Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 9923 2236322 2235764 2026-10-23T02:50:40Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2236322 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa ''[[comune|bayan]]'' ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] s0afc9hgfh7kviv3raqe2zy10y9ypz7 2236323 2236322 2026-10-23T02:51:02Z Ryomaandres 8044 /* Supnayan ng mga napiling Alam ba ninyo? */ 2236323 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] tt8fan5gwxtek09oor3a7ifv86i4ygn 0 15518 2236368 2234721 2026-10-23T09:13:19Z Julius Santos III 139725 /* */ 2236368 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports league | title = Philippine Basketball Association (PBA) | current_season = 2025 PBA Philippine Cup | logo = PBAlogo.png | pixels = 200px | caption = Ang logo ng PBA na ginagamit simula noong 1993 | sport = Basketball | founded = {{start date and age|1975|4|9}}<br>[[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] | folded = | inaugural = [[Panahong PBA 1975|1975]] | commissioner = [[Willie Marcial]] | fame = | motto = ''Angat Ang Laban'' | teams = [[#Mga kasalukuyang koponan|13]] | country = {{PHI}} | headquarters = Eulogio Rodriguez Jr. Avenue (C-5 road), [[Eastwood City]], Bagumbayan, [[Quezon City]] | continent = [[FIBA Asia]] | champion = {{small|'''[[2024 PBA Philippine Cup|2024 Philippine]]''' – [[Meralco Bolts]]}}<br>{{small|'''[[2024 PBA Governors' Cup|2024 Governors']]''' – [[TNT Tropang Giga]]}}<br> {{small|'''[[2024–25 PBA Commissioner's Cup|2025 Commissioner's]]''' – [[TNT Tropang Giga]]}} | most_champs = [[San Miguel Beermen]] (29 kampeyonato) | singles = | TV = [[RPTV (tsanel pantelebisyon)|RPTV]], [[PBA Rush]] | streaming = [[Pilipinas Live]] | confed_cup = [[East Asia Super League]] | website = {{url|http://pba.ph/|PBA}} }} Ang '''Philippine Basketball Association''' ([[Filipino]]: ''Kapisanang Basketbol ng Pilipinas'') ay isang propesyunal na liga ng [[basketbol]] sa [[Pilipinas]] na nagsimula noong 1975. Ang PBA ang pinakamatandang propesyonal na liga ng [[basketbol]] sa [[Asya]] at pangalawang pinakamatandang propesyunal na liga ng basketbol sa mundo, matapos ang [[National Basketball Association]] ng [[Estados Unidos]].<ref>Bartholomew, Rafe. "Pacific Rims". New American Library, 2010, p. 13.</ref> Itinulad ang mga patakaran nito doon sa FIBA at National Basketball Association. Ang unang laro ng liga ay ginawa sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]] noong Abril 9, 1975.<ref>Bartholomew 2010, p. 13.</ref> Ang tanggapan ng liga ay matatagpuan sa [[Eastwood City]], Libis, [[Lungsod Quezon]]. Ang liga ay pinangungunahan ni Komisyoner [[Willie Marcial]]. == Kasaysayan == [[File:PBA Inaugural Ceremonial Toss 1975.jpg|thumb|left|Inihagis ni Bb. PBA, Mia Montemayor ang bolang seremonyal sa pagitan nina Cisco Oliver ng Mariwasa at Ramon Lucindo ng Concepcion sa pagbubukas ng liga noong 1975.]] [[File:First PBA logo.svg|thumb|right|150px|Ang unang logo ng PBA na ginamit mula 1975 hanggang 1988]] Ang Philippine Basketball Association ay itinatag nang umalis ang siyam na koponan ng ngayo'y buwag na [[Manila Industrial and Commercial Athletic Association]], na mahigpit na hinahawakan ng [[Kapisanang Basketbol ng Pilipinas|Kapisanang Basketbol ng Pilipinas (Basketball Association of the Philippines]] (ngayo'y buwag na rin), ang dating pambansang kapisanan na kininilala ng FIBA.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/revolution-evolution-and-the-tale-of-the-undersized-pba-forward Revolution, evolution, and the tale of the undersized PBA forward] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718045048/http://www.interaksyon.com/interaktv/revolution-evolution-and-the-tale-of-the-undersized-pba-forward |date=2012-07-18 }}, Jay P. Mercado, InterAKTV, 8 Abril 2012</ref> Si [[Leo Prieto|Leopoldo Prieto]], ang tagasanay ng koponang basketbol ng Pilipinas para sa [[1956 Melbourne Olympics]], ay piniling unang komisyonado ng liga at si Domingo Itchon, na kumkakatawan sa koponang Tanduay ay unang napiling pangulo ng liga. Ang unang laro ng liga ay ginawa sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] noong 9 Abril 1975. Ang unang sampung taon ng dekada ay naging kilala dahil sa [[labanang Crispa Toyota|masidhing labanan]] ng [[Crispa Redmanizers]] at [[Toyota Super Corrollas|Toyota Tamaraws]], na hanggang sa ngayon ay kinikilala bilang isa sa mga pinakadakilang labanan sa kasaysayan ng liga. Sina [[Robert Jaworski]], [[Ramon Fernandez]], [[Francis Arnaiz]], [[Atoy Co]], [[Bogs Adornado]] at [[Philip Cezar]] ay naglaro sa Crispa at Toyota bago sila mabuwag noong 1983 at 1984 mahuyukhuyukon. Matapos ang kanilang pagbuwag, ang liga ay lumipat sa [[PhilSports Arena|ULTRA]] sa [[Pasig]] noong 1985. Doon, ang liga ay patuloy na naging sikat matapos na lumipat ang mga dating manlalaro ng Crispa at Toyota sa iba't ibang koponan. Sa panahong ito, si Jaworksi at ang [[Barangay Ginebra San Miguel|Ginebra San Miguel]] ay ang naging pinakasikat na koponan sa liga dahil sa kanilang "never say die" na saloobin.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/jaworski-and-the-birth-of-never-say-die Jaworski and the birth of ‘Never Say Die’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714074726/http://www.interaksyon.com/interaktv/jaworski-and-the-birth-of-never-say-die |date=2012-07-14 }}, Jay P. Mercado, InterAKTV, 7 Marso 2012</ref> Ang koponan na ito ay nagkaroon rin ng masidhing labanan sa [[Tanduay Rhum Masters|Tanduay Rhum Makers]] at ang [[San Mig Coffee Mixers|Purefoods Hotdogs]], na kung saan ang karibal ni Jaworski na si Ramon Fernandez at ang mga baguhang manlalaro na sina [[Alvin Patrimonio]], [[Jerry Codiñera]] at [[Jojo Lastimosa]] ay napapabilang. Sa pagtatapos ng dekada 1980, ang [[Petron Blaze Boosters|San Miguel Beermen]], na pinangungunahan ni tagasanay [[Norman Black]] at ang mga manlalarong sina [[Samboy Lim]] at [[Hector Calma]] ay nakapagkalap ng maraming kampiyonato, kabilang na ang Grand Slam noong 1989. [[Image:Second PBA logo.svg|thumb|150px|Ang ikalawang logo ng PBA na opisyal na ginamit mula 1989 hanggang 1992. (ginamit na pangalawang logo ng liga mula 1985 hanggang 1988)]] Noong 1989, pinayagan ng FIBA na maglaro ang mga propesyonal na manlalaro sa kanilang mga torneyo, dahil dito, ang mga manlalaro ng PBA ay maaari ng maglaro upang kumatawan sa Pilipinas sa mga pandaigdigang torneyo. Noong 1990, ang liga ay nagapadala ng kauna-unahang propesyonal na koponan sa [[Asian Games]] at nakamit ang pilak na medalya. Ang liga ay nagpatuloy na magpadala ng mga koponan para sa torneyong ito. Sa unang bahagi ng dekada 1990 ay nakita ang labanan ng Ginebra San Miguel at [[Shell Turbo Chargers|Shell Rimula X]], na nauwi sa pagwelga ng Ginebra sa [[1990 PBA First Conference Finals|1990 First Conference Finals]] at ang dramatikong pagbalik galing sa 1-3 pagkalugi ng Ginebra upang talunin ang Shell makalipas ng isang taon. Sina Patrimonio, [[Allan Caidic]] at iba pang mga manlalaro ang naging pangunahing atraksiyon ng liga. Noong 1993, ang liga ay lumipat sa [[Cuneta Astrodome]] sa [[Pasay]] at kinatagalan ay nakita ang pagpunyagi ng [[Alaska Aces|Alaska Milkmen]] sa kanilang pagpanalo ng siyam na kampiyonato at ang Grandslam noong 1996. Mula 1999 at 2000, ang liga ay napabalutan ng kontrobersiya. Maraming manalaro tulad nina [[Asi Taulava]], [[Danny Siegle]] at [[Eric Menk]] ay naglaro sa liga kahit na may alinlangan sa kanilang pagka-Filipino. Ang kanilang lipi ay pinag-aalinlangan at karamihan sa kanila ay ipinatapon dahil sa pekeng mga dokumento. Ang pagdating ng mga ganitong manlalaro ay isang paraan para labanan ang sumisikat na [[Metropolitan Basketball Association]], isang ligang rehiyonal na itinatag noong 1998. Nang bitawan ng [[ABS-CBN]] ang pag-alalay sa liga, ang MBA ay naharap ang labis na utang at nabuwag din noong 2002. Kahit nabuwag ang karibal ng PBA, ang liga ay nagdusa sa pagkaunti ng mga manonood sa kanilang mga lugar na pinaglalaruan at mas lumala pa noong 2003. Noong 2004, binago ng liga ang kanilang iskedyul, ng kanilang pagdesisyunan na magsimula ng Oktubre, imbes na Enero ng taon. Ang pagbabagong ito ay ginawa upang ang liga ay makapaglaro sa mga pandaigdigang mga torneyo na kadalasan ay ginagawa mula Hunyo hanggang Setyembre. Binawasan rin ng liga ang kanilang mga kumperensiya mula tatlo hanggang dalawa. Ang All-Filipino Cup ay pinagnalanang [[PBA Philippine Cup|Philippine Cup]] at gumawa ng bagong kumperensiya na may "import" na pinangalanang [[PBA Fiesta Conference|Fiesta Conference]]. Para mabigyan-daan ang pagbabagong ito, gumawa ang liga ng isang pampalampas na kumperensiya, ang [[2004 PBA Fiesta Conference]] na ginanap mula Pebrero hanggang Hulyo, na napanalunan ng Barangay Ginebra Kings. Ang All-Star Week ng liga ay isinagawa na sa mga iba't ibang lalawigan simula ng panahon na ito, na nagsasalitan sa mga lalawigan mula sa Luzon at Visayas/Mindanao bawat taon. Naging popular muli ang liga ng taong ito, dahil sa pagkakapanalo ng Barangay Ginebra, na pinangugunahan nina [[Eric Menk]], [[Jayjay Helterbrand]] at [[Mark Caguioa]], ng tatlong kampiyunato. Ang pagdating ng mga sikat na manlalaro galing sa UAAP at NCAA ay pumabor din sa liga. Simula 2005, naging aktibo ang liga na magbuo ng pambansang koponang pambasketbol, nang tanggalin ng FIBA ang suspensiyon sa Pilipina matapos itatag ang [[Samahang Basketbol ng Pilipinas]]. Noong 2009 ang SBP ay lumikha ng koponan na binubuo ng mga amatyur na manlalaro ([[Smart Gilas]]). Matapos italaga si [[Chito Salud]], anak ng dating komisyonado [[Rudy Salud]] bilang komisyonado ng PBA, ibinalik ulit sa tatlong kumperensya ang bawat panahong patimpalak ng liga simula noong [[Panahong PBA 2010-11|panahong 2010-11]]. Ibinalik rin ng liga ang mga dati nitong kumprensiya, ang [[PBA Commissioner's Cup|Commissioner's]] at [[PBA Governors Cup|Governors']] cups. Sa mga unang taon ng dekada 2010, naging dominante ang koponang [[Talk 'N Text Tropang Texters]], na muntikan ng makamait ang Grandslam noong [[Panahong PBA 2010-11|panahong 2010-11]] at napanalunan ang Philippine Cup ng tatlong sunod na taon ([[2010–11 PBA Philippine Cup Finals|2010–11]], [[2011–12 PBA Philippine Cup Finals|2011–12]], [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals|2012–13]]). Nakuha rin nila ng permanente ang [[Jun Bernardino Trophy]] ang tropeong ibinibigay sa mga nanalo ng Philippine Cup. Noong Mayo 19 2013, ang ikatlong laro ng [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals|PBA Commissioner's Cup Finals]] sa pagitan ng [[Alaska Aces]] at [[Barangay Ginebra San Miguel]] ay nagtala ng pinakamaraming manonood na pambasketbol sa [[Smart Araneta Coliseum]] ng panoorin ito ng 23,436 katao.