinuhusgahan bilang may sakit sa utak, may sayad, sinapian, walang alam, matanda na, o kaya tamad. Mahalaga sa kaisipan nito na ang mga kakaiba mag-isip lalong-lalo na ang mga may kapansanan ay masnahihirapang makipagsabayan sa kasalukuyang sistema ng pag-aaral at pagtratrabaho para magtagumpay. Sumasalamin din sa talakayan nito ang panghuhusga ng tao sa mga kapansanan na hindi nakikita sa labas ng katawan. Kadalasan, ang mga kakaibang mag-isip ay naaakit sa anarkismo dahil malawak ang pagtanggap nito sa mga itinuturing na abnormal, pasaway, at itinakwil ng lipunan. Binibigyang linaw na ang sanhi ng kanilang pagkabigo ay hindi dahil sa kanilang pansariling depekto at kamalian, kundi ang sistemang panlipunan na nagpapahirap sa kanila.

'''Anarkiyang Pagrerelasyon (Relationship Anarchy)'''

Kadalasan ang isang relasyon ay ikinukulong ang malalim na pagsasamahan sa mga kadugo, kapamilya, o kasintahan na tipong pati ang konsepto ng pagmamay-ari ay idinudugtong dito. Ang anarkiyang pagrerelasyon ay winawakasan ang ganitong kaayusan. Sinasabi nito na malaya dapat tayong gumawa ng istrukturang pamilya base sa mga relasyon natin sa ibang tao. Bukod sa malayang pumili ng iba't ibang kasintahan, at katalik gamit ang tapat na pagkakasunduan ng mga napapabilang sa relasyon, ay maaaring bigyan din nito ng extensyon ang mga kaibigan o kapwa na samahang hubugin ang mga anak sa pagpapalaki.

== Perspektibong Pangekonomiya ==

=== Komunismo (Communism) ===
Ang Komunismo ay isang pilosopiyang pangekonomiya kung saan gumagamit ng pag gugrupo-grupo upang maisaayos ang ekonomiya. Maraming klase ng komunismo, ngunit ang diwa ng komunismo ayon kay Karl Marx ay magkaroon ng mundo na hindi gumagamit ng pera, walang mahirap at mayaman, walang ekslusibong pagmamay-ari ng produksyon, at gobyernong nagkokontrol dito.

Ang Anarkistang Komunismo ay maaaring gawin sa maraming paraan, ngunit ang karaniwan na komunistang anarkismo ay kadalasan nagpapalaganap ng Syndikalismo, o ang pagtatag ng mga [[unyon ng mga manggagawa]] o trabahador at sila ang mismong mangangasiwa at magdedesisyon sa produksyon ng isang lipunan. Ang kaibahan nito sa Marxismo-Leninismo ay hindi ito gumagamit ng estado, ngunit binubuo ang malawakang kilusan sa pamamagitan ng desentralisadong organisasyon o ilalim-pataas na pag-oorganisa imbes na gumagamit ng partidong sentral.

=== Ekonomiyang Kapwaan (Mutualism) ===
Ang ekonomiyang kapwaan ay isa ring malawakang pilosopiyang pangekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay '''nagtutulungan''' para sa benepisyo ng isa't isa. Ayon sa isang tanyag na anarkistang si [[Peter Kropotkin]], ipinapaliwanag nito na likas makipagtulungan ang iba't ibang klase ng hayop at hindi lamang dahil mayroong isang species na nakalalamang sa iba pang uri ng hayop para makaligtas sa daloy ng kalikasan.

Sa ekonomiyang kapwaan ni Proudhon na hinahaluan ng merkadong pananaw, ito ay gumagamit ng konseptong '''patas na pakikipagpalitan''' at pagtatatag ng &quot;bangko ng mga tao&quot; kung saan nag-aambag ang mga miyembro nito para sa kolektibong kilusan. Tulad ng komunismo, ang konseptong ito ay tutol sa pagpaparami ng pera na hahantong sa panlalamang ng isa sa kanyang kapwa at ang pagkamkam ng ari-ariang ipinasasapribado na siyang dapat ilaan sa personal o pampublikong paggamit.

=== Regaluhang Ekonomiya (Gift Economy) ===
Ang regaluhang ekonomiya ay isang makalumang ekonomiya kung saan ang lahat ng tao ay libreng nagpapamigay ng kaniyang mga produkto o trabaho na walang halong kapalit. Ang ekonomiyang ito ay nakasalalay sa malawakang pag-unawa at pagsaasakatuparan ng mga kakailanganing '''birtud at mabuting pagrerelasyon''', nang sa gayon ay naiiwasan nito ang pag-aaksaya ng produkto at maipagpatuloy ang kaugalian na totoong pagbibigayan na hindi hinahaluan ng pangongontrata, o direktang pagpapalitan ng serbisyo o produkto. Kung tutuusin, ang Pilipinas ay sanay sa konsepto ng &quot;utang na loob&quot; na siyang isang mahalagang ikonteksto sa pagbibigayan. Madalas talakayin ang utang na loob sa kontekstong sapilitan imbes na natural na birtud na nabubuo kapag maayos ang relasyon ng mga tao sa isa't isa.

=== Aklatang Ekonomiya (Library Economy) ===
Kumpara sa regaluhang ekonomiya, ang aklatang ekonomiya ay isang paraan ng pamimigay kung saan hindi kailangang paigtingin ang relasyon ng mga tao at bagkus ginagamit ang konsepto ng aklatan upang ipamigay o ipahiram ang mga produkto. Sa panahon ng pandemya, itong klaseng ekonomiya ay naging talamak noong nauso ang mga &quot;community pantry&quot; na libreng nakabalandra ang mga produkto para sa kapakanan ng mga naghihirap at sa mga nag-aantay ng mga ayuda ng gobyerno o sweldo sa kumpanya.

=== Counter-Economics ===
Ayon kay Samuel Konkin III, ang Counter-Economics o &quot;Agorismo&quot; ay ang pag-aaral at pagsasapraktika ng mga hindi bayolenteng gawain lalong lalo na ang ipinagbabawal ng pamahalaan at bumuo ng malayang merkado na hindi nahahaluan ng pananamantala, pagnanakaw, at karahasan. Ilan sa mga diskurso na pumapalibot dito ay ang serbisyong pagtatalik, pagbebenta ng mga ipinagbabawal na droga at armas, pagsusugal, pagseserbisyo ng mga hindi lisensyadong trabahador, o pagbebenta ng diploma sa mga hindi nakapagtapos upang magkaroon ng maayos na pakikipagpalitan.

Kung tutuusin, ang pagsasapraktika nito ay maaari ding sumaklaw kasama ang ibang mga ipinagbabawal na gawain na nakaayon batay sa moralidad at pangangailangan ng tao o lipunan, tulad ng pagpapalaglag.

== Halimbawa ng Anarkistang Pamayanan ==

=== '''Rebolusyon sa Catalonia''' ===
Isa sa tinitingalang anarkistang pamayanan ay ang Rebolusyon sa Catalonia ng Espanya sa gitna ng digmaang sibil noong taong 1936 hanggang 1937. Sa pamayanang ito isinagawa ang pagkawala ng kontrol ng gobyerno, simbahan, at pribadong pagmamay-ari upang maisakatuparan ang Syndikalismong lipunan. Dito nagkaroon ng malawakang pagbabago sa ekonomiya at kulturang pananaw na pinamumunuan ng mga trabahador imbes na mga negosyante.

Ilan sa mga mahahalagang naisakatuparan ay ang purong libreng edukasyon na may kaakibat na malayang pagpili ng aaralin ng estudyante, ang purong libreng atensyong medikal, ang libreng pamimigay ng lupa at direktang kontrol nito sa merkado, o kaya naman ang kolektibong pag-oorganisa ng mga tao sa agrikultura, at industriya. Tinulungan ito ng iba pang sosyalista upang ipalaganap ito sa bansa. Ilan sa mga karatig nitong mga lugar na sumabay dito ay ang Andalusia, Barcelona, at Zaragoza.

Maaaring maraming kontrobersiya at problemang kinaharap nito tulad ng  kawalan ng maayos na militar upang labanan ang mga Pasista, at pagsali ng mga kasamahan sa gobyerno na siyang naging pangunahing rason ng alitan.

=== '''Komunidad sa Manchuria''' ===
Ang Manchuria ay matatagpuan sa hilagang silangang bahagi ng Tsina ngayon. Ang komunidad sa Manchuria ay binubuo ng iba't ibang lahi at tao, ngunit ang karamihan nito ay mga Koreanong dayo.  Pinamahalaan ito ng isang dakilang militar na lider na si Kim Chwa-Chin na siyang kasamang nagorganisa sa mga anarkistang koreano na tumakas mula sa Korea noong lumusob ang mga Hapon. Sa pamamahala ni Kim-Chwa Chin ay itinatag niya ang &quot;Shinmin Prefecture&quot; o maskilala bilang &quot;Korean People's Association in Manchuria&quot; (KPAM). Dahil sa palpak na pag-oorganisa ng mga nasyonalista ay napilitan silang magsanib-pwersa kasama ang mga anarkista upang tutulan ang mga Marxismo-Leninismo ng bansang USSR at mga Pasista ng Hapon. Sa kanilang pamamahala ay nagtatag sila ng mga konseho na gumagamit ng direktang demokrasya, nagpalaganap ng edukasyon at atensyong medikal gamit ang mga komunidad na tutuligsa sa mga Imperyalistang Hapon at mga Marxismo-Leninismo at paitingin ang relasyon ng mga Koreano at Intsik. Nasira ang eksperimentong ito noong namatay ang dakilang lider nito na siyang pinagawayan ng mga miyembro nito sa pamumuno ng militar hanggang sa magkawatak-watak at lusubin ng Imperyong Hapon.

=== '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' ===
Ang kilusang Makhno ay nagsimula sa Hulyaipole ng Ukraine at nagtatag ng kilusang anarkista upang labanan ang mga Rusong Puti at organisahin ang mga magsasaka upang labanan ang kilusang puti. Sa pamumuno ni Nestor Makhno ay napagtagumpayan nilang labanan ang mga Rusong Puti kasama ang mga Bolshevik noong kapanahunan nito. Ngunit, kinalaunan ay trinaydor sila ng mga Komunista sa abiso ni Leon Trotsky at pamumuno ni Vladimir Lenin. Natalo ang hukbo ni Makhno at tumakas siya papuntang Romania, Poland, hanggang mapadpad sa Pransiya.

=== Zomia ===

Bagamat hindi sadyang anarkista, ang Zomia ay isang malawak na bulubundukin sa Timog, Silangan, at Timog-Silangang Asya na saklaw ang iba't ibang bansa tulad ng Malaysia, Vietnam, Thailand, Tsina, Bhutan, Nepal, Bangladesh, Laos, Cambodia, at Myanmar. Ayon kay James C. Scott, kadalasan ang mga naninirahan dito ay tinawag na barbaro ng mga pamahalaan, ngunit ipinaglaban niya na ito ay ang tanging natitirang espasyo para sa mga itinuring na tulisan ng pamahalaan, mga umiiwas sa buwis, biktima ng pangaalipin at dito bumuo ng pamayanan na pantay-pantay at magkakaibang pamayanan na tutuligsa sa impluwensiya ng estado. 

=== Exarcheia ng Greece ===

Isang maliit na lugar kung saan ang mga anarkista ay talamak. Makikita sa lugar na ito ang labis na graffiti at bandalismo na talamak sa lugar laban sa gentripikasyon o pagpapalayas ng mga naninirahan sa lugar. Isang grupo, ang Rouvikona na militanteng anarkistang grupo na tanyag sa paninira ng mga ari-arian.

== Oposisyon ng Anarkismo sa iba't ibang pulitikal na pananaw ==

=== Liberalismo ===
Bagamat may pagkakapareho sa liberal na pananaw nito, ang anarkismo ay pinupuna nito ang karamihan ng konsepto nito tulad ng paghahari ng batas, striktong indibidwalismo, eleksyon, at pribadong pagmamay-ari. Ngunit, parehong sang-ayon ito sa pagpapalawak ng kalayaan at mga karapatan upang pagandahin ang buhay ng mga ordinaryong tao, at minsan, ang paggamit ng merkado upang malayang makipagpalitan ang mga tao.

Magkaiba ang liberalismo na naipatayo noong panahon ng pagmumulat kumpara sa liberalismo na pinapalaganap ngayon. Maisasakonteksto ito kapag ikinumpara natin ito sa panahon ng mga kaharian ng mga hari at reyna na may lubos na kapangyarihan sa kanyang nasasakupan at may banal na karapatan upang pagtibayin ang pamumuno nila. Dahil sa hindi makataong pagtrato ng mga kaharian at ang hindi epektibo nitong pamumuno, naisip nitong gumawa ng demokratikong gobyerno na mayroong pagbabalanse ng kapangyarihan gamit ang tatlong sangay: ang tagapagpatupad, tagapagbatas, at tagapaghukom. Isinasaalang-alang nito ang karapatan hindi ng hari na mamuno kundi ang karapatan ng lahat ng tao na ibinigay sa atin ng Diyos. At ang pinakahuli ay ang pagsasagrado ng ari-arian bilang parte ng karapatan ng tao upang siya ay mamuhay nang may dignidad.

Ang kritisismo ng anarkismo ay kinekwestyon ang pagkaepektibo at praktikalidad ng mga ideya nito sa pagpapalawak ng kalayaan at pag-usbong ng malayang lipunan. Dahil kung tutuusin, ang karamihan sa paniniwala nito ay nalipasan na ng panahon. Ang ilan sa mga liberal ay inuusad ang kritisismo sa pamahalaan at matatawag na kalahating anarkista, dahil sa hindi nito mabitawang pagsasagrado ng pribadong ari-arian. Kadalasan, ang liberal ay yinayakap ang sistema ng kapitalismo na siyang tinututulan ng mga anarkista. Ngunit, mayroong mga liberal na may  anarkistang pananaw, kadalasan ang ilan sa mga indibidwalistang amerikano at mga nagsusulong ng ekonomiyang pangkapwa, ay may layon na magkaroon ng lubos na hustisyang pangekonomiya na siyang magpapanumbalik sa access ng publiko sa lugar ng produksyon, kasamang nagdedesisyon sa kanyang pinagtratrabahuhan, ang pagtutol sa mga oligarko, at ang iwasan ang paglawak ng agwat ng kayamanan ng mga tao.

=== Pasismo at Pagmamakabansa ===
Ang pasismo ay salungat sa kaisipan ng anarkismo sa maraming paraan. Ginagamit nito ang iba't ibang paraan upang kumamkam ng kapangyarihan at hikayatin na magkaroon ng mga angat at ideyal na klase ng tao, pagkakaroon ng kulto ng pagkakabayani, labis na pagmamakabansa, at kontrolin at pag-isahin ang lipunan sa pamamagitan ng pagpapalakas sa pamahalaan. Ang pasismo ay ibinabaling ang sisi sa isang pangkat ng mga tao ang mga problema  ng lipunan. Minsan, pinapatay na walang awa maging ang mga inosente, sa kaso ng Nazi Germany ay pinagpapatay nito ang mga maiitim, matatanda, heswita, komunsita,  bakla, at mga may kapansanan, dahil itinuturing silang pabigat o kalaban ng pamahalaan o lipunan. 

Kilala din ang ilan sa mga awtoritaryang komunista bilang pulang pasista dahil sa kapareho nitong tendensiya na puksain ang mga kritiko ng pamahalaan, supilin ang kalayaan ng indibidwal, sambahin ang lider at bansa, pagsuporta sa mga awtoritaryang mga pinuno, pagpapalaganap ng imperyalismo, at kapalit nito ang pagpuksa sa mga kalaban nitong mga burgis at kabansaang kapitalista. Isang magandang halimbawa ng pulang pasistang bansa ngayon ay ang North Korea.

Mayroong imbensyon ang mga pasista na tinatawag na Pambansang Anarkismo (National-Anarchism) na siyang dalawang magkabaliktad na pananaw dahil binubukod ang mga tao batay sa lahi at nagpapaangatan kahit na itinatakwil nito ang pamahalaan, na siyang kabaliktaran na isinusulong na prinsipyo ng anarkismo. Ngunit, kaiba ito sa Makabansang Anarkista (Nationalist Anarchist) na talamak noong ika-19 at 20 na siglo na nagsusulong ng mga prinsipyo ng anarkismo, na siyang layunin na bumuo ng pambansang pagkakakilanlan na pantay-pantay ang paggalang sa lahat ng tao, pagpapausbong ng kalayaan, dekolonisasyon, pagkamit ng hustisya laban sa abusadong mga pamahalaan, pagtatatag ng mga pahalang o kaya naman ilalim-paangat na istrukturang panlipunan, at pagdepensa mula sa mga pananakop at pananamantala ng ibang bansa.

Kadalasan ang mga anarkista ay tinututulan ang konsepto ng pagmamakabansa (nationalismo) sa kadahilanan na ang pagmamakabansa ay kaakibat lagi nito ang pagtatatag ng pamahalaan at ikinukulong ang pag-unlad sa isang lugar o kabansaan imbes na magkaroon ng makamundong pananaw.

=== Sosyalistang Pamahalaan ===
Ang sosyalistang pamahalaan ay tinututulan ng mga anarkista dahil sa madalas na brutal na pamumuno lalong lalo na sa mga kritiko nito tulad ng Soviet Union, o kaya naman ang pagsasanay ng tao na sumalalay sa gobyerno. Bagkus, isa sa mga mahahalagang puna nito ay ang puna sa paglanta ng pamahalaan (withering state) dahil hindi mabubuwag ang pamahalaan sa pamamagitan ng pag-agaw ng kapangyarihan. Ibinabadya din ng anarkismo na ang mga kilos ng mga progresibo ay nababalisa sa tuwing nagpapaloko sila sa mga proseso ng gobyerno, at nababaling ang atensyon ng masa sa pagsamba ng mga pulitikong may plataporma sa paglaganap ng sosyalismo.

Sinasabi ng mga anarkista, sa daloy ng panahon, itinuturing ang Estado (o pamahalaan) na isang kontra-rebolusyonaryong istruktura na minomonopolyo ang desisyong panlipunan, at bigyan ng pribilehiyo ang mga nasa posisyon, na siyang pangunahing pakay ay panatilihin ang pag-iral ng pamamahala at ang kapangyarihan nito. Inaakit ang mga indibidwal na sakim sa kapangyarihan at kalaunan ay pupuksa sa rebolusyon.

=== Teokrasya ===
Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan.

=== Pangmaramihang Demokrasya ===
Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan.

=== Kapitalismo at Merkadong Lipunan ===
Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan.

=== Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) ===
Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido.

=== Meritokrasya at Kakistokrasya ===
Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon.

Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal.

Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din.

=== Minarkismo ===
Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster.

== Tingnan din ==

* [[Komunismo]]
* [[Mutualismo]]
* [[Sosyalismo]]

== Mga pananda ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga talababa ==
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}}
* {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley &amp; Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}}
* {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}}
* {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}}
* {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&amp;pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}}
* {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip  |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}}
* {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}}
* {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}}
* {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}}
* {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}}
* {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism]] |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}}
* {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}}
* {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}}
* {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}}
* {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}}
* {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger  |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}}
* {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&amp;pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}}
* {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=385–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}}
* {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}}
* {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}}
* {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}}
* {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&amp;pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}}
* {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}}
* {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}}
* {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}}
* {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}}
* {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}}
* {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}}
* {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&amp;pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&amp;pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy  |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}}
* {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&amp;q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&amp;pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}}
* {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}}
* {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}}
* {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}}
* {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl  |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}}
* {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}}
* {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}}
* {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}}
* {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}}
* {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past &amp; Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}}
* {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}}
* {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge &amp; Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}}
* {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}}
* {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}}
* {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&amp;pg=PA372}}
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]]
[[Kategorya:Anarkismo|*]]
[[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]]</text>
      <sha1>i5hnqyajob2xnh47cdbabi3dvhi9yar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ligang Arabe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87400</id>
    <revision>
      <id>2215840</id>
      <parentid>2053746</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T18:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jake Mendoza</username>
        <id>97820</id>
      </contributor>
      <origin>2215840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4911" sha1="0l7au3o8pqdmdxe1lvumm7x2sjduwit" xml:space="preserve">{{Infobox country
|conventional_long_name = Liga ng mga Estadong Arabe
|native_name = &lt;big&gt;جامعة الدول العربية&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;''Jāmi{{Unicode|ʻat ad-Duwal al-ʻ}}Arabiyya''&lt;br /&gt;
|linking_name = ang Ligang Arabe
|image_flag = Flag of the Arab League.svg
|image_map = Member states of the Arab League (orthographic projection).svg
|map_caption = Member states shown in dark green
|symbol_type = Emblema
|image_symbol = Emblem of the Arab League.svg
|admin_center_type = Punong Himpilan
|admin_center = [[Cairo]]{{smallsup|1}}
|demonym = Regional organisation
|membership = {{Unbulleted list
|{{flag|Algeria}}|{{flag|Bahrain}}|
{{flag|Comoros}}|{{flag|Djibouti}}|{{flag|Egypt}}|{{flag|Iraq}}|{{flag|Jordan}}|{{flag|Kuwait}}|{{flag|Lebanon}}|{{flag|Libya}}|{{flag|Mauritania}}|{{flag|Morocco}}|{{flag|Oman}}|{{flag|Palestine}}|{{flag|Qatar}}|{{flag|Saudi Arabia}}|{{flag|Somalia}}|{{flag|Sudan}}|{{flag|Syria}}|{{flag|Tunisia}}|{{flag|United Arab Emirates}}|
{{flag|Yemen}} }}
|largest_settlement_type =
|largest_settlement = 
|languages_type = Opisyal na mga wika
|languages = [[Wikang Arabe|Arabe]]
|leader_title1 = Pangkalahatang Kalihim
|leader_name1 = [[Ahmed Aboul Gheit]]
|leader_title2 = Tagapagsalita ng&lt;br /&gt;Parlamentong Arabe
|leader_name2 = [[Mohammed Al-Yamahi]]
|leader_title3 = '''Legislatura'''
|leader_name3 = [[Arab Parliament]]
|established_event1 = Protokol ng Alexandria
|established_date1 = {{start date|1945|3|22}}
|area_label = Pangkalahatang lawak na kasama ang Kanlurang Sahara
|area_km2 = 13953041
|area_sq_mi = 5382910
|area_label2 = Lawak na hindi kabilang ang Kanlurang Sahara
|area_data2 = 13,687,041 km{{smallsup|2}} (5,280,291 mi{{smallsup|2}})
|area_rank = Ika-2{{smallsup|2}}
|population_estimate = 481,233,000
|population_estimate_year = 2025
|population_estimate_rank = Ika-3
|population_density_km2 = 24.33
|population_density_rank =
|population_density_sq_mi =
|GDP_PPP = $2,364,871 million
|GDP_PPP_year = 2007
|GDP_PPP_rank = 6th{{smallsup|2}}
|GDP_PPP_per_capita = $11,013
|GDP_PPP_per_capita_rank = 70th
|GDP_nominal =
|GDP_nominal_rank =
|GDP_nominal_year =
|GDP_nominal_per_capita =
|GDP_nominal_per_capita_rank =
|HDI =
|HDI_rank =
|HDI_year =
|currency = {{Collapsible list|title=21 panananalapi|----|
[[ISO 4217]] codes bracketed:&lt;br /&gt;
Dinar ng Algeria&amp;nbsp;(DZB)&lt;br /&gt;
Dinar ng Bahrain&amp;nbsp;(BHD)&lt;br /&gt;
Pranko ng Comoros&amp;nbsp;(KMF)&lt;br /&gt;
Pranko ng Djibouti&amp;nbsp;(DJF)&lt;br /&gt;
Esterlina ng Ehipto&amp;nbsp;(EGP)&lt;br /&gt;
Dinar ng Irak&amp;nbsp;(IQD)&lt;br /&gt;
Dinar ng Hordan&amp;nbsp;(JD)&lt;br /&gt;
Dinar na Kuwait&amp;nbsp;(KWD)&lt;br /&gt;
Livre ng Lebanon&amp;nbsp;(LL,&amp;nbsp;LBP)&lt;br /&gt;
Dinar ng Libya&amp;nbsp;(LYD)&lt;br /&gt;
Ouguiya ng Mauritania&amp;nbsp;(MRO&lt;br /&gt;
Dirham ng Morocco&amp;nbsp;(MAD)&lt;br /&gt;
Riyal ng Oman&amp;nbsp;(OMR)&lt;br /&gt;
Riyal ng Qatar&amp;nbsp;(QAR)&lt;br /&gt;
Riyal ng Saudi Arabia&amp;nbsp;(SAR)&lt;br /&gt;
Shilling ng Somalia&amp;nbsp;(SOS)&lt;br /&gt;
Esterlina ng Sudan]&amp;nbsp;(SDD)&lt;br /&gt;
Esterlina ng Sirya&amp;nbsp;(SYP)&lt;br /&gt;
Dinar ng Tunisia&amp;nbsp;(TND)&lt;br /&gt;
Dirham ng UAE&amp;nbsp;(AED)&lt;br /&gt;
Riyal ng Yemeni&amp;nbsp;(YER)}}
|time_zone =
|utc_offset = +0 to +4
|official_website ={{in lang|ar}}&amp;nbsp;http://arableagueonline.org/
|footnote1 = Mula 1979 hanggang 1989: [[Tunis]], [[Tunisia]].
|footnote2 = Kung nakaranggo sa mga bansang estado.
}}

Ang '''Ligang Arabe''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''Arab League'', {{lang-ar|'''الجامعة العربية'''}} ''al-Jāmiʻa al-ʻArabiyya''), opisyal na tinatawag bilang ang '''Liga ng mga Estadong Arabe''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''League of Arab States'', ({{lang-ar|'''جامعة الدول العربية'''}} ''Jāmi{{Unicode|ʻat ad-Duwal al-ʻ}}Arabiyya''), ay isang rehiyonal na samahan sa mga estadong Arabe sa [[Timog-kanlurang Asya]], at [[Hilagang Aprika|Hilaga]] at [[Hilaga-silangang Aprika]].  Nabuo ito sa Cairo noong 22 Marso 1945 na mayroong anim na kasapi: [[Ehipto]], [[Irak]], [[Transhordan]] (napalitan ang pangalan bilang [[Hordan]] pagkatapos ng 1946), [[Lebanon]], [[Saudi Arabia]], at [[Sirya]].  Sumali ang [[Yemen]] bilang isang kasapi noong 5 Mayo 1945. Mayroon ngayon itong 22 kasapi.  Ang pangunahing layunin ng liga ang &quot;ipaglapit ang mga ugnayan ng bawat kasaping Estado at iugnay ang pagtutulungan sa pagitan nila, upang ipagsanggalang ang kanilang [[kalayaan]] at soberenya, at upang ituring sa isang pangkalahatang paraan ang mga ugnayan at interes ng mga bansang Arabe.&quot;&lt;ref name=&quot;yale&quot;&gt;{{cite web| author2 = Pinuno ng mga estado ng mga nagtatag na kasapi| title = ''Pact of the League of Arab States'', 22 Marso 1945| work = ''The Avalon Project''| publisher = ''Yale Law School''| year = 1998| url = http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm| accessdate = 2008-07-09| archive-date = 2008-07-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20080725204917/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/mideast/arableag.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Ligang Arabe]]


{{stub}}</text>
      <sha1>0l7au3o8pqdmdxe1lvumm7x2sjduwit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artipisyal na katalinuhan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97851</id>
    <revision>
      <id>2215913</id>
      <parentid>2213124</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mr. Glump</username>
        <id>78641</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2215913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43737" sha1="76k3ebl6bwzf6ln0gtibm3rsw451ne8" xml:space="preserve">Ang '''intelihensiyang artipisyal''' o '''artipisyal na katalinuhan''' ([[Wikang Ingles|Inglés]]: {{lang|en|artificial intelligence}} o ''AI''; [[Wikang Kastila|Kastila]]: {{lang|es|inteligencia artificial}} o ''IA'') ay ang katalinuhan ng mga makina at sangay ng [[agham pangkompyuter]] na naglalayong lumikha nito. Nagmula ang salita bilang isang paksa ng Komperensiya sa Dartmouth noong 1956 ni [[John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)|John McCarthy]].&lt;ref&gt;Bagaman may ilang kontrobersiya sa puntong ito (tingnan ang {{Harvnb|Crevier|1993|p=50}}), sinabi ni John McCarthy na naisip niya ang termino sa loob ng isang pakikipanayam sa c|net. (Tingnan ang [https://web.archive.org/web/20070630161117/http://news.com.com/Getting+machines+to+think+like+us/2008-11394_3-6090207.html ''Getting Machines to Think Like Us''].)&lt;/ref&gt; Inilarawan ito ni McCarthy bilang isang agham at inhenyeriya ng paggawa ng intelihenteng mga makina.&lt;ref&gt;Tingnan ang [[John McCarthy (siyentipiko ng kompyuter)|John McCarthy]], [http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html ''What is Artificial Intelligence?'']&lt;/ref&gt;

==Mga problemang nilulutas==
&quot;Maaari bang ang isang makina ay kumilos ng intelihente?&quot; ang tanong na isa pa ring bukas na problema at maraming mga mananaliksik ang nagtatangkang lumikha ng ganoong makina. Ang pangkalahatang problema ng paggaya (o paglikha) ng katalinuhan ay nahahati sa bilang ng mga spesipikong sangay na problema. Ang mga ito ay binubuo ng mga partikular na katangian o kakayahang ninanais ng mga mananaliksik ng AI na ipamalas ng isang sistemang intelihente. Ang mga sumusunod na mga katangian ang nakatanggap ng labis na pansin sa kommunidad ng AI.

===Deduksiyon, pangangatwiran at paglutas ng problema===
Ang mga unang mananaliksik ng AI ay lumikha ng mga algoritmo na gumagaya sa sunod sunod na hakbang ng pangangatwiran na ginagamit ng mga tao upang lutasin ang mga [[puzzle]] at gumawa ng mga deduksiyong lohikal. Sa huling bahagi ng dekada 1980 at 1990, ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng paglutas sa mga hindi tiyak at hindi kumpletong impormasyon na gumagamit ng mga konseptong hango sa [[probabilidad]] at [[ekonomika]]. Para sa mga mahihirap na problema, karamihan ng mga algoritmong ito ay nangangailangan ng napakalaking mga komputasyonal na mapagkukunan dahil sa ang karamihan ay nakakaranas &quot;[[kombinatoryal na pagsabog]]&quot; (''combinatorial explosion''): ang halaga ng memorya o panahon na iginugugol ng kompyuter upang lutasin ang isang problema ay tumataas kapag ang isang sukat ng isang problema ay lumagpas na sa isang itinakdang sukat. Ang paghahanap ng mga mas epektibong algoritmo na makakalutas sa ganitong problema ay isang mataas na prioridad sa pananaliksik AI. Ang tao ay lumulutas ng karamihan sa kanilang mga problema gamit ang mga mabilis, intuitibong desisyon imbes na sa sunod sunod na hakbang na deduksiyong modelo na nilikha sa unang yugto ng pananaliksik AI. Ang AI ay nakasulong sa panggagaya ng ganitong uri ng &quot;sub-simbolkong&quot; paglutas ng problema: ang modelong kinatawang ahente ay nagbibigay diin sa kahalagahan ng mga kakayahang sensorimotor hanggang sa mas mataas na pangangatwiran; Ang pananaliksik [[neural net]] ay nagtatangka upang gayahin ang istraktura sa loob ng [[utak]] ng mga tao at hayop na nagbibigay sa mga kakayahang ito.

===Pagkakatawan ng kaalaman===
Ang [[pagkakatawan ng kaalaman]] at [[pag-iinhenyerya ng kaalaman]] ay sentral sa pananaliksik AI. Marami sa mga problema ng makina na inaasahang malutas ay nangangailangan ng malawak na kaalaman tungkol sa mundo. Kabilang sa mga bagay ikatawan ng AI ay: mga bagay, mga katangian, mga kategorya at mga relasyon sa pagitan ng mga bagay; mga sitwasyon, mga pangyayari, mga estado at panahon; mga sanhi at mga epekto; kaalaman tungkol sa kaalaman (kung ano alam ko tungkol sa kung ano alam ng iba);  at maraming iba pang hindi sinasaliksik na sangay. Ang isang representasyon ng &quot;kung ano ang umiiral&quot; ay isang ontolohiya (paghiram ng isang salita mula sa tradisyonal na [[pilosopiya]]), kung saan ang pinaka-pangkalahatan ay tinatawag na mataas na mga [[ontolohiya]]. Ang ilan sa pinakamahirap na mga problema sa representasyon ng kaalaman ay:

====Default na pangangatwiran at ang problema ng kwalipikasyon====
Marami sa mga bagay na alam ng mga tao ay nasa anyong &quot;gumaganang mga palagay&quot;. Halimbawa, kung ang isang ibon ay pumasok sa isang usapan, ang mga karaniwang larawang naiisip ng mga taong nag uusap ay isang bagay na kasinglaki ng kamao, umaawit, at lumilipad. Hindi lahat ng mga bagay na ito ay totoo sa lahat ng mga ibon. Ang problemang ito ay tinawag ni [[John McCarthy]] noong 1969 na kwalipikasyon ng problema: para sa anumang mga batas ng sentido komon na nais ikatawan ng mga mananaliksik ng AI, meron malaking bilang ng mga esksepsiyon. Halos lahat ay hindi lamang totoo o hindi sa paraang pagkakatawan ng abstraktong lohika. Ang pananaliksik AI ay naghanap ng ilang mga solusyon sa problemang ito.

====Ang lawak ng kaalamang sentido komon====
Ang bilang ng mga atomikong katotohanan na alam ng isang karaniwang tao ay astronomikal (sobrang taas na bilang). Ang mga proyekto na nagtatangkang lumikha ng base (koleksiyon ng mga data) sa kaalaman ng sentido komon (halimbawa, [[Cyc]]) ay nangangailangan ng napakalaking paggawa sa pag-iinhenyeryanng ontolohikal - dapat ito ay binubuo, sa pamamagitan ng kamay ang mga komplikadong konsepto ng isa isa. Ang isang pangunahing layunin ay upang maintindihan ng kompyuter ang sapat na mga konsepto sa pamamagitan ng pagbabasa mula sa mga pinagkukunan tulad ng internet, at samakatuwid ay magagawang idagdag sa kaniyang sariling ontolohiya.