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/alaska-ginebra-game-three-sets-new-all-time-araneta-coliseum-basketball-attendance-record Alaska-Ginebra Game Three sets new all-time Araneta Coliseum basketball attendance record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034259/http://www.interaksyon.com/interaktv/alaska-ginebra-game-three-sets-new-all-time-araneta-coliseum-basketball-attendance-record |date=2014-01-06 }}, InterAKTV, May 19, 2013</ref> Nahigitan nito ang tala ng 23,108 katao na naitala noong Mayo 8 sa parehong taon na kinatatampukan ng labanang semifinals sa pagitan ng Alaska at San Mig Coffee, at Barangay Ginebra at Talk 'N Text.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/pba-sets-all-time-araneta-coliseum-record-with-san-mig-coffee-alaska-ginebra-talk-n-text-twinbill BA sets all-time Araneta Coliseum record with San Mig Coffee-Alaska, Ginebra-Talk ‘N Text twinbill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034256/http://www.interaksyon.com/interaktv/pba-sets-all-time-araneta-coliseum-record-with-san-mig-coffee-alaska-ginebra-talk-n-text-twinbill |date=2014-01-06 }}, Rey Joble, InterAKTV, May 9, 2013</ref> Ang [[Panahong PBA 2013–14|Panahong 2013–14]] ay naging makasaysayan nang mapanauluan ng [[Star Hotshots|San Mig Super Coffee Mixers]] ang ikaapat na [[Grand Slam (PBA)|Grand Slam]] ng liga. Si [[Tim Cone]], ang punong-gabay ng Coffee Mixers ay nagtala din ng kasaysayan ng makamit niya ang kanyang ikalawang Grand Slam. Nang buksan ang [[Panahong PBA 2014–15|Panahong 2014–15]], nadagdagan ng dalawang koponan ang liga, mula tanggapin nila ang [[Mahindra Enforcer|Kia Sorento]] at [[Blackwater Elite]]. Ang pagbubukas ng kanilang panahon sa [[Philippine Arena]] ay nagtala ng pinakamaraming nanood ng basketball sa Pilipinas sa bilang na 52,612.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/interaktv/photo-52k-strong-fans-watch-pba-opener-at-philippine-arena |title=52k-strong fans watch PBA opener at Philippine Arena |publisher=Interaksyon.com |accessdate=2014-10-19 |archive-date=2014-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021155509/http://www.interaksyon.com/interaktv/photo-52k-strong-fans-watch-pba-opener-at-philippine-arena |url-status=dead }}</ref> Sa panahon ding ito bumaba sa puwesto si komisyoner [[Chito Salud]] at papalitan ni [[Chito Narvasa]] sa sumunod na taon. == Mga kasalukuyang koponan == Ang lahat ng mga ''franchise'' ay pag-aari ng mga korporasyon, at hindi sila nakabase sa ''geographic locale'', kaya hindi sila naglalaro sa isang "home istadyum" at ang liga ay nanghihiram ng iba't ibang istadyum para sa mga laro. Ang pangalan ng koponan ay madalas na hinahati sa tatlong bahagi; ang una ay ang pangalan ng kompanya, pagkatapos ay ang produkto (maaaring tinanggal o isinama sa susunod na bahagi), at isang palayaw - karaniwan ay may kaugnayan sa negosyo ng kompanya. Halimbawa, ang San Miguel Beermen ay isang koponan sa pag-aari ng San Miguel Corporation, kasama ang palayaw na "beermen" na nagsasaad ng produktong San Miguel Beer. Ang pangalan ng kompanya ay bihirang magbago - ito ay maaari lamang baguhin kung ang ''franchise'' ay nabili ng ibang kompanya o kung ang operasyon ng ''franchise'' ay nilipat ng inang kompanya sa isang ''subsidiary''. Ang pangalan ng produkto at ang palayaw ang madalas na binabago, para ang mga kompanya'y makapagpakinabang nang husto sa publisidad na bibibigay ng liga sa kanilang mga produkto. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%;" |- ! scope="col" style="width:24%" | Koponan ! scope="col" style="width:26%" | Kumpanya ! scope="col" style="width:10%" class="unsortable" | Mga kulay ! scope="col" style="width:10%" | Sumali sa PBA ! scope="col" style="width:2%" | Kampiyonato ! scope="col" style="width:15%" | Punong tagagabay |- ! scope="row" | '''[[Barangay Ginebra San Miguel]]''' | style="text-align:left;" | [[Ginebra San Miguel|Ginebra San Miguel, Inc.]]♯ | {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|2}}}} | [[Panahong PBA 1979|1979]] | 14 | style="text-align:left;" data-sort-value="Cone, Tim" | [[Tim Cone]] |- ! scope="row" | '''[[Blackwater Bossing]]''' | style="text-align:left;" | [[Ever Bilena|Ever Bilena Cosmetics, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|2}}}} | [[Panahong PBA 2014–15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Racela, Nash" | [[Nash Racela]] |- ! scope="row" | '''[[Converge FiberXers]]''' | style="text-align:left;" | [[Converge ICT|Converge ICT Solutions, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|2}}}} | [[Panahong PBA 2022|2022]] | 0 | {{sortname|Jeffrey|Cariaso}} |- ! scope="row" | '''[[Magnolia Chicken Timplados Hotshots]]''' | style="text-align:left;" | [[San Miguel Food and Beverage]]♯ | {{color box|#{{PBA color|Magnolia Chicken Timplados Hotshots|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Magnolia Chicken Timplados Hotshots|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Magnolia Chicken Timplados Hotshots|2}}}} | [[Panahong PBA 1988|1988]] | 14 | style="text-align:left;" data-sort-value="Victolero, Chito" | [[Chito Victolero]] |- ! scope="row" | '''[[Meralco Bolts]]''' | style="text-align:left;" | [[Meralco|Manila Electric Company]]° | {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|2}}}} | [[Panahong PBA 2010–11|2010]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Black, Norman" | [[Norman Black]] |- ! scope="row" | '''[[NLEX Road Warriors]]''' | style="text-align:left;" | [[Manila North Tollways Corporation]]° | {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|1}}}} {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|3}}}} {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|2}}}} | [[Panahong PBA 2014-15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Uichico, Jong" | [[Jong Uichico]] |- ! scope="row" | '''[[Phoenix Super LPG Fuel Masters]]''' | style="text-align:left;" | [[Phoenix Petroleum Philippines, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|2}}}} | [[Panahong PBA 2015–16|2016]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Robinson, Topex" | [[Topex Robinson]] |- ! scope="row" | '''[[Rain or Shine Elasto Painters]]''' | style="text-align:left;" | Asian Coatings Philippines, Inc. | {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|2}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|4}}}} | [[Panahong PBA 2006–07|2006]] | 2 | style="text-align:left;" data-sort-value="Gavina, Chris" | [[Chris Gavina]] |- ! scope="row" | '''[[San Miguel Beermen]]''' | style="text-align:left;" | [[San Miguel Brewery|San Miguel Brewery, Inc.]]♯ | {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|1}}}} {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|3}}}} {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|2}}}} | [[Panahong PBA 1975|1975]]{{#tag:ref|''Ang [[San Miguel Beermen]] ay pansamantalang hindi sumali sa liga sa unang dalawang komperensya ng [[Panahong PBA 1986]].|group=lower-alpha}} | 27 | style="text-align:left;" data-sort-value="Austria, Leo" | [[Leo Austria]] |- ! scope="row" | '''[[Terrafirma Dyip]]''' | style="text-align:left;" | Terrafirma Realty Development Corporation | {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|2}}}} | [[Panahong PBA 2014–15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Cardel, Johnedel" | [[Johnedel Cardel]] |- ! scope="row" | '''[[Titan Ultra Giant Risers]]''' | style="text-align:left;" | [[Pureblends Corporation]] | {{color box|#{{PBA color|Titan Ultra Giant Risers|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Titan Ultra Giant Risers|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Titan Ultra Giant Risers|4}}}} {{color box|#{{PBA color|Titan Ultra Giant Risers|2}}}} | [[Panahong PBA 2025–26|2025]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Bajar, Rensy" | [[Rensy Bajar]] |- ! scope="row" | '''[[TNT Tropang 5G]]''' | style="text-align:left;" | [[Smart Communications]]° | {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang 5G|1}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang 5G|2}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang 5G|3}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang 5G|4}}}} | [[Panahong PBA 1990|1990]] | 8 | style="text-align:left;" data-sort-value="Reyes, Chot" | [[Chot Reyes]] |- class="sortbottom" ! scope="row" colspan="6" | ;Notes {{notelist}} * (♯) - ''Ang koponan ay pagmamay-ari ng isang sangay ng [[San Miguel Corporation]]'' * (°) - ''Ang koponan ay pagmamay-ari ng isang sangay ng grupong [[Manuel V. Pangilinan|MVP]]'' |} == Mga Patakaran == Ang mga patakaran ng PBA ay itinulad sa mga patakaran ng FIBA at NBA: # Ang isang laro ay binubuo ng apat na mga kapat na may habang 12-minuto, na gamit ng NBA. # Ang sukat ng kalayuan ng ''three-point line'' mula sa ''basket'' ay 6.75 metro o 22.1 ''talampakan'', na gamit ng FIBA sa mga pandaigdigang kompetisyon. # Ang "[[:en:Key (basketball)|susi]]" (''"key"'') ay hugis ''trapezoid'', na gamit ng FIBA. Ang gamit noong nakaraan ay ang parihabang "susi" na gamit ng NBA. # Ang mga manlalaro sa poste ay puwede ng sumabit sa "rim" na hindi tinatawagan ng "technical foul". # Ang ''zone defense/depensa ng zone'' ay maaring gamitin sa laro. # Ang koponan ay papasok sa kalagayang ''penalty'' matapos ang ikalimang pagkalabag (''foul'') nila sa isang kapat, at ang bawat kasunod na pagkalabag noon ay makakapagbigay ng dalawang libreng tira sa kabilang koponan. Gayunman, sa huling dalawang minuto ng mga laro, ang parehong koponan ay pinahihintulutan na gumamit ng isang pagkalabag lamang (kung sakaling wala pa sa kalagayang ''penalty'' ang koponan), bago bigyan ng libreng tira ang kabilang koponan. Sa naangkop na kalagayan, ang mga ''team foul'' at ''penalty situation'' ay ipapatupad rin sa pinahabang laro (''overtime''). # Papasok ang mga bagong dating sa PBA sa pamamagitan ng isang "pagkalap ng mga baguhan" o ''"rookie draft"'' # Mga Pilipino lamang ang maaring maglaro sa PBA, at sa mga piling kumperensiya, maaring maglaro ang mga hindi Pilipino bilang "import". # Ipinatutupad ng PBA ang "[[:en:Trent Tucker Rule|Trent Tucker Rule]]". # Sa PBA, may tinatawag na ''advantage foul.'' Tinatawag ito kapag ang isang manlalaro ay lumabag laban sa katunggaling manlalaro sa isang ''fastbreak situation.'' Sa maliwanag na ulat, ang manlalaro ay lumabag na walang balak na tamaan ang bola (at sa gayon, ang balak niyang tamaan ay ang manlalaro). Ang katunggaaling manlalaro ay bibigyan ng dalawang libreng tira, at mapupunta muli sa kanila ang bola. == Mga mahalagang personalidad == === Mga Komisyoner === * [[Leo Prieto]] ([[Panahong PBA 1975|1975]]-[[Panahong PBA 1983|1983]]) * Col. [[Mariano Yenko]] ([[Panahong PBA 1983|1983]]-[[Panahong PBA 1987|1987]]) * Atty. [[Rodrigo Salud]] ([[Panahong PBA 1988|1988]]-[[Panahong PBA 1992|1992]]) * [[Rey Marquez]] ([[Panahong PBA 1992|1992]]-[[Panahong PBA 1993|1993]]) * [[Jun Bernardino]] ([[Panahong PBA 1993|1993]]-[[Panahong PBA 2002|2002]]) * [[Noli Eala]] ([[Panahong PBA 2003|2003]]-[[Panahong PBA 2006-07|2007]]) * [[Sonny Barrios]] ([[Panahong PBA 2007-08|2008]]-[[Panahong PBA 2009-10|2010]], ''officer-in-charge'' mula 2007-08)<ref>{{Cite web |title=www.abs-cbnnews.com, Sonny Barios named new PBA commish |url=http://www.abs-cbnnews.com/sectionfront.aspx?CategoryId=5 |access-date=2008-12-15 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028204724/http://www.abs-cbnnews.com/sectionfront.aspx?CategoryId=5 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=106637 www.abs-cbnnews.com,Barrios named PBA commish]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Atty. [[Chito Salud]] ([[Panahong PBA 2010-11|2010]]-[[Panahong PBA 2014-15|2015]]) * [[Chito Narvasa]] ([[Panahong PBA 2015-16|2015]]-[[Panahong PBA 2017-18|2017]]) * [[Willie Marcial]] ([[Panahong PBA 2017-18|2018]]-Kasalukuyan) === Mga manlalaro === {{main|Talaan ng mga manlalaro ng Philippine Basketball Association}} {{main|Talaan ng mga kasalukuyang manlalaro ng mga koponan ng PBA}} === Mga kampeon === {{main|Talaan ng mga kampeon ng Philippine Basketball Association}} == Media coverage == Ang PBA ay ipinapalabas sa telebisyon, kasama na ang ibang media, mula noong nagbukas ang liga. Ang [[TV5]], [[AksyonTV]], [[Fox Sports Asia]] at [[DZSR]] ang kanilang kasalukuyang kaparehang estasyon sa telebisyon at radyo. Ang dating kaparehang estasyon ng PBA sa radyo ay ang [[DZRH]] at [[DZRJ]]. Napapanood ang PBA sa kahit anong sulok ng mundo sa pamamagitan ng [[AksyonTV|AksyonTV International]]. * [[PBA sa KBS]] ([[Panahong PBA 1975|1975]]; [[Panahong PBA 1977|1977]]) * [[PBA sa BBC]] ([[Panahong PBA 1976|1976]]) * [[PBA sa MBS]] ([[Panahong PBA 1978|1978]]-[[Panahong PBA 1981|1981]]) * [[PBA sa Vintage Sports]] ([[Panahong PBA 1982|1982]]-[[Panahong PBA 1999|1999]]) * [[PBA sa Viva TV]] ([[Panahong PBA 2000|2000]]-[[Panahong PBA 2002|2002]]) * [[PBA sa NBN/IBC]] ([[2003 PBA season|2003]]) * [[PBA sa ABC]] ([[2004 PBA Fiesta Conference|2004]]-[[Panahong PBA 2007–08|2008]]) * [[PBA sa Solar Sports]] ([[Panahong PBA 2008–09|2008]]-[[Panahong PBA 2010–11|2011]]) * [[PBA sa ESPN 5]] ([[Panahong PBA 2011-12|2011]]-kasalukuyan) ==Lugar ng pinaglalaruan== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = Ang [[Smart Araneta Coliseum]] at ang [[Mall of Asia Arena]], ang dalawang pangunahing pinaglalaruan ng PBA | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Smart Araneta Coliseum - Basketball configuration - wideshot - 2016 (30183917215).jpg | width1 = 225 | image2 = Mall of Asia Arena Basketball 2012.jpg | width2 = 170 }} Ang karamihan ng mga panimulang round na laro ay inilalaro sa [[Smart Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]]<ref>{{Cite web | title = Corporate - Araneta Coliseum | publisher = Araneta Coliseum | year = 2006 | url = http://www.aranetacoliseum.com/2006/corporate.php | accessdate = 6 February 2011 | archive-date = 10 March 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120310205036/http://www.aranetacoliseum.com/2006/corporate.php | url-status = dead }}</ref> at sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]]<ref>{{Cite web |title=Big Dome still main PBA venue, but MOA Arena an alternative option {{!}} InterAKTV<!-- Bot generated title --> |url=http://www.interaksyon.com/interaktv/big-dome-still-main-pba-venue-but-moa-arena-an-alternative-option |access-date=2014-02-01 |archive-date=2014-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306225704/http://www.interaksyon.com/interaktv/big-dome-still-main-pba-venue-but-moa-arena-an-alternative-option |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hatawtabloid.com/index.php?option=com_content&view=article&id=42950:-paglalaro-ng-pba-sa-moa-arena-inaayos-na&catid=35:catsports&Itemid=69 Hataw Tabloid<!-- Bot generated title -->]</ref> Kung ang dalawang lugar ay hindi maaring gamitin, ang [[Cuneta Astrdodome]] sa [[Pasay]] at ang [[Ynares Center]] sa [[Antipolo]] ay nagsisilbing mga alternatibong lugar palaruan ng liga. Ang liga ay naglalaro rin sa mga iba't-ibang lalawigan sa buong bansa. Ang mga playoff na laro ay madalas isinasagawa sa mga lugar pampalaruan sa Kalakhang Maynila. Ngunit minsan rin ay isinasagawa ito sa mga lalawigan, tulad ng unang laro ng [[2010–11 PBA Philippine Cup Finals]], na isinagawa sa [[Victorias]], [[Negros Occidental]].<ref>{{Cite news | last = Castillo | first = Grace | title = San Miguel enters final of PBA Philippine Cup | newspaper = American Chronicle | publisher = Ultio, LLC. | date = 18 January 2011 | url = http://www.americanchronicle.com/articles/yb/154651454 | accessdate = 5 February 2011 | archive-date = 15 Septiyembre 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120915002552/http://www.americanchronicle.com/articles/yb/154651454 | url-status = dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Kasalukuyang panahon ng PBA == {{main|Panahong PBA 2024–25}} == Panlabas na kawing == * {{in lang|en}} [http://www.pba.ph Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809140619/http://www.pba.ph/ |date=2017-08-09 }} * {{in lang|en}} [http://store.pba.ph PBA Store - Official] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107160721/http://store.pba.ph/ |date=2015-11-07 }} * {{in lang|en}} [http://www.mypba.com MYPBA.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208144226/http://mypba.com/ |date=2008-12-08 }} * {{in lang|en}} [http://pba-online.net PBA-Online!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211122119/http://www.pba-online.net/ |date=2008-12-11 }} * {{in lang|en}} [http://pbaddicts.net Pinoy Basketball Addicts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405141850/http://pbaddicts.net/ |date=2015-04-05 }} {{PBA}} {{PBA seasons}} {{DEFAULTSORT:Philippine Basketball Association}} [[Kategorya:Basketbol sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine Basketball Association]] 1bwv00nerea7rmzbxoc85teo10snlge 0 19331 2236329 2216487 2026-10-23T03:06:30Z Myrabert015 156576 /* Buod ng heograpiya at ekonomika */ 2236329 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]] Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''<ref>{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}</ref> o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,<ref name="Madrolle1939">{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}</ref> at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],<ref name="ECO">{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}</ref> matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,<ref name="Owen2012a">Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.</ref><ref name="bbc20161712">{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}</ref><ref>{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}</ref> kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo, ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. ==Buod ng heograpiya at ekonomika== Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.<ref name=Madrolle1939 /> Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.<ref>{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}</ref> Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon. Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog. Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.<ref name="bbc20161712" /><ref>{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}</ref> Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.<ref>Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.</ref> Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. {| class="wikitable sortable" ! # || Pangalan ng Pulo ||sa Karang|| Area<br/>(ha.) || Lokasyon || Kasalukuyang inookupahan ng || Tinambakang lupa |- <!-- Leading zeros and degrees & minutes only are both required to make sorting work --> | 1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping) || ~6&nbsp;ha |- | 2 || [[Pulo ng Pag-asa]] ||Kapuluang Pag-asa || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa) || |- | 3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas) || |- | 4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa) || |- | 5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola) || |- | 6 || [[Pulo ng Pugad]]||[[Bahura ng Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây) || ~8&nbsp;ha |- | 7 || [[Pulo ng Rurok]]||[[Pampang ng Pagkakaisa]]|| 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn) || ~1&nbsp;ha |- | 8 || [[Pulo ng Lawak]]||Pangkat Nanshan || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak) || |- | 9 || Pulo ng Bailan ||Pampang ng Bayani || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca) || ~2.1&nbsp;ha<ref name="CSIS">{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}</ref> |- | 10 || Pulo ng Kota ||Pampang ng Kota || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota) || |- | 11 || Bahura ng Celerio ||Bahura ng Celerio || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) || |- | 12 || Pulo ng Binago ||Pampang ng Bayani || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết) || |- | 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw ||Pulo ng Datu Kalantiaw || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang) || |- | 14 || Pulo ng Julian Felipe ||Pampang ng Pagkakaisa || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông) || |- | 15 || Bahura ng Kanluran ||Bahura ng Quezon || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây) || |- | 16 || Bahura ng Gitna ||Bahura ng Quezon || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông) || |- | 17 || Pulo ng Patag | Pangkat Patag || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag) || |- | 18 || Pulo ng Panata ||Pampang ng Kota || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata) || |} {{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa. [[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]] [[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]] ==Kasaysayan== [[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}</ref>]] Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano "sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna."<ref>{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}</ref> Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.<ref>{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}</ref> Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na "angkinin" ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''"Free Territory of Freedomland''" (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).<ref>{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}</ref> May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&nbsp;BK hanggang 3&nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.<ref>{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}</ref><ref name="Cham">{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}</ref> ==Tingnan din== *[[Kalayaan, Palawan]] *[[Trường Sa, Khánh Hòa]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Stub|Pilipinas}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]] hxyvm9mq36m076ciu6z630i4m4lpfi9 2236347 2236329 2026-10-23T03:30:14Z Myrabert015 156576 /* Mga sanggunian */ 2236347 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]] Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''<ref>{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}</ref> o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,<ref name="Madrolle1939">{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}</ref> at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],<ref name="ECO">{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}</ref> matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,<ref name="Owen2012a">Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.