====Ang subsimbolikong anyo ng ilang mga kaalamang sentido komon====
Karamihan sa alam ng mga tao ay hindi maaaring ikatawan bilang mga &quot;katotohanan&quot; o &quot;pangungusap&quot; na maaaring ihayag ng berbal. Halimbawa, ang isang dalubhasa ng chess ay umiiwas sa isang partikular na posisyon ng chess dahil ito &quot;ay masyadong nakalantad&quot; o ang isang kritiko ng sining ay maaaring tumingin ng isang beses sa isang estatwa at matatanto agad nito na ito ay isang peke. Ito ang mga kutob o kakayahan na kinakatawan sa utak na walang kamalayan at subsimbolikal. Ang kaalaman tulad nito ay nagbibigay alam, sumusuporta at nagbibigay ng isang konteksto para sa simboliko at kaalaman na pangkamalayan. Tulad ng kaugnay na problema ng mga subsimbolikong pangangatwiran, ang intelihensiyang komputasyonal ay nagbibigay ng mga paraan upang kumatawan ng ganitong uri ng kaalaman.

===Pagpaplano===
Ang isang intelihenteng ahente ay dapat may kakayahang magtakda ng mga layunin at makamit ang mga ito. Kailangan nito ang isang paraan upang maisalarawan ang hinaharap (dapat itong magkaroon ng representasyon ng estado ng mundo at magkaroon ng kakayahang matukoy kung paanong ang kanilang mga aksiyon ay mababago ito) at magkaroon ng kakayahan na hanapin ang pinakamabuting utilidad (o &quot;halaga&quot;) ng mga magagamit na pagpipilian.

Sa mga klasikal na mga problema ng pagpaplano, ang ahente ay maaaring magpalagay na ito lamang ang tanging bagay na gumagalaw sa mundo at tumiyak kung ano ang mga kahihinatnan ng mga aksiyong gagawin nito. Gayunpaman, kung ito ay hindi totoo, dapat nitong paulit ulit na tignan kung ang mundo ay tumutugma sa mga prediksiyon at dapat nitong baguhin ang plano kung ito ay kinakailangan, na nagaatas sa isang ahente na mangatwiran sa mga sitwasyon na walang katiyakan. Ang isang pagpaplano ng maraming ahente ay gumagamit ng kooperasyon at kumpetisyon ng maraming mga ahente upang makamit ang isang ibinigay na layunin. Ang isang lumilitaw na pag-aasal tulad nito ay gumagamit ng ebolusyonaryong algoritmo at intelihensiya ng kuyog.

===Pagkatuto===
Ang [[pagkatuto ng makina]] (''machine learning'') ay sentral sa pananaliksik AI mula pa sa simula. Noong 1956, sa  orihinal na tag-init na kumperensiya ng Dartmouth, ang mananaliksik na si [[Ray Solomonoff]] ay sumulat ng isang ulat tungkol sa &quot;di pinapatnubayang probabalistikong pagkatuto ng makina&quot;. Ang [[Hindi pinapatnubayang pagkatuto]] (''unsupervised learning'') ay ang kakayahan upang mahanap ang mga paterno sa isang daloy na input. Ang [[pinapatnubayang pagkatuto]] (''supervised learning'') ay kinabibilangan ng [[klasipikasyon]] at [[regreasyon analisis|regresyong numerikal]]. Ang klasipikasyon ay ginagamit upang matukoy kung anong kategorya ang isang bagay ay nabibilang, pagkatapos makita ang isang bilang ng mga halimbawa mula sa ilang mga kategorya. Ang [[regresyong analisis]] ay kumukuha ng isang hanay ng mga numerikal na input/output ng mga halimbawa at nagtatangkang tuklasin ang isang [[patuloy na punsiyon]] na lilikha ng mga output mula sa mga input. Sa [[pagpapapalakas na pagkatuto]] (''reinforcement learning''), ang ahente ay ginagantimpalaan ayon sa mabuting tugon nito at pinaparusahan sa mga maling tugon nito. Ang mga ito ay maaaring suriin ayon sa mga tuntunin ng [[teoriya ng desisyon]], gamit ang mga konseptong tulad ng [[utilidad]]. Ang matematikal na pagsusuri ng [[algoritmo]] ng pagkatuto ng makina at ang kanilang pagganap ay isang sangay ng [[teoretikal na agham pangkompyuter]] na kilala bilang [[komputasyonal na teorya ng pagkatuto]].

===Natural na pagpoproseso ng wika===
Ang [[natural na pagpoproseso ng wika]] ay nagbibigay sa makina ng kakayahan upang basahin at maunawaan ang mga wika na sinasalita ng mga tao. Ang maraming mga mananaliksik ng AI ay umaasa na ang isang sapat at makapangyarihang sistema ng natural na pagpoproseso ng wika ay magkaroon ng kakayahang magkamit ng kaalaman sa kaniyang sarili, sa pamamagitan ng pagbabasa ng mga umiiral na teksto na makukuha sa internet. Ilan sa mga direktang aplikasyon ng natural pagpoproseso ng wika ay ang pagkuha ng impormasyon (o text mining) at pagsasalin ng wika.

===Mosyon at manipulasyon===
Ang larangang ng [[robotika]] ay malapit na kaugnay ng AI. Ang intelihensiya ay kinakailangan upang ang mga robot ay magkaroon ng kakayahan gawin ang mga gawain tulad ng manipulasyon ng mga bagay at nabigasyon, sa mga sub-problema ng lokalisasyon (alam kung saan ito), pag-mamapa (pag-aaral kung ano ang nasa paligid ito) at pagpaplano ng paggalaw (pagtukoy kung paano makarating sa isang lugar).

===Persepsiyon===
Ang persepsiyon ng makina ay ang kakayahan gumamit ng input mula sa mga sensor (tulad ng mga kamera, mikropono, sonar at iba pa) upang matukoy ang mga aspeto ng mundo. Ang [[paningin ng kompyuter]] ay ang kakayahan upang masuri ang input na biswal. Ang ilang sa mga subproblema nito ay [[pagsasalita]], pagkilala ng mukha, at pagkilala ng bagay.

==Mga kasangkapan==
Sa loob ng 50 taon ng pananaliksik, ang AI ay nakabuo ng malaking bilang ng mga kasangkapan upang malutas ang mga pinakamahirap na mga problema sa agham pangkompyter. Ang ilan sa mga pangkalahatang pamamaraan na ito ay ang sumusunod:

===Paghahanap at optimisasyon===
Maraming mga problema sa AI ay malulutas sa teoriya sa pamamagitan ng matalinong paghahanap  ng maraming mga posibleng solusyon: Ang pangangatwiran ay maaaring paliitin sa pamamagitan ng pagsasagawa ng isang paghahanap. Halimbawa, ang lohikal na papapatunay ay maaaring maunawaan bilang paghahanap para sa isang landas mula sa [[premisa]] hanggang sa mga [[konklusyon]] kung saan ang bawat hakbang ay paglalapat ng [[batas inperensiya]]. Ang [[algoritmong pagpapaplano]] ay paghahanap sa mga puno ng layunin at pang-ilalim na layunin upang mahanap ang landas ng layuning pakay na isang prosesong tinatawag na &quot;means-ends analysis&quot;. Sa algoritmong robotiko ang paggalaw ng mga braso at paghawak ng mga bagay ng isang [[robot]] ay gumagamit ng lokal na paghahanap sa konpigurasyong espasyo. Maraming algoritmo ng pagkatuto ay gumagamit ng mga algoritmong paghahanap batay sa [[optimisasyon]].

Ang simpleng lubusang paghahanap ay bihirang sapat para sa mga pinaka-tunay na mga problema ng mundo: ang [[espasyo ng paghahanap]] (ang bilang ng mga lugar upang maghanap) ay mabilis na lumalaki sa astronomikal na bilang. Ang resulta nito ay isang paghahanap na masyadong mabagal o hindi natatapos. Ang solusyon para sa maraming mga problema ay paggamit ng mga &quot;[[heuristika]]&quot; upang alisin ang mga pagpipilian na hindi hahantong sa layunin (na tinatawag na &quot;pagtatabas ng hinahanap na puno&quot;). Ang [[heuristika]] ay nagbibigay sa programa ng isang &quot;pinakamahusay na paghula&quot; kung saang landas sa puno (''tree'') matatagpuan ang solusyon.

Isang kakaibang uri ng paghahanap ang tumanyag noong 1990s, batay sa matematikal na teoriya ng [[optimisasyon]]. Para sa maraming mga problema, ang paghahanap ay posibleng simulan ng ilang anyo ng paghuhula at pagkatapos ay pagpipino ng paghuhula ng paunti unti hanggang sa wala ng pagpipinong maaaring gawin. Ang mga algoritmong ito ay maaaring ilarawan tulad ng pag akyat sa isang bundok: ang paghahanap ay maaaring simulan sa kahit anong lokasyon sa paanan ng bundok at pagkatapos ay umakyat ng unti unti hanggang sa maabot ang tuktok ng bundok. Ang iba pang mga algoritmong optimisasyon ay [[simuladong annealing]] (ginayang pag- iinit at paglalamig ng isang metal), [[sinag paghahanap]] at [[randomang optimisasyon]] (walang direksiyong optimisasyon).

Ang [[pagkukwentang ebolusyonaryo]] ay gumagamit ng isang anyo ng optimisasyong paghahanap. Halimbawa, maaaring sila ay magsimula sa isang populasyon ng mga organismo (ang mga hula) at pagkatapos ay payagan silang mag-[[mutasyon|mutado]] at muli itong pagsamahin, na piliin lamang ang magtatagumpay na mabuhay sa bawat henerasyon (pagpipino ng mga hula). Ang mga anyo ng pagkukuwentang ebolusyonaryo ay kinabibilangan ng algoritmong [[intelihensiyang kuyog]] (tulad ng mga kolonya ng langgam) at mga [[ebolusyonaryong algoritmo]] (tulad ng algoritmong henetiko at pagpoprogramang henetiko).

===Lohika===
Ang [[lohika]] ay ginagamit para ikatawan ang kaalaman at problemang paglutas, ngunit ito ay maaaring gamitin sa iba pang mga problema. Halimbawa, ang algoritmong [[satplan]] ay gumagamit ng lohika para sa pagpaplano at pasaklaw na lohikang pagpoprograma na isang   paraan ng pagkatuto.

Maraming iba't ibang anyo ng lohika ang ginagamit sa AI. Ang proposisyonal o sentensiyal na lohika ang lohika ng mga pahayag na maaaring totoo o hindi. Ang [[unang order na lohika]] ay gumagamit din ng mga pambilang at [[panguri]] na maaaring maghayag ng mga katotohanan ng mga bagay, ang kanilang mga katangian at mga ugnayan sa isa't isa. Ang [[lohikang hindi malinaw]] (fuzzy logic) ay isang bersiyon ng unang order na lohika na pumapayag na ang katotohanan ng isang pahayag ay maaaring ikatawan bilang halaga sa pagitan ng 0 at 1 imbis na totoo at hindi totoo lamang. Ito ay maaaring gamitin sa isang hindi tiyak na pangangatwiran at ito'y malawak na ginagamit sa modernong industriyal at mga sistemang kontrol ng mga produktong pang konsumer. Ang [[subhektibong lohika]] ay nagmomodelo ng kawalang katiyakan sa kakaiba at tahasang paraan kesa sa [[lohikang hindi malinaw]]: isang ibinigay na dalawang opinyon ay sumasapat sa paniniwala  + kawalang-paniwala + aalinlangan = 1 sa loob ng isang [[distribusyong Beta]]. Sa pamamagitan ng paraang ito, ang kamangmangan ay maaaring matukoy mula sa mga probabilistikong pahayag na nililikha ng isang ahente ng may mataas na kumpiyansa.

Ang [[lohikang default]], [[lohikang hindi monotoniko]] at [[sirkumpskripsiyon]] ay mga anyo ng lohika na dinisenyo upang makatulong sa pangangatwiran ng default na pangangatwiran at ang problema ng kwalipikasyon. Maraming ekstensiyon ng lohika ay dinisenyo upang humawak ng mga spesipikong sinasakupang ng kaalaman gaya ng: [[lohikong paglalarawan]]; [[sitwasyong kalkulo]], [[kalkulo ng pangyayari]], [[kalkulo na fluent]] (para sa pagkakatawan ng mga kaganapan at oras); [[kalkulong pananahilan]]; paniniwalang kalkulo ; at [[modal na lohika]].

===Mga pamamaraang probabilistiko sa hindi tiyak na pangagatwiran===
Maraming mga problema sa AI (sa pangangatwiran, pagpaplano, pagkatuto, persepsiyon at robotiko) ay nag-aatas sa isang ahente na kumilos sa hindi kumpleto o hindi tiyak na impormasyon. Ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng ilang makapangyarihang kasangkapan upang lutasin ang mga problemang ito sa pamamagitan ng paggamit ng mga pamamaraan mula sa [[teoriya ng probabilidad]] at [[ekonomika]].

Ang [[Bayesian network]] ay isang pangkalahatang kasangkapan na maaaring gamitin sa isang malaking bilang ng mga problema: pangangatwiran (gamit ang algoritmong Bayesian na inperensiya), pagkatuto (gamit ang algoritmong [[inaasahan-maksimisasyon]]) (''expected-maximization''), pagpaplano (gamit ang desisyon na network)  at persepsiyon (gamit ang mga [[dinamikong Bayesian network]]).  Ang mga algoritmong probabilistiko ay maaari ring gamitin para sa pagsasala (''filtering''), prediksiyon, pagkikinis at paghahanap ng mga paliwanag para sa mga daloy ng mga data na tumutulong sa mga sistemang persepsiyon upang suriin ang mga proseso na nangyari sa paglipas ng panahon gaya ng [[nakatagong modelong Markov]] (''hidden markov model'') o [[panalang Kalma]]n (''Kalman filter'').

Ang isang mahalagang konsepto mula sa agham ng [[ekonomika]] ang &quot;[[utilidad]]&quot;: isang sukatan kung gaano kahalaga ang isang bagay sa isang intelihenteng ahente. Ang mga tiyak na kasangkapang matematikal ay nilikha upang suriin kung paanong ang isang ahente ay gumagawa ng mga pagpipilian at mga plano gamit ang [[teoriya ng desisyon]], analisis ng desisyon, at teorya ng impormasyong halaga. Kabilang sa mga kasangkapang ito ang mga modelo tulad ng mga [[prosesong desisyong Markov]], [[dinamiko na desisyong network]], [[teorya ng laro]] at [[mekanismong disenyo]].

===Mga taga-uri at mga paraang estadistikal na pagkatuto===
Ang mga aplikasyong AI ay maaaring mahati sa dalawang uri: taga-uri/classifier (halimbawa &quot;kung ang isang bagay ay makintab, sa gayun ito ay isang brilyante&quot;) at mga kontroler (halimbawa &quot;kung ang isang bagay ay makintab, sa gayun ito ay pupulutin&quot;). Gayunpaman, ang mga kontroler ay nag-uuri ng mga kondisyon bago maghinuha ng mga aksiyon, samakatuwid ang mga anyong klasipikasyon ay sentral na bahagi ng maraming mga sistema ng AI. Ang mga taga-uri ay mga [[punsiyon]] na gumagamit ng pagtutugma ng mga paterno (pattern) upang matukoy ang isang pinakamalapit na katugma. Maaari nilang itong isaayos ayon sa mga halimbawa na nagdudulot sa kanilang maging aakit-akit para sa paggamit sa AI. Ang mga halimbawa na ito ay kilala bilang mga obserbasyon o mga pattern. Sa isang [[pinapatnubayang pagkatuto]] (''supervised learning'') ang bawat paterno ay nabibilang sa isang tiyak na paunang-natukoy na klase. Ang isang klase ay maaaring maunawaan bilang isang desisyon na nililikha. Lahat ng mga obserbasyon na pinagsama kasama ang kanilang tatak na klase ay kilala bilang isang hanay ng data. Kapag ang isang bagong obserbasyon ay natanggap, ang obserbasyon ito ay inuuri base sa nakaraang karanasan.

Ang mga taga-uri ay maaaring sanayin sa pamamagitan ng iba't ibang paraan gaya ng maraming mga [[estatistika]]l at pamamaraan ng pagkatuto ng makina. Ang pinaka-malawak na ginagamit na taga-uri ay [[network na neural]], mga [[pamamaraang kernel]] tulad ng [[suportang bektor na makina]] (''support vector machine''), [[k-pinakamalapit na kapitbahay]] (''k-nearest neighbor''), [[modelong pinaghalong Gaussian]] (''mixed Gaussian model''), [[taga-uri na walang muwang na Bayes]] (''naive bayes classifier''), at [[desisyong puno]] (''decision tree''). Ang pagganap ng mga taga-uri ay kinumpara sa hanay ng iba't ibang mga gawain. Ang pagganap ng taga-uri ay depende sa mga katangian ng data na uuriin. Walang iisang taga-uri na pinakamahusay na gumagana sa lahat ng mga ibinigay na problema. Ito ay tinutukoy din bilang teorema na &quot;walang libreng tanghalian&quot;. Ang pagtukoy ng isang angkop na taga-uri para sa isang naibigay na problema ay itinuturing pa ring isang sining kesa agham.

===Neural na network===
Ang pag-aaral ng mga artipisyal na [[neural network]] ay nagsimula sa dekada bago ang sangay na  pananaliksik sa AI ay itinatag, sa mga ginawa ni [[Walter Pitts]] at [[Warren McCullough]]. Ang iba pang pang mahalagang mga naunang mananaliksik ay sina [[Frank Rosenblatt]], na nagimbento ng [[perceptron]] at [[Paul Werbos]] na lumikha ng algoritmong [[backpropagation]].

Ang mga pangunahing kategorya ng mga network ay asikliko (acyclic) o feedforward na neural network (kung saan ang mga signal ay ipinapasa lamang sa isa direksiyon) at pabalik-balik na  neural network (na gumagamit ng feedback). Kabilang sa mga pinaka-popular na feedforward network ang perceptron, ang pang maramihang patong na perceptron at radyal na batayan network. Sa pabalik-balik na network, ang pinaka-tanyag ay ang [[Hopfield net]], ang isang anyo ng attractor network, na unang inilarawan ni [[John Hopfield]] noong 1982. Ang neural network ay maaaring ilapat sa problema ng [[intelihenteng kontrol]] (para sa [[robotika]]) o pagkatuto, gamit ang teknikong [[pagkatutong Hebbian]] at [[kompetetibong pagkatuto]].

Ang hierarkikal na temporal na memorya ay isang paraan na nagmomodelo ng ilan sa mga istraktural at algoritmikong katangian ng [[neocortex]].

===Teorya ng kontrol===
Ang [[teoriya ng kontrol]] ay supling ng [[sibernetika]] at maraming mahahalagang paglalapatan lalo na sa [[robotika]].

===Mga lengguwaheng pang intelehensiyang artipisyal===
Ang mga mananaliksik ng AI ay lumikha ng ilang partikular na mga lengguwaheng ginagamit sa AI kabilang ang [[LISP]], [[Python]], [[C++]], [[Java (wikang pamprograma)|Java]], at [[Prolog]].

==Pilosopiya== 
Ang pilosopiya ng intelehensiyang artipisyal sa pag-aangkin na magawang muling malikha ang mga kakayahan ng isip ng tao ay parehong hamon at inspirasyon para sa [[pilosopiya]]. May mga limitasyon ba sa kung gaanong katalino ang makina? Ang intelihensiya ba ng tao at intelihensiya ng makina ay pareho? Ang makina ba ay maaaring magkaroon ng isipan at kamalayan? Ang ilan sa mga pinaka-maimpluwensiya ''(influential)'' na sagot sa mga tanong na ito ay ang sumusunod: Ang magalang na konbensiyon ng siyentipiko ng kompyuter na si [[Alan Turing]]: &quot;Hindi natin kailangan pagpasyahan kung ang isang makina ay &quot;makapag-iisip&quot;; kailangan lang nating pagpasyahan kung ang isang makina ay makapag-aasal na kasing talino ng isang tao&quot;. Ang pakikitungong ito sa mga pilosopikal na problemang kaugnay ng intelihensiyang artipisyal ang bumubuo ng basehan  ng [[pagsubok na Turing]] na iminungkahi sa papel na &quot;Computing machinery and intelligence&quot; (Mind, Oktubre 1950). Ang pagsubok na Turing ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kaniyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang Ang hipotesis na sistemang pisikal na simbolo nina Newell at Simon: &quot;Ang isang sistemang pisikal na simbolo ay may kinakailangan at sapat na mga paraan ng pangkalahatang intelihenteng pag-aasal.&quot; Nangatwiran sina Newell at Simon na ang mga intelihensiya ay binubuo ng mga pormal na operasyon sa mga simbolo. Salungat na ikinatwiran ni [[Hubert Dreyfus]] na ang kadulabhasaan ng tao ay nakabatay sa walang kamalayang kutob kesa sa manipulasyon ng kamalayang simbolo at sa pagkakaroon ng &quot;pakiramdam&quot; para sa sitwasyon kesa sa hayagang simbolikong kaalaman. Ayon sa [[teorema ng pagiging hindi kompleto ni Gödel]], &quot;Ang isang sistemang pormal (gaya ng isang programa ng kompyuter) ay hindi makapagpapatunay ng lahat ng mga totoong pangungusap&quot;. Ang  teorema ni Gödel ay inaangkin ng ilan na naglilimita sa kung ano ang magagawa ng mga makina. Ang malakas na AI hipotesis ni [[John Searle]]: &quot;Ang angkop na pinogramang kompyuter na may mga tamang input at output ay sa gayong paraan magkakaroon ng isipan sa eksaktong parehong kahulugan sa mga tao&quot;. Kinontra ni John Searle ang asersiyong ito sa kaniyang [[argumentong kwartong Tsino]] na humihiling sa ating tumingin sa loob ng kompyuter at subukang hanapin kung saan ang &quot;isipan&quot; ay maaari. Ang argumentong [[artipisyal na utak]]: &quot;Ang [[utak]] ay magagaya&quot;. Sina [[Hans Moravec]], [[Ray Kurzweill]] at iba pa ay nangatwirang teknolohikal na magagawang kopyahin ng direkta ang [[utak]] sa [[hardwer]] at [[sopwer]] at ang gayong simulasyon ay likas na katulad ng sa orihinal.

== Tingnan din ==
*[[Quantum computing]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

==Mga sanggunian==

===Mga aklat===
{{refbegin}}
* {{cite book |ref=harv
| first=George | last=Luger | author-link=George Luger
| first2=William | last2=Stubblefield | author2-link=William Stubblefield
| year=2004
| title=Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving|edition=5th
| publisher=The Benjamin/Cummings Publishing Company, Inc.
| isbn=0-8053-4780-1 | url=http://www.cs.unm.edu/~luger/ai-final/tocfull.html}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Nilsson | first=Nils | author-link=Nils Nilsson (researcher)
| year=1998
| title=Artificial Intelligence: A New Synthesis|url=https://archive.org/details/artificialintell0000nils
|publisher=Morgan Kaufmann Publishers
| isbn=978-1-55860-467-4}}
* {{Russell Norvig 2003}}
* {{cite book |ref=harv
| first = David | last = Poole | author-link=David Poole (researcher)| first2 = Alan | last2 = Mackworth | author2-link=Alan Mackworth
| first3 = Randy | last3 = Goebel | author3-link=Randy Goebel
| publisher = Oxford University Press | place = New York | year = 1998
| title = Computational Intelligence: A Logical Approach | url = http://www.cs.ubc.ca/spider/poole/ci.html |isbn=0195102703 }}
* {{cite book |ref=harv
| first = Patrick Henry | last = Winston | author-link = Patrick Winston
| publisher = Addison-Wesley | year = 1984 | place = Reading, Massachusetts | isbn = 0201082594
| title = Artificial Intelligence|url=https://archive.org/details/artificialintell0000wins_t2g6
}}
{{refend}}

===Iba pang sanggunian===
{{refbegin|colwidth=30em}}
* {{cite web
| ref={{harvid|ACM|1998}}
| publisher=[[Association of Computing Machinery|ACM]]
| year=1998
| title=ACM Computing Classification System: Artificial intelligence
| url=http://www.acm.org/class/1998/I.2.html
| accessdate=2007-08-30
| archive-date=2007-10-12
| archive-url=https://web.archive.org/web/20071012025921/http://www.acm.org/class/1998/I.2.html
| url-status=dead
}}
* {{Cite book
 |last        = Aleksander
 |first       = Igor
 |authorlink  = Igor Aleksander
 |year        = 1995
 |title       = Artificial Neuroconsciousness: An Update
 |publisher   = IWANN
 |url         = http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html
 |archivedate = 1997-03-02
 |ref         = harv
 |access-date = 2011-09-26
 |url-status  = dead
}} [http://dblp.uni-trier.de/rec/bibtex/conf/iwann/Aleksander95 BibTex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html |date=1997-03-02 }} [https://web.archive.org/web/19970302014628/http://www.ee.ic.ac.uk/research/neural/publications/iwann.html Internet Archive]
* {{Cite journal | ref=harv | last=Brooks | first=Rodney | authorlink=Rodney Brooks | year=1990 | title=Elephants Don't Play Chess | journal=Robotics and Autonomous Systems | volume=6 | pages=3–15 | url=http://people.csail.mit.edu/brooks/papers/elephants.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | doi=10.1016/S0921-8890(05)80025-9 }}.
* {{Cite journal | ref=harv | last=Buchanan | first=Bruce G. | title=A (Very) Brief History of Artificial Intelligence | magazine=AI Magazine | date=Winter 2005 | pages=53–60 | url=http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | format=PDF | accessdate=2007-08-30 | archive-date=2007-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070926023314/http://www.aaai.org/AITopics/assets/PDF/AIMag26-04-016.pdf | url-status=dead }}
* {{cite book |ref=harv
| last=Dennett | first=Daniel | author-link=Daniel Dennett
| year=1991
| title=[[Consciousness Explained]]
| publisher=The Penguin Press
| isbn= 0-7139-9037-6
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Dreyfus | first=Hubert | authorlink = Hubert Dreyfus
| year = 1972
| title = [[What Computers Can't Do]]
| publisher = MIT Press | location = New York
| isbn = 0060110821
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Dreyfus | first=Hubert | authorlink = Hubert Dreyfus
| year =1979
| title = What Computers ''Still'' Can't Do
| publisher = MIT Press | location = New York
| isbn=0262041340
}}
* {{cite book
 |ref        = harv
 |last       = Dreyfus
 |first      = Hubert
 |authorlink = Hubert Dreyfus
 |last2      = Dreyfus
 |first2     = Stuart
 |year       = 1986
 |title      = Mind over Machine: The Power of Human Intuition and Expertise in the Era of the Computer
 |url        = https://archive.org/details/mindovermachinep00drey
 |publisher  = Blackwell
 |location   = Oxford, UK
 |isbn       = 0029080606
}}
* {{cite book
 |ref        = harv
 |last       = Dreyfus
 |first      = Hubert
 |authorlink = Hubert Dreyfus
 |year       = 1992
 |title      = What Computers ''Still'' Can't Do
 |url        = https://archive.org/details/whatcomputerssti0000drey
 |publisher  = MIT Press
 |location   = New York
 |isbn       = 0-262-54067-3
}}
* {{cite web
| ref = harv
| last = Edelman
| first = Gerald
| authorlink = Gerald Edelman
| date = 23 Nobyembre 2007
| title = Gerald Edelman - Neural Darwinism and Brain-based Devices
| url = http://lis.epfl.ch/resources/podcast/2007/11/gerald-edelman-neural-darwinism-and.html
| publisher = Talking Robots
| access-date = 2011-09-26
| archive-date = 2009-10-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20091008184132/http://lis.epfl.ch/resources/podcast/2007/11/gerald-edelman-neural-darwinism-and.html
| url-status = dead
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Fearn
| first = Nicholas
| year =2007
| title= The Latest Answers to the Oldest Questions: A Philosophical Adventure with the World's Greatest Thinkers
| publisher = Grove Press
| location=New York |isbn=0802118399
}}
* {{cite web
 |ref        = harv
 |last       = Forster
 |first      = Dion
 |authorlink = Dion Forster
 |year       = 2006
 |title      = Self validating consciousness in strong artificial intelligence: An African theological contribution
 |url        = http://www.spirituality.org.za/files/D%20Forster%20doctorate.pdf
 |publisher  = University of South Africa
 |location   = Pretoria
}}
* {{cite book |ref=harv
 | last = Gladwell | first =  Malcolm | authorlink= Malcolm Gladwell
 | year = 2005
 | title = [[Blink (book)|Blink]]
 | isbn = 0-316-17232-4
 | publisher = Little, Brown and Co. | location = New York
}}
* {{cite book
 |ref         = harv
 |last        = Haugeland
 |first       = John
 |author-link = John Haugeland
 |year        = 1985
 |title       = Artificial Intelligence: The Very Idea
 |url         = https://archive.org/details/artificialintell0000haug
 |publisher   = MIT Press
 |location    = Cambridge, Mass.
 |isbn        = 0-262-08153-9
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Hawkins | first=Jeff | author-link=Jeff Hawkins
| last2=Blakeslee | first2=Sandra
| year=2004
| title=[[On Intelligence]]
| publisher=Owl Books | location=New York, NY
| isbn=0-8050-7853-3
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Hofstadter | first = Douglas | author-link = Douglas Hofstadter
| year = 1979
| title = [[Gödel, Escher, Bach|Gödel, Escher, Bach: an Eternal Golden Braid]]
| isbn=0394745027
| publisher=Vintage Books
| location=New York, NY
}}
* {{cite web
 |ref        = harv
 |first        = J.
 |last        = Howe
 |date        = Nobyembre 1994
 |title        = Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective
 |url        = http://www.inf.ed.ac.uk/about/AIhistory.html
 |accessdate        = 30 Agosto 2007
 }}.
* {{cite book |ref=harv
| last=Kahneman | first=Daniel | author-link=Daniel Kahneman
| last2=Slovic | first2= D.
| last3=Tversky | first3=Amos | author3-link=Amos Tversky
| year=1982
| title=Judgment under uncertainty: Heuristics and biases
| publisher=Cambridge University Press | location=New York
| isbn=0521284147
}}
* {{Cite journal |ref=harv
| first = G. | last=Kolata
| year=1982
| title=How can computers get common sense?
|url=https://archive.org/details/sim_science_1982-09-24_217_4566/page/1236
| journal=Science | issue=  4566| pages=1237–1238
| doi = 10.1126/science.217.4566.1237
| volume = 217 |pmid=17837639
 }}
* {{cite book |ref=harv
| last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil
| year=1999
| title=[[The Age of Spiritual Machines]]
| publisher=Penguin Books
| isbn=0-670-88217-8
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Kurzweil | first=Ray | author-link=Ray Kurzweil
| year=2005
| title=[[The Singularity is Near]]
| publisher=Penguin Books
| isbn=0-670-03384-7
}}
* {{cite book
|ref=harv
|first=George
|last=Lakoff
|author-link=George Lakoff
|year=1987
|title=Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal About the Mind
|url=https://archive.org/details/womenfiredangero00lako
|publisher=University of Chicago Press
|isbn=0-226-46804-6
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Lakoff | first=George | author-link=George Lakoff
| last2=Núñez | first2=Rafael E. | author2-link=Rafael E. Núñez| year=2000
| title=[[Where Mathematics Comes From|Where Mathematics Comes From: How the Embodied Mind Brings Mathematics into Being]]
| publisher=Basic Books
| isbn= 0-465-03771-2
}}.
* {{cite book | ref=harv | last=Lenat | first=Douglas | author-link=Douglas Lenat | last2=Guha | first2=R. V. | year=1989 | title=Building Large Knowledge-Based Systems | url=https://archive.org/details/buildinglargekno0000lena | publisher=Addison-Wesley | isbn=0201517523 }}
* {{Cite journal |ref=harv
| last=Lighthill | first = Professor Sir James | author-link=James Lighthill
| year = 1973
| contribution= Artificial Intelligence: A General Survey
| title = Artificial Intelligence: a paper symposium
| publisher = Science Research Council
}}
* {{cite book
 |ref          = harv
 |last         = Lucas
 |first        = John
 |author-link  = John Lucas (philosopher)
 |year         = 1961
 |contribution = Minds, Machines and Gödel
 |editor-last  = Anderson
 |editor-first = A.R.
 |title        = Minds and Machines
 |url          = http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html
 |accessdate   = 30 Agosto 2007
 |archive-date = 19 Agosto 2007
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20070819165214/http://users.ox.ac.uk/~jrlucas/Godel/mmg.html
 |url-status   = dead
}}
* {{cite web | ref = harv | last = Maker | first = Meg Houston | year = 2006 | title = AI@50: AI Past, Present, Future | location = Dartmouth College | url = http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | accessdate = 16 Oktubre 2008 | archive-date = 2008-10-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081008120238/http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html | url-status = dead }}
* {{cite web | ref = harv | last1 = McCarthy | first1 = John | authorlink1 = John McCarthy (computer scientist) | last2 = Minsky | first2 = Marvin | authorlink2 = Marvin Minsky | last3 = Rochester | first3 = Nathan | authorlink3 = Nathan Rochester | last4 = Shannon | first4 = Claude | authorlink4 = Claude Shannon | year = 1955 | title = A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html | accessdate = 30 Agosto 2007 }}.
* {{cite journal | ref = harv | last1 = McCarthy | first1 = John | author-link = John McCarthy (computer scientist) | last2 = Hayes | first2 = P. J. | year = 1969 | title = Some philosophical problems from the standpoint of artificial intelligence | journal = Machine Intelligence | volume = 4 | pages = 463–502 | url = http://www-formal.stanford.edu/jmc/mcchay69.html | accessdate = 30 Agosto 2007 }}
* {{cite web
| ref=harv
| last=McCarthy
| first=John
| authorlink=John McCarthy (computer scientist)
| title=What Is Artificial Intelligence?
| date=12 Nobyembre 2007
| url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/whatisai/whatisai.html
}}
* {{cite book
 |ref         = harv
 |last        = Minsky
 |first       = Marvin
 |author-link = Marvin Minsky
 |year        = 1967
 |title       = Computation: Finite and Infinite Machines
 |url         = https://archive.org/details/computationfinit0000mins
 |publisher   = Prentice-Hall
 |location    = Englewood Cliffs, N.J.
 |isbn        = 0131654497
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Minsky | first=Marvin | author-link=Marvin Minsky
| year = 2006
| title = [[The Emotion Machine]]
| publisher = Simon &amp; Schusterl | publication-place=New York, NY
| isbn=0-7432-7663-9
}}
* {{cite web | ref=harv | last=Moravec | first=Hans | authorlink=Hans Moravec | year=1976 | title=The Role of Raw Power in Intelligence | url=http://www.frc.ri.cmu.edu/users/hpm/project.archive/general.articles/1975/Raw.Power.html | accessdate=30 Agosto 2007 }}
* {{cite book
| ref = harv
| last = Moravec
| first = Hans
| author-link = Hans Moravec
| year = 1988
| title = Mind Children
| url = https://archive.org/details/mindchildren00hans
| publisher = Harvard University Press
| isbn = 0674576160
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=NRC | first= (United States National Research Council) | author-link=United States National Research Council
| year=1999
| chapter=Developments in Artificial Intelligence
| title=Funding a Revolution: Government Support for Computing Research
| publisher=National Academy Press
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Needham | first=Joseph | authorlink = Joseph Needham
| year=1986
| title=[[Science and Civilization in China]]: Volume 2
| publisher=Caves Books Ltd.
}}
* {{cite book
 |ref               = harv
 |last              = Newell
 |first             = Allen
 |author-link       = Allen Newell
 |last2             = Simon
 |first2            = H. A.
 |year              = 1963
 |contribution      = GPS: A Program that Simulates Human Thought
 |editor-last       = Feigenbaum
 |editor-first      = E.A.
 |editor2-last      = Feldman
 |editor2-first     = J.
 |title             = Computers and Thought
 |url               = https://archive.org/details/computersthought00feig
 |publisher         = McGraw-Hill
 |authorlink2       = Herbert Simon
 |publication-place = New York
}}
* {{cite journal | ref = harv | last = Newell | first = Allen | author-link = Allen Newell | last2 = Simon | first2 = H. A. | year = 1976 | contribution = Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search | title = Communications of the ACM | volume = 19 | url = http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | authorlink2 = Herbert Simon | issue = 3 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2008-10-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081007162810/http://www.rci.rutgers.edu/~cfs/472_html/AI_SEARCH/PSS/PSSH4.html | url-status = dead }}.
* {{Citation&lt;!-- using Citation template (rather than &quot;cite magazine&quot;) to avoid the final period --&gt;
| last = Nilsson | first = Nils | author-link = Nils Nilsson (researcher)
| year = 1983
| title = Artificial Intelligence Prepares for 2001
| journal = AI Magazine | volume = 1 | number = 1
| url = http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf
}}, Presidential Address to the [[Association for the Advancement of Artificial Intelligence]].
* {{Cite journal | ref = harv | last = Searle | first = John | author-link = John Searle | year = 1980 | title = Minds, Brains and Programs | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 3 | issue = 3 | pages = 417–457 | url = http://www.bbsonline.org/documents/a/00/00/04/84/bbs00000484-00/bbs.searle2.html | doi = 10.1017/S0140525X00005756 }}
* {{cite book |ref=harv
| last=Searle | first=John | author-link=John Searle
| year = 1999
| title = Mind, language and society
|url=https://archive.org/details/mindlanguagesoci00sear
| publisher = Basic Books | location = New York, NY
| isbn = 0465045219 | oclc = 231867665 43689264
}}
* {{Cite journal | ref = harv | last1 = Serenko | first1 = Alexander | last2 = Detlor | first2 = Brian | year = 2004 | title = Intelligent agents as innovations | journal = AI and Society | volume = 18 | issue = 4 | pages = 364–381 | url = http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/Serenko_Detlor_AI_and_Society.pdf | doi = 10.1007/s00146-004-0310-5 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2012-03-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120301110557/http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/Serenko_Detlor_AI_and_Society.pdf | url-status = dead }}
* {{Cite journal | ref = harv | last1 = Serenko | first1 = Alexander | last2 = Ruhi | first2 = Umar | last3 = Cocosila | first3 = Mihail | year = 2007 | title = Unplanned effects of intelligent agents on Internet use: Social Informatics approach | journal = AI and Society | volume = 21 | issue = 1–2 | pages = 141–166 | url = http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/AI_Society_Serenko_Social_Impacts_of_Agents.pdf | doi = 10.1007/s00146-006-0051-8 | access-date = 2011-09-26 | archive-date = 2012-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120620044024/http://foba.lakeheadu.ca/serenko/papers/AI_Society_Serenko_Social_Impacts_of_Agents.pdf | url-status = dead }}
* {{cite book
| ref=harv
| last=Shapiro
| first=Stuart C.
| editor-first=Stuart C.
| editor-last=Shapiro
| year=1992
| contribution=Artificial Intelligence
| title=Encyclopedia of Artificial Intelligence
| edition=2nd
| pages=54–57
| url=http://www.cse.buffalo.edu/~shapiro/Papers/ai.pdf
| publisher=John Wiley
| location=New York
| isbn=0471503061
}}
* {{cite book
 |ref               = harv
 |last              = Simon
 |first             = H. A.
 |author-link       = Herbert Simon
 |year              = 1965
 |title             = The Shape of Automation for Men and Management
 |url               = https://archive.org/details/shapeofautomatio00simo
 |publisher         = Harper &amp; Row
 |publication-place = New York
}}
* {{cite web
| ref=harv
| last=Skillings
| first=Jonathan
| url=http://news.cnet.com/Getting-machines-to-think-like-us/2008-11394_3-6090207.html
| title=Getting Machines to Think Like Us
| work=cnet
| date=3 Hulyo 2006
| accessdate=3 Pebrero 2011
}}
* {{Turing 1950}}.
* {{cite web
 |ref          = harv
 |last         = van der Walt
 |first        = Christiaan
 |last2        = Bernard
 |first2       = Etienne
 |year         = 2006&lt;!––year is presumed based on acknowledgements at the end of the article––&gt;
 |title        = Data characteristics that determine classifier performance
 |url          = http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf
 |format       = PDF
 |accessdate   = 5 Agosto 2009
 |archive-date = 2009-03-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20090325194051/http://www.patternrecognition.co.za/publications/cvdwalt_data_characteristics_classifiers.pdf
 |url-status   = dead
}}
* {{cite book
| ref=harv
| last1=Wason
| first1=P. C.
| author-link=Peter Cathcart Wason
| last2=Shapiro
| first2=D.
| editor=Foss, B. M.
| year=1966
| title=New horizons in psychology
| url=https://archive.org/details/newhorizonsinpsy0000foss_f7d6
| location=Harmondsworth
| publisher=Penguin
| chapter=Reasoning
}}
* {{cite book |ref=harv
| last=Weizenbaum | first = Joseph | authorlink=Joseph Weizenbaum
| year = 1976
| title = [[Computer Power and Human Reason]]
| publisher = W.H. Freeman &amp; Company | location = San Francisco
| isbn = 0716704641
}}
{{refend}}