</ref><ref name="bbc20161712">{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}</ref><ref>{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}</ref> kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo, ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. ==Buod ng heograpiya at ekonomika== Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.<ref name=Madrolle1939 /> Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.<ref>{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}</ref> Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon. Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog. Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.<ref name="bbc20161712" /><ref>{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}</ref> Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.<ref>Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.</ref> Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. {| class="wikitable sortable" ! # || Pangalan ng Pulo ||sa Karang|| Area<br/>(ha.) || Lokasyon || Kasalukuyang inookupahan ng || Tinambakang lupa |- <!-- Leading zeros and degrees & minutes only are both required to make sorting work --> | 1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping) || ~6&nbsp;ha |- | 2 || [[Pulo ng Pag-asa]] ||Kapuluang Pag-asa || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa) || |- | 3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas) || |- | 4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa) || |- | 5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola) || |- | 6 || [[Pulo ng Pugad]]||[[Bahura ng Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây) || ~8&nbsp;ha |- | 7 || [[Pulo ng Rurok]]||[[Pampang ng Pagkakaisa]]|| 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn) || ~1&nbsp;ha |- | 8 || [[Pulo ng Lawak]]||Pangkat Nanshan || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak) || |- | 9 || Pulo ng Bailan ||Pampang ng Bayani || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca) || ~2.1&nbsp;ha<ref name="CSIS">{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}</ref> |- | 10 || Pulo ng Kota ||Pampang ng Kota || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota) || |- | 11 || Bahura ng Celerio ||Bahura ng Celerio || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) || |- | 12 || Pulo ng Binago ||Pampang ng Bayani || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết) || |- | 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw ||Pulo ng Datu Kalantiaw || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang) || |- | 14 || Pulo ng Julian Felipe ||Pampang ng Pagkakaisa || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông) || |- | 15 || Bahura ng Kanluran ||Bahura ng Quezon || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây) || |- | 16 || Bahura ng Gitna ||Bahura ng Quezon || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông) || |- | 17 || Pulo ng Patag | Pangkat Patag || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag) || |- | 18 || Pulo ng Panata ||Pampang ng Kota || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata) || |} {{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa. [[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]] [[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]] ==Kasaysayan== [[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}</ref>]] Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano "sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna."<ref>{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}</ref> Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.<ref>{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}</ref> Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na "angkinin" ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''"Free Territory of Freedomland''" (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).<ref>{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}</ref> May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&nbsp;BK hanggang 3&nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.<ref>{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}</ref><ref name="Cham">{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}</ref> ==Tingnan din== *[[Kalayaan, Palawan]] *[[Trường Sa, Khánh Hòa]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Stub|Pilipinas}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]] qlz1egj5rgeugdmzcma87k0tnwzjvi3 2236359 2236347 2026-10-23T03:46:41Z Myrabert015 156576 /* Buod ng heograpiya at ekonomika */ 2236359 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Spratly Islands-CIA WFB Map.png|Mapa ng mga Pulo ng Kalayaan|thumb]] Ang '''Kapuluan ng Kalayaan'''<ref>{{cite news |last=Anda |first=Redempto |date=17 Hulyo 2012 |title=Government told of China buildup 2 months ago |language=en |trans-title=Pagtatatyo ng Tsina, ipinaalam sa pamahalaan sa 2 nakaraang buwan |newspaper=Philippine Inquirer |url=http://globalnation.inquirer.net/44553 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102073530/http://globalnation.inquirer.net/44553 |archive-date=2 Nobyembre 2013}}</ref> o '''Kapuluang Spratly''' ({{lang-en|Kalayaan Island Group/Spratly Islands}}; {{lang-zh|c=南沙群島/南沙群岛|s=|t=|p=Nánshā Qúndǎo}}; {{lang-ms|Kepulauan Spratly}}; {{lang-vi|Quần đảo Trường Sa}}) ay isang pinag-agawang [[kapuluan]] sa [[Dagat Timog Tsina]]. Binubuo ng mga pulo, isleta, káyo,<ref name="Madrolle1939">{{cite journal |last=[[Claudius Madrolle]] |date=1939 |title=La question de Hai-nan et des Paracels |trans-title=Ang tanong ng Hai-nan at Paracel |url=http://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |url-status=live |journal=Politique étrangère |language=fr |volume=4 |issue=3 |pages=302–312 |doi=10.3406/polit.1939.5631 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605020349/https://www.persee.fr/doc/polit_0032-342x_1939_num_4_3_5631 |archive-date=5 June 2018 |access-date=7 May 2016}}</ref> at higit sa 100 [[bahura]], minsan nakagrupo sa mga nakalubog na lumang [[karang]],<ref name="ECO">{{WWF ecoregion|id=im0148|name=South China Sea Islands}}</ref> matatagpuan ang kapuluan sa bandang gitna ng mga baybayin ng [[Pilipinas]], [[Malaysia]], at timog [[Biyetnam]]. Ipinangalan kay Richard Spratly, ang balyenerong Britaniko noong ika-19 siglo na nakakita ng Pulo ng Spratly noong 1843, mas kaunti pa sa {{convert|2|km2|acre|abbr=on}} ang lupang natural ng mga isla na nakakalat sa lawak ng higit sa {{convert |425,000 |km2 |abbr=on}}. Isa sa mga pangunahing kapuluan ang Kapuluan ng Kalayaan sa Dagat Timog Tsina na nagpapalubha sa pamamahala at ekonomika sa bahaging ito ng [[Timog-silangang Asya]] dahil sa estrahetikong lokasyon nito sa mga daanan ng mga barko. Halos walang nakatira sa mga isla, ngunit napapalibutan ito ng dagat na mayaman sa isda at posibleng may malalaking reserba ng langis at likas na gas,<ref name="Owen2012a">Owen, N. A. and C. H. Schofield, 2012, ''Disputed South China Sea hydrocarbons in perspective'' [Pinag-aagawang haydrokarbon sa Dagat Timog Tsina sa balanseng pangmalas] (sa wikang Ingles)''.'' Marine Policy. bol. 36, blg. 3, mga pa. 809–822.</ref><ref name="bbc20161712">{{cite news |date=Hulyo 12, 2016 |title=Why is the South China Sea contentious? |language=en |trans-title=Bakit pinagtatalunan ang Dagat Timog Tsina? |newspaper=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349?piano-modal}}</ref><ref>{{cite news |date=13 Hunyo 2011 |title=Q&A: South China Sea dispute |language=en |trans-title=T&S: Alitan sa Dagat Timog Tsina |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |url-status=live |access-date=30 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017162612/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13748349 |archive-date=17 Oktubre 2013}}</ref> kaya mahalaga ito sa mga nag-aangkin sa kanilang mga pagtatangka na magtatag ng mga hangganang internasyonal. May mga pamayanang sibilyan sa iilang pulo, ngunit sa halos 45 pulo, isleta, bahura at buhanginan na inookupahan ng mga militar mula sa Malaysia, [[Tsina|Tsina (PRC)]], [[Taiwan|Taiwan (ROC)]], Pilipinas, at Biyetnam. Bukod pa rito, nag-angkin ang [[Brunay]] ng [[eksklusibong sonang ekonomiko]] sa timog-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan, kabilang dito ang di-tinatahanang Bahurang Louisa. ==Buod ng heograpiya at ekonomika== Noong 1939, mga isleta sa bahura ang Kapuluan ng Kalayaan na pinanirahan ng mga ibong dagat.<ref name=Madrolle1939 /> Kahit nagtataglay ang Kapuluan ng Kalayaan ng 18 likas na pulo (''tingnan sa baba''), ayon sa isang sangguniang Tsino noong 1986, binubuo ang Kapuluan ng Kalayaan ng 14 pulo o isleta, 6 pampang, 113 bahurang lubog, 35 lubog na pampang at 25 buhanginang lubog.<ref>{{cite web |title=The Impact of Artificial Islands on Territorial Disputes Over The Spratly Islands, by Zou Keyuan |trans-title=Ang Epekto ng Mga Pulong Artipisyal sa Alitan sa Teritoryo ng Kapuluan ng Kalayaan, ni Zou Keyuan |url=http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410112848/http://nghiencuubiendong.vn/en/conferences-and-seminars-/second-international-workshop/597-the-impact-of-artificial-islands-on-territorial-disputes-over-the-sparatly-islands-by-zou-keyuan |archive-date=10 Abril 2016 |access-date=7 Mayo 2016 |language=en}}</ref> Kilala ang hilagang-silangang bahagi ng Kapuluan ng Kalayaan bilang ''Dangerous Ground'' (Lupang Mapanganib) at kakikitaan ng maraming mababang isla, bahurang lubog, at degradadong, lubog na karang na may [[sagay]] na kadalasang tumataas bigla mula sa kalaliman ng dagat na higit pa sa {{convert|1000|m|ft|sigfig=1}} – kaya delikadong maglayag sa lugar na iyon. Halos parehas ang mga pulo; ang mga ito ay káyo (o {{lang|en|cay}} sa Ingles): mga islang buhangin na nabuo sa mga lumang bahura na degradado at nakalubog. Halos walang masasakang lupa ang Kapuluan ng Kalayaan. Halos walang nakatira roon, at iilang pulo lamang ang may permanenteng suplay ng maiinom na tubig.<ref name="bbc20161712" /><ref>{{Cite news |author=Mark E. Rosen |date=18 Hulyo 2016 |title=China Has Much to Gain From the South China Sea Ruling |language=en-US |trans-title=Tsina, Malaking Mapapakinabangan sa Alituntunin ukol sa Dagat Timog Tsina |work=The Diplomat |url=https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |url-status=live |access-date=2017-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428051012/https://thediplomat.com/2016/07/china-has-much-to-gain-from-the-south-china-sea-ruling/ |archive-date=28 Abril 2017}}</ref> Kabilang sa mga likas na yaman nito ang isda, guwano, langis at likas na gas.