[[Kategorya:Intelihensiyang artipisyal]]
[[Kategorya:Agham]]</text>
      <sha1>76k3ebl6bwzf6ln0gtibm3rsw451ne8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116780</id>
    <revision>
      <id>2215923</id>
      <parentid>2163524</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <origin>2215923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3517" sha1="2dx97dc1tpr2bxhqn0k76j8btcvrigo" xml:space="preserve">{{Infobox Geopolitical organization
| conventional_long_name = Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis
| native_name = 
| title = 
| linking_name =
| logo = 
| image_flag = Flag_of_OPEC.svg
| image_symbol = Organization_of_the_Petroleum_Exporting_Countries_Logo.svg
| motto = 
| anthem = 
| image_map = OPEC Nations.svg
| map_caption = Founding (dark blue) and current (medium blue) members of OPEC, members of OPEC+ (light blue), and former OPEC members (red)
| admin_center_type =
| admin_center = [[Vienna]], Austria
| largest_city =
| languages_type = 
| languages = [[Wikang Ingles|Ingles]]
| demonym = 
Intergovernmental organization, Cartel
| membership_type = 
| membership = {{Collapsible list
|titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = '''11 Miyembro ng estado:'''
|{{flag|Algeria}} | {{flag|Republic of the Congo}} |{{flag|Equatorial Guinea}} |{{flag|Gabon}} |{{flag|Iran}} |{{flag|Iraq}} |{{flag|Kuwait}} |{{flag|Libya}} |{{flag|Nigeria}} |{{flag|Saudi Arabia}} |{{flag|Venezuela}} }} {{Collapsible list
|titlestyle=background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = '''11 Miyembro ng estado ng OPEC+:'''
|{{flag|Azerbaijan}} | {{flag|Bahrain}} |{{flag|Brazil}} |{{flag|Brunei}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Malaysia}} |{{flag|Mexico}} |{{flag|Oman}} |{{flag|Russia}} |{{flag|South Sudan}} |{{flag|Sudan}} }}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| government_type = 
| leader_title1 = Secretary General
| leader_name1 = [[Haitham al-Ghais]]
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| sovereignty_type = 
| sovereignty_note =
| established_event1 = Establishment
| established_date1 = [[Baghdad]], Iraq
| established_event2 = Statute
| established_date2 = {{start date and age|1960|9}}
| established_event3 = In effect
| established_date3 = {{start date and age|1961|1}}
| area_km2 = 
| area_sq_mi =
| percent_water =
| population_estimate = 
| population_estimate_year = 
| population_census =
| population_census_year =
| population_density_km2 = 
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank =
| GDP_PPP = 
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_year =
| GDP_PPP_per_capita = 
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = 
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_year = 
| GDP_nominal_per_capita = 
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| HDI = 
| HDI_change = 
| HDI_ref = 
| HDI_rank = 
| HDI_year = 
| currency = 
| currency_code =
| time_zone = 
| utc_offset = 
| time_zone_DST =
| DST_note =
| utc_offset_DST =
| cctld = 
| calling_code = 
| official_website = {{url|opec.org}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote3 = 
}}


Ang '''Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis''' o '''Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Petrolyo''', kilala sa Ingles bilang '''''Organization of Petroleum Exporting Countries''''' ('''OPEC''') ay isang [[organisasyong pandaigdig]]. Magmula pa noong 1965, nasa [[Vienna]], [[Austria]] ang punong-tanggapan nito.

== Mga pagiging miyembro ==
=== Kasalukuyang Miyembro ng Bansa ===

11 mga bansa ang kasapi sa OPEC. Ang mga pangalan ng bansang ito ay:

# [[Alherya]]
# [[Republika ng Congo]]
# [[Equatorial Guinea]]
# [[Gabon]]
# [[Iran]]
# [[Irak]]
# [[Kuwait]]
# [[Libya]]
# [[Nigeria]]
# [[Arabyang Saudi]]
# [[Beneswela]]

=== OPEC+ ===

=== Dating Miyembro ===

== Mga kawing panlabas ==
* [http://www.opec.org/home/ Opisyal na websayt ng OPEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060807002233/http://www.opec.org/home/ |date=2006-08-07 }}

[[Kategorya:Mga pandaigdigang organisasyon]]</text>
      <sha1>2dx97dc1tpr2bxhqn0k76j8btcvrigo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Infobox company</title>
    <ns>10</ns>
    <id>117182</id>
    <revision>
      <id>2215914</id>
      <parentid>2213575</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UndueMarmot</username>
        <id>127823</id>
      </contributor>
      <comment>add additional property sourced for HQ address: [[d:Property:P1932]] (object named as), [[d:Property:P276]] (location, for building or office complex item), [[d:Property:P670]] (lot number), [[d:Property:P669]] (street item)</comment>
      <origin>2215914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21061" sha1="o2lss11ja9ycnqb6dlxf1z88zhxwlde" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard

| child = {{lc:{{{embed}}}}}
| decat = yes

| titleclass = fn org
| titlestyle = font-size: 125%;
| title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Kumpanya''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}| {{#if:{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}|{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}| &lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}} }} }} }}

| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{image|}}} |{{Wdib |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}} }} }} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }}
| caption2 = {{{image_caption|{{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|{{#invoke:String2|ucfirst|{{Space separated entries
    | {{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}|ng}}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}
        | {{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}
        | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}
      }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}||ng }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}
        || {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}
      }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|sa}}
    | {{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}
    }}}}}}}}}

| labelstyle = padding-right: 0.5em;&lt;!-- to ensure gap between (long/unwrapped) label and subsequent data on same line --&gt;
| datastyle = line-height: 1.35em;

| label1  = {{longitem|[[Pangalang pangnegosyo]]}}
|  data1  = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}}

| label2  = {{longitem|Pangalang lokal}}
|  data2  = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }}

| label3  = {{longitem|[[Romanization|Romanisado]]}}
|  data3  = {{{romanized_name|}}}

| label4  = Kilala dati
| class4  = nickname
|  data4  = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}}

| label5  = Uri
| class5  = category
|  data5  = {{{type|{{{company_type|}}}}}}

| label6  = {{longitem|[[Ticker symbol|Nagnenegosyo bilang]]}}
|  data6  = {{{traded_as|}}}

| label7  = [[International Securities Identification Number|ISIN]]
|  data7  = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }}

| label8  = Industriya
| class8  = category
|  data8  = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{industry|}}} }}

| label9  = Dyanra
| class9  = category
|  data9  = {{{genre|}}}

| label10 = Ninuno{{#if:{{{predecessors|}}}|s}}
|  data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }}

| label11 = Itinatag
|  data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }}

| label12 = {{#if:{{{founders|}}}|Mga tagapagtatag|Tagapagtatag}}
| class12 = agent
|  data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }}

| label13 = Na-defunct
|  data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }}

| label14 = Tadhana
|  data14 = {{{fate|}}}

| label15 = Humalili{{#if:{{{successors|}}}|s}}
|  data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }}

| label16 = Punong-tanggapan
| class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}}
|  data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}}
            | {{Comma separated entries
                | 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}}
                | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;locality&quot;&gt;{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}&lt;/div&gt;}}
                | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;country-name&quot;&gt;{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}&lt;/div&gt;}}
              }}
            | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}
              | {{Comma separated entries
                | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_branch |qid={{{qid|}}} |qual=P1932 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_branch |qid={{{qid|}}} |qual=P1932 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_building |qid={{{qid|}}} |qual=P276 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_building |qid={{{qid|}}} |qual=P276 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 3 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                | 4 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_housenumber |qid={{{qid|}}} |qual=P670 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_housenumber |qid={{{qid|}}} |qual=P670 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 5 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_street |qid={{{qid|}}} |qual=P669 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_street |qid={{{qid|}}} |qual=P669 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 6 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;locality&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 7 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;locality&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                | 8 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;country-name&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                }}
              }}
            }}

| label18 = {{longitem|Dami ng lokasyon}}
|  data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &amp;nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | {{Wdib |rank=best |P8368 |name=num_locations |qid={{{qid|}}} |qual=P585 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} }} }}

| label19 = {{longitem|Pinaglilingkuran}}
|  data19 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P2541 |name=area_served |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}} }}}}

| label20 = {{longitem|Pangunahing tauhan}}
| class20 = agent
|  data20 = {{{key_people|}}}

| label21 = Produkto
|  data21 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P1056 |name=products |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=hlist | {{{products|}}} }}}}

| label22 = {{longitem|Output ng produksyon}}
|  data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &amp;nbsp;({{{production_year}}}) }} }}

| label23 = Tatak
|  data23 = {{{brands|}}}

| label24 = Serbisyo 
| class24 = category
|  data24 = {{{services|}}}

| label25 = Kita
|  data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &amp;nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }}

| label26 = {{longitem|Kita sa operasyon}}
|  data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &amp;nbsp;({{{income_year}}}) }} }}

| label27 = {{longitem|[[Netong kita]]}}
|  data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | &amp;nbsp;({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }}

| label28 = [[Assets under management|AUM]]
|  data28 = {{{aum|}}}

| label29 = {{nowrap|[[Pag-aari|Kabuuang pag-aari]]}}
|  data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &amp;nbsp;({{{assets_year}}}) }} }}

| label30 = {{nowrap|[[Equity|Kabuuang equity]]}}
|  data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &amp;nbsp;({{{equity_year}}})}} }}

| label31 = May-ari
|  data31 = {{Wdib |rank=best |P127 |name=owner |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{owners|{{{owner|}}}}}} }}

| label32 = Kasapi
|  data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | &amp;nbsp;({{{members_year}}})}} }}

| label33 = {{longitem|Dami ng empleyado}}
|  data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &amp;nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }}

| label34 = [[Kumpanyang magulang|Magulang]]
|  data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }}

| label35 = [[Dibisyon (negosyo)|Dibisyon]]
|  data35 = {{{divisions|}}}

| label36 = [[Subsidiyariyo]]
|  data36 = {{{subsid|}}}

|  data38 = {{{module|}}}

| label39 = [[Basel III|Ratio ng kapital]]
|  data39 = {{{ratio|}}}

| label40 = Grado
|  data40 = {{{rating|}}}

| label41 = Websayt
|  data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }}

| belowstyle = line-height: 1.35em;
| below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Talababa{{\}}Sanggunian'''{{break}}{{{footnotes}}} }}

}}&lt;!-- Tracking categories:

--&gt;{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na gumagamit ng pangalang pangnegosyo]]
}}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may logo mula wikidata]]
}}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may dobleng larawan]]|}}|}}
}}&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|Category:Pages using infobox company with ignored parameters}}
|name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Pahinang may [[Padron:Infobox company]] na may di alam na parameter na &quot;_VALUE_&quot; | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | ISIN2 | ISIN3 | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2lss11ja9ycnqb6dlxf1z88zhxwlde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215915</id>
      <parentid>2215914</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T05:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>UndueMarmot</username>
        <id>127823</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rm parent item for each statement claim for [[d:Property:P1932]] to be sourced as name of office complex of headquarters location</comment>
      <origin>2215915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21093" sha1="kpagi3zxy3cdfq18ygq6kpn7tr1ud4x" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard

| child = {{lc:{{{embed}}}}}
| decat = yes

| titleclass = fn org
| titlestyle = font-size: 125%;
| title = {{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | '''Kumpanya''' | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}| {{#if:{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}|{{Wdib |rank=best |P1448 |name=name |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |list=ubl}}| &lt;includeonly&gt;{{PAGENAMEBASE}}&lt;/includeonly&gt;}} }} }} }}

| imageclass = logo
| imagestyle =
| image = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{logo|{{{company_logo|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P154 |name=logo |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{logo|{{{company_logo|}}}}}} }} }} |size={{{logo_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{logo_upright|1}}} |alt={{{logo_alt|{{{alt|}}}}}} }}
| caption = {{{logo_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{#ifeq:{{lc:{{{embed}}}}} | yes | {{{image|}}} |{{Wdib |rank=best |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{image|}}} }} }} |size={{{image_size|}}} |sizedefault=frameless |upright={{{image_upright|1}}} |alt={{{image_alt|}}} }}
| caption2 = {{{image_caption|{{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|{{#invoke:String2|ucfirst|{{Space separated entries
    | {{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}|ng}}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}
        | {{Wdib |rank=best |P18 |name=name |qid={{{qid|}}} |qual=P180 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{name|}}} }}
        | {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}
      }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}||ng }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=image_caption |qid={{{qid|}}} |qual=P5961 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |linked=no |{{{image_caption|}}} }}
        || {{#if:{{{name|}}} | {{{name}}} | {{#if:{{{company_name|}}}|{{{company_name}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}
      }}
    | {{#if:{{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}|sa}}
    | {{Wdib |rank=best |P18 |name=ic_location_city |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |qualsonly=true |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=no |noicon=yes |maxvals=1 |{{{hq_location_city|}}} }}
    }}}}}}}}}

| labelstyle = padding-right: 0.5em;&lt;!-- to ensure gap between (long/unwrapped) label and subsequent data on same line --&gt;
| datastyle = line-height: 1.35em;

| label1  = {{longitem|[[Pangalang pangnegosyo]]}}
|  data1  = {{{trade_name|{{{trading_name|}}}}}}

| label2  = {{longitem|Pangalang lokal}}
|  data2  = {{#if:{{{native_name|}}} | {{#if:{{{native_name_lang|}}} | {{lang|{{{native_name_lang}}}|{{{native_name}}} }} | {{{native_name}}} }} }}

| label3  = {{longitem|[[Romanization|Romanisado]]}}
|  data3  = {{{romanized_name|}}}

| label4  = Kilala dati
| class4  = nickname
|  data4  = {{{former_names|{{{former_name|}}}}}}

| label5  = Uri
| class5  = category
|  data5  = {{{type|{{{company_type|}}}}}}

| label6  = {{longitem|[[Ticker symbol|Nagnenegosyo bilang]]}}
|  data6  = {{{traded_as|}}}

| label7  = [[International Securities Identification Number|ISIN]]
|  data7  = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P946 |name=ISIN |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{if empty|{{{noicon|}}}|no}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{ISIN|}}} }}

| label8  = Industriya
| class8  = category
|  data8  = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P452 |name=industry |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{industry|}}} }}

| label9  = Dyanra
| class9  = category
|  data9  = {{{genre|}}}

| label10 = Ninuno{{#if:{{{predecessors|}}}|s}}
|  data10 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P155 |name=predecessor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{predecessors|{{{predecessor|}}}}}} }}

| label11 = Itinatag
|  data11 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P571 |name=founded |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{founded|{{{foundation|}}}}}} }}

| label12 = {{#if:{{{founders|}}}|Mga tagapagtatag|Tagapagtatag}}
| class12 = agent
|  data12 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P112 |name=founder |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{founders|{{{founder|}}}}}} }}

| label13 = Na-defunct
|  data13 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P576 |name=defunct |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{defunct|{{{dissolved|}}}}}} }}

| label14 = Tadhana
|  data14 = {{{fate|}}}

| label15 = Humalili{{#if:{{{successors|}}}|s}}
|  data15 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P156 |name=successor |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes |{{{successors|{{{successor|}}}}}} }}

| label16 = Punong-tanggapan
| class16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}} | label | adr}}
|  data16 = {{#if:{{{hq_location|{{{location|}}}}}}{{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}}{{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}}
            | {{Comma separated entries
                | 1 = {{{hq_location|{{{location|}}}}}}
                | 2 = {{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;locality&quot;&gt;{{#if:{{{hq_location_city|}}}{{{location_city|}}} | {{{hq_location_city|{{{location_city|}}}}}} | }}&lt;/div&gt;}}
                | 3 = {{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;country-name&quot;&gt;{{#if:{{{hq_location_country|}}}{{{location_country|}}} | {{{hq_location_country|{{{location_country|}}}}}} | }}&lt;/div&gt;}}
              }}
            | {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}
              | {{Comma separated entries
                | 1 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_branch |qid={{{qid|}}} |qual=P1932 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_branch |qid={{{qid|}}} |qual=P1932 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 2 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_building |qid={{{qid|}}} |qual=P276 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_building |qid={{{qid|}}} |qual=P276 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 3 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P6375 |name=hq_location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                | 4 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_housenumber |qid={{{qid|}}} |qual=P670 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_housenumber |qid={{{qid|}}} |qual=P670 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 5 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_street |qid={{{qid|}}} |qual=P669 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_street |qid={{{qid|}}} |qual=P669 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 6 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;locality&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_district |qid={{{qid|}}} |qual=P131 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 |qualsonly=true }}&lt;/div&gt;}}
                | 7 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=hq_location_city |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;locality&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P159 |name=headquarters location |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                | 8 = {{#if:{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }} |&lt;div style=&quot;display: inline;&quot; class=&quot;country-name&quot;&gt;{{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P17 |name=hq_location_country |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|yes}}} |maxvals=1 }}&lt;/div&gt;}}
                }}
              }}
            }}

| label18 = {{longitem|Dami ng lokasyon}}
|  data18 = {{#if:{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} | {{{num_locations|{{{locations|}}}}}}{{#if:{{{num_locations_year|}}} | &amp;nbsp;({{{num_locations_year}}}) }} | {{Wdib |rank=best |P8368 |name=num_locations |qid={{{qid|}}} |qual=P585 |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_locations|{{{locations|}}}}}} }} }}

| label19 = {{longitem|Pinaglilingkuran}}
|  data19 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P2541 |name=area_served |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{areas_served|{{{area_served|}}}}}} }}}}

| label20 = {{longitem|Pangunahing tauhan}}
| class20 = agent
|  data20 = {{{key_people|}}}

| label21 = Produkto
|  data21 = {{#invoke:String2|ucfirst|{{Wdib |rank=best |P1056 |name=products |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=hlist | {{{products|}}} }}}}

| label22 = {{longitem|Output ng produksyon}}
|  data22 = {{#if:{{{production|}}} | {{{production|}}}{{#if:{{{production_year|}}} | &amp;nbsp;({{{production_year}}}) }} }}

| label23 = Tatak
|  data23 = {{{brands|}}}

| label24 = Serbisyo 
| class24 = category
|  data24 = {{{services|}}}

| label25 = Kita
|  data25 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2139 |name=revenue |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{revenue|}}}{{#if:{{{revenue_year|}}} | &amp;nbsp;({{{revenue_year}}}) }} }}

| label26 = {{longitem|Kita sa operasyon}}
|  data26 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P3362 |name=operating_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{operating_income|}}}{{#if:{{{income_year|}}} | &amp;nbsp;({{{income_year}}}) }} }}

| label27 = {{longitem|[[Netong kita]]}}
|  data27 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2295 |name=net_income |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{net_income|{{{profit|}}}}}}{{#if:{{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}} | &amp;nbsp;({{{net_income_year|{{{profit_year|}}}}}}) }} }}

| label28 = [[Assets under management|AUM]]
|  data28 = {{{aum|}}}

| label29 = {{nowrap|[[Pag-aari|Kabuuang pag-aari]]}}
|  data29 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P2403 |name=assets |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{assets|}}}{{#if:{{{assets_year|}}} | &amp;nbsp;({{{assets_year}}}) }} }}

| label30 = {{nowrap|[[Equity|Kabuuang equity]]}}
|  data30 = {{#if:{{{equity|}}} | {{{equity}}}{{#if:{{{equity_year|}}} | &amp;nbsp;({{{equity_year}}})}} }}

| label31 = May-ari
|  data31 = {{Wdib |rank=best |P127 |name=owner |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |list=ubl | {{{owners|{{{owner|}}}}}} }}

| label32 = Kasapi
|  data32 = {{#if:{{{members|}}} | {{{members}}}{{#if:{{{members_year|}}} | &amp;nbsp;({{{members_year}}})}} }}

| label33 = {{longitem|Dami ng empleyado}}
|  data33 = {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P1128 |name=num_employees |qual=P585 |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |maxvals=1 |{{{num_employees|}}}{{#if:{{{num_employees_year|}}} | &amp;nbsp;({{{num_employees_year}}}) }} }}

| label34 = [[Kumpanyang magulang|Magulang]]
|  data34 = {{#ifeq:{{{owners|}}}{{{owner|}}}{{{parent|}}} || {{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P749 |name=parent |qid={{{qid|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |onlysourced=yes |noicon={{{noicon|no}}} |sep=&quot;&lt;br /&gt;&quot; |sorted=yes }} | {{{parent|}}} }}

| label35 = [[Dibisyon (negosyo)|Dibisyon]]
|  data35 = {{{divisions|}}}

| label36 = [[Subsidiyariyo]]
|  data36 = {{{subsid|}}}

|  data38 = {{{module|}}}

| label39 = [[Basel III|Ratio ng kapital]]
|  data39 = {{{ratio|}}}

| label40 = Grado
|  data40 = {{{rating|}}}

| label41 = Websayt
|  data41 = {{#if:{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{{website|{{{homepage|}}}}}} |{{#invoke:WikidataIB |url2 |url={{#invoke:WikidataIB |getValue |rank=best |P856 |name=website |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=yes |maxvals=1}} }} }}

| belowstyle = line-height: 1.35em;
| below = {{#if:{{{footnotes|}}} | '''Talababa{{\}}Sanggunian'''{{break}}{{{footnotes}}} }}

}}&lt;!-- Tracking categories:

--&gt;{{main other|{{#if:{{{trading_name|}}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na gumagamit ng pangalang pangnegosyo]]
}}{{#ifeq:{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}|{{{logo|{{{company_logo|}}}}}}||[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may logo mula wikidata]]
}}{{#if:{{{image|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{image|}}}| |_}}|{{#invoke:string|replace|{{{logo|{{{company_logo|{{wikidata|property|raw|P154}}}}}}}}| |_}}|[[Kategorya:Pahinang may infobox company na may dobleng larawan]]|}}|}}
}}&lt;!--
--&gt;{{#invoke:Check for clobbered parameters|check|nested=1|template=Infobox company|cat={{main other|Category:Pages using infobox company with ignored parameters}}
|name; company_name|logo; company_logo|logo_alt; alt|trade_name; trading_name|former_names; former_name|type; company_type|predecessors; predecessor|successors; successor|foundation; founded|founders; founder|defunct; dissolved|hq_location; location|hq_location_city; location_city|hq_location_country; location_country|num_locations; locations|areas_served; area_served|net_income; profit|net_income_year; profit_year|owners; owner |homepage; website
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox company with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Pahinang may [[Padron:Infobox company]] na may di alam na parameter na &quot;_VALUE_&quot; | ignoreblank=y | alt | area_served | areas_served | assets | assets_year | aum | brands | company_logo | company_name | company_type | defunct | dissolved | divisions | embed | equity | equity_year | fate | footnotes | former_name | former_names | foundation | founded | founder | founders | genre | homepage | hq_location | hq_location_city | hq_location_country | image | image_alt | image_caption | image_size | image_upright | income_year | industry | ISIN | ISIN2 | ISIN3 | key_people | location | location_city | location_country | locations | logo | logo_alt | logo_caption | logo_size | logo_upright | members | members_year | module | name | native_name | native_name_lang | net_income | net_income_year | num_employees | num_employees_year | num_locations | num_locations_year | operating_income | owner | owners | parent | predecessor | predecessors | production | production_year | products | profit | profit_year | rating | ratio | revenue | revenue_year | romanized_name | services | subsid | successor | successors | traded_as | trade_name | trading_name | type | website| qid | fetchwikidata | suppressfields | noicon | nocat | demo | categories }}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpagi3zxy3cdfq18ygq6kpn7tr1ud4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Tagasalinero</title>
    <ns>3</ns>
    <id>287068</id>
    <revision>
      <id>2215894</id>
      <parentid>2214779</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>49557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikipedia translation of the week: 2026-29 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2215894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630257" sha1="pwm3jx586pmr6zow6ojhlvpyd4jblq7" xml:space="preserve">Mabuhay!

'''Mabuhay!'''

Magandang araw, Tagasalinero, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga ambag. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo:
{|align=&quot;right&quot;
|{{Pamayanan}}
|}
*[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]]
*[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]]
*[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]]
*[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]]
*[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]]
*[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]]
*[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]]
*[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]]
*'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our''  [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]].

Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Template:Saklolo|saklolo]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|&lt;br&gt;&lt;/br&gt;&lt;br&gt;{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup gumawa ng isang panagutan] upang:

#madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista.
#makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda.
#mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang.
#kilalanin ang mga boto.
#maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim.

Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup gumawa ng isang panagutang pampatnugot] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;b&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&amp;type=signup makagawa ng isang panagutan pampatnugot] upang:

#madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista.
#makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda.
#mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang.
#kilalanin ang mga boto.
#maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim.

Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;b&gt;&lt;font color=#0000FF&gt;Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;}}}}
----
&lt;center&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;&lt;small&gt;
[[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]]
[[Wikipedia:Embahada|Ambasada]]
· [[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]]
· [[Wikipedia:Embahada|Ambassad]]
· [[Wikipedia:Embahada|Ambassade]]
· [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]]
· [[Wikipedia:Embahada|Embaixada]]
· [[Wikipedia:Embahada|Embajada]]
· [[Wikipedia:Embahada|Embassy]]
· [[Wikipedia:Embahada|大使館]]
&lt;/small&gt;&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;&lt;/center&gt;
[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:29, 25 Abril 2019 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2019-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kitniyot]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Kitniyot''' (Hebrew: קִטְנִיּוֹת‎, qitniyyot) is a Hebrew word meaning legumes. During the Passover holiday, however, the word kitniyot takes on a broader meaning to include grains and seeds such as rice, corn, sunflower seeds, sesame seeds, soybeans, peas, and lentils, in addition to legumes.

According to Orthodox Ashkenazi and some Sephardic customs, Kitniyot may not be eaten during Passover. Although Reform and Conservative Ashkenazi Judaism currently allow for the consumption of Kitniyot during Passover, long-standing tradition in these and other communities is to abstain from their consumption. According to Torat Eretz Yisrael and Minhagei Eretz Yisrael, any Jew worldwide, regardless of origin, and despite the practice of their forefathers, may eat kitniyot on Passover, for it is a practice rejected as an unnecessary precaution by Halachic authorities as early as the time of its emergence. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 15 Abril 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=18973993 --&gt;

== Hiling ng pagsalin ng mga artikulo ==

Magandang araw {{ping|Tagasalinero}} ! Kung naaayon sa iyong skedyul, pakihanay ang mga sumusunod na artikulong hiniling ni [[:wikidata:User:A2D2]] sa [[:wikidata:User talk:JWilz12345|aking talkpage]] sa Wikidata:

* [[:en:Baku TV Tower]]
* [[:en:Telephone numbers in Azerbaijan]]
* [[:en:Energy in Azerbaijan]]

Paumanhin kung naaabala ko ang iyong isinasaling artikulo, pero dahil ang pokus ko ay sa mga [[Talaan ng mga lungsod sa Demokratikong Republika ng Congo|mga lungsod sa DR Congo]] (at sa susunod, ilan pang mga lungsod sa iba pang mga bansa, dagdag pa ang ginagawa kong pagaambag sa mga &quot;road-related articles&quot; dito. At isa pa, ang pagpalya ng &quot;ContentTranslation&quot; tool sa aking mobile browser, di-ko alam kung dahil sa pagbabawal ng mobile service provider ko o hindi sumusuporta sa mga phone browsers. Hindi naman kailangang imadali ang mga ito, total sinasabi parati ng mga admins na &quot;walang deadline sa pag-eedit sa Wikipedia, sa anumang language versions.&quot; Muli, humihiling lang ako na ihanay o isama mo ang mga nasabing enwiki na artikulo sa mga isasalin mo.