<ref>Tandaan, gayunpaman, kinekuwestiyon ng isang ulat ng US EIA noong 2013 ang ekonomikong biyabilidad ng karamihan ng mga potensiyal na reserba.</ref> Kasama sa mga gawaing ekonomiko ang komersiyal na pangingisda, pagbabarko, pagmimina ng guwano, pagsasamantala ng langis at gas, at mas kamakailan, turismo. Matatagpuan ang Kapuluan ng Kalayaan malapit sa ilang mga daanan ng barko. {| class="wikitable sortable" ! # || Pangalan ng Pulo ||sa Karang|| Area<br/>(ha.) || Lokasyon || Kasalukuyang inookupahan ng || Tinambakang lupa |- <!-- Leading zeros and degrees & minutes only are both required to make sorting work --> | 1 || [[Pulo ng Ligaw]]||Pampang ng Bayani || 46.00 || {{coord|10|23|N|114|21|E}} || {{TWN}} (Pulo ng Taiping) || ~6&nbsp;ha |- | 2 || [[Pulo ng Pag-asa]] ||Kapuluang Pag-asa || 37.20 || {{coord|11|03|N|114|17|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Pag-asa) || |- | 3 || [[Pulo ng Likas]]||Pulo ng Likas || 18.60 || {{coord|11|05|N|115|01|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Likas) || |- | 4 || [[Pulo ng Lagos]]||Pulo ng Spratly || 13.00 || {{coord|08|38|N|111|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa) || |- | 5 || [[Pulo ng Parola]]||[[Bahura ng Peligro]]|| 12.70 || {{coord|11|28|N|114|21|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Parola) || |- | 6 || [[Pulo ng Pugad]]||[[Bahura ng Peligro]]|| 12.00 || {{coord|11|26|N|114|20|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Song Tử Tây) || ~8&nbsp;ha |- | 7 || [[Pulo ng Rurok]]||[[Pampang ng Pagkakaisa]]|| 08.00 || {{coord|09|52|N|114|19|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn) || ~1&nbsp;ha |- | 8 || [[Pulo ng Lawak]]||Pangkat Nanshan || 07.93 || {{coord|10|45|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Lawak) || |- | 9 || Pulo ng Bailan ||Pampang ng Bayani || 07.00 || {{coord|10|23|N|114|28|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sơn Ca) || ~2.1&nbsp;ha<ref name="CSIS">{{cite web |title=Sandcastles of their own: Vietnamese Expansion in the Spratly Islands |url=http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103053/http://amti.csis.org/vietnam-island-building/ |archive-date=18 Mayo 2015 |access-date=13 Mayo 2016 |language=en}}</ref> |- | 10 || Pulo ng Kota ||Pampang ng Kota || 06.45 || {{coord|10|40|N|114|25|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Kota) || |- | 11 || Bahura ng Celerio ||Bahura ng Celerio || 06.20 || {{coord|07|22|N|113|50|E}} || {{flag|Malaysia}} (Bahura ng Layang-Layang) || |- | 12 || Pulo ng Binago ||Pampang ng Bayani || 05.30 || {{coord|10|11|N|114|22|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Nam Yết) || |- | 13 || Pulo ng Datu Kalantiaw ||Pulo ng Datu Kalantiaw || 01.60 || {{coord|07|51|N|112|55|E}} || {{VNM}} (Pulo ng An Bang) || |- | 14 || Pulo ng Burunyugan 14 ||Pampang ng Pagkakaisa || 01.60 || {{coord|09|51|N|114|29|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Sinh Tồn Đông) || |- | 15 || Bahura ng Kanlurang Quezon ||Bahura ng Quezon || 01.10 || {{coord|08|52|N|112|15|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Đá Tây) || |- | 16 || Bahura ng Gitna ||Bahura ng Quezon || 00.88 || {{coord|08|56|N|112|21|E}} || {{VNM}} (Pulo ng Trường Sa Đông) || |- | 17 || Pulo ng Patag | Pangkat Patag || 00.57 || {{coord|10|49|N|115|49|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Patag) || |- | 18 || Pulo ng Panata ||Pampang ng Kota || 00.44 || {{coord|10|43|N|114|32|E}} || {{PHL}} (Pulo ng Panata) || |} {{convert|177|ha|acre|abbr=on}} ang kabuuang lawak ng mga likas na pulo ng kapuluan at {{Convert|200|ha|acre|abbr=on}} kapag kasama ang tinambakang lupa. [[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]] [[Talaksan:Spratly with flags.jpg|thumb|center|800px|Mapa na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluan ng Kalayaan o ng Kapuluang Spratly (Spartly Islands). Ang mga watawat ay mga bansang nakakasakop sa mga pulo at ibang mga katangian.]] ==Kasaysayan== [[Talaksan:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng mapang Velarde ang aktuwal na kontrol ng Pilipinas sa [[Bajo de Masinloc|Buhanginan ng Panatag]], pati na rin ang mga pulo sa labas ng [[Palawan]], na kinilala bilang Kapuluan ng Kalayaan. Naging isa sa mga pangunahing ebidensiya ang mapa sa pandaigdigang kaso ''[[Pilipinas v. Tsina]].'' Pinabulaanan nito ang di-umano'y pag-aangkin ng Tsina tungkol sa [[siyam na gatlang na guhit]].<ref>{{Cite web |date=20 Setyembre 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |trans-title=Narinig mo na ba ang Mapa ni Murillo Velarde ng 1734 at kung bakit kailangan itong pangalanan muli? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 Setyembre 2019 |access-date=6 Mayo 2020 |language=en}}</ref>]] Ipinakikita ng mga rekord na pinaninirahan ang mga isla ng mga mangingisdang Tsino at Biyetnames sa iba't ibang panahon sa kasaysayan. Noong 1888, pinagkalooban ang Central Borneo Company ng arindamyento o ''lease'' upang magguwano "sa Pulo ng Sprattly at Káyo ng Amboyna."<ref>{{Cite web |title=FO 881/5741 |url=https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220012213/https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/r/C3652759 |archive-date=20 Pebrero 2020 |access-date=20 Pebrero 2020}}</ref> Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], inokupahan ito ng mga tropa mula [[Indotsinang Pranses]] at Hapon.<ref>{{cite web |title=Timeline |url=http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-url=https://archive.today/20140321055855/http://www.spratlys.org/history/spratly-islands-history-timeline.htm |archive-date=21 Marso 2014 |access-date=21 Marso 2014 |work=History of the Spratlys |publisher=www.spratlys.org |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Chemillier-Gendreau |first=Monique |title=Sovereignty Over the Paracel and Spratly Islands |publisher=Kluwer Law International |year=2000 |isbn=978-90-411-1381-8 |language=en |trans-title=Sovereignty sa Mga Kapuluang Paracel at Spratly}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |title=China Sea pilot |publisher=UKHO – United Kingdom Hydrographic Office |year=2010 |edition=8th |volume=1 |location=Taunton |language=en |trans-title=Piloto sa Dagat Tsina |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140321094148/https://www.ukho.gov.uk/PRODUCTSANDSERVICES/PAPERPUBLICATIONS/Pages/NauticalPubs.aspx |archive-date=21 Marso 2014 |url-status=live}}</ref> Subalit walang talaan ng malalaking pamayanan sa mga isla hanggang 1956, kung kailan nagpasya ang Pilipinong abenturero na si Tomás Cloma, Sr. na "angkinin" ang isang bahagi ng kapuluan ng Kalayaan bilang kanya, pinangalanan itong ''"Free Territory of Freedomland''" (Malayang Teritoryo ng Lupang-malaya).<ref>{{cite news |date=13 Enero 2014 |title=China and Philippines: The reasons why a battle for Zhongye (Pag-asa) Island seems unavoidable |language=en |trans-title=Tsina at Pilipinas: Ang mga dahilan kung bakit tila hindi maiiwasan ang labanan para sa Pulo ng Zhongye (Pag-asa) |newspaper=China Daily Mail |url=http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |url-status=live |access-date=21 Marso 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302121950/http://chinadailymail.com/2014/01/13/the-reasons-why-a-battle-for-zhongye-pag-asa-island-seems-unavoidable/ |archive-date=2 Marso 2014}}</ref> May ebidensiya ng presensiya ng tao sa rehiyon noon pa mang 50,000 taon nakalipas sa [[Kuwebang Tabon]], Palawan. Kaya mahirap sabihin kung kailan unang dumating ang mga tao sa kapuluang ito. Sa loob ng makasaysayang panahon, ilang grupo ang maaaring dumaan o sumakop sa mga pulo. Mula 600&nbsp;BK hanggang 3&nbsp;BK, nagkaroon ng migrasyon mula silangan pakanluran ng mga miyembro ng madaragating kultura ng Sa Huỳnh. Maaaring dumaan sila sa mga Kapuluan ng Kalayaan habang papunta sila sa Biyetnam. Itong mga migrante ang mga ninuno ng mga Cham, mga taong [[Mga wikang Austronesyo|nag-aaustronesyo]] na nagtatag ng imperyo ng Lumang [[Champa]] na namuno sa dagat na kilala noon ng maraming siglo bilang Dagat Champa.<ref>{{Citation |last=Thurgood |first=Graham |title=From Ancient Cham to Modern Dialects: Two Thousand Years of Language Contact and Change |url=https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |page=[https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC&pg=PA16 16] |year=1999 |trans-title=Mula Sinaunang Cham hanggang Modernong Diyalekto: Dalawang Libong Taon ng Pakikipag-ugnayan at Pagbabago sa Wika |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521043053/https://books.google.com/books?id=MBGYb84A7SAC |publisher=University of Hawaii Press |language=en |isbn=978-0-8248-2131-9 |access-date=16 Disyembre 2015 |archive-date=2016-05-21 |url-status=live}}</ref><ref name="Cham">{{cite magazine|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|title=The Cham: Descendants of Ancient Rulers of South China Sea Watch Maritime Dispute From Sidelines|access-date=29 Hunyo 2015|date=18 Hunyo 2014|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924055038/http://news.nationalgeographic.com/news/2014/06/140616-south-china-sea-vietnam-china-cambodia-champa/|archive-date=24 Setyembre 2014|url-status=dead|lang=en|trans-title=Ang Cham: Mga Kaapu-apuhan ng mga Sinaunang Pinuno ng Dagat Timog Tsina, Nagnonood ng Maritimong Alitan sa Tabi}}</ref> ==Tingnan din== *[[Kalayaan, Palawan]] *[[Trường Sa, Khánh Hòa]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Stub|Pilipinas}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kapuluan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Vietnam]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Malaysia]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Republika ng Tsina]] 4pxahkrs57cf26os3cwyptmi9xgufdq 0 20871 2236207 2056228 2026-10-22T12:57:18Z Ryomaandres 8044 /* Pangkalahatang-tanaw */ 2236207 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Lalawigan ng Verona|native_name=|native_name_lang=it<!-- ISO 639-2 code e.g. "it" for Italian -->|settlement_type=[[Provinces of Italy|Lalawigan]]|image_skyline=Loggia_del_Consiglio.jpg|image_alt=|image_caption=Loggia del Consiglio sa Verona, ang luklukang panlalawigan|image_flag=Flag_of_the_Province_of_Verona.svg|flag_alt=|image_shield=Provincia di Verona-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Verona in Italy.svg|map_alt=|map_caption=Mapang nagpapakita ng kinaroroonan ng Verona sa Italya|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Italya}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1={{flag|Veneto}}|established_title=|established_date=|seat_type=Kabesera|seat=[[Verona]]|parts_type=[[Comune]]|parts_style=para|p1=98|government_footnotes=|leader_party=[[Lega Nord|League]]|leader_title=Pangulo|leader_name=Manuel Scalzotto|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_footnotes=|area_total_km2=3109|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=|population_total=923664|population_as_of=Diyembre 31, 2014|population_density_km2=auto|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+1|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+2|postal_code_type=Postal code|postal_code=37010-37014, 37016-37024, 37026, 37028-37032, 37035-37036, 37039-37047, 37049-37060, 37063-37064, 37066-37069, 37121-37142|area_code_type=Telephone prefix|area_code=045, 0442|iso_code=|registration_plate=[[Vehicle registration plates of Italy|VR]]|blank_name_sec1=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]|blank_info_sec1=023|website={{URL|portale.provincia.vr.