Gayunpaman, gusto kong gamitin ang oportunidad na bukas ka sa pag-iimprove sa ilang mga inambag kong mga artkulo. Maraming salamat! :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:25, 25 Abril 2019 (UTC)

:Magandang araw {{ping|JWilz12345}} at maraming salamat sa pagtanggap sa akin! Isasama ko ang mga artikulo sa aking listahan. :-) [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 17:05, 25 Abril 2019 (UTC)

::Magandang araw ulit {{ping|JWilz12345}}! Sa wakas, natapos ko ang tatlong artikulo. :-) Narito ang mga kawing para sa iyong pagsusuri:
::*[[Tore ng Baku TV]]
::*[[Mga numero ng telepono sa Aserbayan]]
::*[[Enerhiya sa Aserbayan]]  

::Disclaimer lang: hindi ko nailagay ang infobox sa ikalawang artikulo dahil wala pa ang format sa ating wiki, pero naisama naman ang mga ibang bahagi. [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 07:43, 10 Mayo 2019 (UTC)

:::{{ping|Tagasalinero}} Maraming salamat sa iyong tulong! Nawa'y patuloy ang iyong pag-aambag dito sa tlwiki. :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 13:07, 11 Mayo 2019 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2019-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jaflong]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Jaflong Sylhet.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Jaflong''' is a hill station and tourist destination in the Division of Sylhet, Bangladesh. It is located in Gowainghat Upazila of Sylhet District and situated at the border between Bangladesh and the Indian state of Meghalaya, overshadowed by subtropical mountains and rainforests. Jaflong is known for its stone collections and is home of the Khasi tribe 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 29 Abril 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19015333 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Banana flour]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Starr-180106-1562-Prosopis pallida-Waianae Gold kiawe flour for banana muffins-Hawea Pl Olinda-Maui (40290422231).jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Banana flour''' is a powder traditionally made of green bananas. Historically, banana flour has been used in Africa and Jamaica as a cheaper alternative to wheat flour. It is now often used as a gluten-free replacement for wheat flours or as a source of resistant starch, which has been promoted by certain dieting trends such as paleo and primal diets and by some recent nutritional research. Banana flour, due to the use of green bananas, has a very mild banana flavor raw, and when cooked, it has an earthy, nonbanana flavor; it also has a texture reminiscent of lighter wheat flours and requires about 25% less volume, making it a good replacement for white and white whole-wheat flour. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 6 Mayo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19015333 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Old Sugar Mill of Koloa]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Kauai-old-sugar-mill-Koloa-chimney.JPG|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Old Sugar Mill of Kōloa''' was part of the first commercially successful sugarcane plantation in Hawaiʻi, which was founded in Kōloa on the island of Kauai in 1835 by Ladd &amp; Company. This was the beginning of what would become Hawaii's largest industry. The building was designated a National Historic Landmark on December 29, 1962. A stone chimney and foundations remain from 1840. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 13 Mayo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19088149 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-21 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Helicopter 66]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:SH-3D Sea King of HS-4 recovers Apollo 11 astronaut on 24 July 1969.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Helicopter 66''' is a United States Navy Sikorsky Sea King helicopter used during the late 1960s for the water recovery of astronauts during the Apollo program. It has been called &quot;one of the most famous, or at least most iconic, helicopters in history&quot;, was the subject of a 1969 song by Manuela and was made into a die-cast model by Dinky Toys. In addition to its work in support of NASA, Helicopter 66 also transported the Shah of Iran during his 1973 visit to the aircraft carrier USS Kitty Hawk.

Helicopter 66 was delivered to the U.S. Navy in 1967 and formed part of the inventory of U.S. Navy Helicopter Anti-Submarine Squadron Four for the duration of its active life. Among its pilots during this period was Donald S. Jones, who would go on to command the United States Third Fleet. Later re-numbered Helicopter 740, the aircraft crashed in the Pacific Ocean in 1975 during a training exercise. At the time of its crash, it had logged more than 3,200 hours of service. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 20 Mayo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19088149 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:O Que É Que A Baiana Tem?]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[:pt:O Que É que a Baiana Tem?]]) &lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Carmen Miranda, Banana da Terra 1939.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''O que é que a baiana tem?''''' is a song composed by Dorival Caymmi in 1939 and recorded by Carmen Miranda. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 3 Hunyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19123976 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Expedition to Lapland]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Carolus Linnaeus by Hendrik Hollander 1853.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Expedition to Lapland''', the northernmost region in Sweden, by Carl Linnaeus in 1732 was an important part of his scientific career.

Linnaeus departed from Uppsala and travelled clockwise around the coast of the Gulf of Bothnia over the course of six months, making major inland incursions from Umeå, Luleå and Tornio. His observations became the basis of his book Flora Lapponica (1737) in which Linnaeus’ ideas about nomenclature and classification were first used in a practical way.[2] Linnaeus kept a journal of his expedition which was first published posthumously as an English translation called Lachesis Lapponica: A Tour in Lapland (1811). 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:53, 10 Hunyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19138058 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-25 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Karin Bergöö Larsson]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Karin-Bergoo.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Karin Larsson, née Bergöö''', (3 October 1859 – 18 February 1928) was a Swedish artist and designer who collaborated with her husband, Carl Larsson, as well as being often depicted in his paintings. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:59, 17 Hunyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19152215 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:National Historic Sites of Canada]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''National Historic Sites of Canada''' (French: Lieux historiques nationaux du Canada) are places that have been designated by the federal Minister of the Environment on the advice of the Historic Sites and Monuments Board of Canada (HSMBC), as being of national historic significance 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 24 Hunyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19152215 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hewing]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Northeim 2005-09-17 Fachwerk-05.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
In woodworking, '''hewing''' is the process of converting a log from its rounded natural form into lumber (timber) with more or less flat surfaces using primarily an axe. It is an ancient method, and before the advent of the industrial-era type of sawmills, it was a standard way of squaring up wooden beams for timber framing. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 1 Hulyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19152215 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-28 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Belgian government in exile]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Hubert Pierlot and Robert Sturges.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Belgian government in London''' (French: Gouvernement belge à Londres, Dutch: Belgische regering in Londen), also known as the Pierlot IV Government, was the government in exile of Belgium between October 1940 and September 1944 during World War II. The government was tripartite, involving ministers from the Catholic, Liberal and Labour Parties. After the invasion of Belgium by Nazi Germany in May 1940, the Belgian government, under Prime Minister Hubert Pierlot, fled first to Bordeaux in France and then to London, where it established itself as the only legitimate representation of Belgium to the Allies. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 04:07, 8 Hulyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19187313 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Philippine space program]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:ABS-3 (Agila-2).jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''space program of the Philippines''' is decentralized and is maintained by various agencies of the Department of Science and Technology (DOST). There is no dedicated space agency to oversee the country's space program and is funded through the National SPACE Development Program by the DOST. Early Philippine initiatives in space technology has been led by private firms although in the recent years the government has played a more active role.

The Philippines has been involved in space technology since the 1960s, when the government built an Earth satellite receiving station by the administration of then-President Ferdinand Marcos. It was also during the latter part of this period that a Filipino private firm acquired the country's first satellite, Agila-1 which was launched as an Indonesian satellite. In the 1990s, Mabuhay had Agila 2 launched to space from China.

In the 2010s, the Philippine government partnered with the Tohoku and Hokkaido Universities of Japan to launch the first satellite designed by Filipinos, Diwata-1. Diwata-1 is a microsatellite. The government was able to develop and send two more small-scale satellites, Diwata-2 and Maya-1. A centralized space agency has been proposed in the legislature to address funding and management issue faced by the country's space program. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]01:50, 15 Hulyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19192603 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Free Solo]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''Free Solo''''' is a 2018 American documentary film about climbing El Capitan in Yosemite. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]02:19, 22 Hulyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19192603 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sevastopol Naval Base]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:ru:Севастопольская военно-морская база]])         ''&lt;/small&gt; 

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Aleksandrovets&amp;Muromets2005Sevastopol.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Sevastopol Naval Base''' (Russian: Севастопольская военно-морская база; Ukrainian: Севастопольська військово-морська база) is a naval base located in Sevastopol, on disputed Crimean peninsula. It is a base of the Russian Navy and the main base of the Black Sea Fleet. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:05, 29 Hulyo 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19232882 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chugach State Park]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Parque estatal Chugach, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-22, DD 77.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Chugach State Park''' covers 495,204 acres (2,004 square kilometers) immediately east of the Anchorage Bowl in south-central Alaska. Though primarily in the Municipality of Anchorage, a small portion of the park north of the Eklutna Lake area in the vicinity of Pioneer Peak lies within the Matanuska-Susitna Borough. Established by legislation signed into law on August 6, 1970, by Alaska Governor Keith Miller, this state park was created to provide recreational opportunities, protect the scenic value of the Chugach Mountains and other geographic features, and ensure the safety of the water supply for Anchorage. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:20, 5 Agosto 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19232882 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Visby City Wall]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Visby ringmur östra delen norrut.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Visby City Wall''' (Swedish: Visby ringmur, sometimes Visby stadsmur) is a medieval defensive wall surrounding the Swedish town of Visby on the island of Gotland. As the strongest, most extensive, and best preserved medieval city wall in Scandinavia, the wall forms an important and integral part of Visby World Heritage Site.

Built in two stages during the 13th and 14th century, approximately 3.44 km (2.14 mi) of its original 3.6 km (2.2 mi) still stands. Of the 29 large and 22 smaller towers, 27 large and 9 small remain. A number of houses that predate the wall were incorporated within it during one of the two phases of construction. During the 18th century, fortifications were added to the wall in several places and some of the towers rebuilt to accommodate cannons. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 12 Agosto 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19232882 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Duesenberg Model A]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:1923 Duesenberg Model A Rubay Touring p1.JPG|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Duesenberg Model A''' was the first automobile in series production to have hydraulic brakes and the first automobile in series production in the United States with a straight-eight engine. Officially known as the Duesenberg Straight Eight, the Model A was first shown in late 1920 in New York City. Production was delayed by substantial changes to the design of the car, including a change in the engine valvetrain from horizontal overhead valves to an overhead camshaft; also during this time, the company had moved its headquarters and factory from New Jersey to Indiana. The Model A was manufactured in Indianapolis, Indiana, from 1921 to 1925 by the Duesenberg Automobiles and Motors Company and from 1925 to 1926 at the same factory by the restructured Duesenberg Motor Company. The successors to the company began referring to the car as the Model A when the Model J was introduced. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 26 Agosto 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19314058 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gladys Kalema-Zikusoka]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Gladys Kalema Zikusoka.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Gladys Kalema-Zikusoka''' (born 8 January 1970) is a Ugandan veterinarian and founder of Conservation Through Public Health, an organisation dedicated to the coexistence of endangered mountain gorillas, other wildlife, humans, and livestock in Africa. She was Uganda's first wildlife veterinary officer and was the star of the BBC documentary, Gladys the African Vet. In 2009 she won the Whitley Gold Award for her conservation work. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 2 Setyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19314058 --&gt;

== Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act3) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:22, 6 Setyembre 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act3)&amp;oldid=19352603 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-37 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Bat as food]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bats for eating in Laos.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Bats are a food''' source for humans in the Pacific Rim and Asia. Bats are consumed in various amounts in Indonesia, Thailand, Vietnam, Guam, and in other Asian and Pacific Rim countries and cultures. In Guam, Mariana fruit bats (Pteropus mariannus) are considered a delicacy, and a flying fox bat species was made endangered due to being hunted there. In addition to being hunted as a food source for humans, bats are also hunted for their skins. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:11, 9 Setyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19346679 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act3) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:06, 20 Setyembre 2019 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act3)&amp;oldid=19395091 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-39 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sand-Covered Church]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Nordenskirker_Skagen(26).jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Sand-Covered Church''' (Danish: Den Tilsandede Kirke, also translated as The Buried Church, and also known as Old Skagen Church) is the name given to a late 14th-century church dedicated to Saint Lawrence of Rome. It was a brick church of considerable size, located 2 kilometres (1.2 mi) southwest of the town centre of Skagen, Denmark. During the last half of the 18th century the church was partially buried by sand from nearby dunes; the congregation had to dig out the entrance each time a service was to be held. The struggle to keep the church free of sand lasted until 1795, when it was abandoned 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 23 Setyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19362143 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-40 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Penal system in China]]'''&lt;/span&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''penal system in China''' is mostly composed of an administrative detention system and a judicial incarceration system. As of mid 2015, it is reported prisoners held in prisons managed by Ministry of Justice is 1,649,804, result in a population rate of 118 per 100,000. Detainees in Ministry of Public Security facilities is 650,000 as of 2009, which combined would result in a population rate of 164 per 100,000. China also retained the use of death penalty with the approval right reserved to the Supreme People's Court, and have a system of death penalty with reprieve where the sentence is suspended unless the convicted commit another major crime within two years while detained. There are discussion urging increased use of community correction, and debate are ongoing to have Ministry of Justice oversee administrative detainees as well to prevent police from having too much power. &lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|32px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:01, 30 Setyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19415526 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christchurch Town Hall]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Christchurch Town Hall of the Performing Arts, New Zealand.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Christchurch Town Hall''', since 2007 formally known as the Christchurch Town Hall of the Performing Arts, opened in 1972, is Christchurch, New Zealand's premier performing arts centre. It is located in the central city on the banks of the Avon River overlooking Victoria Square, opposite the former location of the demolished Christchurch Convention Centre. Due to significant damage sustained during the February 2011 Christchurch earthquake, it was closed until 2019. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 14 Oktubre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19441368 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Garlic production in China]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:2005garlic.PNG|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Garlic production in China''' is significant to the worldwide garlic industry, as China provides 80% of the total world production and is the leading exporter. Following China, other significant garlic producers include India (5% of world production) and Bangladesh (1%). As of 2016, China produced 21 million tonnes annually. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 21 Oktubre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19475547 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:115 Antioch earthquake]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''115 Antioch earthquake''' occurred on 13 December 115 AD. It had an estimated magnitude of 7.5 on the surface wave magnitude scale and an estimated maximum intensity of XI (Extreme) on the Mercalli intensity scale. Antioch and surrounding areas were devastated with a great loss of life and property. It triggered a local tsunami that badly damaged the harbour at Caesarea Maritima. The Roman Emperor Trajan was caught in the earthquake, as was his successor Hadrian. Although the consul Marcus Pedo Vergilianus was killed, they escaped with only slight injuries and later began a program to rebuild the city. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:05, 28 Oktubre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19488868 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jigokudani Monkey Park]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''([[:ja:地獄谷野猿公苑]]) ''&lt;/small&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Jigokudani Monkey Park''' is located in Yamanouchi, Nagano Prefecture, Japan. It is part of the Joshinetsu Kogen National Park (locally known as Shigakogen), and is located in the valley of the Yokoyu-River, in the northern part of the prefecture. The name Jigokudani, meaning &quot;Hell's Valley&quot;, is due to the steam and boiling water that bubbles out of small crevices in the frozen ground, surrounded by steep cliffs and formidably cold and hostile forests. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 4 Nobyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19488868 --&gt;

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Tagasalinero,

Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2019. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2019/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2019-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. 

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:41, 4 Nobyembre 2019 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2019-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Blautopf]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Blaubeuren Blautopf 20180804 02.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Blautopf''' (German for Blue pot; &quot;blau&quot; means blue, &quot;Topf&quot; means pot) is a spring that serves as the source of the river Blau in the karst landscape on the Swabian Jura's southern edge, in Southern Germany. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:52, 11 Nobyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19523882 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Quonset hut]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Quonset.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
A '''Quonset hut''' is a lightweight prefabricated structure of corrugated galvanized steel having a semicircular cross-section. The design was developed in the United States, based on the Nissen hut introduced by the British during World War I. Hundreds of thousands were produced during World War II. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 18 Nobyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19523882 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Electric match]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Exploding E match collage.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
An '''electric match''' is a device that uses an externally applied electric current to ignite a combustible compound. Electric matches can be used in any application where source of heat is needed at a precisely controlled point in time, typically to ignite a propellant or explosive. Examples include airbags, pyrotechnics, and military or commercial explosives. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 25 Nobyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19579995 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fetoscopy]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Intervention par foetoscopie1.png|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Fetoscopy''' is an endoscopic procedure during pregnancy to allow surgical access to the fetus, the amniotic cavity, the umbilical cord, and the fetal side of the placenta. A small incision is made in the abdomen, and an endoscope is inserted through the abdominal wall and uterus into the amniotic cavity. Fetoscopy allows for medical interventions such as a biopsy (tissue sample) or a laser occlusion of abnormal blood vessels (such as chorioangioma) or the treatment of spina bifid. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:36, 2 Disyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19579995 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-50 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:New Brighton Pier]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:New Brighton Pier during the sunset, Christchurch, New Zealand.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
There have been two '''New Brighton Piers''' in New Brighton, New Zealand. The first pier, of wooden construction, opened on 18 January 1894 and was demolished on 12 October 1965. The current concrete pier was opened on 1 November 1997. It is one of the icons of Christchurch. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:57, 9 Disyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19579995 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-51 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Topi]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Topi (Damaliscus lunatus jimela) female.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''topi''' (''Damaliscus lunatus jimela'') is a highly social and fast antelope subspecies of the common tsessebe, a species which belongs to the genus Damaliscus. They are found in the savannas, semi-deserts, and floodplains of sub-Saharan Africa. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:11, 16 Disyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19639518 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2019-52 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Niassodon]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Niassodon.tif|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''Niassodon''''' is an extinct genus of kingoriid dicynodont therapsid known from the Late Permian of Niassa Province, northern Mozambique. It contains a single species, ''Niassodon mfumukasi''. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 23 Disyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19644490 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-01 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:German Central Library for the Blind]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Leipzig Deutsche Zentralbuecherei fuer Blinde.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''German Central Library for the Blind''' (German: Deutsche Zentralbücherei für Blinde), abbreviated DZB, is a public library for the visually impaired located in the city of Leipzig, Saxony, Germany. Its collection of 72,300 titles is amongst the largest in the German speaking countries. The institution consists of a lending library, a publishing house, and a research center for barrier-free communication. It also has production facilities for braille books, audiobooks, and braille music. The DZB publishes about 250 new titles annually. Founded in 1894, the DZB is the oldest library for the blind in Germany. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 30 Disyembre 2019 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19663331 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ru:Крымский мост (Москва)]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''([[:en:Krymsky Bridge]])         ''&lt;/small&gt; 
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Moscow 05-2017 img13 Krymsky Bridge.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Krymsky Bridge''' or Crimean Bridge is a steel suspension bridge in Moscow. The bridge spans the Moskva River 1,800 metres south-west from the Kremlin and carries the Garden Ring across the river. The bridge links the Crimean Square to the north with Krymsky Val street to the south. The nearby Moscow Metro stations are Park Kultury and Oktyabrskaya. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:25, 6 Enero 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19681808 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Genovese sauce]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Genovesesauce.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Genovese sauce''' is a rich, onion-based pasta sauce from the region of Campania, Italy. Likely introduced to Naples from the northern Italian city of Genoa during the Renaissance, it has since become famous in Campania and forgotten elsewhere. The sauce is unusual for the long preparation time used to soften and flavor the onions. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 13 Enero 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19681808 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Patanga succincta]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Patanga succincta (40890841064).jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''Patanga succincta''''', the Bombay locust, is a species of locust found in India and southeast Asia. It is usually a solitary insect, and it is only in India that it has exhibited swarming behaviour. The last plague of this locust was in that country between 1901 and 1908 and there have not been any swarms since 1927. It is thought that the behaviour of the insects has altered because of changing practices in agricultural land use. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 20 Enero 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19681808 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Flapper]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:The flapper - glass slide - 1920.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''The Flapper''''' is a 1920 American silent comedy film starring Olive Thomas. Directed by Alan Crosland, the film was the first in the United States to portray the &quot;flapper&quot; lifestyle, which would become a cultural craze or fad in the 1920s. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:34, 2 Marso 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19803136 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-14 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Three Sisters (Alberta)]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Three Sisters from Police Creek.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''The Three Sisters''' are a trio of peaks near Canmore, Alberta, Canada. They are known individually as Big Sister, Middle Sister and Little Sister. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 30 Marso 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19883477 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cloth facemask]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Coronalijer (Rumag) protective mask, Oude Pekela (2020) 01.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
A '''cloth facemask''' is a mask made of common textiles worn over the mouth and nose. Unlike surgical masks and respirators such as N95 masks, they are not subject to regulation, and there is currently little research or guidance on their effectiveness as a protective measure against infectious disease transmission or particulate air pollution. They were routinely used by healthcare workers from the mid 19th century until the mid 20th century. In the 1960s they fell out of use in the developed world in favor of modern surgical masks, but their use has persisted in developing countries. During the 2019–20 coronavirus pandemic, their use in developed countries was revived as a last resort due to shortages of surgical masks and respirators. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:24, 13 Abril 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19974415 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:As-Nas]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:گنجفه.jpg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''As-Nas''' (آس ناس) is a card game or type of playing cards that were used in Persia. The design of the packs is simple, consisting of only five individual card designs, each with a distinctive background colour. As-Nas date back to the 17th century, and at that time a 25-card pack was used, with 5 suits, each suit having one court card and four numeral cards. Cards from the 19th century with the classic As-Nas designs can be found in various museum collections. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:59, 20 Abril 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19978834 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pour le piano]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Debussy - Sarabande from Pour le piano.ogg|300px|center|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''Pour le piano''''' (For the piano), L. 95, is a suite for solo piano by Claude Debussy. It consists of three individually composed movements, Prélude, Sarabande and Toccata. The suite was completed and published in 1901. It was premiered on 11 January 1902 at the Salle Érard, played by Ricardo Viñes. Maurice Ravel orchestrated the middle movement 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:22, 27 Abril 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=19999361 --&gt;

== Wikipedia PH Month: A Call for Collaboration ==
Hi!

[[File:WIKIPEDIA PH Month.png|right|250px]]
'''[[:meta:Wikipedia Philippine Month|Wikipedia Philippine Month]]''' or simply '''Wikipedia PH Month''' is a monthly online event inspired by [[:meta:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] that aims to promote Philippine content in Philippine Wikipedia editions and beyond. Each participating local community runs a monthly online edit-a-thon, which promotes the creation or improvement of the Wikipedia content about a particular group or [[:en:Ethnic groups in the Philippines|groups of people in the Philippines]] and the region they represent. The participating community is not limited to the Philippines. This activity also aims to encourage collaboration among Filipino contributors within the archipelago and in the diaspora and to create linkages among Filipino and non-Filipino contributors who support the main objective.

If you have any thoughts about this project, kindly share it in the talk page. --[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 19:43, 27 Abril 2020 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2020-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:F. Percy Smith]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Frank Percy Smith''' (12 January 1880–24 March 1945) was a British naturalist and early nature documentary pioneer working for Charles Urban, where he pioneered the use of time-lapse and microcinematography. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:26, 4 Mayo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20029506 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Bernwood Forest]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bernwood Forest - geograph.org.uk - 1730158.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Bernwood Forest''' was one of several forests of the ancient Kingdom of England and was a Royal hunting forest. It is thought to have been set aside as Royal hunting land when the Anglo-Saxon kings had a palace at Brill and church in Oakley, in the 10th century and was a particularly favoured place of Edward the Confessor, who was born in nearby Islip. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 11 Mayo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20029506 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-21 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:June Almeida]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''June Dalziel Almeida''' (5 October 1930 – 1 December 2007) was a Scottish virologist, a pioneer in virus imaging, identification and diagnosis. Her skills in electron microscopy earned her an international reputation. (...) She succeeded in identifying viruses that were previously unknown, including—in 1966—a group of viruses that was later named coronavirus. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 18 Mayo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20080268 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Siilinjärvi carbonatite]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
 
Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Siilinjärvi Särkijärvi pit.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Siilinjärvi carbonatite''' complex is located in central Finland close to the city of Kuopio. It is named after the nearby village of Siilinjärvi, located approximately 5 km west of the southern extension of the complex. Siilinjärvi is the second largest carbonatite complex in Finland after the Sokli formation, and one of the oldest carbonatites on Earth at 2610±4 Ma. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:37, 25 Mayo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20080268 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Castle of the Pico]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:it:Castello dei Pico]])         ''&lt;/small&gt; 

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Castello Pico, Mirandola.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Castle of the Pico''' (in Italian Castello dei Pico) is a castle in the city center of Mirandola, in the province of Modena, Italy. Famous in Europe as a legendary impregnable fortress, it belonged to the House of Pico della Mirandola, who ruled over the city for four centuries (1311-1711) and who enriched it in the Renaissance period with important pieces of art. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:36, 1 Hunyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20128608 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Garúa]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Reserva Nacional Lomas de Lachay, Huaral, Lima, Perú 01.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Garúa''' is a Spanish word meaning drizzle or mist. Although used in other contexts in the Spanish-speaking world, garúa most importantly refers to the moist cold fog that blankets the coasts of Peru and northern Chile, especially during the southern hemisphere winter. Garúa is called Camanchaca in Chile. Garúa brings mild temperatures and high humidity to a tropical coastal desert. It also provides moisture from fog and mist to a nearly-rainless region and permits the existence of vegetated fog oases, called lomas.

While fog and drizzle are common in many coastal areas around the world, the prevalence and persistence of garúa and its impact on climate and the environment make it unique 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:49, 8 Hunyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20134234 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-25 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Te Araroa Trail]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Te_Araroa_logo_sign.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Te Araroa''' (The Long Pathway) is New Zealand's long distance tramping route, stretching circa 3,000 kilometres (1,900 mi) along the length of the country's two main islands from Cape Reinga to Bluff. It is made up of a mixture of older tracks and walkways, new tracks, and link sections alongside roads. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:21, 15 Hunyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20170853 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Vessel (structure)]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Hudson Yards Plaza March 2019 18.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Vessel''' (TKA) is a structure and landmark which was built as part of the Hudson Yards Redevelopment Project in Manhattan, New York City, New York. Construction began in April 2017; it opened on March 15, 2019. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:42, 22 Hunyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20199070 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Punt (boat)]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Boats on the river Cam.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
A '''punt''' is a flat-bottomed boat with a square-cut bow, designed for use in small rivers or other shallow water. Punting is boating in a punt. The punter generally propels the punt by pushing against the river bed with a pole. A punt should not be confused with a gondola, a shallow draft vessel that is structurally different, and which is propelled by an oar rather than a pole. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:21, 29 Hunyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20201444 --&gt;

== WPWP Campaign ==

Maraming salamat sa paglahok sa WPWP Campaign. Pakatandaan na maaari ring gamitin ang mga larawang mula sa mga lahok sa Wiki Loves Earth, Wiki Loves Monuments at iba pang kahalintulad na mga patimpalak. -[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 13:33, 1 Hulyo 2020 (UTC)

:Salamat sa paalala. Susubukan kong gumamit ng mga ganoong larawan. [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 22:11, 1 Hulyo 2020 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2020-28 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Cobbler]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Ben Arthur, Arrochar Alps, Scotland 02.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''The Cobbler''' (Scottish Gaelic: Beinn Artair) is a mountain of 884 metres (2,900 ft) height located near the head of Loch Long in Scotland. Although only a Corbett, it is &quot;one of the most impressive summits in the Southern Highlands&quot; 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:06, 6 Hulyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20246150 --&gt;

== Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2020/July ==

Kumusta Tagasalinero,

Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta.
Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&amp;language=tl&amp;action=page isalinwika upang maging Tagalog]


Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay the end of this week.

&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta  upang tumakbo 
bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika.

Salamat sa iyo!

Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&amp;lrm;, 20:26, 6 Hulyo 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --&gt;

== Pagpapabatid ng salinwika: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter ==

Kumusta Tagasalinero,

Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta.
Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&amp;language=tl&amp;action=page isalinwika upang maging Tagalog]

Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta  upang tumakbo 
bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika.

Salamat sa iyo!

Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&amp;lrm;, 08:33, 8 Hulyo 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Coraline Ada Ehmke]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:fr:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:nl:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:zh:珂若蘭·愛達·安姆琪]])        ''&lt;/small&gt; 

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Coraline Ada Ehmke.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Coraline Ada Ehmke''' is a software developer and open source advocate based in Chicago, Illinois. She began her career as a web developer in 1994 and has worked in a variety of industries, including engineering, consulting, education, advertising, healthcare, and software development infrastructure. She is known for her work in Ruby, and in 2016 earned the Ruby Hero award at RailsConf, a conference for Ruby on Rails developers. She is also known for her social justice work and activism, the creation of Contributor Covenant, and promoting the widespread adoption of codes of conduct for open source projects and communities. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:12, 13 Hulyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20259959 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Amabie]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Higo Amabie.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Amabie''' (アマビエ) is a legendary Japanese mermaid or merman with three legs, who allegedly emerges from the sea and prophesies either an abundant harvest or an epidemic. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:12, 20 Hulyo 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20275748 --&gt;

== Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News/2020/32 ==

Kumusta Tagasalinero,

Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta.
Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&amp;language=tl&amp;action=page isalinwika upang maging Tagalog]


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta  upang tumakbo 
bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika.

Salamat sa iyo!

Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&amp;lrm;, 05:26, 31 Hulyo 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --&gt;

== rekomendasyon ==
Hello, kaibigan! Ako po ay baguhan pa lamang sa larangan nag pagsusulat dito. Ano po ba ang mga karampatang rekomendasyon ang iyong maibibigay para maisayos ko pa ang aking mga ambag? Maraming salamat po. — [[Natatangi:Mga ambag/77.96.40.169|77.96.40.169]] 19:36, 1 Agosto 2020 (UTC)
:Hi kaibigan {{ping|77.96.40.169}}! Masaya ako na naging interesado ka sa pag-ambag sa Wikipediang Tagalog. Sana'y masiyahan ka rito. Sa tingin ko makatutulong itong mga artikulo: [[Wikipedia:Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] at [[Wikipedia:Mga gabay sa estilo sa paglalathala]] — pero una sa lahat, 'wag mahiyang [[Wikipedia:Maging mangahas|gumawa ng pagbabago]]. Padayon! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 21:08, 1 Agosto 2020 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2020-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning &quot;little ones&quot;. It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as &quot;endemic&quot;. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:28, 3 Agosto 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20316345 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning &quot;little ones&quot;. It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as &quot;endemic&quot;. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:24, 3 Agosto 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20316345 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:HelloFresh]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:es:HelloFresh]])         ''&lt;/small&gt; 

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''HelloFresh''' SE is an international publicly traded meal-kit company based in Berlin, Germany. It is the largest meal-kit provider in the United States, and also has operations in Canada, Western Europe (including Luxembourg, Germany, Belgium, France, and the Netherlands), New Zealand and Australia. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 10 Agosto 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20351012 --&gt;

== Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2020 ==

Kumusta Tagasalinero,

Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta.
Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito:
* [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch+2020&amp;language=tl&amp;action=page isalinwika upang maging Tagalog]

Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat.


&lt;div lang=&quot;en&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt;

Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta  upang tumakbo 
bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika.

Salamat sa iyo!

Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&amp;lrm;, 13:02, 15 Agosto 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:GRS 1915+105]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Merlin-GRS1915.gif|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''GRS 1915+105''' or V1487 Aquilae is an X-ray binary star system which features a regular star and a black hole. It was discovered on August 15, 1992 by the WATCH all-sky monitor aboard Granat. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 17 Agosto 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20354098 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Trick film]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Le Chaudron infernal (1903).webm|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
In the early history of cinema, '''trick films''' were short silent films designed to feature innovative special effects 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 31 Agosto 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20407768 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-37 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Margerie Glacier]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Glaciar Margerie, Parque Nacional Bahía del Glaciar, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-19, DD 33.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Margerie Glacier''' is a 21 mi (34 km) long tidewater glacier in Glacier Bay, Alaska, United States within the boundaries of Glacier Bay National Park and Preserve. The glacier begins on the southern slopes of Mount Root, elevation 12,860 feet (3,920 m), on the Alaska–Canada border flowing southeast down the valley, then turning to the northeast toward its terminus in Tarr Inlet. Margerie Glacier is one of the most active and frequently-visited glaciers in Glacier Bay, which was declared a National Monument in 1925, a National Park and Preserve in 1980, a UNESCO World Biosphere Reserve in 1986 and a World Heritage Site in 1992. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 7 Setyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20407768 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-38 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tepexpan man]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 14 Setyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20433998 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-38 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tepexpan man]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 09:09, 14 Setyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20433998 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-39 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cradleboard]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Cradleboard.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Cradleboards''' (Cheyenne: pâhoešestôtse, Northern Sami: gietkka, Skolt Sami: ǩiõtkâm) are traditional protective baby-carriers used by many indigenous cultures in North America and throughout northern Scandinavia amongst the Sámi. There are a variety of styles of cradleboard, reflecting the diverse artisan practises of indigenous cultures. Some indigenous communities in North America still use cradleboards. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Setyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20459445 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-40 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as &quot;White Fawn&quot;, the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:17, 28 Setyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20478024 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-40 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as &quot;White Fawn&quot;, the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:42, 28 Setyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20478024 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Arctic ice pack]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Une partie de l'hémisphère nord de la Terre avec la banquise, nuage, étoile et localisation de la station météo en Alert.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Arctic ice pack''' is the sea ice cover of the Arctic Ocean and its vicinity. The Arctic ice pack undergoes a regular seasonal cycle in which ice melts in spring and summer, reaches a minimum around mid-September, then increases during fall and winter. Summer ice cover in the Arctic is about 50% of winter cover 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 12 Oktubre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20489711 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Layshaft]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Gearbox (Autocar Handbook, 13th ed, 1935).jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
A '''layshaft''' is an intermediate shaft within a gearbox that carries gears, but does not transfer the primary drive of the gearbox either in or out of the gearbox. Layshafts are best known through their use in car gearboxes, where they were a ubiquitous part of the rear-wheel drive layout. With the shift to front-wheel drive, the use of layshafts is now rarer. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 19 Oktubre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20542239 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Daisy (advertisement)]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Daisy (1964).webm|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
&quot;'''Daisy'''&quot;, sometimes known as &quot;Daisy Girl&quot; or &quot;Peace, Little Girl&quot;, was a controversial political advertisement aired on television during the 1964 United States presidential election by incumbent president Lyndon B. Johnson's campaign. Though only officially aired once by the campaign, it is considered to be an important factor in Johnson's landslide victory over Barry Goldwater and an important turning point in political and advertising history. It remains one of the most controversial political advertisements ever made 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:33, 26 Oktubre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20542239 --&gt;

== Panitik ==

I occasionaly encounter &quot;panitik na XYZ&quot;. This seems to be a rarely used word that means more like the act of writing, so panitik na Burmes = Burmese writing, correct? Would it be safe to correct all of these instances to sulat? --[[Tagagamit:Glennznl|Glennznl]] ([[Usapang tagagamit:Glennznl|makipag-usap]]) 12:14, 1 Nobyembre 2020 (UTC)
:Yes, {{ping|Glennznl}}, it would be safe and preferable. Thank you! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 18:16, 1 Nobyembre 2020 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2020-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Central and Wan Chai Reclamation]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;''([[:zh:中環及灣仔填海計劃]])         ''&lt;/small&gt; 

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Central and Wan Chai Reclamation aerial view 2018.jpg|center|300px|]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Central and Wan Chai Reclamation''' is a project launched by the government of Hong Kong since the 1990s to reclaim land for different purposes. This includes transportation improvements such as the Hong Kong MTR Station, Airport Express Railway &amp; Central-Wanchai Bypass, as well as public recreation space such as the Central Harbourfront Event Space, Tamar Park and the Hong Kong Observation Wheel. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 2 Nobyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20600348 --&gt;

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Tagasalinero,

Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. 

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:14, 2 Nobyembre 2020 (UTC)

==Mabuhay==

Kay Gat [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]], binabati po namin kayo. Wikipidista rin ako mula noong 2007, karamihan ang mga ginagawa ay pagsasalin. - [[Tagagamit:Delfindakila|Delfindakila]]
:Magandang gabi {{ping|Delfindakila}} at mabuhay po tayo! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 14:19, 3 Nobyembre 2020 (UTC)
::Sana magkita-kita tayo. :) - [[Tagagamit:Delfindakila|Delfindakila]]

== Wikipedia translation of the week: 2020-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2001 Kunlun earthquake]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''2001 Kunlun earthquake''' also known as the 2001 Kokoxili earthquake, occurred on 14 November 2001 at 09:26 UTC (17:26 local time), with an epicenter near Kokoxili, close to the border between Qinghai and Xinjiang in a remote mountainous region. With a magnitude of 7.8 Mw it was the most powerful earthquake in China for 5 decades. No casualties were reported, presumably due to the very low population density and the lack of high-rise buildings. This earthquake was associated with the longest surface rupture ever recorded on land, ~450 km 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 9 Nobyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20607800 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:George C. Stoney]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''George Cashel Stoney''' (July 1, 1916 – July 12, 2012) was an American documentary filmmaker, an educator, and the &quot;father of public-access television.&quot; Among his films were All My Babies (1953), How the Myth Was Made (1979) and The Uprising of '34 (1995). All My Babies was entered into the National Film Registry in 2002 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 16 November 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20638437 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Acids in wine]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:HomemadeTartaric.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''acids in wine''' are an important component in both winemaking and the finished product of wine. They are present in both grapes and wine, having direct influences on the color, balance and taste of the wine as well as the growth and vitality of yeast during fermentation and protecting the wine from bacteria. During the course of winemaking and in the finished wines, acetic, butyric, lactic and succinic acids can play significant roles. Most of the acids involved with wine are fixed acids with the notable exception of acetic acid, mostly found in vinegar, which is volatile and can contribute to the wine fault known as volatile acidity. Sometimes, additional acids, such as ascorbic, sorbic and sulfurous acids, are used in winemaking. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 04:03, 23 Nobyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20638437 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ludu Daw Amar]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Ludu Daw Amar portrait.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Ludu Daw Amar''' (also Ludu Daw Ah Mar; Burmese: လူထုဒေါ်အမာ, pronounced [lùdṵ dɔ̀ ʔəmà]; 29 November 1915 – 7 April 2008) was a well known and respected leading dissident writer and journalist in Mandalay, Burma. She was married to fellow writer and journalist Ludu U Hla and was the mother of popular writer Nyi Pu Lay. She is best known for her outspoken anti-government views and radical left wing journalism besides her outstanding work on traditional Burmese arts, theatre, dance and music, and several works of translation from English, both fiction and non-fiction. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 30 Nobyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20716278 --&gt;

== Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]] ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Asia medal.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Maraming salamat sa pagsumite ng mga lahok!'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |  ''Congrats'', natanggap ang anim na lahok mo sa patimpalak. Ayon sa patakaran, makakatanggap ka ng postkard na iproproseso ng internasyunal na pangkat ng ''Wikipedia Asian Month''. Gayundin, binabati kita dahil natanggap din ang apat na lahok mo sa subkompetisyon na [[:meta:WikiUral|WikiUral]]. Makakatanggap ka din ng postkard sa subkompetisyon na ito. Antabayan mo lamang ang mga ito. Kapag tila natatagalan ang mga punong tagapag-organisa ng mga patimpalak na ito, ako mismo ang magpa-''follow-up'' sa kanila.  Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa mga patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:54, 2 Disyembre 2020 (UTC)
|}

== Wikipedia translation of the week: 2020-50 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sistema Ox Bel Ha]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Sistema Ox Bel Ha''' (from Mayan meaning &quot;Three Paths of Water&quot;; short Ox Bel Ha) is a cave system in Quintana Roo, Mexico. It is the longest explored underwater cave in the world and ranks fourth including dry caves. As of May 2017 the surveyed length is 270.2 kilometers (167.9 mi) of underwater passages. There are more than 140 cenotes in the system. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 7 Disyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20716278 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-52 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Merlion Park]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Merlion statue, Merlion Park, Singapore - 20110723.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Merlion Park''' is a Singaporean landmark and a major tourist attraction located in the Downtown Core district of Singapore, near its Central Business District (CBD). 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 21 Disyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20843458 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2020-53 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Azov-Syvash National Nature Park]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:О. Куюк-Тук - 1.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Azov-Syvash National Nature Park''' is a national park of Ukraine, located on Byriuchyi island in the northwestern Azov Sea. The park was created to protect the unique coastal environment of the northwestern Azov. It is particularly important as a stop on the flyway for migratory birds, with over a million birds visiting each year. It is located in Henichesk Raion of Kherson Oblast in Ukraine. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 28 Disyembre 2020 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20898361 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants, Jury members and Organizers,

Congratulations!

It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! 

* This form will be closed at February 15.
* For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|this page]]'''.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-01 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Waimakariri River]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Waimakariri03 gobeirne.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Waimakariri River''' is one of the largest rivers in Canterbury, on the eastern coast of New Zealand's South Island. It flows for 151 kilometres (94 mi) in a generally southeastward direction from the Southern Alps across the Canterbury Plains to the Pacific Ocean. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:56, 4 Enero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20917158 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]]
Dear Participants and Organizers,

Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]].

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&amp;oldid=20923776 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Simon von Stampfer]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Simon Stampfer Litho.jpg|300px|center]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Simon Ritter von Stampfer''' (26 October 1792 (according to other sources 1790)), in Windisch-Mattrai, Archbishopric of Salzburg today called Matrei in Osttirol, Tyrol – 10 November 1864 in Vienna) was an Austrian mathematician, surveyor and inventor. His most famous invention is that of the stroboscopic disk which has a claim to be the first device to show moving images. Almost simultaneously similar devices were produced independently in Belgium (the phenakistiskop), and Britain (the Dædaleum, years later to appear as the Zoetrope). 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:44, 11 Enero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20931094 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sophia Williams-De Bruyn]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Sophia Theresa Williams-de Bruyn''' (born 1938) is a former South African anti-apartheid activist. She was the first recipient of the Women's Award for exceptional national service. She is the last living leader of the Women's March. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Enero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20974651 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Craigieburn Range]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:View from Foggy Peak to Craigieburn Range, New Zealand.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
The '''Craigieburn Range''' forms part of the Southern Alps in New Zealand's South Island. The range is located on the south banks of the Waimakariri River, south of Arthur's Pass and west of State Highway 73. The Craigieburn locality is adjacent to the Craigieburn Forest Park. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 25 Enero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=20980516 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-05 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Karoly Grosz (illustrator)]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frankenstein (1931) by Karoly Grosz - detail from teaser poster.jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Karoly Grosz''' (1896–after 1938) was a Hungarian–American illustrator of Classical Hollywood–era film posters. As art director at Universal Pictures for the bulk of the 1930s, Grosz oversaw the company's advertising campaigns and contributed hundreds of his own illustrations. He is especially recognized for his dramatic, colorful posters for classic horror films. Grosz's best-known posters advertised early Universal Classic Monsters films such as Dracula (1931), Frankenstein (1931), The Mummy (1932), The Invisible Man (1933), and Bride of Frankenstein (1935). Beyond the horror genre, his other notable designs include posters for the epic war film All Quiet on the Western Front (1930) and the screwball comedy My Man Godfrey (1936). 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 1 Pebrero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21032280 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zambezi National Park]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 8 Pebrero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21054980 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zambezi National Park]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 08:58, 8 Pebrero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21054980 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Princes Road Synagogue]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:The Synagogue of the Liverpool Old Hebrew Congregation - geograph.org.uk - 1703408 crop.JPG|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Princes Road Synagogue''', located in Toxteth, Liverpool in England, is the home of the Liverpool Old Hebrew Congregation. It was founded in the late 1860s, designed by William James Audsley and George Ashdown Audsley and consecrated on 2 September 1874. It is widely regarded as the finest example of the Moorish Revival style of synagogue architecture in Great Britain 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 22 Pebrero 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21110460 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; padding:2px;&quot;
! &lt;div style=&quot;margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;&quot;&gt; &lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;span style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jatindra Mohan Sengupta]]'''&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;

Please be bold and help to translation this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bust Of Jatindra Mohan Sengupta in JM Sen hall crop.JPG|center|300px]]
&lt;span style=&quot;text-align:left;&gt;
'''Jatindra Mohan Sengupta''' (1885 – 1933) was an Indian revolutionary against the British rule. He studied law at Downing College, Cambridge, UK. In India, he started a legal practice. He also joined in Indian politics, becoming a member of the Indian National Congress and participating in the Non-Cooperation Movement. Eventually, he gave up his legal practice in favour of his political commitment. He was arrested several times by the British police. In 1933, he died in a prison in Ranchi, India.

Because of his popularity and contribution to the Indian freedom movement, Jatindra Mohan Sengupta is affectionately remembered by people of Bengal with the honorific Deshpriya or Deshapriya, meaning &quot;beloved of the country&quot;. In many criminal cases he defended the nationalist revolutionaries in the court and saved them from the gallows. In 1985, a postal stamp was issued by the Indian Government in memory of Sengupta and his wife, Nellie. 
&lt;/span&gt;

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 1 Marso 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21139410 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Eukaryotic translation]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:Eukaryotic Translation Initiation.png|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Eukaryotic translation''' is the biological process by which messenger RNA is translated into proteins in eukaryotes. It consists of four phases: initiation, elongation, termination, and recycling. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 8 Marso 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21139410 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hotel National, Moscow]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:Hotel National Moscow.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Hotel National, Moscow''' (Russian: гости́ница «Националь») is a five-star hotel in Moscow, Russia, opened in 1903. It has 202 bedrooms and 56 suites and is located on Manege Square, directly across from The Kremlin. The hotel is managed by The Luxury Collection, a division of Marriott International. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 15 Marso 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21210312 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kefermarkt altarpiece]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:Kefermarkt Kirche Flügelaltar Schrein 01.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Kefermarkt altarpiece''' (German: Kefermarkter Flügelaltar) is an altarpiece in Late Gothic style in the parish church in Kefermarkt, Upper Austria. It was commissioned by the knight Christoph von Zellking and is estimated as finished in 1497. The richly decorated wooden altarpiece depicts the saints Peter, Wolfgang and Christopher in its central section. The side panels depict scenes from the life of Mary, and the altarpiece also has an intricate superstructure and two side figures showing saints George and Florian. The identity of its maker is unknown, but at least two skilled sculptors appear to have created the main statuary of the altarpiece. Throughout the centuries, the altarpiece has been altered and lost its original paint and gilding. A major restoration was made in the 19th century under the leadership of writer Adalbert Stifter. The altarpiece has been described as &quot;one of the greatest achievements in late-medieval sculpture in the German-speaking area.&quot; 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 22 Marso 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21239074 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jharia coalfield]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:Jharia coalfield, Jharkhand.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Jharia coalfield''' is the largest coal reserve in India having an estimated reserve of 19.4 billion tonnes of coking coal. The field is located in the east of India in Jharia, Jharkhand. The fields have suffered a coal bed fire since at least 1916, resulting in 37 millions tons of coal consumed by the fire, and significant ground subsidence and water and air pollution in local communities including the city of Jharia. The resulting pollution has led to a government agency designated for moving local populations, however, little progress has been made in the relocation. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Marso 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21246220 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-15 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mammoth central]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 01:45, 12 Abril 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21319298 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 19 Abril 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21356077 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:45, 26 Abril 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21376318 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Edmonia Lewis.png|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 10 Mayo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21420930 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zuzu Angel]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel.

In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 17 Mayo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21420930 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-21 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Blue space]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 24 Mayo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21481888 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Breakthrough infection]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 7 Hunyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21481888 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt.

The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes.

Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Hunyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21601956 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]])         ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 28 Hunyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21601956 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fr:Justus Ier]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:en:Justus of Jerusalem]])         ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:12, 5 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21653910 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-28 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:El Palo Alto]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:52, 12 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21702842 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia.

The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as &quot;too severe&quot;. It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 19 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21719762 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:La plus que lente]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 26 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21757255 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Abstract photography]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 2 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21796451 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:29, 9 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21796451 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:zh:祝融号火星车]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:en:Zhurong (rover)]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:06, 16 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21857549 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 23 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21914746 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, &quot;Day of Freedom&quot;) is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 30 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21948194 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 6 Setyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21969329 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-37 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:ko:황연대 성취상]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each &quot;best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:55, 13 Setyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22004646 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-39 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms.

Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 27 Setyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22066226 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-41 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 11 Oktubre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22160753 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Juice jacking]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]])        ''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Oktubre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22187362 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 25 Oktubre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22229282 --&gt;

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Tagasalinero,

Inaanyahan kita muli na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap muli ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog.

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 31 Oktubre 2021 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2021-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Islamic ornament]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together.

Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 1 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22272778 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 8 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22282200 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Netto Question]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 15 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22333164 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 22 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22360705 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:54, 29 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22383453 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Maki.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation.

As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the &quot;eighth continent&quot;, and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the &quot;smallest reptile on earth&quot; was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:13, 6 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22394149 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-50 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Phromnia rosea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 13 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22394149 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-51 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 20 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22450595 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-52 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Luís Gama]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil.

Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered &quot;the greatest abolitionist in Brazil&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 27 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22472971 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-01 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas tree production]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production.

Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:42, 3 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22519540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lobster War]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters &quot;crawl along the continental shelf&quot;, while the French maintained that &quot;lobsters swim&quot; and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 10 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22519540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 17 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22614498 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Koz Castle]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 24 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22621333 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Koz Castle]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 24 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22621333 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Log bucking]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bucker2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:26, 7 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22758274 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Log bucking]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bucker2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:11, 7 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22758274 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-07 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Bidriware]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term &quot;bidriware&quot; originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:43, 14 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22779496 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 21 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22779496 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:27, 28 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22779496 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:uk:День Державного Прапора України]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
August 23 every year since 2004 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 7 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22918026 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hermila Galindo]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:es:Hermila Galindo]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 14 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22964474 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Farn-Sasan]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:29, 21 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23020670 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Dummy tank]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 28 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23058505 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-15 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 11 Abril 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23120296 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]])         ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 18 Abril 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23159940 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:School of the Air]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 25 Abril 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23192890 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:K-ration]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 04:04, 2 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23227238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:7aban1394.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 9 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23227238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''''Lift Every Voice and Sing'''''&quot; – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 16 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23227238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zangbeto]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Zangbeto.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 30 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23338388 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Trabala vishnou]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 6 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23366994 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 13 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23389957 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-25 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:sl:Dan državnosti]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 20 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23396992 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 27 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23436479 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''The Road Goes Ever On'''&quot; is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:51, 4 Hulyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23473250 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-28 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Everard Calthrop]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a &quot;railway genius. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 11 Hulyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23502841 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 18 Hulyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23502841 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:تاراج شماخی]])         ''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 25 Hulyo 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23502841 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 1 Agosto 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23601901 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''The Raggle Taggle Gypsy'''&quot; (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 8 Agosto 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23635059 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 15 Agosto 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23661098 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:In the Arbour]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:47, 22 Agosto 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23685356 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur.
&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Agosto 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23722272 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 5 Setyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23742791 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-38 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 19 Setyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23818984 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-39 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:07, 26 Setyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23831378 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-41 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''social movement of Meitei language''' (officially known as &quot;Manipuri language&quot;) to achieve the officially recognised status of the &quot;Classical language of India&quot; is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:55, 10 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23857591 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Urânia Vanério]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Urânia Vanério]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem &quot;Lamentos de uma Baiana...&quot; (&quot;Laments of a girl from Bahia&quot;). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 17 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23857591 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:52, 24 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23972116 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Women in Qatar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:14, 31 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23991876 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India.

During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:23, 7 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23991876 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 14 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24059284 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 21 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24072249 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 28 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24120650 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Black Woman with Child]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:A Mulher Negra]])''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 5 Disyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24120650 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 9 Enero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24306136 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Léopoldville riots]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:38, 16 Enero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24351847 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 6 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24491747 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-07 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Delivery robot]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides &quot;last mile&quot; delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 13 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24515453 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 20 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24581813 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Alina Scholtz]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 27 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24617511 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 6 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24636259 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 13 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24700408 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 20 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24720571 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:es:Diana Aguavil]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]])        ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 27 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24758626 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Lucy Salani]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]])        ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:06, 17 Abril 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Lucy Salani]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]])        ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 17 Abril 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]])        ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 24 Abril 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland.

Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States.

She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:24, 1 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 8 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24966177 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Purple Day]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:17, 15 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25000361 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Modernismo valenciano]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 29 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25074014 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Alessandra Korap]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 5 Hunyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25111481 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cassinga Day]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date &quot;remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:07, 12 Hunyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25111481 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Rawon]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 26 Hunyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25177056 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hook echo]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 3 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25241057 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 17 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25266525 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cut of pork]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 24 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25318972 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gunhild Cross]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 31 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25380210 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Polyura athamas]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.&amp; R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:14, 7 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25410866 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Women's page]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:&quot;Doings in Pittsburg Society&quot; The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:51, 14 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Insect toxin]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Insektengift]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:32, 21 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Manchester Blitz]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 28 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 4 Setyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-37 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Betrayal trauma]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 11 Setyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-38 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:38, 18 Setyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25599361 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Athyma nefte]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 16 Oktubre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25693965 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 23 Oktubre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25693965 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hein Eersel]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christiaan Hendrik &quot;Hein&quot; Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 30 Oktubre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Reclaim the Night]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Reclaim the Night]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:40, 8 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''Ishe Komborera Africa'''&quot; (Shona for: God Bless Africa), also called &quot;Ishe Komborera Zimbabwe&quot; (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn &quot;Nkosi Sikelel' iAfrika&quot; into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 13 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur.

The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means &quot;gathering, meeting of a group&quot; and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 04:07, 20 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fr:Zanskari]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Zaniskari]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 27 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 4 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25921616 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-50 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:26, 11 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25925561 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-51 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 18 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25951007 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-52 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Plant blindness]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 25 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25971304 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pax airship disaster]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26033876 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Conversion to Islam]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Conversion à l'islam]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:11, 15 Enero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26044632 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 22 Enero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26044632 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-05 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:03, 29 Enero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26149847 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Timurid architecture]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 5 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26169542 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-07 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 07:01, 12 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26187446 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the &quot;'''grave with the little hands'''&quot; is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:24, 19 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26260848 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Doorway effect]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:30, 26 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26260848 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called &quot;The Black Patti&quot; in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 4 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26313143 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an &quot;anti-coup&quot; or a &quot;counter-coup&quot; (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 11 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26366849 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hojang Taret]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 18 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26366849 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 25 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26447450 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-14 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lidder Valley]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:15, 1 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26509189 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-15 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Operation Kraai]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:47, 8 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26550154 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ru:Павильон Росси]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Rossi Pavilion]])&amp;#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 15 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26565118 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Debora Ascarelli]])&amp;#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 22 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26624302 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&amp;#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:32, 29 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26624302 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 6 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26624302 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ruyan (district)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:39, 13 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26755244 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-21 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Turlough (lake)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Turlough]])&amp;#32;([[:no:Turlough]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:31, 20 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26789673 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Geiranger Church]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:no:Geiranger kirke]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:48, 27 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26828106 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 3 Hunyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26828106 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-25 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:29, 17 Hunyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26940351 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates &amp; immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:03, 24 Hunyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26940351 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Silverstudio.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called &quot;machine grounds&quot;. Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 1 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:simple:India naming dispute]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 8 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Adumu]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:15, 15 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-30 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 22 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-31 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&amp;#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 29 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27150339 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-32 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Suffrage drama]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 5 Agosto 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27150339 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-33 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Karatgurk]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Karatgurk]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 12 Agosto 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27264174 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-34 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:B1 (classification)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class.

The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies.

Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 19 Agosto 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27278917 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-35 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Erzi (village)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:19, 26 Agosto 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27345183 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-37 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:42, 9 Setyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27357319 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-39 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:29, 23 Setyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27456350 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-40 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 30 Setyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27456350 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-42 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Little Danes experiment]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as &quot;little Danes&quot;. While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:16, 14 Oktubre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27572997 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kharayeb]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 21 Oktubre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27572997 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-44 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas horror]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Terror navideño]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 28 Oktubre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27647428 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Placenta cake]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:simple:Placenta cake]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:17, 4 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27647428 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Trisomy 16]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Chromosome 16.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 11 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27708700 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Boana platanera]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:53, 18 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27735014 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wang Su-bok]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:وانگ سو بوک]])&amp;#32;([[:ko:왕수복]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 25 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Storm Filomena]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:48, 2 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Syrian literature]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 9 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mars ocean theory]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:AncientMars.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 16 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27933909 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:55, 23 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27933909 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-01 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&amp;#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:37, 30 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28019313 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-02 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of &quot;national security&quot;. The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:56, 6 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28070038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-03 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas seals]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:no:Julemerke]])&amp;#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 13 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28086717 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-04 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&amp;#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 20 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28099770 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-05 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam (&quot;Great Leader&quot;). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:30, 27 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28156501 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-06 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:21, 3 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28200320 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-07 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 10 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28200320 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-08 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer &quot;Yes&quot; or &quot;No&quot; to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 17 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28245290 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-09 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&amp;#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative &quot;informal and ad-hoc group&quot; in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 24 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28300238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-10 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Wave Transmitter]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:50, 3 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28317097 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-11 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:51, 10 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28317097 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-12 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&amp;#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive.

Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of &quot;immense artistic value&quot; by Le Monde. It has also been described as the &quot;Holy Grail of Brazilian silent cinema&quot; by The Guardian. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 17 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28392163 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-13 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 24 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28433698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-14 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:52, 31 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 7 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 14 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fear of crime]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&amp;#32;([[:it:Criminofobia]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 21 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28559524 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:57, 28 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28583422 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lhamana]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:29, 5 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28583422 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-20 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Parco3.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 12 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28709947 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-21 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fi:Lorrin Thurston]])&amp;#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 19 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28731710 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-22 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Tread plate]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato.

We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 06:04, 26 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28751788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-23 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&amp;#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:39, 2 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-24 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fi:Kotiryssä]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Kotiryssä]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 9 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-25 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Future self]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pl:Przyszła jaźń]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 16 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-26 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pictorial map]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:نقشه تصویری]])&amp;#32;([[:ja:絵地図]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:18, 23 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:QEUH.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 30 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:10, 7 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Immunolabeling]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
---[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:44, 14 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28945528 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-30 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Vespa analis]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:28, 21 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28984647 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-31 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:41, 28 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29047614 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-32 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 4 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29077280 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-33 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 11 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29085671 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-34 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ikiza]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 18 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29115447 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-35 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Corallite]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 25 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29115447 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-36 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Diksam Plateau]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:40, 1 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29195081 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-37 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Ttongsul]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ja:トンスル]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee.

Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:28, 8 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29195081 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-38 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the &quot;Kapsan faction&quot;. This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 15 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29249252 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-39 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&amp;#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:45, 22 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29311347 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-40 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori.

Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 29 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-41 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:48, 6 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-42 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:06, 13 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' &quot;Final Solution&quot; to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 20 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29452019 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-44 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Black Diaries]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:52, 27 Oktubre 2025 (UTC)
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29487357 --&gt;

== Kumusta ==

Magandang araw, Tagasalinero! Kumusta ka na (po)? &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 09:43, 31 Oktubre 2025 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2025-45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 3 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29558323 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity.

For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 10 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29584005 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Elephant communication]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 17 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29627457 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Animal-made art]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement.

There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 24 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29627457 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Halachic state]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The term &quot;'''halachic state'''&quot; (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 08:01, 1 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29719355 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ru:Сто лошадей]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:One Hundred Horses]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 8 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29719355 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 15 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29779168 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pin Malakul]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
-[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:26, 22 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29802495 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-01 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 29 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29802495 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-02 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:00, 5 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29871911 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-03 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Pietro Lauro]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Pietro Lauro]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso.

Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 12 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29894468 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-04 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze.

Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 19 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-05 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese.

Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome.

Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:06, 26 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-06 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:cs:Cenzura v Česku]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 2 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-07 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:59, 9 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-08 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:45, 16 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-09 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Elefant von Cremona]])&amp;#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:43, 23 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-10 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would &quot;not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland&quot;. It is one of the most recent permanent expansions of United States territory.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 2 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-11 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Steens Mountain]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:31, 9 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-12 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 16 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30245038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-13 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:07, 23 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30245038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-14 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 30 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:27, 6 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:56, 13 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chromodoris willani]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:34, 20 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30430366 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Platypus venom]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Platypus spur.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 27 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30449041 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait.

Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:16, 4 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30464799 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-20 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Macau National Security Law]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:54, 11 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30513945 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-21 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Estela del portador del cactus]])&amp;#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:05, 21 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-22 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Griffith Hughes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as &quot;The Forbidden Fruit&quot;). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a &quot;scientific fraud&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 25 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-23 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Umuganda]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Umuganda&quot;Rwandan community work&quot;.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine.

The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 1 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-24 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Juryeonggu]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:kr:주령구]])&amp;#32;([[:ja:酒令具]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata.

L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 8 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30622359 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-25 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cape Fiolent]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 15 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30662919 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-26 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Renovating Action Party]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 22 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Facial age estimation]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:44, 29 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:35, 6 Hulyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
-[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 13 Hulyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;</text>
      <sha1>pwm3jx586pmr6zow6ojhlvpyd4jblq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ancona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301938</id>
    <revision>
      <id>2215842</id>
      <parentid>2215449</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T21:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2215842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14666" sha1="noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr" xml:space="preserve">Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]].

{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE
{
    ?item wdt:P31 wd:Q747074 .
    ?item wdt:P131 wd:Q16114 .
}
|columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon
|section=
|min_section=
|sort=P635
|links=text
|thumb=
|autolist=
|references=all
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! ISTAT
! Comune
! Lawak
! Populasyon
|-
| 042001
| Agugliano
| 21.89 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4799&lt;ref name=&quot;ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb&quot;&gt;http://demo.istat.it/pop2018/index3.html&lt;/ref&gt;
|-
| 042002
| Ancona
| 124.84 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 98356&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042003
| Arcevia
| 128.33 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4231&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042004
| Barbara
| 11.04 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1271&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042005
| Belvedere Ostrense
| 29.45 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2093&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042006
| Camerano
| 20 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 7084&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042007
| Camerata Picena
| 11.89 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2486&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042008
| Castelbellino
| 6.05 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4919&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042010
| Castelfidardo
| 33.39 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 18419&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042011
| Castelleone di Suasa
| 15.92 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1542&lt;ref name=&quot;ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776&quot;&gt;https://demo.istat.it/app/?i=POS&amp;l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042012
| Castelplanio
| 15.32 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3531&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042013
| Cerreto d'Esi
| 16.91 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3374&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042014
| Chiaravalle
| 17.6 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 14289&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042015
| Corinaldo
| 49.28 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4767&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042016
| Cupramontana
| 27.4 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4364&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042017
| Fabriano
| 272.08 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 28918&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042018
| Falconara Marittima
| 25.82 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 25530&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042019
| Filottrano
| 71.2 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 8917&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042020
| Genga
| 73.16 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1682&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042021
| Jesi
| 108.9 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 39137&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042022
| Loreto
| 17.9 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 12899&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042023
| Maiolati Spontini
| 21.49 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5986&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042024
| Mergo
| 7.28 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 996&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042025
| Monsano
| 14.66 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3289&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042026
| Montecarotto
| 24.39 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1836&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042027
| Montemarciano
| 22.31 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 9762&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042029
| Monte Roberto
| 13.51 kilometro kuwadrado&lt;br/&gt;13.57 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3027&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042030
| Monte San Vito
| 21.81 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6704&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042031
| Morro d'Alba
| 19.46 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1798&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042032
| Numana
| 10.94 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3741&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042033
| Offagna
| 10.63 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2047&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042034
| Osimo
| 106.74 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 34687&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042035
| Ostra
| 47.25 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6282&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042036
| Ostra Vetere
| 30.02 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3110&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042037
| Poggio San Marcello
| 13.36 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 672&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042038
| Polverigi
| 24.98 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4582&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042040
| Rosora
| 9.41 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1818&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042041
| San Marcello
| 25.78 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1996&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042042
| San Paolo di Jesi
| 10.11 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 894&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042043
| Santa Maria Nuova
| 18.29 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3942&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042044
| Sassoferrato
| 137.23 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6841&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042045
| Senigallia
| 117.77 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 43863&lt;ref name=&quot;ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5&quot;&gt;https://demo.istat.it/app/?i=P02&amp;l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042046
| Serra de' Conti
| 24.54 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3559&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042047
| Serra San Quirico
| 49.33 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2540&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042048
| Sirolo
| 16.68 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4097&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042049
| Staffolo
| 27.5 kilometro kuwadrado&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2087&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042050
| Trecastelli
| 38.66 kilometro kuwadrado
| 7500&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|}
----
&amp;sum; 47 items.
{{Wikidata list end}}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]]</text>
      <sha1>noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Kurigo</title>
    <ns>3</ns>
    <id>307691</id>
    <revision>
      <id>2215893</id>
      <parentid>2214780</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T01:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>49557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikipedia translation of the week: 2026-29 */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2215893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452579" sha1="d91cr36v4fbrf0lzi9tamshja8v2k7v" xml:space="preserve">==Late reply==
Walang anoman po.[[Tagagamit:Ivan P. Clarin|Ivan P. Clarin]] ([[Usapang tagagamit:Ivan P. Clarin|makipag-usap]]) 06:18, 15 Enero 2021 (UTC)

== Baybayin ==

Nakita mo ba 'yung komento ko dito [[Wikipedia:Mga nominasyon para sa napiling nilalaman/Baybayin]]. Kung gusto mo maging Napiling Artikulo ang [[Baybayin]], pakisunod na lamang ang aking rekomendasyon. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:54, 25 Enero 2021 (UTC)

:Noted ko na po ngunit ineedit ko rin po yung sa Globalisasyon. Hindi ko na po ata magagawa ang rekomendasyon ni GinawaSaHapon at ninyo kasi natambak ako sa pahinang iyon. Kapag summer nalang po baka may time ako. Atsaka po pwedeng magpalagay ng proteksyon sa Globalisasyon? May mga nag-eedit kasi habang naedit ko kaya hindi ko na po matapos-tapos. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 06:57, 25 Enero 2021 (UTC)

::Sige, nakabinbin muna 'yung pagbabago sa Baybayin. Naprotekta ko na 'yung Globalisasyon. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:30, 25 Enero 2021 (UTC)
:::Salamat po --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 11:39, 25 Enero 2021 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2021-15 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mammoth central]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 01:45, 12 Abril 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21319298 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 19 Abril 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21356077 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help to translation this article!

----
[[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:45, 26 Abril 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21376318 --&gt;

== UnangPahinaBalita ==

Kapag maglalagay ka ng balita sa [[Template:UnangPahinaBalita]], pakilagay na rin sa kaugnay na petsa nito ang balitang dinagdag mo. Halimbawa, kung ang balita ay noong Abril 26, 2021, idagdag rin iyan dito: [[Wikipedia:Kasalukuyang pangyayari/2021 Abril 26]]. Tapos, dapat hanggang '''lima''' lamang ang nakapasok sa [[Template:UnangPahinaBalita]]. Kaya, kailangan ibawas ang pinakalumang balita kung nagdagdag ka ng bago. Basahin ang [[Wikipedia:Mga panuntunan sa pagtatala ng bagong balita]] para sa karagdagang patakaran. Pakigawa na lamang ito sa susunod. Sa ngayon, ako na ang mag-aayos. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:23, 3 Mayo 2021 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2021-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Edmonia Lewis.png|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 10 Mayo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21420930 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zuzu Angel]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel.

In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 17 Mayo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21420930 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-21 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Blue space]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 24 Mayo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21481888 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Breakthrough infection]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 7 Hunyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21481888 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt.

The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes.

Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Hunyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21601956 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]])         ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 28 Hunyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21601956 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fr:Justus Ier]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:en:Justus of Jerusalem]])         ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:12, 5 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21653910 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-28 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:El Palo Alto]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:52, 12 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21702842 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia.