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Lalawigan ng Verona''' ({{Lang-it|Provincia di Verona}}) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa rehiyong administratibo ng [[Veneto]] ng [[Italya]]. Sa hilagang-kanlurang hangganan nito, [[Lawa ng Garda]]{{Spaced en dash}}Pinakamalaki sa Italya{{Spaced en dash}}ay nahahati sa pagitan ng Verona at mga lalawigan ng [[Lalawigan ng Brescia|Brescia]] (rehiyon ng [[Lombardia]]) at [[Lalawigang Awtonomo ng Trento|Trentino]] (rehiyon ng [[Trentino-Alto Adigio]]). Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Verona]]. Ang lungsod ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO.<ref>{{Cite web |title=Verona, Veneto |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/veneto/verona.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009013208/http://www.italia.it/en/discover-italy/veneto/verona.html |archive-date=9 October 2014 |access-date=18 September 2014 |website=Italia}}</ref> Ang lalawigan ay likas na kosmopolitan. Ito ay napapaligiran ng Italyanong Tirol sa hilaga, [[Lalawigan ng Vicenza]] at [[Lalawigan ng Padua]] sa silangan, [[Lalawigan ng Rovigo]] at [[Mantova|Lalawigan ng Mantua]] sa timog, at Lawa ng Garda sa kanluran. Mula hilaga hanggang timog ang pinakamataas na lawak ng lalawigan ay 50 milya habang ito ay 25 milya mula silangan hanggang kanluran.<ref name="Penny3">{{cite book|title=The Penny Cyclopaedia of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=bS-H_-NYM4IC&pg=PA268|year=1843|page=268}}</ref> == Pangkalahatang-tanaw == Ang lalawigan ay may lawak na {{Convert|3109|km2|mi2}} at isang kabuuang populasyon na humigit-kumulang 0.9 milyon. Mayroong 98 na ''[[comune]]'' (maramihan: ''comuni'') sa lalawigan. Ang mga mahahalagang ''comuni'' ay kinabibilangan ng [[Bovolone]], [[Bonavigo]], [[Bussolengo]], [[Cerea]], [[Isola della Scala]], [[Legnago]], [[Negrar]], [[Peschiera del Garda]], [[San Bonifacio]], [[San Giovanni Lupatoto]], [[San Martino Buon Albergo]], [[Soave]], [[Sona, Italy|Sona]], [[Valeggio sul Mincio|Valeggio sul Verona]], at [[Villafranca di Verona|Villafra]].<ref>{{Cite web |title=Banca Dati Provincia Verona |url=http://www.upinet.it/provincia/97/verona/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140428034726/http://www.upinet.it/provincia/97/verona/ |archive-date=28 April 2014 |access-date=18 September 2014 |publisher=Unione delle Province d‘Italia |language=it}}</ref> Nangyari sa Verona ang dula ni [[William Shakespeare]] na ''[[Romeo at Julieta]]'', gayundin ang ilang eksena sa kaniyang dulang ''[[Ang Dalawang Maginoo ng Verona]]''. Ang Verona ay umaakit ng maraming turista, at ang Casa di Giulietta (ang villa ni [[Juliet Capulet]] sa dula) ay isang mahalagang lokal na atraksiyon sa mga bisita.<ref>{{Cite web |title=Verona, Veneto |url=http://www.italia.it/en/discover-italy/veneto/verona.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009013208/http://www.italia.it/en/discover-italy/veneto/verona.html |archive-date=9 October 2014 |access-date=18 September 2014 |website=Italia}}</ref> Dahil sa makasaysayang kahalagahan nito, ipinagmamalaki ng lalawigan ang isang malaking bilang ng mga kastilyo, tore, ermita, monasteryo, santuwaryo, at lumang Romanikong parokya. Matatagpuan ang isang rehiyonal na liwasan sa Lessinia. Sikat ang [[Valpolicella]] sa mga alak nito na gawa sa mga katutubong pamamaraan. Ang pinakamalaking natural na tulay sa Europa—Ponte di Veja ay matatagpuan sa lalawigan. Ang hilagang bahagi ng lalawigan ay halos maburol, na may ilang mga ilog, kabilang ang [[Tartaro-Canalbianco-Po di Levante|Tartaro]], Caslagnaro, at [[Adige]].<ref name="Penny3">{{cite book|title=The Penny Cyclopaedia of the Society for the Diffusion of Useful Knowledge|url=https://books.google.com/books?id=bS-H_-NYM4IC&pg=PA268|year=1843|page=268}}</ref> == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Verona]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == Media related to Province of Verona at Wikimedia Commons * [https://web.archive.org/web/20060719061226/http://www.tourism.verona.it/ Impormasyon ng turista] {{Veneto}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] 7ckg0k162pyhb7prb5c66g0zc7vi8kr 0 23258 2236345 2221134 2026-10-23T03:29:42Z Myrabert015 156576 /* Mga sanggunian */ 2236345 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kalayaan | native_name = <!-- If different from name --> | native_name_lang = fil<!-- ISO 639-2 code --> | settlement_type = [[Municipalities of the Philippines|Bayan]] | image_skyline = Thitu Island Filipino sheltered port construction.jpg | image_caption = | image_flag = | image_seal = | seal_size = 100x80px | nickname = | motto = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Mapa ng Palawan na ipinapakita ang Kalayaan | pushpin_map = Philippines | pushpin_map_caption = Kinaroroonan sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Pilipinas}} | subdivision_type1 = [[Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[MIMAROPA]] (Rehiyon IV-B) | subdivision_type2 = [[Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = [[Palawan]] | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Distrito]] | subdivision_name3 = [[Distritong pambatas ng Palawan|Unang Distrito ng Palawan]] | established_title = Itinatag | established_date = 11 Hunyo 1978 | parts_type = [[Barangay]] | parts_style = para | p1 = 1 (Pag-asa) | government_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.dilg.gov.ph/municipalities.php |title=Municipalities |publisher=Department of the Interior and Local Government |location=Quezon City, Philippines |accessdate=23 Nobyembre 2012 |archive-date=2013-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531043557/http://dilg.gov.ph/municipalities.php |url-status=dead }}</ref> | leader_party = | leader_title = Alkalde | leader_name = Eugenio B. Bito-Onon Jr. | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=Province: PALAWAN |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+IV-B+%28MIMAROPA%29&regCode=17&provCode=175300000&provName=PALAWAN |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=23 November 2012 |location=Makati City, Philippines |archive-date=14 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114165638/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+IV%2DB+%28MIMAROPA%29&regCode=17&provCode=175300000&provName=PALAWAN |url-status=dead }}</ref> | area_total_km2 = 290 | area_land_km2 = 0.79 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=NSO10>{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/MIMAROPA.pdf |title=Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010 |work=2010 Census of Population and Housing |publisher=National Statistics Office |accessdate=22 November 2012 |archive-date=15 Nobiyembre 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103316/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/MIMAROPA.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_total = 222 | population_as_of = 2010 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = 5322 | area_code_type = [[Telephone numbers in the Philippines|Dialing code]] | area_code = | blank_name_sec1 = [[Municipalities of the Philippines#Income classification|Antas ng kita]] | blank_info_sec1 = 5th class; rural | website = [http://www.kalayaanpalawan.gov.ph/ kalayaanpalawan.gov.ph] | footnotes = |image_shield = }} Ang '''Bayan ng Kalayaan''' ay isang ika-5 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Palawan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ito ang tinaguriang bayan na may pinaka-maliit na populasyon sa buong Pilipinas. Ang taunang budget ng bayang ito ay 47 milyong piso.<ref name="Countries Around South China Sea Bolster Claims With Island Outposts">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303480304579576380113652304|title=Countries Around South China Sea Bolster Claims With Island Outposts|newspaper=Wall Street Journal|date=23 May 2014|last1=Moss|first1=Trefor|access-date=8 March 2017|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111201657/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303480304579576380113652304|url-status=live}}</ref> == Kasaysayan == Noong Hunyo 11 1978, itinatag ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]] bayan ng Kalayaan sa bisa ng Kautusuan pamapanguluhan bilang 1596 (Presidential Decree No. 1596).<ref>{{cite web |url=http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno1596.html#.UhBdU5LMB8E |title=PD 1596 |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |location=Pasig, Philippines |access-date=17 August 2013 |archive-date=26 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026073255/http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno1596.html#.UhBdU5LMB8E |url-status=live }}</ref> Lahat ng mga pulo at bahurang nasa loob ng bayan ay mga pinag-aagawan teritoryo na inaangking ng mga bansang [[Pilipinas]], [[Tsina]], [[Malaysia]], [[Taiwan]], at [[Biyetnam]]. [[Talaksan:Kalayaan Island Group 2026 de facto control.png|center|thumb|330x330px|Ang mapa ng bayan ng Kalayaan na napapasailalim sa lalawigan ng Palawan at ang de facto na sakop ng kontrol ng bawat bansa sa lugar sa loob ng hurisdiksyon ng Pilipinas.]][[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluang Spratly o ng Kapuluan ng Kalayaan (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]Bahagi ang bayan ng [[Kapuluan ng Kalayaan]], na nasa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Ang bayan ng Kalayaan, kasama ang [[Pulo ng Pag-asa]] (ang sentro ng Kapuluaan ng Kalayaan) ay nasa {{convert|280|nmi|mi km}} hilaga't-kanluran ng [[Puerto Princesa]] at {{convert|932|km|nmi mi}} Timog-kanluran ng [[Kalakhang Maynila]]. Ito ay binubuo ng nag-iisang [[barangay]] ng Pag-asa na nagsisilbing poblacion ng bayan. Bukod sa [[Pulo ng Pag-asa]] (Thitu Isand), ang bayan ay binubuo din ng anim pang mga pulo: [[Pulo ng Likas]] (West York Island), [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay), Pulo ng Lawak (Nanshan Island), Pulo ng Kota (Loaita Island), Pulo ng Patag (Flat Island) at Pulo ng Panata (Loaita Cay), at tatlong mga Bahura (Reefs) at buhanginan (shoals): Bahura ng Balagtas (Irving Reef), [[Buhanginan ng Ayungin]] (Second Thomas Shoal) at Bahura ng Rizal (Commodore Reef).