The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as &quot;too severe&quot;. It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 19 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21719762 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:La plus que lente]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 26 Hulyo 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21757255 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Abstract photography]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 2 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21796451 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:29, 9 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21796451 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:zh:祝融号火星车]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:en:Zhurong (rover)]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:06, 16 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21857549 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 23 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21914746 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, &quot;Day of Freedom&quot;) is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 30 Agosto 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21948194 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 6 Setyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=21969329 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-37 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:ko:황연대 성취상]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each &quot;best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:55, 13 Setyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22004646 --&gt;

== UnangPahinaBalita uli ==

Sinabi ko na dati na dapat '''lima''' lamang ang ''entry'' ng Template:UnangPahinaBalita. Paulit-ulit kang nagbabawas pero di ka naman nagdaragdag. Paki-''review'' uli ng patakaran: [[Wikipedia:Mga panuntunan sa pagtatala ng bagong balita]]. Maganda at nakapag-''edit'' ka ng balita ngunit pakiusap, ayusin mo naman ang pag-''edit''. Ang UnangPahinaBalita ay nababasa ng maraming tao kaya mahalaga na maayos ito. Sana naunawaan mo ang ''concern'' ko. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:04, 26 Setyembre 2021 (UTC)
:Hindi siya pang-Wiki. Plus mali-mali pa po yung links. Pakitingnan po kung saan nakaturo ang Datu Piang sa Unang Pahina Balita. Isa pa ang granada na link ay nakaturo sa ibang Granada na hindi nangangahulugang pasabog kaya inayos ko ito noong una mo itong dinagdag (Proof: https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Granada&amp;action=history) . Ang pangyayaring ito ay hindi kilala o tanyag para magawan pa ng pahina. Walang katanyagan ang paksang ito kaya tinanggal ko. Kung malaking bagay ito, dapat magawan ng pahina ngunit mukhang isa lamang ito sa mga maraming pangyayari ng Pilipinas. Sa pangkalahatan, not for wiki. Oo nga po na marami ang makakabasa ngunit kung mali-mali naman ang impormasyon at ang mga links, maaaring magdagdag na lamang ng iba imbis na iyon. Ang tungkol naman sa hidwaan ng Myanmar, mukhang wala pang pahinang nagagawan at maaaring maging problematiko. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 06:22, 26 Setyembre 2021 (UTC)
::Kung ''links'' pala ang problema, bakit di mo inayos 'yung links? E, ang ginawa mo tinanggal mo 'yung buong ''entry'' tapos hindi ka naman nagbigay ng kapalit para manatiling lima siya. Tungkol naman sa katanyagan, hindi ipinagbabawal sa kasalukuyang patakaran kung tanyag man ito o hindi. Ang kailangan lamang ay mayroon itong sanggunian. Na mayroon naman, tingnan ito: [[Wikipedia:Kasalukuyang pangyayari/2021 Setyembre 18]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:46, 27 Setyembre 2021 (UTC)
:::Tungkol sa links, hindi ko naman po gamay 'yang lahat. Kung sino po ang nagdagdag, siya po ang nakakaalam kung ano ang nilalaman ng idinaragdag niya. Baka po kasi ang impormasyon na mapapalitan ko ay maiba sa tunay na paksa o kaya ay maging nakakalito. Halimbawa, sa granada na kawing, sigurado ako sa kung ano ang tinutukoy nito na isang pasabog kaya nai-redirect ko ito sa tingin ko ay tama. Ang Datu Piang naman po ay medyo nalito ako kaya hindi ko muna ito ginalaw. Aaminin ko na nilabag ko ang quota na dapat lima ang entries at hindi ko agad napalitan ang tinanggal ko. Ang importante lang po sa akin ay yung impormasyon mismo, at hindi ang bilang o dami ng entries. Ang kalidad ay higit mahalaga kaysa sa kantidad. 
:::Sa dako naman po ng criteria ng balita, mukhang problematiko ang pagdaragdag ng anumang balita na basta lamang ay may sanggunian. Muli, ito ay ensiklopedya na mayroong antas ng katanyagan at kahalagahan sa maraming tao. Maaari naman pong idagdag ang tungkol sa pagsabog ngunit wala naman po itong kasamang mahalagang pangyayari. Halimbawa, kung ang pagsabog sa Datu Piang ay kabilang sa isang opensibang militar o pandaigdigang digmaan kontra terorismo (''hindi po ako sigurado dito, halimbawa lang po'') , na isang mahalagang pangyayari (AT maaaring gawan ng pahina), totoo nga na sapat itong isama sa Unang Pahina Balita at ang mahalagang pangyayari ay nakasama na rin sa entry. Pero kung titingnan sa balita mismo, walang binanggit na mahalagang pangyayari. Kung titingan pati, ito ay isa lamang katulad sa mga maraming pangyayari sa Mindanao na binabalita kamakailan lang. Ang sa akin po kasi, una kong tinitingnan kung ang balita ay may pahina na sa tl Wiki at saka nilalagay ko ang pangyayari sa Unang Pahina Balita. Halimbawa ang kay Abdelaziz Bouteflika, SpaceX, at ang COVID-19 sa Pilipinas, na pawang mahahalaga at mayroong katanyagan. 
:::Sa ibang usapin naman po, mukhang hindi ko kayang mag-host sa official translation election ng TL Wiki. Marami kasi po akong ginagawa sa eskuwela kaya sagabal ito sa pagpapa-request ko ng mga mungkahing pagsalin. Kung kaya niyo pong mag-host sir at mag-start sa eleksyon at mungkahi ng mga bagong opisyal na termino, sasali naman po ako sa pagboto kung sakali man na sisimulan niyo sir. Salamat po --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 05:23, 27 Setyembre 2021 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2021-39 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms.

Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 27 Setyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22066226 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-41 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 11 Oktubre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22160753 --&gt;
== ABN ==

{{AlamBaNinyoUsapan2|Oktubre 5|2021|Tulay ng Laguna Garzón}}
--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:31, 11 Oktubre 2021 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2021-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Juice jacking]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]])        ''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Oktubre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22187362 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 25 Oktubre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22229282 --&gt;

== Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 ==

[[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]]
Hello Kurigo,

Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]]

Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: 
{{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&amp;action=edit|class=mw-ui-progressive}}

Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo,
{{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}}

Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]]

Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog.

--[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 11:02, 31 Oktubre 2021 (UTC)

== Wikipedia translation of the week: 2021-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Islamic ornament]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together.

Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 1 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22272778 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 8 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22282200 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Netto Question]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 15 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22333164 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 22 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22360705 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:54, 29 Nobyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22383453 --&gt;

== Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021]] ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Asia medal.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''Maraming salamat sa pagsumite ng mga lahok!'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ''Congrats'', nakaanim kang lahok sa patimpalak na ito. Ayon sa patakaran, makakatanggap ka ng postkard na iproproseso ng internasyunal na pangkat ng ''Wikipedia Asian Month''. Antabayanan mo lamang ito. Kapag tila natatagalan sila, ako mismo ang magpa-''follow-up'' sa kanila. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 23:11, 1 Disyembre 2021 (UTC)
|}

== Wikipedia translation of the week: 2021-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Maki.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation.

As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the &quot;eighth continent&quot;, and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the &quot;smallest reptile on earth&quot; was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:13, 6 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22394149 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-50 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Phromnia rosea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 13 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22394149 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-51 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 20 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22450595 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2021-52 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Luís Gama]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil.

Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered &quot;the greatest abolitionist in Brazil&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 27 Disyembre 2021 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22472971 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-01 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas tree production]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production.

Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:42, 3 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22519540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lobster War]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters &quot;crawl along the continental shelf&quot;, while the French maintained that &quot;lobsters swim&quot; and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 10 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22519540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 17 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22614498 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Koz Castle]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 24 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22621333 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Koz Castle]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 24 Enero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22621333 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Log bucking]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bucker2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:26, 7 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22758274 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Log bucking]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bucker2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:11, 7 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22758274 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-07 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Bidriware]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term &quot;bidriware&quot; originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:43, 14 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22779496 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 21 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22779496 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2021 Postcard ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear Participants,

Congratulations!

It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2021, the seventh Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2021. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSck2FFBSatWmQYubvyCSWDEAvYzplfL_ZNDvr8j5hWU2bmNww/viewform the form], let the postcard can send to you asap!

:This form will be closed at March 15.

Cheers!

Thank you and best regards,

[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2021/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2022.02
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Winners&amp;oldid=22878389 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:27, 28 Pebrero 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22779496 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:uk:День Державного Прапора України]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
August 23 every year since 2004 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 7 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22918026 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hermila Galindo]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:es:Hermila Galindo]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 14 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=22964474 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Farn-Sasan]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:29, 21 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23020670 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Dummy tank]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 28 Marso 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23058505 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-15 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 11 Abril 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23120296 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]])         ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 18 Abril 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23159940 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:School of the Air]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 25 Abril 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23192890 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:K-ration]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 04:04, 2 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23227238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:7aban1394.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 9 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23227238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''''Lift Every Voice and Sing'''''&quot; – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 16 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23227238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zangbeto]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Zangbeto.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 30 Mayo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23338388 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Trabala vishnou]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 6 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23366994 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 13 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23389957 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-25 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:sl:Dan državnosti]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 20 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23396992 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 27 Hunyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23436479 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''The Road Goes Ever On'''&quot; is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:51, 4 Hulyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23473250 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-28 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Everard Calthrop]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a &quot;railway genius. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 11 Hulyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23502841 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 18 Hulyo 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23502841 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:تاراج شماخی]])         ''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 25 Hulyo 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23502841 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 1 Agosto 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23601901 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''The Raggle Taggle Gypsy'''&quot; (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 8 Agosto 2022 (UTC)
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23635059 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 15 Agosto 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23661098 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:In the Arbour]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:47, 22 Agosto 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23685356 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur.
&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Agosto 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23722272 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 5 Setyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23742791 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-38 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 19 Setyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23818984 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-39 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:07, 26 Setyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23831378 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-41 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''social movement of Meitei language''' (officially known as &quot;Manipuri language&quot;) to achieve the officially recognised status of the &quot;Classical language of India&quot; is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:55, 10 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23857591 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Urânia Vanério]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Urânia Vanério]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem &quot;Lamentos de uma Baiana...&quot; (&quot;Laments of a girl from Bahia&quot;). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 17 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23857591 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:52, 24 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23972116 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Women in Qatar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:14, 31 Oktubre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23991876 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India.

During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:23, 7 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=23991876 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 14 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24059284 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 21 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24072249 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 28 Nobyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24120650 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2022-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Black Woman with Child]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:A Mulher Negra]])''&lt;/small&gt;   &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 5 Disyembre 2022 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24120650 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 9 Enero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24306136 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Léopoldville riots]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:38, 16 Enero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24351847 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 6 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24491747 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-07 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Delivery robot]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides &quot;last mile&quot; delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 13 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24515453 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 20 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24581813 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Alina Scholtz]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 27 Pebrero 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24617511 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 6 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24636259 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 13 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24700408 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 20 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24720571 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:es:Diana Aguavil]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]])        ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 27 Marso 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24758626 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Lucy Salani]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]])        ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:06, 17 Abril 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Lucy Salani]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]])        ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 17 Abril 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]])        ''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 24 Abril 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland.

Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States.

She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:24, 1 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24872966 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 8 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=24966177 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Purple Day]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:17, 15 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25000361 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Modernismo valenciano]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 29 Mayo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25074014 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Alessandra Korap]])         ''&lt;/small&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 5 Hunyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25111481 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-24 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cassinga Day]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date &quot;remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:07, 12 Hunyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25111481 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Rawon]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 26 Hunyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25177056 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-27 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hook echo]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 3 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25241057 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-29 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 17 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25266525 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-30 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cut of pork]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 24 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25318972 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-31 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Gunhild Cross]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 31 Hulyo 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25380210 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-32 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Polyura athamas]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.&amp; R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:14, 7 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25410866 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-33 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Women's page]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:&quot;Doings in Pittsburg Society&quot; The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:51, 14 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-34 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Insect toxin]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Insektengift]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:32, 21 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-35 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Manchester Blitz]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 28 Agosto 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-36 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 4 Setyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-37 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Betrayal trauma]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 11 Setyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25427472 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-38 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:38, 18 Setyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25599361 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-42 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Athyma nefte]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 16 Oktubre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25693965 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-43 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 23 Oktubre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25693965 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-44 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hein Eersel]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christiaan Hendrik &quot;Hein&quot; Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 30 Oktubre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-45 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Reclaim the Night]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Reclaim the Night]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:40, 8 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-46 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
&quot;'''Ishe Komborera Africa'''&quot; (Shona for: God Bless Africa), also called &quot;Ishe Komborera Zimbabwe&quot; (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn &quot;Nkosi Sikelel' iAfrika&quot; into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 13 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-47 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur.

The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means &quot;gathering, meeting of a group&quot; and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 04:07, 20 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-48 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fr:Zanskari]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Zaniskari]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 27 Nobyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25797248 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-49 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 4 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25921616 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-50 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:26, 11 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25925561 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-51 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 18 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25951007 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2023-52 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Plant blindness]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 25 Disyembre 2023 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=25971304 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-02 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pax airship disaster]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26033876 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-03 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Conversion to Islam]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Conversion à l'islam]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:11, 15 Enero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26044632 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-04 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 22 Enero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26044632 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-05 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:03, 29 Enero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26149847 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-06 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Timurid architecture]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 5 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26169542 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-07 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 07:01, 12 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26187446 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-08 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the &quot;'''grave with the little hands'''&quot; is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:24, 19 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26260848 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-09 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Doorway effect]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:30, 26 Pebrero 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26260848 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-10 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called &quot;The Black Patti&quot; in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 4 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26313143 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-11 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an &quot;anti-coup&quot; or a &quot;counter-coup&quot; (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 11 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26366849 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-12 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Hojang Taret]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 18 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26366849 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-13 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 25 Marso 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26447450 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-14 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lidder Valley]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:15, 1 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26509189 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-15 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Operation Kraai]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:47, 8 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26550154 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-16 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ru:Павильон Росси]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Rossi Pavilion]])&amp;#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 15 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26565118 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-17 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Debora Ascarelli]])&amp;#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 22 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26624302 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-18 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&amp;#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:32, 29 Abril 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26624302 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-19 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 6 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26624302 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-20 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ruyan (district)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:39, 13 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26755244 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-21 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Turlough (lake)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Turlough]])&amp;#32;([[:no:Turlough]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:31, 20 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26789673 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-22 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Geiranger Church]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:no:Geiranger kirke]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----
[[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:48, 27 Mayo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26828106 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-23 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 3 Hunyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26828106 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-25 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:29, 17 Hunyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26940351 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-26 ==

{| class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;&quot;
|-
|style=&quot;text-align:center;&quot;| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;

Please be bold and help translate this article!

----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates &amp; immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:03, 24 Hunyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
|}
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=26940351 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Silverstudio.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called &quot;machine grounds&quot;. Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 1 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:simple:India naming dispute]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 8 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Adumu]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:15, 15 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-30 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 22 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27031540 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-31 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&amp;#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 29 Hulyo 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27150339 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-32 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Suffrage drama]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 5 Agosto 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27150339 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-33 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Karatgurk]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Karatgurk]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 12 Agosto 2024 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27264174 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-34 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:B1 (classification)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class.

The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies.

Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 19 Agosto 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27278917 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-35 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Erzi (village)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:19, 26 Agosto 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27345183 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-37 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:42, 9 Setyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27357319 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-39 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:29, 23 Setyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27456350 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-40 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 30 Setyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27456350 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-42 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Little Danes experiment]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as &quot;little Danes&quot;. While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:16, 14 Oktubre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27572997 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kharayeb]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 21 Oktubre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27572997 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-44 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas horror]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Terror navideño]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 28 Oktubre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27647428 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Placenta cake]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:simple:Placenta cake]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:17, 4 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27647428 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Trisomy 16]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Chromosome 16.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 11 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27708700 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Boana platanera]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:53, 18 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27735014 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Wang Su-bok]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:وانگ سو بوک]])&amp;#32;([[:ko:왕수복]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 25 Nobyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Storm Filomena]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:48, 2 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Syrian literature]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 9 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27846897 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Mars ocean theory]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:AncientMars.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 16 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27933909 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2024-52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:55, 23 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=27933909 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-01 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&amp;#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:37, 30 Disyembre 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28019313 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-02 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of &quot;national security&quot;. The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:56, 6 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28070038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-03 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Christmas seals]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:no:Julemerke]])&amp;#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 13 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28086717 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-04 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&amp;#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 20 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28099770 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-05 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam (&quot;Great Leader&quot;). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:30, 27 Enero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28156501 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-06 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:21, 3 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28200320 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-07 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 10 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28200320 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-08 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer &quot;Yes&quot; or &quot;No&quot; to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 17 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28245290 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-09 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&amp;#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative &quot;informal and ad-hoc group&quot; in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 24 Pebrero 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28300238 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-10 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Wave Transmitter]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:50, 3 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28317097 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-11 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:51, 10 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28317097 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-12 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&amp;#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive.

Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of &quot;immense artistic value&quot; by Le Monde. It has also been described as the &quot;Holy Grail of Brazilian silent cinema&quot; by The Guardian. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 17 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28392163 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-13 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 24 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28433698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-14 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''&lt;br /&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:52, 31 Marso 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 7 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 14 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28454663 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fear of crime]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&amp;#32;([[:it:Criminofobia]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 21 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28559524 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:57, 28 Abril 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28583422 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lhamana]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:29, 5 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28583422 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-20 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Parco3.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 12 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28709947 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-21 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fi:Lorrin Thurston]])&amp;#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 19 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28731710 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-22 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Tread plate]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato.

We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 06:04, 26 Mayo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28751788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-23 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&amp;#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:39, 2 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-24 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:fi:Kotiryssä]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Kotiryssä]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 9 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-25 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Future self]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pl:Przyszła jaźń]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 16 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-26 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pictorial map]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fa:نقشه تصویری]])&amp;#32;([[:ja:絵地図]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:18, 23 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:QEUH.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 30 Hunyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:10, 7 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28788623 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Immunolabeling]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
---[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:44, 14 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28945528 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-30 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Vespa analis]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:28, 21 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=28984647 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-31 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:41, 28 Hulyo 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29047614 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-32 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 4 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29077280 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-33 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 11 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29085671 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-34 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Ikiza]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 18 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29115447 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-35 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Corallite]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 25 Agosto 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29115447 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-36 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Diksam Plateau]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:40, 1 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29195081 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-37 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Ttongsul]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:ja:トンスル]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee.

Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:28, 8 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29195081 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-38 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the &quot;Kapsan faction&quot;. This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 15 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29249252 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-39 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&amp;#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:45, 22 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29311347 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-40 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori.

Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 29 Setyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-41 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:48, 6 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-42 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:06, 13 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29341788 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-43 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' &quot;Final Solution&quot; to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 20 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29452019 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-44 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Black Diaries]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:52, 27 Oktubre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29487357 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-45 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 3 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29558323 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-46 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity.

For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 10 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29584005 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-47 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Elephant communication]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 17 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29627457 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-48 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Animal-made art]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement.

There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 24 Nobyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29627457 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-49 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Halachic state]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The term &quot;'''halachic state'''&quot; (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 08:01, 1 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29719355 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-50 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:ru:Сто лошадей]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:One Hundred Horses]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork.  

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 8 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29719355 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-51 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 15 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29779168 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2025-52 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pin Malakul]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
-[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:26, 22 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29802495 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-01 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 29 Disyembre 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29802495 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-02 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:00, 5 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29871911 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-03 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Pietro Lauro]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Pietro Lauro]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso.

Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 12 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29894468 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-04 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze.

Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 19 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-05 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese.

Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome.

Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:06, 26 Enero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-06 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:cs:Cenzura v Česku]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 2 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-07 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:59, 9 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-08 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:45, 16 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=29945240 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-09 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:de:Elefant von Cremona]])&amp;#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:43, 23 Pebrero 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-10 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would &quot;not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland&quot;. It is one of the most recent permanent expansions of United States territory.

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 2 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-11 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Steens Mountain]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:31, 9 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30097839 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-12 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 16 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30245038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-13 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:07, 23 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30245038 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-14 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 30 Marso 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:27, 6 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:56, 13 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chromodoris willani]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:34, 20 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30430366 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Platypus venom]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Platypus spur.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 27 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30449041 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait.

Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:16, 4 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30464799 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-20 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Macau National Security Law]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:54, 11 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30513945 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-21 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Estela del portador del cactus]])&amp;#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:05, 21 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-22 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Griffith Hughes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as &quot;The Forbidden Fruit&quot;). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a &quot;scientific fraud&quot;. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 25 Mayo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-23 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Umuganda]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Umuganda&quot;Rwandan community work&quot;.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine.

The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 1 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30529698 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-24 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:it:Juryeonggu]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:kr:주령구]])&amp;#32;([[:ja:酒令具]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata.

L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 8 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30622359 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-25 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Cape Fiolent]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 15 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30662919 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-26 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Renovating Action Party]]'''&lt;br /&gt; &lt;small&gt;''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''&lt;/small&gt; &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 22 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-27 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Facial age estimation]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----

&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:44, 29 Hunyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-28 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:35, 6 Hulyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-29 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
-[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 13 Hulyo 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30717601 --&gt;</text>
      <sha1>d91cr36v4fbrf0lzi9tamshja8v2k7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MrBeast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323664</id>
    <revision>
      <id>2215891</id>
      <parentid>2215810</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T00:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2215810 ni [[Special:Contributions/~2026-39414-05|~2026-39414-05]] ([[User talk:~2026-39414-05|Usapan]])</comment>
      <origin>2215891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13524" sha1="4685cr040pci4xlzgz7b7nwi9yvbn6p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image                = MrBeastFullBody.png
| upright              = 
| caption              = Si Donaldson noong 2022
| birth_name           = Jimmy Donaldson
| birth_date           = {{birth date and age|1998|5|7}}
| birth_place          = [[Wichita, Kansas]], U.S.
| occupation           = {{flatlist|
* [[YouTuber]]
* [[Businessperson|businessman]]
* [[Philanthropy|philanthropist]]
}}
}}
Si '''Jimmy Donaldson''' (ipinanganak noong Mayo 7, 1998), na mas kilala bilang '''MrBeast''', ay isang American [[YouTuber]] at pilantropo . Siya ay nabigyang-pansin sa pangunguna sa isang dyanra ng mga bidyo sa YouTube na nakasentro sa mga mamahaling stunt. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alexander |first=Julia |date=Oktubre 25, 2019 |title=MrBeast changed YouTube and launched an entire genre of expensive stunt content |url=https://www.theverge.com/2019/10/25/20924718/mrbeast-youtube-stunts-challenges-money-philanthropy-creators-morgz |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218170709/https://www.theverge.com/2019/10/25/20924718/mrbeast-youtube-stunts-challenges-money-philanthropy-creators-morgz |archive-date=Disyembre 18, 2019 |access-date=Marso 14, 2020 |website=The Verge}}&lt;/ref&gt; Sa mahigit 150 milyong subscriber noong Mayo 2023, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gairola |first=Ananya |date=Mayo 4, 2023 |title=MrBeast Just Hit 150M Subscribers On YouTube: Here's How Much He Makes |url=https://www.benzinga.com/general/entertainment/23/05/32205699/mrbeast-just-hit-150m-subscribers-on-youtube-heres-how-much-he-makes |access-date=Mayo 6, 2023 |website=benzinga.com}}&lt;/ref&gt; ang kanyang pangunahing channel sa YouTube ay nagra-rank bilang pang-apat na may pinakamaraming naka-subscribe sa plataporma, na isinasaalang-alang ng marami &lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 17, 2022 |title=Mr Beast now most-subscribed YouTuber ever, overtaking PewDiePie |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2022/11/mr-beast-now-most-subscribed-youtuber-ever-overtaking-pewdiepie-726321 |access-date=Nobyembre 19, 2022 |website=Guinness World Records |language=en-gb}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 29, 2022 |title=YouTube star MrBeast just became the 2nd person in the world to reach 100 million subscribers and livestreamed the moment he found out |url=https://www.insider.com/mrbeast-100-million-youtube-subscribers-reaction-livestream-2022-7 |access-date=Hulyo 29, 2022 |website=Insider |language=en-gb}}&lt;/ref&gt; na ito ang pinaka-naka-subscribe na channel na ang may-ari ay isang indibidwal. {{Efn|[[T-Series (company)|T-Series]], [[Cocomelon]], and [[Sony Entertainment Television|SET India]] (the first, second, and third-most-subscribed channels respectively) are all owned and managed by third-party companies.}}

Si Donaldson ay lumaki sa Greenville, Hilagang Carolina .  &lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=Rolling Stone}}&lt;/ref&gt; Nagsimula siyang mag-post ng mga bidyo sa YouTube noong unang bahagi ng 2012 sa edad na 13 &lt;ref name=&quot;NightMedia&quot;&gt;{{Cite web |date=Enero 23, 2019 |title=Night Media Signs Top Influencer, 'MrBeast' |url=https://www.businesswire.com/news/home/20190123005544/en/Night-Media-Signs-Top-Influencer-%E2%80%9CMrBeast%E2%80%9D |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526074211/https://www.businesswire.com/news/home/20190123005544/en/Night-Media-Signs-Top-Influencer-%E2%80%9CMrBeast%E2%80%9D |archive-date=Mayo 26, 2019 |access-date=Mayo 26, 2019 |website=Business Wire}}&lt;/ref&gt; sa ilalim ng username na MrBeast6000.

Ang kanyang maagang nilalaman ay mula sa Let's Plays hanggang sa &quot;mga bidyo na tinatantya ang kayamanan ng iba pang mga YouTuber.&quot; &lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;&gt;{{Cite news |last=Asarch |first=Steven |date=Abril 2, 2019 |title=How YouTuber MrBeast Pulled Off a Real-life Battle Royale in three Weeks |work=[[Newsweek]] |url=https://www.newsweek.com/mrbeast-youtube-interview-how-did-youtuber-make-money-battle-royale-airsoft-1383921 |url-status=live |access-date=Mayo 26, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109164325/https://www.newsweek.com/mrbeast-youtube-interview-how-did-youtuber-make-money-battle-royale-airsoft-1383921 |archive-date=Nobyembre 9, 2019}}&lt;/ref&gt; Sumikat siya noong 2017 matapos ang kanyang &quot;pagbibilang hanggang 100,000&quot; na video ay nakakuha ng sampu-sampung libong manonood sa loob lamang ng ilang araw, at naging mas sikat siya mula noon, na karamihan sa kanyang mga video ay nakakuha ng sampu-sampung milyong ''view''. &lt;ref name=&quot;Newsweek&quot; /&gt; Sa paglipas ng panahon, ang kanyang istilo ng nilalaman ay nag-iba-iba upang isama ang mga bidyo ng hamon at donasyon na nagbibigay ng premyo sa libu-libong dolyar, mga bidyo na may mahihirap na gawain o mga hamon sa kaligtasan, at mga orihinal na vlog. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Harris |first=Paige Leskin, Margot |title=How 22-year-old YouTube star MrBeast found success through elaborate stunts and giveaways |url=https://www.businessinsider.com/mrbeast-youtube-jimmy-donaldson-net-worth-life-career-challenges-teamtrees-2019-11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225224118/https://www.businessinsider.com/mrbeast-youtube-jimmy-donaldson-net-worth-life-career-challenges-teamtrees-2019-11 |archive-date=Disyembre 25, 2020 |access-date=Enero 5, 2021 |website=Business Insider}}&lt;/ref&gt; Sa sandaling umalis ang kanyang channel, kinuha ni Donaldson ang ilan sa kanyang mga kaibigan noong bata pa para samahan siya sa kanyang brand. Noong 2022, ang MrBeast team ay binubuo ng 30 katao, kasama si Donaldson mismo. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cacich |first=Allison |date=Marso 25, 2020 |title=YouTuber MrBeast Reached 30 Million Subscribers With a Little Help From His Friends |url=https://www.distractify.com/p/mrbeast-crew |access-date=Nobyembre 11, 2022 |website=Distractify |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Maliban sa MrBeast, pinapatakbo ni Donaldson ang mga channel sa YouTube na ''Beast Reacts'', ''MrBeast Gaming'', MrBeast 2 (dating MrBeast Shorts), &lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 5, 2022 |title=MrBeast Shorts - YouTube |url=https://www.youtube.com/channel/UC4-79UOlP48-QNGgCko5p2g |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105184855/https://www.youtube.com/channel/UC4-79UOlP48-QNGgCko5p2g |archive-date=Nobyembre 5, 2022 |access-date=Nobyembre 11, 2022 |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt; at ang pilantropiyang channel na Beast Philanthropy. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mayo 15, 2020 |title=MrBeast Just Launched A Gaming Channel. Now He's Looking To Hire An Editor. |url=https://www.tubefilter.com/2020/05/15/mrbeast-launches-new-gaming-channel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111175805/https://www.tubefilter.com/2020/05/15/mrbeast-launches-new-gaming-channel/ |archive-date=Enero 11, 2021 |access-date=Enero 5, 2021 |website=Tubefilter}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beast Philanthropy Official Site - Help End Hunger |url=https://www.beastphilanthropy.org/ |access-date=Hulyo 16, 2022 |website=Beastphilanthropy.org}}&lt;/ref&gt; Dati niyang pinatakbo ang MrBeast 3 (sa una ay MrBeast 2), na ngayon ay hindi aktibo. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MrBeast 3 - YouTube |url=https://www.youtube.com/channel/UCZzvDDvaYti8Dd8bLEiSoyQ/about |access-date=Nobyembre 11, 2022 |website=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=Oktubre 31, 2022 |title=MrBeast 2 - YouTube |url=https://www.youtube.com/channel/UCZzvDDvaYti8Dd8bLEiSoyQ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031160825/https://www.youtube.com/channel/UCZzvDDvaYti8Dd8bLEiSoyQ |archive-date=Oktubre 31, 2022 |access-date=Nobyembre 11, 2022 |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt; Isa siya sa 10 pinakamataas na binabayarang YouTuber ng 2020. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schifano |first=Izzy |date=Disyembre 23, 2020 |title=Introducing the YouTube rich list: The top 10 highest-paid YouTubers of 2020 |url=https://thetab.com/uk/2020/12/23/youtube-rich-list-the-10-highest-paid-youtubers-of-2020-187398 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224205451/https://thetab.com/uk/2020/12/23/youtube-rich-list-the-10-highest-paid-youtubers-of-2020-187398 |archive-date=Disyembre 24, 2020 |access-date=Enero 5, 2021 |website=The Tab |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang channel sa YouTube ay umabot na sa 157 milyong subscriber noong Hunyo 2023,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MrBeast YouTube stats and analytics |url=https://app.thoughtleaders.io/youtube/mrbeast |access-date=2023-06-04 |website=ThoughtLeaders |language=en}}&lt;/ref&gt; na ginagawa itong [[:en:List_of_most-subscribed_YouTube_channels|pangatlo sa pinakamaraming naka-subscribe]] sa platform.

== Pilantropiya ==
=== Mga Puno ng Koponan ===
[[File:Team_Trees_logo.svg|thumb|Ang ginamit na Logo para sa # Team Trees, 2019]]
Noong Oktubre 25, 2019, inilunsad nina Donaldson at ng kapwa YouTuber na si Mark Rober ang #TeamTrees sa YouTube upang makalikom ng $20 milyon para sa Arbor Day Foundation pagsapit ng Enero 1, 2020, upang ang grupo ay makapagtanim ng isang puno sa bawat dolyar na naibigay pagsapit ng Disyembre 2022. &lt;ref name=&quot;theverge20926852&quot;&gt;{{Cite web |last=Alexander |first=Julia |date=October 25, 2019 |title=MrBeast partners with more than 600 YouTubers, including PewDiePie and MKBHD, to plant 20 million trees |url=https://www.theverge.com/2019/10/25/20926852/mrbeast-teamtrees-charity-donations-pewdiepie-mkbhd-youtube-trending-tree-planting |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028221715/https://www.theverge.com/2019/10/25/20926852/mrbeast-teamtrees-charity-donations-pewdiepie-mkbhd-youtube-trending-tree-planting |archive-date=October 28, 2019 |access-date=October 30, 2019 |website=[[The Verge]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;insider&quot;&gt;{{Cite web |last=Tenbarge |first=Ken |date=October 27, 2019 |title=Here's why the top YouTubers from all corners of the platform are talking about planting 20 million trees for #TeamTrees |url=https://www.insider.com/why-top-youtubers-talking-about-planting-20-million-team-trees-2019-10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416215304/https://www.insider.com/why-top-youtubers-talking-about-planting-20-million-team-trees-2019-10 |archive-date=April 16, 2023 |access-date=October 30, 2019 |website=[[Insider Inc.]]}}&lt;/ref&gt; Pinalakas ng mga tagalikha kabilang sina Rhett &amp; Link, Marshmello, iJustine, Marques Brownlee, The Slow Mo Guys, Ninja, Simone Giertz, [[Jacksepticeye]], at si Smarter Every Day ang pagsisikap, at sinimulan ng pundasyon ang pagtatanim sa mga pambansang parke ng [[Estados Unidos]] Unidos Unang buwan ding iyon. &lt;ref name=&quot;theverge20926852&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;insider&quot; /&gt;

Nag-ambag ang mga kilalang donor tulad sina Jack Dorsey, Susan Wojcicki, [[Elon Musk]], at Tobias Lütke, kasama ang mga kumpanyang kabilang ang Discovery, Verizon, at [[PopCap]] . &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Williams |first=David |date=October 30, 2019 |title=YouTube star MrBeast wants to plant 20 million trees. Elon Musk, Jack Dorsey, and more are helping him do it. |url=https://edition.cnn.com/2019/10/30/us/youtube-mrbeast-trees-trnd/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030234714/https://edition.cnn.com/2019/10/30/us/youtube-mrbeast-trees-trnd/ |archive-date=October 30, 2019 |access-date=October 31, 2019 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Leskin |first=Paige |date=November 10, 2019 |title=A YouTuber launched a viral campaign to plant 20 million trees by 2020. Here's the list of prominent people who have donated, including Elon Musk, Jeffree Star, and other tech CEOs and YouTube personalities |url=https://www.businessinsider.com/elon-musk-pewdiepie-jeffree-star-donate-mrbeast-youtube-tree-planting-2019-10?r=US&amp;IR=T |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015121018/https://www.businessinsider.com.au/elon-musk-pewdiepie-jeffree-star-donate-mrbeast-youtube-tree-planting-2019-10?r=US&amp;IR=T |archive-date=October 15, 2020 |access-date=November 19, 2019 |website=Business Insider}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |title=Help Us Plant 20 Million Trees – Join #TeamTrees |url=https://teamtrees.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517210957/https://teamtrees.org/ |archive-date=May 17, 2020 |access-date=May 17, 2020 |website=teamtrees.org}}&lt;/ref&gt; si Tobias Lütke, ang Shopify CEO ang nagbigay ng pinakamalaking pangako sa 1,000,001 puno. &lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web |title=Team Trees leaderboard |url=https://teamtrees.org// |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230211125910/https://teamtrees.org/ |archive-date=February 11, 2023 |access-date=February 11, 2023 |website=teamseas}}&lt;/ref&gt;

=== Koponan ng Dagat ===
Noong Oktubre 29, 2021, ipinakilala nina Donaldson at Rober ang #TeamSeas upang makalikom ng $30 milyon pagsapit ng Enero 1, 2022, para sa Ocean Conservancy at The Ocean Cleanup, na may layuning alisin {{Convert|30|e6lb|e6kg|abbr=off}} ng mga kalat mula sa mga karagatan, ilog, at mga dalampasigan. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Spangler |first=Todd |date=October 29, 2021 |title=YouTubers MrBeast, Mark Rober Reteam for 'TeamSeas' Charity Fundraiser to Clean Up Trash From Marine Environments |url=https://variety.com/2021/digital/news/mrbeast-mark-rober-teamseas-1235100310/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029204012/https://variety.com/2021/digital/news/mrbeast-mark-rober-teamseas-1235100310/ |archive-date=October 29, 2021 |access-date=October 29, 2021 |website=Variety |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{Reflist|group=Note}}
{{notelist-ua}}
{{notelist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]]
[[Kategorya:Mga YouTuber]]</text>
      <sha1>4685cr040pci4xlzgz7b7nwi9yvbn6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexandra Eala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334071</id>
    <revision>
      <id>2215841</id>
      <parentid>2215736</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T19:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45840" sha1="n9q46blgy7eveh5zk6kigc8czr4jhji" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Si Eala ay nakipagtrabaho sa ilang mga tagapagsanay sa kanyang karera, marami sa kanila ay kaugnay ng Rafa Nadal Academy.  