<ref>{{cite web|url=https://www.kalayaanpalawan.gov.ph/MPDC/CLUP%202018-2027%20SEPP%20VOL%201.pdf|title=Socio-Economic and Physical Profile|series=The 2018-2027 Comprehensive Land Use Plan|volume=I|publisher=Municipality of Kalayaan|page=7|access-date=2022-10-15|archive-date=2022-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015223329/https://www.kalayaanpalawan.gov.ph/MPDC/CLUP%202018-2027%20SEPP%20VOL%201.pdf|url-status=live}}</ref> ==Kaugnay na artikulo== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Trường Sa, Khánh Hòa]] ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Palawan}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Palawan]] {{stub}} m4isi9m4s4awn5c22akwehdjvyvx2b6 2236354 2236345 2026-10-23T03:37:31Z Myrabert015 156576 /* Kasaysayan */ 2236354 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kalayaan | native_name = <!-- If different from name --> | native_name_lang = fil<!-- ISO 639-2 code --> | settlement_type = [[Municipalities of the Philippines|Bayan]] | image_skyline = Thitu Island Filipino sheltered port construction.jpg | image_caption = | image_flag = | image_seal = | seal_size = 100x80px | nickname = | motto = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Mapa ng Palawan na ipinapakita ang Kalayaan | pushpin_map = Philippines | pushpin_map_caption = Kinaroroonan sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Pilipinas}} | subdivision_type1 = [[Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[MIMAROPA]] (Rehiyon IV-B) | subdivision_type2 = [[Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | subdivision_name2 = [[Palawan]] | subdivision_type3 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Distrito]] | subdivision_name3 = [[Distritong pambatas ng Palawan|Unang Distrito ng Palawan]] | established_title = Itinatag | established_date = 11 Hunyo 1978 | parts_type = [[Barangay]] | parts_style = para | p1 = 1 (Pag-asa) | government_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.dilg.gov.ph/municipalities.php |title=Municipalities |publisher=Department of the Interior and Local Government |location=Quezon City, Philippines |accessdate=23 Nobyembre 2012 |archive-date=2013-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130531043557/http://dilg.gov.ph/municipalities.php |url-status=dead }}</ref> | leader_party = | leader_title = Alkalde | leader_name = Eugenio B. Bito-Onon Jr. | area_footnotes = <ref>{{cite web |title=Province: PALAWAN |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+IV-B+%28MIMAROPA%29&regCode=17&provCode=175300000&provName=PALAWAN |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=23 November 2012 |location=Makati City, Philippines |archive-date=14 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114165638/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+IV%2DB+%28MIMAROPA%29&regCode=17&provCode=175300000&provName=PALAWAN |url-status=dead }}</ref> | area_total_km2 = 290 | area_land_km2 = 0.79 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=NSO10>{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/MIMAROPA.pdf |title=Total Population by Province, City, Municipality and Barangay: as of May 1, 2010 |work=2010 Census of Population and Housing |publisher=National Statistics Office |accessdate=22 November 2012 |archive-date=15 Nobiyembre 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115103316/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/MIMAROPA.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_total = 222 | population_as_of = 2010 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = 5322 | area_code_type = [[Telephone numbers in the Philippines|Dialing code]] | area_code = | blank_name_sec1 = [[Municipalities of the Philippines#Income classification|Antas ng kita]] | blank_info_sec1 = 5th class; rural | website = [http://www.kalayaanpalawan.gov.ph/ kalayaanpalawan.gov.ph] | footnotes = |image_shield = }} Ang '''Bayan ng Kalayaan''' ay isang ika-5 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Palawan]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ito ang tinaguriang bayan na may pinaka-maliit na populasyon sa buong Pilipinas. Ang taunang budget ng bayang ito ay 47 milyong piso.<ref name="Countries Around South China Sea Bolster Claims With Island Outposts">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303480304579576380113652304|title=Countries Around South China Sea Bolster Claims With Island Outposts|newspaper=Wall Street Journal|date=23 May 2014|last1=Moss|first1=Trefor|access-date=8 March 2017|archive-date=11 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111201657/https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303480304579576380113652304|url-status=live}}</ref> == Kasaysayan == Noong Hunyo 11 1978, itinatag ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]] bayan ng Kalayaan sa bisa ng Kautusuan pamapanguluhan bilang 1596 (Presidential Decree No. 1596).<ref>{{cite web |url=http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno1596.html#.UhBdU5LMB8E |title=PD 1596 |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |location=Pasig, Philippines |access-date=17 August 2013 |archive-date=26 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026073255/http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno1596.html#.UhBdU5LMB8E |url-status=live }}</ref> Lahat ng mga pulo at bahurang nasa loob ng bayan ay mga pinag-aagawan teritoryo na inaangking ng mga bansang [[Pilipinas]], [[Tsina]], [[Malaysia]], [[Taiwan]], at [[Biyetnam]]. [[Talaksan:Kalayaan Island Group 2026 de facto control.png|center|thumb|330x330px|Ang mapa ng bayan ng Kalayaan na napapasailalim sa lalawigan ng Palawan at ang de facto na sakop ng kontrol ng bawat bansa sa lugar sa loob ng hurisdiksyon ng Pilipinas.]][[Talaksan:Features in the Kalayaan Island Group.jpg|thumb|center|800px|Mapa galing sa NAMRIA na pinapakita ang mga pulo at katangian ng Kapuluang Spratly o ng Kapuluan ng Kalayaan (Spartly Islands). Ang mga pangalan ng mga pulo at katangian ay ang kinikilala ng gobyerno ng Pilipinas.]]Bahagi ang bayan ng [[Kapuluan ng Kalayaan]], na nasa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Ang bayan ng Kalayaan, kasama ang [[Pulo ng Pag-asa]] (ang sentro ng Kapuluaan ng Kalayaan) ay nasa {{convert|280|nmi|mi km}} hilaga't-kanluran ng [[Puerto Princesa]] at {{convert|932|km|nmi mi}} Timog-kanluran ng [[Kalakhang Maynila]]. Ito ay binubuo ng nag-iisang [[barangay]] ng Pag-asa na nagsisilbing poblacion ng bayan. Bukod sa [[Pulo ng Pag-asa]] (Thitu Isand), ang bayan ay binubuo din ng anim pang mga pulo: [[Pulo ng Likas]] (West York Island), [[Pulo ng Parola]] (Northeast Cay), [[Pulo ng Lawak]] (Nanshan Island), Pulo ng Kota (Loaita Island), Pulo ng Patag (Flat Island) at Pulo ng Panata (Loaita Cay), at tatlong mga Bahura (Reefs) at buhanginan (shoals): Bahura ng Balagtas (Irving Reef), [[Buhanginan ng Ayungin]] (Second Thomas Shoal) at Bahura ng Rizal (Commodore Reef).<ref>{{cite web|url=https://www.kalayaanpalawan.gov.ph/MPDC/CLUP%202018-2027%20SEPP%20VOL%201.pdf|title=Socio-Economic and Physical Profile|series=The 2018-2027 Comprehensive Land Use Plan|volume=I|publisher=Municipality of Kalayaan|page=7|access-date=2022-10-15|archive-date=2022-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015223329/https://www.kalayaanpalawan.gov.ph/MPDC/CLUP%202018-2027%20SEPP%20VOL%201.pdf|url-status=live}}</ref> ==Kaugnay na artikulo== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Trường Sa, Khánh Hòa]] ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Palawan}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Palawan]] {{stub}} dpsvm8305nupm2cp4f42svhtsqr0epo 0 35636 2236244 1801774 2026-10-22T14:45:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1379326435|Aguascalientes (city)]]" 2236244 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Aguascalientes|official_name=''Ciudad de Aguascalientes''<br />City of Aguascalientes|type=[[list of cities in Mexico|City]]|native_name=|nickname={{Langx|es|link=no|Ciudad de la gente buena}}<br/>(''City of the good people''){{force singular}}|motto={{langx|la|Virtus in Aquis, Fidelitas in Pectoribus}}<br/><small>(''Virtue in the Water, Fidelity in the Heart'')</small>{{force singular}}|image=AGUASCALIENTES CITY.jpg|image_size=|caption='''Clockwise from top:''' [[Temple of Saint Anthony of Padua|San Antonio de Padua Church]], La Exedra (main square), [[Teatro Aguascalientes|Aguascalientes Opera House]], [[Cerro del Muerto]], Plaza Bosques Tower and the [[Jardín de San Marcos|San Marcos Park]].|image_flag=|image_seal=|image_shield=Escudo de Aguascalientes.svg|image_map=Aguascalientes, AG.svg|map_caption=Location of Aguascalientes within the state|image_map1=Mexico map, MX-AGU.svg|map_caption1=Location of the state of [[Aguascalientes]]|subdivision_type=Country|subdivision_name=Mexico|subdivision_type1=[[States of Mexico|State]]|subdivision_name1=[[Aguascalientes]]|subdivision_type2=[[Municipalities of Mexico|Municipality]]|subdivision_name2=[[Aguascalientes Municipality|Aguascalientes]]|government_type=|leader_title=[[Municipal president|Mayor]]|leader_name=Leonardo Montañez Castro|leader_title1=<!-- Presidente Municipal -->|leader_name1=|leader_title2=Federal electoral district|leader_name2=[[2nd federal electoral district of Aguascalientes|Aguascalientes's 2nd]] and [[3rd federal electoral district of Aguascalientes|3rd]]|leader_title3=|leader_name3=|established_title=Founded|established_date=October 22, 1575|established_title2=Founded as|established_date2=''Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes''|established_title3=|established_date3=|founder=Juan de Montoro Rodríguez<br/>Jerónimo de Orozco|area_magnitude=|area_total_km2=385|area_total_sq_mi=|area_land_km2=|area_land_sq_mi=|area_water_km2=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2020|population_note=|population_total=948990|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=1225432|population_density_metro_km2=auto|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_demonyms=hidrocálido, aguascalentense|demographics_type1=[[GDP|GDP (PPP, constant 2015 values)]]|demographics1_footnotes=|demographics1_title1=Year|demographics1_info1=2023|demographics1_title2=Total (Metro)|demographics1_info2=$29.0&nbsp;billion<ref name="TelluBase">{{cite web|url=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_mex.pdf|publisher=Tellusant|title=TelluBase—Mexico Fact Sheet (Tellusant Public Service Series)| access-date = 2024-01-11}}</ref>|demographics1_title3=Per capita|demographics1_info3=$24,900|utc_offset=−06:00|coordinates={{coord|21|52|33.6|N|102|17|45.6|W|display=inline,title}}|elevation_m=1888|elevation_ft=|postal_code_type=Postal code|postal_code=20000-20999|area_code=449|website=http://www.ags.gob.mx|footnotes=}}Ang '''Aguascalientes''' ({{IPA|es|ˌaɣwaskaˈljentes|-|Aguascalientes.ogg}}, literal "mainit na tubig" sa [[Wikang Kastila|Español]]) ay ang kabesera ng estado ng [[Aguascalientes]] sa [[Mehiko|Mexico]] at ang pinakamataong lungsod nito, pati na rin ang pinuno ng [[Munisipalidad ng Aguascalientes]], na may populasyon na 948,990 na naninirahan noong 2012 at 1,225,432 sa metro area.