Si Daniel Gomez ang nag-tagapagsanay kay Eala noong kanyang mga unang taon. Ang kanyang pagtuturo ay nakatuon sa konsistensi, mental na pokus, at pisikal na kondisyon, na nagsilbing pundasyon para sa paglipat niya sa propesyonal na sirkito.&lt;ref name=&quot;coach0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Sino ang tagapagsanay ni Alexandra Eala? Lahat ng Dapat Mong Malaman Tungkol sa Mentor ng WTA Icon |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-tagapagsanay-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Si Joan Bosch ay kabilang sa kanyang mga unang mentor sa akademya. Sinamahan niya si Eala sa kanyang pag-abot sa semifinals ng 2025 Miami Open at kalaunan sa Wimbledon 2026, kung saan binigyang-diin niya ang kahalagahan ng disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay sa Grand Slam competition.&lt;ref name=&quot;coach1&quot;&gt;{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Mga banyagang tagapagsanay sa likod ng paglago ni Eala |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-tagapagsanayes-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coach2&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=‘Work never stops’ habang naghahanda si Alex Eala para kay Iga Swiatek |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  

Si Alexandro &quot;Sandro&quot; Viaene ang naging pangunahing tagapagsanay niya bago ang 2025 season. Siya ang namahala sa kanyang pre‑season training at gumabay sa kanyang pagsubok na makapasok sa Australian Open, na may metodolohiyang nakatuon sa istrukturadong paghahanda at kondisyon para sa mga pangangailangan ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan noong 2025 Miami Open. Inilarawan ni Eala ang kanyang partisipasyon bilang isang &quot;biyaya,&quot; binanggit ang kanyang karanasan sa pag-tagapagsanay kay Rafael Nadal bilang mahalaga sa kanyang pag-unlad, lalo na sa disiplina at kakayahang umangkop.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Ibinahagi ni Alex Eala kung ano ang naging karanasan niya na ma-tagapagsanay ni Toni Nadal kamakailan bago ang clay court season |url=https://tennishead.net/alex-eala-shares-what-its-been-like-to-be-tagapagsanayed-by-toni-nadal-recently-ahead-of-the-clay-court-season/ |access-date=April 7, 2026 |website=Tennishead |language=en-GB|last=Kilham|first=Max}}&lt;/ref&gt;  

Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang medical fitness tagapagsanay mula sa Rafa Nadal Academy, na namahala sa kanyang kondisyon bago ang laban niya sa Wimbledon 2026 laban kay Iga Świątek.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>n9q46blgy7eveh5zk6kigc8czr4jhji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215872</id>
      <parentid>2215841</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Propesyonal na karera */ Magulo ang pagsasalaysay ng mga torneo ni Alex. Dapat ang mga mahahalagang laro lamang ang isama sa paglalahad ng kanyang karera.</comment>
      <origin>2215872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37331" sha1="9rl571kh7bp1x0jh5e85pm09vw261u2" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Si Eala ay nakipagtrabaho sa ilang mga tagapagsanay sa kanyang karera, marami sa kanila ay kaugnay ng Rafa Nadal Academy.  

Si Daniel Gomez ang nag-tagapagsanay kay Eala noong kanyang mga unang taon. Ang kanyang pagtuturo ay nakatuon sa konsistensi, mental na pokus, at pisikal na kondisyon, na nagsilbing pundasyon para sa paglipat niya sa propesyonal na sirkito.&lt;ref name=&quot;coach0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Sino ang tagapagsanay ni Alexandra Eala? Lahat ng Dapat Mong Malaman Tungkol sa Mentor ng WTA Icon |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-tagapagsanay-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Si Joan Bosch ay kabilang sa kanyang mga unang mentor sa akademya. Sinamahan niya si Eala sa kanyang pag-abot sa semifinals ng 2025 Miami Open at kalaunan sa Wimbledon 2026, kung saan binigyang-diin niya ang kahalagahan ng disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay sa Grand Slam competition.&lt;ref name=&quot;coach1&quot;&gt;{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Mga banyagang tagapagsanay sa likod ng paglago ni Eala |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-tagapagsanayes-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coach2&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=‘Work never stops’ habang naghahanda si Alex Eala para kay Iga Swiatek |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  

Si Alexandro &quot;Sandro&quot; Viaene ang naging pangunahing tagapagsanay niya bago ang 2025 season. Siya ang namahala sa kanyang pre‑season training at gumabay sa kanyang pagsubok na makapasok sa Australian Open, na may metodolohiyang nakatuon sa istrukturadong paghahanda at kondisyon para sa mga pangangailangan ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan noong 2025 Miami Open. Inilarawan ni Eala ang kanyang partisipasyon bilang isang &quot;biyaya,&quot; binanggit ang kanyang karanasan sa pag-tagapagsanay kay Rafael Nadal bilang mahalaga sa kanyang pag-unlad, lalo na sa disiplina at kakayahang umangkop.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Ibinahagi ni Alex Eala kung ano ang naging karanasan niya na ma-tagapagsanay ni Toni Nadal kamakailan bago ang clay court season |url=https://tennishead.net/alex-eala-shares-what-its-been-like-to-be-tagapagsanayed-by-toni-nadal-recently-ahead-of-the-clay-court-season/ |access-date=April 7, 2026 |website=Tennishead |language=en-GB|last=Kilham|first=Max}}&lt;/ref&gt;  

Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang medical fitness tagapagsanay mula sa Rafa Nadal Academy, na namahala sa kanyang kondisyon bago ang laban niya sa Wimbledon 2026 laban kay Iga Świątek.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Noong 2013, naging kampeon si Eala sa 8-at mas batang dibisyon ng ''Little Mo International Tennis Grand Slam'' sa [[Estados Unidos]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Noong 2015, nagwagi siya sa ''Dubrovnik Dub Bowl'' para sa 11-at mas batang palaro na naganap sa [[Croatia]].&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, nakamit niya ang kampeonato sa ''Les Petits As – Le Mondial Lacoste'' sa [[Pransiya]], bilang kauna-unahang kampeon na nakapasok sa torneo sa pamamagitan ng ''wild card''.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahang pambabae ng ''Orange Bowl'' kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa dalawahang pambabae ng ''Australian Open'' kasama si Nugroho.  

Noong 2021, nakuha niya ang titulong dalawahan sa ''French Open'' kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi ng isahan at dalawahan sa ''Trofeo Bonfiglio'' sa [[Milan]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;   

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na ''Grand Slam'' sa ''US Open'', matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>9rl571kh7bp1x0jh5e85pm09vw261u2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215873</id>
      <parentid>2215872</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dyunyor */</comment>
      <origin>2215873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37552" sha1="je3co0v7r8h0zhjhsqadomnhdmw3izu" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Si Eala ay nakipagtrabaho sa ilang mga tagapagsanay sa kanyang karera, marami sa kanila ay kaugnay ng Rafa Nadal Academy.  

Si Daniel Gomez ang nag-tagapagsanay kay Eala noong kanyang mga unang taon. Ang kanyang pagtuturo ay nakatuon sa konsistensi, mental na pokus, at pisikal na kondisyon, na nagsilbing pundasyon para sa paglipat niya sa propesyonal na sirkito.&lt;ref name=&quot;coach0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Sino ang tagapagsanay ni Alexandra Eala? Lahat ng Dapat Mong Malaman Tungkol sa Mentor ng WTA Icon |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-tagapagsanay-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Si Joan Bosch ay kabilang sa kanyang mga unang mentor sa akademya. Sinamahan niya si Eala sa kanyang pag-abot sa semifinals ng 2025 Miami Open at kalaunan sa Wimbledon 2026, kung saan binigyang-diin niya ang kahalagahan ng disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay sa Grand Slam competition.&lt;ref name=&quot;coach1&quot;&gt;{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Mga banyagang tagapagsanay sa likod ng paglago ni Eala |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-tagapagsanayes-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coach2&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=‘Work never stops’ habang naghahanda si Alex Eala para kay Iga Swiatek |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  

Si Alexandro &quot;Sandro&quot; Viaene ang naging pangunahing tagapagsanay niya bago ang 2025 season. Siya ang namahala sa kanyang pre‑season training at gumabay sa kanyang pagsubok na makapasok sa Australian Open, na may metodolohiyang nakatuon sa istrukturadong paghahanda at kondisyon para sa mga pangangailangan ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan noong 2025 Miami Open. Inilarawan ni Eala ang kanyang partisipasyon bilang isang &quot;biyaya,&quot; binanggit ang kanyang karanasan sa pag-tagapagsanay kay Rafael Nadal bilang mahalaga sa kanyang pag-unlad, lalo na sa disiplina at kakayahang umangkop.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Ibinahagi ni Alex Eala kung ano ang naging karanasan niya na ma-tagapagsanay ni Toni Nadal kamakailan bago ang clay court season |url=https://tennishead.net/alex-eala-shares-what-its-been-like-to-be-tagapagsanayed-by-toni-nadal-recently-ahead-of-the-clay-court-season/ |access-date=April 7, 2026 |website=Tennishead |language=en-GB|last=Kilham|first=Max}}&lt;/ref&gt;  

Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang medical fitness tagapagsanay mula sa Rafa Nadal Academy, na namahala sa kanyang kondisyon bago ang laban niya sa Wimbledon 2026 laban kay Iga Świątek.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
[[File:Alex_Eala_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_(cropped).jpg|thumb|Si Eala kasama ang mga tansong medalya na napanalunan niya sa Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021.]]
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2021]] ([[bronse]] sa isahan, koponan, at magkahalong dalawahan) sa [[Palarong Asyano 2022|Palarong Asyano ng 2022]] (bronse sa magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt; 

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa pangatlong pangkat na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat ng Kopang Billie Jean.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |access-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; 

Sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2025|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa isahang pangkababaihan, pati tansong medalya sa ipinaghalong dalawahan at koponan.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>je3co0v7r8h0zhjhsqadomnhdmw3izu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215874</id>
      <parentid>2215873</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pambansang koponan */</comment>
      <origin>2215874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37208" sha1="1847mgsjd67z7cdoc12fei89bwj5vd8" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Si Eala ay nakipagtrabaho sa ilang mga tagapagsanay sa kanyang karera, marami sa kanila ay kaugnay ng Rafa Nadal Academy.  

Si Daniel Gomez ang nag-tagapagsanay kay Eala noong kanyang mga unang taon. Ang kanyang pagtuturo ay nakatuon sa konsistensi, mental na pokus, at pisikal na kondisyon, na nagsilbing pundasyon para sa paglipat niya sa propesyonal na sirkito.&lt;ref name=&quot;coach0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Sino ang tagapagsanay ni Alexandra Eala? Lahat ng Dapat Mong Malaman Tungkol sa Mentor ng WTA Icon |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-tagapagsanay-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Si Joan Bosch ay kabilang sa kanyang mga unang mentor sa akademya. Sinamahan niya si Eala sa kanyang pag-abot sa semifinals ng 2025 Miami Open at kalaunan sa Wimbledon 2026, kung saan binigyang-diin niya ang kahalagahan ng disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay sa Grand Slam competition.&lt;ref name=&quot;coach1&quot;&gt;{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Mga banyagang tagapagsanay sa likod ng paglago ni Eala |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-tagapagsanayes-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coach2&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=‘Work never stops’ habang naghahanda si Alex Eala para kay Iga Swiatek |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  

Si Alexandro &quot;Sandro&quot; Viaene ang naging pangunahing tagapagsanay niya bago ang 2025 season. Siya ang namahala sa kanyang pre‑season training at gumabay sa kanyang pagsubok na makapasok sa Australian Open, na may metodolohiyang nakatuon sa istrukturadong paghahanda at kondisyon para sa mga pangangailangan ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan noong 2025 Miami Open. Inilarawan ni Eala ang kanyang partisipasyon bilang isang &quot;biyaya,&quot; binanggit ang kanyang karanasan sa pag-tagapagsanay kay Rafael Nadal bilang mahalaga sa kanyang pag-unlad, lalo na sa disiplina at kakayahang umangkop.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Ibinahagi ni Alex Eala kung ano ang naging karanasan niya na ma-tagapagsanay ni Toni Nadal kamakailan bago ang clay court season |url=https://tennishead.net/alex-eala-shares-what-its-been-like-to-be-tagapagsanayed-by-toni-nadal-recently-ahead-of-the-clay-court-season/ |access-date=April 7, 2026 |website=Tennishead |language=en-GB|last=Kilham|first=Max}}&lt;/ref&gt;  

Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang medical fitness tagapagsanay mula sa Rafa Nadal Academy, na namahala sa kanyang kondisyon bago ang laban niya sa Wimbledon 2026 laban kay Iga Świątek.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Ang paboritong pagkaing nagbibigay-ginhawa (''comfort food'') ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], at mas gusto niya ang [[matcha]] kaysa [[kape]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |access-date=31 Marso 2026 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |language=en}}&lt;/ref&gt; Nagsasalita siya ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Kastila|Kastila]], at [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at ang paborito niyang torneo ay ang [[Mga Kampeonatong Wimbledon|Wimbledon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si [[Maria Sharapova]] bilang isa sa kanyang mga impluwensiya, at nagsanay siya kasama sina [[Rafael Nadal]] at ang kanyang kapatid na si Miko.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang pambihirang pag-usbong sa Miami Open ng 2025 ay nagtatag sa kanya bilang isa sa mga pinakatanyag na atleta ng Pilipinas, na nagbunsod ng paghahambing sa kanya kay [[Manny Pacquiao]]. Sa pakikipag-usap niya sa mga tagahanga sa wikang Tagalog, nakatulong siya sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa mga Pilipino sa loob at labas ng bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>1847mgsjd67z7cdoc12fei89bwj5vd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215876</id>
      <parentid>2215874</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Masyadong kahawig sa English ang pagkakasulat ng ilang bahagi ng wiki. Ayon sa admin, dapat ang TL ay hindi lang simpleng word-for-word translation mula sa kabila. */</comment>
      <origin>2215876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36475" sha1="3ju8pv9yuqwpr6c94n114m9mz69yiab" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Si Eala ay nakipagtrabaho sa ilang mga tagapagsanay sa kanyang karera, marami sa kanila ay kaugnay ng Rafa Nadal Academy.  

Si Daniel Gomez ang nag-tagapagsanay kay Eala noong kanyang mga unang taon. Ang kanyang pagtuturo ay nakatuon sa konsistensi, mental na pokus, at pisikal na kondisyon, na nagsilbing pundasyon para sa paglipat niya sa propesyonal na sirkito.&lt;ref name=&quot;coach0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Sino ang tagapagsanay ni Alexandra Eala? Lahat ng Dapat Mong Malaman Tungkol sa Mentor ng WTA Icon |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-tagapagsanay-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Si Joan Bosch ay kabilang sa kanyang mga unang mentor sa akademya. Sinamahan niya si Eala sa kanyang pag-abot sa semifinals ng 2025 Miami Open at kalaunan sa Wimbledon 2026, kung saan binigyang-diin niya ang kahalagahan ng disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay sa Grand Slam competition.&lt;ref name=&quot;coach1&quot;&gt;{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Mga banyagang tagapagsanay sa likod ng paglago ni Eala |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-tagapagsanayes-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coach2&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=‘Work never stops’ habang naghahanda si Alex Eala para kay Iga Swiatek |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  

Si Alexandro &quot;Sandro&quot; Viaene ang naging pangunahing tagapagsanay niya bago ang 2025 season. Siya ang namahala sa kanyang pre‑season training at gumabay sa kanyang pagsubok na makapasok sa Australian Open, na may metodolohiyang nakatuon sa istrukturadong paghahanda at kondisyon para sa mga pangangailangan ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan noong 2025 Miami Open. Inilarawan ni Eala ang kanyang partisipasyon bilang isang &quot;biyaya,&quot; binanggit ang kanyang karanasan sa pag-tagapagsanay kay Rafael Nadal bilang mahalaga sa kanyang pag-unlad, lalo na sa disiplina at kakayahang umangkop.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Ibinahagi ni Alex Eala kung ano ang naging karanasan niya na ma-tagapagsanay ni Toni Nadal kamakailan bago ang clay court season |url=https://tennishead.net/alex-eala-shares-what-its-been-like-to-be-tagapagsanayed-by-toni-nadal-recently-ahead-of-the-clay-court-season/ |access-date=April 7, 2026 |website=Tennishead |language=en-GB|last=Kilham|first=Max}}&lt;/ref&gt;  

Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang medical fitness tagapagsanay mula sa Rafa Nadal Academy, na namahala sa kanyang kondisyon bago ang laban niya sa Wimbledon 2026 laban kay Iga Świątek.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
Si Eala ay nakatanggap ng maraming pagkilala sa loob at labas ng bansa, kabilang ang pagkilala ng Philippine Sportswriters Association na walong ulit na pinarangalan (2019–2026) dahil sa kanyang mga &quot;natatanging&quot; tagumpay sa tenis sa taunang Gawad PSA (PSA Annual Awards).&lt;ref&gt;Sipi para sa Taunang Gawad PSA ni Eala:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=Pebrero 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |language=en |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Marso 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=Oktubre 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=Mayo 7, 2023}}
* {{Cite news |date=Pebrero 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Pebrero 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |language=en |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Enero 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |date=Oktubre 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=Oktubre 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Pebrero 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=Pebrero 17, 2026}}&lt;/ref&gt; Isinama siya ng Asyang Tatler sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya noong 2021.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date= |title=Tatler Asia's Most Influential: Philippines |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021 |access-date=Oktubre 20, 2025 |magazine=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginawaran siya ng Mga Gantimpalang Tanglaw ng [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas|Embahada ng Pilipinas]] sa [[Madrid]] noong 2025 bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Castillejo |first=Dyan |date=Abril 28, 2025 |title=Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain |language=en |work=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/4/28/tennis-alex-eala-honored-by-ph-ambassador-to-spain-1257 |url-status=live |access-date=Abril 28, 2025 |archive-url= |archive-date=}}&lt;/ref&gt; Kinilala rin siya ng Asyang Forbes sa kanilang talang Tatlongpung na Wala Pang Tatlumpung Taong Gulang na mga ikono sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Watson |first=Rana Wehbe |date=Mayo 27, 2026 |title=30 Under 30 Asia’s Next Icons: The Gen Z Athletes And Music Artists Rewriting The Playbook |language=en |work=Forbes Asia |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2026/05/27/30-under-30-asias-next-icons-the-gen-z-athletes-and-music-artists-rewriting-the-playbook/ |access-date=Mayo 27, 2026}}&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>3ju8pv9yuqwpr6c94n114m9mz69yiab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215877</id>
      <parentid>2215876</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga parangal */</comment>
      <origin>2215877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32952" sha1="8qqk4xuvpcxyq066qb4eor6i9bxgo9j" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Si Eala ay nakipagtrabaho sa ilang mga tagapagsanay sa kanyang karera, marami sa kanila ay kaugnay ng Rafa Nadal Academy.  

Si Daniel Gomez ang nag-tagapagsanay kay Eala noong kanyang mga unang taon. Ang kanyang pagtuturo ay nakatuon sa konsistensi, mental na pokus, at pisikal na kondisyon, na nagsilbing pundasyon para sa paglipat niya sa propesyonal na sirkito.&lt;ref name=&quot;coach0&quot;&gt;{{Cite web |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Sino ang tagapagsanay ni Alexandra Eala? Lahat ng Dapat Mong Malaman Tungkol sa Mentor ng WTA Icon |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-tagapagsanay-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Si Joan Bosch ay kabilang sa kanyang mga unang mentor sa akademya. Sinamahan niya si Eala sa kanyang pag-abot sa semifinals ng 2025 Miami Open at kalaunan sa Wimbledon 2026, kung saan binigyang-diin niya ang kahalagahan ng disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay sa Grand Slam competition.&lt;ref name=&quot;coach1&quot;&gt;{{Cite web |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Mga banyagang tagapagsanay sa likod ng paglago ni Eala |url=https://mb.com.ph//2025/06/28/foreign-tagapagsanayes-behind-ealas-growth |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;coach2&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=‘Work never stops’ habang naghahanda si Alex Eala para kay Iga Swiatek |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  

Si Alexandro &quot;Sandro&quot; Viaene ang naging pangunahing tagapagsanay niya bago ang 2025 season. Siya ang namahala sa kanyang pre‑season training at gumabay sa kanyang pagsubok na makapasok sa Australian Open, na may metodolohiyang nakatuon sa istrukturadong paghahanda at kondisyon para sa mga pangangailangan ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan noong 2025 Miami Open. Inilarawan ni Eala ang kanyang partisipasyon bilang isang &quot;biyaya,&quot; binanggit ang kanyang karanasan sa pag-tagapagsanay kay Rafael Nadal bilang mahalaga sa kanyang pag-unlad, lalo na sa disiplina at kakayahang umangkop.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Ibinahagi ni Alex Eala kung ano ang naging karanasan niya na ma-tagapagsanay ni Toni Nadal kamakailan bago ang clay court season |url=https://tennishead.net/alex-eala-shares-what-its-been-like-to-be-tagapagsanayed-by-toni-nadal-recently-ahead-of-the-clay-court-season/ |access-date=April 7, 2026 |website=Tennishead |language=en-GB|last=Kilham|first=Max}}&lt;/ref&gt;  

Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang medical fitness tagapagsanay mula sa Rafa Nadal Academy, na namahala sa kanyang kondisyon bago ang laban niya sa Wimbledon 2026 laban kay Iga Świątek.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>8qqk4xuvpcxyq066qb4eor6i9bxgo9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215878</id>
      <parentid>2215877</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga tagapagsanay */</comment>
      <origin>2215878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30715" sha1="i13tiktszd36l7cso3y13rhk2l47fy1" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si  Eala ay kilala bilang isang agresibong ''baseliner'' (manlalaro sa likod ng korte) na gumagamit ng kanyang ''forehand'' (harapang palo) at matatag na dalawahang kamay na ''backhand'' (likurang palo) upang kontrolin ang mga palitan,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; habang ang kaliwang kamay na ''topspin'' (paakyat na ikot) ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim. Bagaman mahusay ang kanyang larong pagbabalik at pagganap sa ''hard court'' (o palaruang matigas), nananatiling kahinaan ang kanyang ''serve'' na kulang sa bilis at pagbabago.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakamit na niya ang makasaysayang tagumpay bilang unang Pilipino sa WTA 1000 ''semis'' at tinalo ang tatlong pangunahing kampeon sa Miami Open ng 2025, ngunit binibigyang-diin ng mga eksperto at dating propesyonal sa larangan ng tenis na ang pagpapaayos ng kanyang ''serve'', sa bilis at taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng kanyang pisikal na kondisyon ang susi sa kanyang pangmatagalang tagumpay.

Itinampok nina dating mga propesyonal na manlalaro ng tenis na sina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan para sa higit na lakas, pagiging maaasahan, at pagkakaiba-iba sa kanyang ''serve'', kasabay ng mas mahusay na pangangatawan at kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang karera, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang ilang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto.  

Noong mga unang taon, tinuruan siya ni Daniel Gomez na nagbigay-diin sa konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;  
Kasunod nito, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  
Si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training bago ang 2025 season.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  
Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;  
Nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, para sa Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Alex Eala ay gumamit ng iba’t ibang henerasyon ng raket na Babolat Pure Aero sa iba't ibang yugto ng kanyang karera. Noong kabataan pa niya, sumabak siya sa Les Petit As gamit ang Pure Aero 2016, isang [[raketa]] na kilala sa mas matigas na pakiramdam at mas bukas na ayos ng kuwerdas, na nagbibigay ng mas malakas na kapit sa bola, mas mataas na anggulo ng paglunsad  ng bola mula sa raketa{{Efn|1=Ang &quot;launch angle&quot; ay sinusukat laban sa isang pahalang na linya sa court. Positibo ito kapag ang anggulo ay nasa itaas ng linya, at negatibo kapag nasa ibaba. Kapag pareho ang iba pang kondisyon ng tira, ang raket na may mas mataas na power potential ay tatama sa bola nang mas mabilis at may mas mababang launch angle. Ang mas mahinang raket ay maglalabas ng bola sa mas mataas na anggulo. Posibleng magbawi ang dalawang epekto at mapunta ang bola sa parehong lugar. Posible rin na mas malakas ang isang epekto kaysa sa isa — halimbawa, ang mas mahinang raket (mas mababang launch speed) ay puwedeng mag-launch sa mas mataas na anggulo at kahit mas lumayo ang bagsak. Kaya minsan nakakalito pag pinag-uusapan ang power. Pero ang power ay tumutukoy sa bilis, hindi sa layo. Sa kabutihang-palad, sa karamihan ng panahon, ang mas malakas na raket ay tumatama nang mas mabilis at mas malayo, bagama’t hindi palaging mas malayo.

https://twu.tennis-warehouse.com/learning_center/trajectory_info.php}}, at mas mabilis na pag-ikot, ngunit may mas mababang kontrol. Nang manalo siya sa 2022 US Open Juniors, gumamit naman siya ng 2019 na bersyon ng Pure Aero, na bahagyang mas malambot ang pakiramdam ngunit nanatiling bukas pa rin ang huwaran ng kuwerdas.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=2025-03-27 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Noong 2023, madalas siyang inilalarawan na gumagamit ng Pure Aero (2023), na malamang ay naka-kuwerdas gamit ang Babolat RPM Blast. Ang henerasyong ito ay nagpakilala ng NF²-Tech na may mga hiblang lino upang mabawasan ang panginginig at mapabuti ang ginhawa. Ang pinakamahalagang pagbabago kumpara sa mga naunang modelo ay ang mas siksik na pattern ng kuwerdas, na nagbigay ng mas matigas na string bed at mas malaking kontrol. Tulad ng ibang propesyonal na manlalaro, gumagamit pa rin siya ng lumang molde ng frame mula 2016 at pininturahan lamang ito ng kosmetikong disenyo ng 2023.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ang Pure Aero 2023 ay may 645 cm² na laki ng ulo, 68.58 cm na haba, 300 g na bigat na hindi naka-kuwerdas, 32.0 cm na balanse, 318 g na swingweight, 23/26/23 mm na lapad ng beam, at 65 RA na katigasan. Ang 16×19 na pattern ng kuwerdas nito ay mas siksik kaysa sa mga naunang bersyon, na nagbibigay sa mga manlalaro ng mas malaking kumpiyansa na umatake nang agresibo nang hindi lumalabas ang bola sa korte.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

Ipinapakita ng mga independiyenteng pagsusuri ang ebolusyon ng raketa:
* Ang Tennis Warehouse ay naglarawan sa Pure Aero 2023 bilang mas mapagpatawad at mas kontrolado, na may mas madaling pagmamaniobra at mas pinahusay na katumpakan dahil sa muling idinisenyong puwang ng kuwerdas. Pinuri ng mga playtester ang kakayahan nitong lumikha ng spin at ang “madaling gamitin” na paghawak, bagaman napansin nila ang bahagyang mas kaunting dagdag na lakas kumpara sa mga naunang bersyon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Babolat Pure Aero 2023 Racquet Review - Tennis Warehouse |url=https://www.tennis-warehouse.com/learning_center/racquet_reviews/BAROreview.html |access-date=2026-06-27 |website=www.tennis-warehouse.com}}&lt;/ref&gt;
* Binigyang-diin ng Tennisnerd ang mas siksik na string bed na nagbigay ng mas mahusay na kontrol at konsistensya, habang nagbabala na ang paggamit ng matitigas na poly strings sa mataas na tension ay maaaring magdulot ng pananakit ng braso. Kinilala rin ang NF² flax inserts sa pagpapahusay ng pakiramdam, at inihambing ang raket sa mga Aero Pro Drive models mula 2010 hanggang 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* Ang Mijnracket ay nag-ulat na ang raket ay nagbigay ng kontroladong lakas sa baseline at ikot (RPM) na may pinahusay na pakiramdam at dampening. Napansin ng reviewer ang mas mataas na launch angle na nangangailangan ng pagbabago sa grip, epektibong performance sa serve, at pangkalahatang pagkakahawig sa Aero Pro Drive 2013.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-18 |title=Babolat Pure Aero 2023 tested |url=https://mijnracket.nl/en/blogs/news/babolat-pure-aero-2023-getest |access-date=2026-06-27 |website=Mijnracket |language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa kabuuan, ipinapakita ng kasaysayan ng raket ni Eala ang paglipat mula sa hilaw na spin at lakas ng mga naunang Pure Aero patungo sa mas kontrolado at mas dampened na tugon ng modelong 2023, na kaayon ng pag-unlad niya tungo sa mas tiyak at mas matured na istilo ng paglalaro.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;

== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>i13tiktszd36l7cso3y13rhk2l47fy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215879</id>
      <parentid>2215878</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Estilo ng paglalaro */</comment>
      <origin>2215879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25328" sha1="jhkoqr455fs9gvkxjlz2oimmk5gfzox" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Nakatrabaho ni Eala ang ilang coach mula sa Rafa Nadal Academy.  
- Daniel Gomez: nagturo ng konsistensi at kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;  
- Joan Bosch: kasama sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  
- Sandro Viaene: namahala sa pre‑season training bago ang 2025.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  
- Toni Nadal: sumali sa koponan noong Miami Open 2025.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt;  
- Lluc Bauzá: fitness coach para sa Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>jhkoqr455fs9gvkxjlz2oimmk5gfzox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215880</id>
      <parentid>2215879</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga tagapagsanay */</comment>
      <origin>2215880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25737" sha1="3bx1pl6y0wx2jyihkeehlr5pg7wxl7u" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=**Pagbigkas sa Filipino:** /ɛˈjalɐ/  
- **/ɛ/** = **eh** gaya sa *ehersisyo*  
- **/ˈja/** = **ya** na may diin, gaya sa *yakap*  
- **/l/** = **l** gaya sa *liwanag*  
- **/ɐ/** = **uh/ah** na maikli, gaya sa hulíng tunog ng *bata*  
- Binibigkas bilang **eh-YA-lah**}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod ng Quezon]]) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng [[Tennis|tenis]]. Naabot niya ang pinakamataas na puwesto sa kanyang karera sa isahan (''singles''), bilang ika-29 sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, na naging dahilan upang siya ang pinakamataas na nirangguhang Pilipina sa kasaysayan ng Paligsahang WTA.

Nagwagi siya ng mga titulong dyunyor na ''Grand Slam'': dalawahan sa Australian Open ng 2020 at French Open ng 2021, at isahan sa US Open ng 2022.

Mayroon siyang limang pangisahan at tatlong pangdalawahan na titulo sa circuitong ITF, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa WTA 1000 Miami Open, final sa WTA 250 Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 na kampeonato sa Guadalajara Open 2025 at Birmingham Open 2026.

Nagsimula si Eala sa Grand Slam noong 2023. Sa isahan, nag-qualify siya noong 2023–2024, at nakapasok sa main draw noong 2025–2026. Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na rawnd ng Wimbledon noong 2026. Sa dalawahan, umabot siya sa ikalawang rawnd ng French Open noong 2025.

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>3bx1pl6y0wx2jyihkeehlr5pg7wxl7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215881</id>
      <parentid>2215880</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25146" sha1="h3c6zwh0uqr4uxghlpdc0mt5fne60vz" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-29 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}


== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>h3c6zwh0uqr4uxghlpdc0mt5fne60vz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215882</id>
      <parentid>2215881</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>Kailan i sulat itong article para iba ang dating sa English Wikipedia, kung hindi dapat tayo mag attribute ng mga hinango sa kabila...

Pasensilya na

TAbilay</comment>
      <origin>2215882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25144" sha1="9j3qgpxrjz5m3vr7dz02i22ssivb4eq" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-29 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1985|Palaro ng Timog Silangang Asya ng 1985]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating tagapangulo ng Komisyon sa Isports ng Pilipinas at komisyoner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=Agosto 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=Nobyembre 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt; at ang tagadisenyo ng moda na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State Nittany Lions mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=Marso 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=Gulf News |date=Agosto 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=Agosto 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at Colegio San Agustin sa [[Makati]], bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Manacor, [[Espanya]], kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Disyembre 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>9j3qgpxrjz5m3vr7dz02i22ssivb4eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215883</id>
      <parentid>2215882</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Maagang yugto ng buhay */</comment>
      <origin>2215883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23659" sha1="0m2eesy9wp91rnw4l3hld8xd6505g8w" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-29 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Alexandra Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadalb bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>0m2eesy9wp91rnw4l3hld8xd6505g8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215884</id>
      <parentid>2215883</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T23:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pansariling buhay */</comment>
      <origin>2215884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23648" sha1="5qicggkxcfcogemq1ajwgvopizjm0hp" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-29 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Marso 16, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 29 (ika  16 ng Marso, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 32  (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 29 ng Hunyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadal bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>5qicggkxcfcogemq1ajwgvopizjm0hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215899</id>
      <parentid>2215884</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:09:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Infobox */</comment>
      <origin>2215899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23647" sha1="djw6g1vkrgd0ptvsdruhlo14btwbcyj" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong  ulyo163 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 126 (ika 29 ng Hunyo, 2026)
|updated                 = ika 13 ng Hulyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadal bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>djw6g1vkrgd0ptvsdruhlo14btwbcyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215900</id>
      <parentid>2215899</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23647" sha1="460fcontdg2cr1jnrdblgto2vt9f0bo" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong  ulyo163 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 130 (ika 13 ng Hulyo, 2026)
|updated                 = ika 13 ng Hulyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}
== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadal bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>460fcontdg2cr1jnrdblgto2vt9f0bo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215902</id>
      <parentid>2215900</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T03:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2215902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23648" sha1="r1k4ab6fseup587q7vnw85xbkd8p837" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 130 (ika 13 ng Hulyo, 2026)
|updated                 = ika 13 ng Hulyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadal bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>r1k4ab6fseup587q7vnw85xbkd8p837</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215917</id>
      <parentid>2215902</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Career High</comment>
      <origin>2215917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24463" sha1="0b9rug0v377z1wmb6bft4kloo825h4e" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.&lt;ref name=&quot;NewCareerHigh&quot;&gt;{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph//2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,235,123
|singlesrecord           = {{tennis record|won=221|lost=134}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=48}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 130 (ika 13 ng Hulyo, 2026)
|updated                 = ika 13 ng Hulyo, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.&lt;ref name=&quot;NewCareerHigh2&quot;&gt;{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph//2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadal bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>0b9rug0v377z1wmb6bft4kloo825h4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215918</id>
      <parentid>2215917</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T07:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kahon ng Impormasyon (Pagbabago noong Hulyo 13, 2026) */</comment>
      <origin>2215918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24456" sha1="efkaeouz0rz5xwpq1n5o9puxjli0yt5" xml:space="preserve">Si '''Alexandra &quot;Alex&quot; Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.&lt;ref name=&quot;NewCareerHigh&quot;&gt;{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph//2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships.

Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026.

{{Infobox tennis biography
|name                    = Alexandra Eala
|image                   = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg
|image_upright           = .8
|caption                 = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]]
|fullname                = Alexandra Maniego Eala
|country                 = {{PHI}}
|birth_date              = {{birth date and age|2005|5|23}} 
|birth_place             = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas
|height                  = {{height|m=1.75}}
|turnedpro               = Marso 2020
|plays                   = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'')
|coach                   = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan)
|careerprizemoney        = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,269,015
|singlesrecord           = {{tennis record|won=224|lost=135}}
|singlestitles           = 2 WTA 125, 5 ITF 
|highestsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026) 
|currentsinglesranking   = Blg. 28 (ika  13 ng Hulyo, 2026)
|doublesrecord           = {{tennis record|won=49|lost=49}}
|doublestitles           = 3 ITF
|highestdoublesranking   = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026)
|currentdoublesranking   = Blg. 130 (ika 13 ng Hulyo, 2026)
|updated                 = Hulyo 13, 2026
|AustralianOpenresult    = 1R (2026)
|FrenchOpenresult        = 1R (2025,2026)
|Wimbledonresult         = 4R (2026)
|USOpenresult            = 2R (2025)
|AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026)
|FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025)
|WimbledonDoublesresult  = 1R (2025, 2026)
| medaltemplates-expand = no
| medaltemplates =
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}}
{{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }}
{{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }}
{{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }}
{{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}}
{{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }}
{{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}}
}}

== Maagang yugto ng buhay ==
Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985.  

Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng paglalaro ==
Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga tagapagsanay ===
Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt;  

Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda.&lt;ref name=&quot;coach1&quot; /&gt; Noong Miami Open 2025, sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.&lt;ref name=&quot;coach0&quot; /&gt; Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.&lt;ref name=&quot;coach2&quot; /&gt;

=== Kagamitan ===
Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.&lt;ref name=&quot;:Babolat0&quot; /&gt;  

Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eriksson |first=Jonas |date=2022-08-03 |title=Babolat Pure Aero 2023 Review |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/racquet-reviews/babolat-pure-aero-2023-review/27564 |access-date=2026-06-27 |website=Tennisnerd.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== Karera ==
=== Dyunyor ===
Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}&lt;/ref&gt; Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-priska-nugroho-australian-open-girls-doubles-title}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}&lt;/ref&gt; at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}&lt;/ref&gt;

=== Propesyonal na karera ===
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.&lt;ref name=&quot;NewCareerHigh2&quot;&gt;{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph//2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Ibang larangan ==
=== Pambansang koponan ===
Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga isponsorsip ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}&lt;/ref&gt; bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Pansariling buhay ===
Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Itinuturing niya si Maria Sharapova at  Rafael Nadal bilang impluwensiya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
[[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]]
=== Mga pagkilala ===
Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.&lt;ref&gt;Dioquino, Delfin. &quot;Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise.&quot; Rappler. Pebrero 17, 2026.&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.&lt;ref&gt;&quot;Tatler Asia's Most Influential: Philippines.&quot; Tatler Asia. 2021.&lt;/ref&gt; Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.&lt;ref&gt;Castillejo, Dyan. &quot;Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain.&quot; ABS-CBN. Abril 28, 2025.&lt;/ref&gt; Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang &quot;30 Under 30 Asia&quot; para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.&lt;ref&gt;Watson, Rana Wehbe. &quot;30 Under 30 Asia’s Next Icons.&quot; Forbes Asia. Mayo 27, 2026.&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
=== Mga torneyong sinalihan ni Eala ===
Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{noteslist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
* [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal  ni Alex Eala sa Instagram]
* [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala]
* [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala]
* [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]
* [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)]

{{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}}
[[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]]</text>
      <sha1>efkaeouz0rz5xwpq1n5o9puxjli0yt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zenith Foods Corporation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337036</id>
    <redirect title="Jollibee" />
    <revision>
      <id>2215830</id>
      <parentid>2214772</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil hindi na-establish and notabilidad</comment>
      <origin>2215830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="g6ps239a1cdc0brafv0p0lv40n11z8f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Jollibee]]</text>
      <sha1>g6ps239a1cdc0brafv0p0lv40n11z8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>GenOSI, Inc.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338419</id>
    <redirect title="McDonald&#039;s" />
    <revision>
      <id>2215831</id>
      <parentid>2214767</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T14:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil hindi na-establish and notabilidad</comment>
      <origin>2215831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="8dbx2gswvpbffzc9k2n21q0k2rd465b" xml:space="preserve">#REDIRECT [[McDonald's]]</text>
      <sha1>8dbx2gswvpbffzc9k2n21q0k2rd465b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:Tabilay/Sandbox</title>
    <ns>2</ns>
    <id>338733</id>
    <revision>
      <id>2215844</id>
      <parentid>2214756</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12736" sha1="n12epy7gf36ugaicdnjg8rijjy2alwu" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===
==== 2020 ====

===== '''Isahan''' =====
[[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]]
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng ITF sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>n12epy7gf36ugaicdnjg8rijjy2alwu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215845</id>
      <parentid>2215844</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12526" sha1="le7dbctrwiso0mn0qu7co14nhmubf0q" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>le7dbctrwiso0mn0qu7co14nhmubf0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215846</id>
      <parentid>2215845</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12538" sha1="fybunntmrrllr3qg8q125fh1e1yujb4" xml:space="preserve">== Propesyonal na karera ==

=== 2020 ===
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, unang sumabak si Eala sa Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>fybunntmrrllr3qg8q125fh1e1yujb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215848</id>
      <parentid>2215846</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12499" sha1="bc53seryna1xw57dq5asd5ytn0ftm23" xml:space="preserve">== Propesyonal na karera ==

=== 2020 ===
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>bc53seryna1xw57dq5asd5ytn0ftm23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215849</id>
      <parentid>2215848</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2020 */</comment>
      <origin>2215849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12501" sha1="hajgy3uuxyjgmqq69iujtnfhum8qwz4" xml:space="preserve">== Propesyonal na karera ==

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>hajgy3uuxyjgmqq69iujtnfhum8qwz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215850</id>
      <parentid>2215849</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12503" sha1="2riw6o9aym7886edeinhhgzbmc77mvc" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====

===== '''Isahan''' =====
Sa WTA, lumahok siya sa Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa WTA, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>2riw6o9aym7886edeinhhgzbmc77mvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215851</id>
      <parentid>2215850</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12461" sha1="czh0sg6oqkodyt036hc19qdz9t59n9o" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>czh0sg6oqkodyt036hc19qdz9t59n9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215852</id>
      <parentid>2215851</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2020 */</comment>
      <origin>2215852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12491" sha1="i0leyefhmqf1t54cysfeobo8k1eg25l" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====

===== '''Isahan''' =====
Lumahok siya sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>i0leyefhmqf1t54cysfeobo8k1eg25l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215853</id>
      <parentid>2215852</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2023 */</comment>
      <origin>2215853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12444" sha1="23v5ctvvxgpjwggcsf8sdd1xvolljww" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;  

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>23v5ctvvxgpjwggcsf8sdd1xvolljww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215854</id>
      <parentid>2215853</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12370" sha1="6un5zd1judauq9warzpl5uo8om0w4xl" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>6un5zd1judauq9warzpl5uo8om0w4xl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215855</id>
      <parentid>2215854</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2023 */</comment>
      <origin>2215855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12385" sha1="c6oy40not4xl2t2fcmgoejzi8wwaa72" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====

===== '''Isahan''' =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>c6oy40not4xl2t2fcmgoejzi8wwaa72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215856</id>
      <parentid>2215855</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2025 = */</comment>
      <origin>2215856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12328" sha1="5a0h4ydd99eibbfoqzckjivbezz7k84" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
===== '''Isahan''' =====
Sinimulan ni Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, umabot sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya ni Paolini&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

===== '''Dalawahan''' =====
Sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa quarterfinals ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;  Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5a0h4ydd99eibbfoqzckjivbezz7k84</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215857</id>
      <parentid>2215856</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11956" sha1="7mozdvf99t7xvru2q3bsfw9c19j6f2x" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na palaruan, maliban sa W60 Chiasso na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 =====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7mozdvf99t7xvru2q3bsfw9c19j6f2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215858</id>
      <parentid>2215857</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2023 */</comment>
      <origin>2215858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11851" sha1="3pe17ct53pbo7a5go4np40ftesr5xnm" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 =====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 =====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3pe17ct53pbo7a5go4np40ftesr5xnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215859</id>
      <parentid>2215858</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11850" sha1="eg5vzcbdoud733fs7707y4bk7hwyuh3" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 =====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>eg5vzcbdoud733fs7707y4bk7hwyuh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215860</id>
      <parentid>2215859</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11849" sha1="178o3pz4erlk84t6kt3p5kfj7dtl0jw" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>178o3pz4erlk84t6kt3p5kfj7dtl0jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215862</id>
      <parentid>2215860</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* A */</comment>
      <origin>2215862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11855" sha1="293rj5pbdbytbhxzfhuicpebe7kabgb" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

= A =
==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025 ====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>293rj5pbdbytbhxzfhuicpebe7kabgb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215863</id>
      <parentid>2215862</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* B */</comment>
      <origin>2215863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11861" sha1="3il310cz0jheksbvf3zib8h54xocgio" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

= A =
==== 2023 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250. Lumaban din siya bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa sirkitong ITF, nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa W15 Yecla at kasunod sa W25 Roehampton.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakarating siya sa ''final'' ng W25 Aldershot at W40 Petange; sa ''semifinal'' ng W100 Vitoria-Gasteiz at W60 Nantes; at sa ''quarterfinal'' ng W60 Barcelona at W100 Tokyo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa mga torneo ng ITF at WTA.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Umabot siya sa apat na ''semifinal'' (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange) at apat na ''quarterfinal'' (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow). Nakarating din siya sa ilang pangalawang yugto kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2024 ====
Noong 2024, hindi nakalusot si Alexandra Eala sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam'' (Australian Open, French Open, Wimbledon, US Open). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa WTA Tour, umabot siya sa ikalawang yugto ng Miami 1000, ngunit natalo sa unang yugto ng Madrid 1000, Wuhan 1000, Guadalajara 500, Abu Dhabi 500, at sa pagpapakuwalipika ng Ningbo 500. Nabigo rin sa pagpapakuwalipika ng Nottingham 250, at sa unang yugto ng Guangzhou 250 at Jiangxi 250. Bukod sa ''semifinal'' sa Canberra 125, umabot siya sa ikalawang yugto ng Oeiras 125 at Guadalajara 125, ngunit natalo sa unang yugto ng Makarska 125 at Warsaw 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W100 Dubai at W50 Indore, at sa ''quarterfinal'' ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang resulta sa ''semifinal'' ng Canberra 125. Nagtala rin siya ng limang ''quarterfinal'': sa Ningbo 500, Warsaw 125, Guadalajara 125, W100 Dubai, at W75 Porto 3.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa W50 Pune, sinundan ng magkasunod na panalo sa W75 Croissy-Beaubourg at W100 Vitoria-Gasteiz—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W75 Trnava.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Bukod dito, nagtapos siya sa unang yugto ng Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

= B =
==== 2025 ====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>3il310cz0jheksbvf3zib8h54xocgio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215864</id>
      <parentid>2215863</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2023–2024 */</comment>
      <origin>2215864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10502" sha1="ea1taqn63kstx4qfz6lsef6ridq08vp" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

= B =
==== 2025 ====
Noong 2025, ang pinakamalaking tagumpay ni Alexandra Eala ay sa Miami 1000, kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Sa damuhan, nakarating siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250. Sa US Open, nakamit niya ang unang panalo sa ''main draw'' at umabot sa ikalawang yugto. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: ''quarterfinal'' sa São Paulo 250, Ilkley 125, at Suzhou 125; ''semifinal'' sa Jingshan 125 at Canberra 125. Umabot siya sa pangalawang yugto ng Madrid 1000, Hong Kong 250, Mumbai 125, at Oeiras 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo siya sa unang yugto ng French Open, Wimbledon, at Australian Open (sa pagpapakuwalipika). Nabigo rin sa unang yugto ng Rome 1000, Montreal 1000, at sa pagpapakuwalipika ng Wuhan 1000. Natalo siya sa unang yugto ng Nottingham 250, Singapore 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Birmingham 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 Bengaluru, W75 Trnava 1, at W75 Trnava 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, lumahok siya sa iba’t ibang antas ng WTA Tour.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa Guangzhou 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng Italian 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng French Open, at natalo sa unang yugto ng Wimbledon.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa Birmingham 250 at Hong Kong 250, kapwa nagtapos sa unang yugto. Sa mga naghahamon, nakapaglaro siya sa Mumbai 125 at Oeiras 125, na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2026 ====
Sinimulan ni Alexandra Eala ang kanyang 2026 ''season'' sa Auckland 250, kung saan umabot siya sa ''semifinal''. Nabigo siya sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Philippines 125, nakapasok siya sa ''quarterfinal''. Umabot din siya sa ''quarterfinal'' ng Abu Dhabi 1000, Dubai 1000, at ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa Europa, nakarating siya sa ikalawang yugto ng Linz 500, unang yugto ng Stuttgart 500, ikalawang yugto ng Madrid 1000, ikatlong yugto ng Rome 1000, at unang rawnd ng Strasbourg 500. Sa French Open, natalo siya sa unang rawnd.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham. Pagkaraan nito, nabigo siya sa ikalawang yugto ng Queen's Club 500.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Berlin 500, bilang wild card, umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang ilang seeded players, ngunit natalo sa kalaunang kampeon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 21, 2026 |title=Alex Eala's Berlin Open campaign ends in loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/21/alex-eala-s-berlin-open-campaign-ends-in-loss-to-linda-noskov-0118 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos, nagtamo siya ng maagang pagkatalo sa unang round ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maagang nabigo si Eala sa Bad Homburg matapos matalo kay Mertens |url=https://www.spin.ph/tennis/eala-drops-out-of-bad-homburg-early-after-falling-to-mertens-a6035-20260623 |access-date=Hunyo 22, 2026 |website=Spin.ph |language=tl |date=Hunyo 22, 2026 |last=Reyes |first=Kate}}&lt;/ref&gt; Nang talunin niya ang kampeon ng 2025 na si Świątek, nakarating siya sa ikaapat na round ng Wimbledon kung saan natalo siya kay Paolini.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Natapos ang kampanya ni Alex Eala sa Wimbledon matapos matalo kay Paolini ng Italya |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/6/tennis-alex-eala-s-wimbledon-campaign-ends-with-loss-to-italy-s-paolini-2300 |access-date=July 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa dalawahan, sa Auckland 250, nakipagtambal si Eala kay Jović at umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=Enero 9, 2026|access-date=Enero 9, 2026|work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Australian Open, nakipares siya kay Martins ngunit natalo sa unang rawnd.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=Enero 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=Enero 20, 2026 |work=ABS-CBN News|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Abu Dhabi 1000, kasama si Tjen, umabot sila sa ''semifinal''.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=Pebrero 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=Pebrero 6, 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Sönmez, naalis siya sa ikalawang yugto ng Madrid 1000,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026|language=en}}&lt;/ref&gt; at kasama si Baptiste, natalo rin sa unang yugto ng Rome 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa Birmingham 125, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Umabot sila ni Williams sa ''quarterfinal'' ng Bad Homburg 500.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Flores-Colina|first=Celest|date=June 25, 2026|title=Alex Eala-Venus Williams tandem exits Bad Homburg Open doubles|url=https://sports.inquirer.net/683552/alex-eala-venus-williams-tandem-exits-bad-homburg-open-doubles|access-date=June 25, 2026|website=INQUIRER.net|language=en}}&lt;/ref&gt; Kasama si Bartůňková sa Wimbledon, natalo sila sa unang yugto ng dalawahan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 3, 2026 |title=Eala, Bartunkova fall short in Birmingham Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/1/tennis-eala-bartunkova-fall-short-in-birmingham-open-doubles-2000 |access-date=July 3, 2026}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>ea1taqn63kstx4qfz6lsef6ridq08vp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215865</id>
      <parentid>2215864</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2025–2026 */</comment>
      <origin>2215865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5520" sha1="bquz1yvisakgqo6mmwuqhn7fwpfzaib" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;</text>
      <sha1>bquz1yvisakgqo6mmwuqhn7fwpfzaib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215866</id>
      <parentid>2215865</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* A */</comment>
      <origin>2215866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5526" sha1="cjt2xrftm1q5nrdhs81ckd8sjylf145" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

= A =
==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;</text>
      <sha1>cjt2xrftm1q5nrdhs81ckd8sjylf145</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215867</id>
      <parentid>2215866</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* B */</comment>
      <origin>2215867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5533" sha1="cryx9q4r150v2pnqepkhinhr5cdt4xd" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

= B = 
==== 2020 ====
Noong 2020, lumahok si Eala sa limang torneo ng ITF sa kategoryang isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir. Samantala, nagtapos siya sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2021 ====
Noong 2021, unang sumabak si Alexandra Eala sa WTA Miami Open ngunit hindi siya nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa parehong taon, lumahok din siya sa dalawang torneo ng ITF sa dalawahan. Sa W25 Madrid, nakarating siya sa ''quarterfinal'', at sa W25 Platja d’Aro, umabot siya sa ''final''.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2022 ====
Noong 2022, lumahok si Alexandra Eala sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa WTA Miami 1000 at sa pagpapakuwalipika ng Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

Sa ITF, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang ''semifinal'' sa W25 Palma del Río. Nakarating din siya sa ''quarterfinal'' ng pitong torneo, habang dalawang torneo ang nagtapos sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

= A =
==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;</text>
      <sha1>cryx9q4r150v2pnqepkhinhr5cdt4xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215868</id>
      <parentid>2215867</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4823" sha1="dv41ecmo5208hj19z9761ufmc91ov53" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

= A =
==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;</text>
      <sha1>dv41ecmo5208hj19z9761ufmc91ov53</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215869</id>
      <parentid>2215868</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <origin>2215869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4817" sha1="iqx0cg1fe0ghlq1b04ijnreengjdoeu" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;ITFMATCHES&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Enero 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt; Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-04 |title=Eala pinatalsik si Swiatek sa Wimbledon upang lumikha ng bagong kasaysayan para sa Pilipinas |url=https://www.wtatennis.com/news/4530668/eala-dethrones-swiatek-at-wimbledon-to-make-new-history-for-the-philippines |language=en|access-date=2026-07-04|website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt; Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;</text>
      <sha1>iqx0cg1fe0ghlq1b04ijnreengjdoeu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215870</id>
      <parentid>2215869</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2020–2022 */</comment>
      <origin>2215870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="kcx45ywd7zvrh6yj55fwmq5pwhd97ix" xml:space="preserve">=== Propesyonal na karera ===

==== 2020–2022 ====
Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot;&gt;{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2023–2024 ====
Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

==== 2025–2026 ====
Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;

Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;WTAEALAPROF&quot; /&gt;</text>
      <sha1>kcx45ywd7zvrh6yj55fwmq5pwhd97ix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2215871</id>
      <parentid>2215870</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T22:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina</comment>
      <origin>2215871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katalogong Messier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338810</id>
    <revision>
      <id>2215928</id>
      <parentid>2215819</parentid>
      <timestamp>2026-07-13T09:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lolbet101</username>
        <id>163542</id>
      </contributor>
      <comment>Ikaapat na bugso ng pagdaragdag ng mga bagay na Messier. (Fourth wave of adding Messier objects.)</comment>
      <origin>2215928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16057" sha1="3e4fxho63hqjjd604qqmnp77ttxykd2" xml:space="preserve">{{Infobox astronomical survey
| name = Katalogong Messier
| image = All messier objects (numbered).jpg
| caption = Lahat ng mga bagay ng Messier (mula [[Crab Nebula|M1]] hanggang [[Messier 110 (galaksiya)|M110]])
| type = Katalogo ng astronomiya
| namedafter = [[Charles Messier]]
| published = 1774 (paunang bersyon)
}}

Ang '''Katalogong Messier''' (Ingles: ''Messier Catalog'' o ''Messier Catalogue'') ay isang listahan ng 110 malalim na bagay sa kalawakan na pinagsama-sama ng Pranses na astronomong si [[Charles Messier]] noong 1771.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Messier catalog {{!}} Deep-Sky Objects, Nebulae &amp; Galaxies {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Messier-catalog |access-date=2026-07-09 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Charles Messier's Original Catalog of 1771 |url=http://www.messier.seds.org/xtra/history/m-cat71.html |access-date=2026-07-09 |website=www.messier.seds.org}}&lt;/ref&gt;

Noong 1781, umabot na sa 103 ng mga bagay na isinama sa katalogo.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Original Messier Catalog of 1781 |url=http://www.messier.seds.org/xtra/Mcat/mcat1781.html#messier1781 |access-date=2026-07-09 |website=www.messier.seds.org}}&lt;/ref&gt; Kalaunan, pitong bagay ang natuklasan mula sa kaniyang mga tala at obserbasyon ang idinagdag ng mga [[astronomo]]. Kaya, ang makabagong Katalogong Messier ay binubuo ng 110 na bagay.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Lumikha ni Messier ang isang katalogong mga bagay na hindi [[kometa]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Messier Catalog / Catalogue de Messier |url=https://www.datastro.eu/explore/dataset/catalogue-de-messier/information/?disjunctive.objet&amp;disjunctive.mag&amp;disjunctive.english_name_nom_en_anglais&amp;disjunctive.french_name_nom_francais&amp;disjunctive.latin_name_nom_latin&amp;sort=messier |access-date=2026-07-09 |website=www.datastro.eu |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Inilista niya ang mga [[nebula]], [[galaksiya]], at [[kumpol ng bituin]] na hindi gumagalaw sa kalawakan upang maiwasan ang kalituhan habang nagmamasid.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Messier Catalog {{!}} Astronomy and Astrophysics {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/research-starters/astronomy-and-astrophysics/messier-catalog |access-date=2026-07-09 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang Katalogong Messier ay isa sa mga pinakasikat na listahan ng mga bagay na pang-astronomiya. Maraming bagay sa listahan ang tinutukoy ng kanilang mga numero ng Messier. Kasama sa katalogo ang karamihan sa mga bagay na pang-astronomiya sa malalalim na kalangitan na madaling maobserbahan mula sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] ng [[Daigdig]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-03-20 |title=Hubble’s Messier Catalog - NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-messier-catalog/ |access-date=2026-07-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ang katalogong ito ay isa sa mga pinakaginagamit na katalogo ng mga bagay sa kalawakan. Maraming astronomo ang nagsasagawa ng ''Messier marathon'', isang gawain kung saan sinusubukang makita ang lahat ng 110 bagay sa loob lamang ng isang gabi kapag ang mga ito ay nakikita sa kalangitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Messier Marathon |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-resources/messier-marathon/ |website=Sky &amp; Telescope |access-date=2026-07-09}}&lt;/ref&gt;

== Listahan ng mga bagay ng Messier ==

Ang bawat bagay sa katalogo ay binibigyan ng bilang na nagsisimula sa titik '''M'''. Halimbawa, ang '''M1''' ay ang [[Crab Nebula]], ang '''M31''' ay para sa [[Galaksiyang Andromeda]], at iba pa.

Narito ang mga bagay ng Messier:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bilang
! Pangalan
! Larawan
! Uri
! [[Talampad|Konstelasyon]]
! Layo ([[Sinag-taon|Taong-liwanag]])
|-
| [[Nebulang Alimango|M1]]
| Nebulang Alimango ''(Crab Nebula)''
| [[File:Crab Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Labi ng supernoba]]
| [[Taurus (talampad)|Taurus]]
| 6,500
|-
| [[Messier 2|M2]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier 2 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Aquarius (talampad)|Aquarius]]
| 37,500
|-
| [[Messier 3|M3]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier3 - HST - Potw1914a.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Canes Venatici]]
| 33,900
|-
| [[Messier 4|M4]]
| ''Spider Globular Cluster''
| [[File:Globular star cluster Messier 4.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Scorpius (talampad)|Scorpius]]
| 5,500
|-
| [[Messier 5|M5]]
| ''Rose Cluster''
| [[File:Messier 5 - HST.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Serpens (talampad)|Serpens]]
| 24,500
|-
| [[Messier 6|M6]]
| Paru-parong Cluster ''(Butterfly Cluster)''
| [[File:Messier 6 - The Butterfly Cluster (52108702298).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Scorpius (talampad)|Scorpius]]
| 1,600
|-
| [[Messier 7|M7]]
| ''Ptolemy's Cluster''
| [[File:M7, NGC 6475 (noao-m7).tiff|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Scorpius (talampad)|Scorpius]]
| 980
|-
| [[Lagoon Nebula|M8]]
| ''Lagoon Nebula''
| [[File:VST images the Lagoon Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 4,100
|-
| [[Messier 9|M9]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Ophiuchus (talampad)|Ophiuchus]]
| 25,800
|-
| [[Messier 10|M10]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier 10 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Ophiuchus (talampad)|Ophiuchus]]
| 14,300
|-
| [[Messier 11|M11]]
| ''Wild Duck Cluster''
| [[File:The Wild Duck cluster (eso1430a).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Scutum (talampad)|Scutum]]
| 6,200
|-
| [[Messier 12|M12]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M12 Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Ophiuchus (talampad)|Ophiuchus]]
| 16,400
|-
| [[Messier 13|M13]]
| Great Globular Cluster sa Herkules
| [[File:Messier 13 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Herkules (talampad)|Herkules]]
| 25,000
|-
| [[Messier 14|M14]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier 14.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Ophiuchus (talampad)|Ophiuchus]]
| 30,300
|-
| [[Messier 15|M15]]
| ''Great Pegasus Cluster''
| [[File:Messier 15 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Pegasus (talampad)|Pegasus]]
| 35,700
|-
| [[Nebulang Agila|M16]]
| Nebulang Agila ''(Eagle Nebula)''
| [[File:Eagle Nebula from ESO.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Serpens (talampad)|Serpens]]
| 5,700
|-
| [[Omega Nebula|M17]]
| ''Omega Nebula''
| [[File:The star formation region Messier 17.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 5,500
|-
| [[Messier 18|M18]]
| ''Black Swan Cluster''
| [[File:Messier18.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 4,900
|-
| [[Messier 19|M19]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M19-Cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Ophiuchus (talampad)|Ophiuchus]]
| 28,700
|-
| [[Trifid Nebula|M20]]
| ''Trifid Nebula''
| [[File:Trifid Nebula Upclose.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 4,100
|-
| [[Messier 21|M21]]
| ''Webb's Cross Cluster''
| [[File:Messier 21.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 3,930
|-
| [[Messier 22|M22]]
| ''Great Sagittarius Cluster''
| [[File:Messier 22 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 10,600
|-
| [[Messier 23|M23]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier object 023.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 2,050
|-
| [[Messier 24|M24]]
| Maliit na Sagittarius na Bituing Ulap ''(Small Sagittarius Star Cloud)''
| [[File:Messier 24 Colombari crop invert.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Kumpol ng bituin|Bituing ulap]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 10,000
|-
| [[Messier 25|M25]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M025.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 2,000
|-
| [[Messier 26|M26]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier 26 Cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Scutum (talampad)|Scutum]]
| 5,000
|-
| [[Dumbbell Nebula|M27]]
| ''Dumbbell Nebula''
| [[File:Messier27.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Vulpecula (talampad)|Vulpecula]]
| 1,360
|-
| [[Messier 28|M28]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M28 - HST-U-V-IR.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 18,000
|-
| [[Messier 29|M29]]
| ''Cooling Tower Cluster''
| [[File:Messier 29.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Cygnus (konstelasyon)|Cygnus]]
| 4,000
|-
| [[Messier 30|M30]]
| Dikyang Cluster ''(Jellyfish Cluster)''
| [[File:M30 NASA.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Capricornus (talampad)|Capricornus]]
| 27,100
|-
| [[Galaksiyang Andromeda|M31]]
| Galaksiyang Andromeda
| [[File:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Andromeda (talampad)|Andromeda]]
| 2,500,000
|-
| [[Messier 32|M32]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M32 Francione inverted.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Andromeda (talampad)|Andromeda]]
| 2,490,000
|-
| [[Galaksiyang Triangulum|M33]]
| Galaksiyang Triangulum
| [[File:Triangulum galaxy.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Triangulum (talampad)|Triangulum]]
| 2,880,000
|-
| [[Messier 34|M34]]
| Espayral Cluster ''(Spiral Cluster)''
| [[File:M34 Mazur.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Perseus (konstelasyon)|Perseus]]
| 1,500
|-
| [[Messier 35|M35]]
| ''Shoe-Buckle Cluster''
| [[File:NGC 2168 (Messier 35).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Gemini (talampad)|Gemini]]
| 2,800
|-
| [[Messier 36|M36]]
| ''Pinwheel Cluster''
| [[File:M36a.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Auriga (talampad)|Auriga]]
| 4,100
|-
| [[Messier 37|M37]]
| ''Salt and Pepper Cluster''
| [[File:M37a.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Auriga (talampad)|Auriga]]
| 4,500
|-
| [[Messier 38|M38]]
| ''Starfish Cluster''
| [[File:M38 Open Cluster.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Auriga (talampad)|Auriga]]
| 3,480
|-
| [[Messier 39|M39]]
| ''Pyramid Cluster''	
| [[File:M39-Star-Cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Cygnus (konstelasyon)|Cygnus]]
| 1,010
|-
| [[Messier 40|M40]]
| ''Winnecke 4''
| [[File:M40 (Winnecke 4) (noao-m40).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Dobleng Bituin]]
| [[Taurus (talampad)|Taurus]]
| 510 (lumang pagtatantya ng katalogo), 470 &amp; 1,013
|-
| [[Messier 41|M41]]
| ''Little Beehive Cluster''
| [[File:Messier 41 TLR.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Taurus (talampad)|Taurus]]
| 2,300
|-
| [[Orion Nebula|M42]]
| Orion Nebula
| [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Orion (talampad)|Orion]]
| 1,267
|-
| [[Messier 43|M43]]
| ''De Mairan's Nebula''
| [[File:M43 HST.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Nebula]]
| [[Orion (talampad)|Orion]]
| 1,300
|-
| [[Messier 44|M44]]
| ''Beehive Cluster''
| [[File:M44-Star-Cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Cancer (talampad)|Cancer]]
| 610
|-
| [[Pleiades|M45]]
| Moroporo ''(Pleiades)''
| [[File:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Taurus (talampad)|Taurus]]
| 444
|-
| [[Messier 46|M46]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M46-star-cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Puppis (talampad)|Puppis]]
| 5,000
|-
| [[Messier 47|M47]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M47-Star-Cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Puppis (talampad)|Puppis]]
| 1,600
|-
| [[Messier 48|M48]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M48 Mazur.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Hydra (talampad)|Hydra]]
| 2,500
|-
| [[Messier 49|M49]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M49, NGC 4472 (noao-m49).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Virgo (talampad)|Virgo]]
| 56,000,000
|-
| [[Messier 50|M50]]
| Hugis-pusong Cluster ''(Heart-Shaped Cluster)''
| [[File:M50 Open Star Cluster.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Monoceros (talampad)|Monoceros]]
| 2,900
|-
| [[Galaksiyang Whirlpool|M51]]
| Galaksiyang Whirlpool
| [[File:Messier51 sRGB.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Canes Venatici]]
| 31,000,000
|-
| [[Messier 52|M52]]
| ''Scorpion Cluster''
| [[File:M52, NGC 7654 (noao-m52).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Bukas na kumpol ng bituin|Bukas na kumpol]]
| [[Cassiopeia (talampad)|Cassiopeia]]
| 4,600
|-
| [[Messier 53|M53]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier53 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Coma Berenices (talampad)|Coma Berenices]]
| 58,000
|-
| [[Messier 54|M54]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier 54 HST.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 87,400
|-
| [[Messier 55|M55]]
| ''Specter Cluster''
| [[File:M55.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Sagittarius (talampad)|Sagittarius]]
| 17,600
|-
| [[Messier 56|M56]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:M56-LRGB.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Lyra]]
| 32,900
|-
| [[Nebulang Singsing|M57]]
| Nebulang Singsing ''(Ring Nebula)''
| [[File:M57 The Ring Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Planetaryong nebula]]
| [[Lyra]]
| 2,570
|-
| [[Galaksiyang Sombrero|M104]]
| Galaksiyang Sombrero
| [[File:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Virgo (talampad)|Virgo]]
| 31,100,000
|-
| [[Messier 105|M105]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier105 - HST - Potw1901a.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Leo (talampad)|Leo]]
| 32,000,000
|-
| [[Messier 106|M106]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Canes Venatici]]
| 22,000,000
|-
| [[Messier 107|M107]]
| ''Crucifix Cluster''
| [[File:Messier 107 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Pabilog na kumpol ng bituin|Pabilog na kumpol]]
| [[Ophiuchus (talampad)|Ophiuchus]]
| 20,900
|-
| [[Messier 108|M108]]
| ''Surfboard Galaxy''
| [[File:Messier108 - SDSS DR 14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Ursa Menor]]
| 46,000,000
|-
| [[Messier 109|M109]]
| ''Vacuum Cleaner Galaxy''
| [[File:M109.jpg|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Ursa Menor]]
| 67,200,000
|-
| [[Messier 110|M110]]
| {{sdash|sort=z}}
| [[File:Dwarf Elliptical Galaxy Messier 110.png|frameless|upright=0.32]]
| [[Galaksiya]]
| [[Andromeda (talampad)|Andromeda]]
| 2,690,000
|}

== Mga sanggunian ==

{{Reflist}}
[[Kategorya:Astronomiya]]</text>
      <sha1>3e4fxho63hqjjd604qqmnp77ttxykd2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>