<ref>{{Cite web |last=Javier Rodríguez Lozano |title=En estos días Aguascalientes llegará al millón de habitantes – La Jornada Aguascalientes (LJA.mx) |url=http://www.lja.mx/2012/08/en-estos-dias-aguascalientes-llegara-al-millon-de-habitantes/ |access-date=September 7, 2014 |website=La Jornada Aguascalientes (LJA.mx)}}</ref> Kasama rin sa kalakhang pook ang mga munisipalidad ng [[Jesús María, Aguascalientes|Jesús María]] at [[San Francisco de los Romo]]. Ito ay matatagpuan sa Hilagang-Gitnang Mehiko, na halos katumbas ng rehiyon ng Bajío sa loob ng [[Mehikanong Talampas|talampas ng gitnang Mehiko]]. Ang lungsod ay nakatayo sa isang lambak ng klimang steppe sa taas na 1880 metro mula sa antas ng dagat, sa Orihinal na teritoryo ng mga nomadikong mga taong [[Chichimeca]], ang lungsod ay itinatag noong Oktubre 22, 1575, ng mga pamilyang [[Mga Español sa Mehiko|Español]] na lumipat mula sa [[Lagos de Moreno]] sa ilalim ng pangalan ng {{Lang|es|Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes}} (Nayon ng Mahal ng [[Pag-aakyat sa Langit kay Maria|Birhen ng Assumption]] of the Mainit na Katubigan), patungkol sa napiling patron at sa maraming [[Mainit na bukal|termal na bukal]] na matatagpuan malapit sa nayon, na nananatili pa rin hanggang ngayon. Ito ay magsisilbing isang himpilan sa [[Camino Real de Tierra Adentro|Rutang Pilak]], habang sa politika, ito ay bahagi ng kaharian ng [[Nueva Galicia]].<ref>{{Cite web |title=Aguascalientes, traditional city in Mexico |url=http://www.visitmexico.com/en-us/aguascalientes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513055715/http://visitmexico.com/en-us/aguascalientes |archive-date=May 13, 2012 |access-date=September 7, 2014 |publisher=Visitmexico.com}}</ref> Noong 1835, ginawa ni Pangulong [[Antonio López de Santa Anna]] ang Aguascalientes bilang kabesera ng isang bagong teritoryo bilang pagganti sa estado ng [[Zacatecas]], na kalaunan ay naging kabesera ng isang bagong estado noong 1857.<ref name="ags.itesm.mx">{{Cite web |title=Historia de la Ciudad de Aguascalientes |url=http://www.ags.itesm.mx/campus/historia_ciudad.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021042029/http://www.ags.itesm.mx/campus/historia_ciudad.htm |archive-date=October 21, 2013 |access-date=September 7, 2014 |publisher=Ags.itesm.mx}}</ref> Noong [[Porfiriato|panahong Porfiriato]], napili ang Aguascalientes upang maging punong-abala ng mga pangunahing pagawaan ng kompanya ng [[Sentral na Daambakal ng Mehiko]]; na nagdala ng isang pagsabog sa industriya at kultura. Ang lungsod ang nagdaos ng [[Kumbensiyon ng Aguascalientes|Rebolusyonaryong Kumbensiyon noong 1914]], isang mahalagang pagpupulong ng mga heneral ng digmaan noong panahon ng [[Himagsikang Mehikano|Rebolusyong Mehikano]]. == Etimolohiya == Ang pangalan ay nagmula sa mga salitang Espanyol {{Lang|es|aguas calientes}}, ibig sabihin ay 'mainit na tubig', bagaman ang mas tumpak na pagsasalin ay 'mainit na bukal', bahagi ng orihinal na pangalan ng {{Lang|es|Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes}} (Nayon ng Mahal na Birhen ng Asunsiyon ng mga Mainit na Bukal). Nang unang nanirahan ang lungsod nina Juan de Montoro at labindalawang pamilya, binigyan ito ng pangalang ito dahil sa kasaganaan ng mga mainit na bukal nito. Ang mga katangiang termal na ito ay patuloy na hinihingi sa maraming spa ng lungsod at ginagamit pa nga para sa gamit sa bahay. Ang mga tao mula sa Aguascalientes (kapuwa ang lungsod at ang estado) ay kilala sa kakaibang [[Ngalang panlipi|demonimong]] {{Lang|es|hidrocálidos}} o mga taong "idrotermal". == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * <span class="portalbox-image">[[File:Flag_of_Mexico.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32px]]</span><span class="portalbox-link">[[Portal:Mexico|Portal ng Mehiko]]</span> * [https://web.archive.org/web/20081014004141/http://www.muniags.gob.mx/ Website ng munisipyo] * [http://www.aguascalientesmexico.info Mga Larawan, Mensajes, at Mas de Aguascalientes] * [https://web.archive.org/web/20130406130712/http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/ Link sa mga talahanayan ng data ng populasyon mula sa Census ng 2005] INEGI: {{Lang|es|Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática}} {{Municipalities of Aguascalientes}}{{MexicoStateCapitals}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Latin]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Kastila]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jrl9nhmhgb75q7f0cs1uym9yx8nqcir 2236246 2236244 2026-10-22T15:04:51Z Ryomaandres 8044 2236246 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Aguascalientes|official_name=''Ciudad de Aguascalientes''<br />City of Aguascalientes|type=[[list of cities in Mexico|City]]|native_name=|nickname={{Langx|es|link=no|Ciudad de la gente buena}}<br/>(''City of the good people''){{force singular}}|motto={{langx|la|Virtus in Aquis, Fidelitas in Pectoribus}}<br/><small>(''Virtue in the Water, Fidelity in the Heart'')</small>{{force singular}}|image=AGUASCALIENTES CITY.jpg|image_size=|caption='''Clockwise from top:''' [[Temple of Saint Anthony of Padua|San Antonio de Padua Church]], La Exedra (main square), [[Teatro Aguascalientes|Aguascalientes Opera House]], [[Cerro del Muerto]], Plaza Bosques Tower and the [[Jardín de San Marcos|San Marcos Park]].|image_flag=|image_seal=|image_shield=Escudo de Aguascalientes.svg|image_map=Aguascalientes, AG.svg|map_caption=Location of Aguascalientes within the state|image_map1=Mexico map, MX-AGU.svg|map_caption1=Location of the state of [[Aguascalientes]]|subdivision_type=Country|subdivision_name=Mexico|subdivision_type1=[[States of Mexico|State]]|subdivision_name1=[[Aguascalientes]]|subdivision_type2=[[Municipalities of Mexico|Municipality]]|subdivision_name2=[[Aguascalientes Municipality|Aguascalientes]]|government_type=|leader_title=[[Municipal president|Mayor]]|leader_name=Leonardo Montañez Castro|leader_title1=<!-- Presidente Municipal -->|leader_name1=|leader_title2=Federal electoral district|leader_name2=[[2nd federal electoral district of Aguascalientes|Aguascalientes's 2nd]] and [[3rd federal electoral district of Aguascalientes|3rd]]|leader_title3=|leader_name3=|established_title=Founded|established_date=October 22, 1575|established_title2=Founded as|established_date2=''Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes''|established_title3=|established_date3=|founder=Juan de Montoro Rodríguez<br/>Jerónimo de Orozco|area_magnitude=|area_total_km2=385|area_total_sq_mi=|area_land_km2=|area_land_sq_mi=|area_water_km2=|area_water_sq_mi=|area_water_percent=|area_urban_km2=|area_urban_sq_mi=|area_metro_km2=|area_metro_sq_mi=|population_as_of=2020|population_note=|population_total=948990|population_density_km2=auto|population_density_sq_mi=|population_metro=1225432|population_density_metro_km2=auto|population_density_metro_sq_mi=|population_urban=|population_demonyms=hidrocálido, aguascalentense|demographics_type1=[[GDP|GDP (PPP, constant 2015 values)]]|demographics1_footnotes=|demographics1_title1=Year|demographics1_info1=2023|demographics1_title2=Total (Metro)|demographics1_info2=$29.0&nbsp;billion<ref name="TelluBase">{{cite web|url=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_mex.pdf|publisher=Tellusant|title=TelluBase—Mexico Fact Sheet (Tellusant Public Service Series)| access-date = 2024-01-11}}</ref>|demographics1_title3=Per capita|demographics1_info3=$24,900|utc_offset=−06:00|coordinates={{coord|21|52|33.6|N|102|17|45.6|W|display=inline,title}}|elevation_m=1888|elevation_ft=|postal_code_type=Postal code|postal_code=20000-20999|area_code=449|website=http://www.ags.gob.mx|footnotes=}}Ang '''Aguascalientes''' ({{IPA|es|ˌaɣwaskaˈljentes|-|Aguascalientes.ogg}}, literal "mainit na tubig" sa [[Wikang Kastila|Español]]) ay ang kabesera ng estado ng [[Aguascalientes]] sa [[Mehiko|Mexico]] at ang pinakamataong lungsod nito, pati na rin ang pinuno ng [[Munisipalidad ng Aguascalientes]], na may populasyon na 948,990 na naninirahan noong 2012 at 1,225,432 sa metro area.<ref>{{Cite web |last=Javier Rodríguez Lozano |title=En estos días Aguascalientes llegará al millón de habitantes – La Jornada Aguascalientes (LJA.mx) |url=http://www.lja.mx/2012/08/en-estos-dias-aguascalientes-llegara-al-millon-de-habitantes/ |access-date=September 7, 2014 |website=La Jornada Aguascalientes (LJA.mx)}}</ref> Kasama rin sa kalakhang pook ang mga munisipalidad ng [[Jesús María, Aguascalientes|Jesús María]] at [[San Francisco de los Romo]]. Ito ay matatagpuan sa Hilagang-Gitnang Mehiko, na halos katumbas ng rehiyon ng Bajío sa loob ng [[Mehikanong Talampas|talampas ng gitnang Mehiko]]. Ang lungsod ay nakatayo sa isang lambak ng klimang steppe sa taas na 1880 metro mula sa antas ng dagat, sa Orihinal na teritoryo ng mga nomadikong mga taong [[Chichimeca]], ang lungsod ay itinatag noong Oktubre 22, 1575, ng mga pamilyang [[Mga Español sa Mehiko|Español]] na lumipat mula sa [[Lagos de Moreno]] sa ilalim ng pangalan ng {{Lang|es|Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes}} (Nayon ng Mahal ng [[Pag-aakyat sa Langit kay Maria|Birhen ng Asunsiyon]] of the Mainit na Katubigan), patungkol sa napiling patron at sa maraming [[Mainit na bukal|termal na bukal]] na matatagpuan malapit sa nayon, na nananatili pa rin hanggang ngayon. Ito ay magsisilbing isang himpilan sa [[Camino Real de Tierra Adentro|Rutang Pilak]], habang sa politika, ito ay bahagi ng kaharian ng [[Nueva Galicia]].<ref>{{Cite web |title=Aguascalientes, traditional city in Mexico |url=http://www.visitmexico.com/en-us/aguascalientes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513055715/http://visitmexico.com/en-us/aguascalientes |archive-date=May 13, 2012 |access-date=September 7, 2014 |publisher=Visitmexico.com}}</ref> Noong 1835, ginawa ni Pangulong [[Antonio López de Santa Anna]] ang Aguascalientes bilang kabesera ng isang bagong teritoryo bilang pagganti sa estado ng [[Zacatecas]], na kalaunan ay naging kabesera ng isang bagong estado noong 1857.<ref name="ags.itesm.mx">{{Cite web |title=Historia de la Ciudad de Aguascalientes |url=http://www.ags.itesm.mx/campus/historia_ciudad.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021042029/http://www.ags.itesm.mx/campus/historia_ciudad.htm |archive-date=October 21, 2013 |access-date=September 7, 2014 |publisher=Ags.itesm.mx}}</ref> Noong [[Porfiriato|panahong Porfiriato]], napili ang Aguascalientes upang maging punong-abala ng mga pangunahing pagawaan ng kompanya ng [[Sentral na Daambakal ng Mehiko]]; na nagdala ng isang pagsabog sa industriya at kultura. Ang lungsod ang nagdaos ng [[Kumbensiyon ng Aguascalientes|Rebolusyonaryong Kumbensiyon noong 1914]], isang mahalagang pagpupulong ng mga heneral ng digmaan noong panahon ng [[Himagsikang Mehikano|Rebolusyong Mehikano]]. == Etimolohiya == Ang pangalan ay nagmula sa mga salitang Espanyol {{Lang|es|aguas calientes}}, ibig sabihin ay 'mainit na tubig', bagaman ang mas tumpak na pagsasalin ay 'mainit na bukal', bahagi ng orihinal na pangalan ng {{Lang|es|Villa de Nuestra Señora de la Asunción de las Aguas Calientes}} (Nayon ng Mahal na Birhen ng Asunsiyon ng mga Mainit na Bukal). Nang unang nanirahan ang lungsod nina Juan de Montoro at labindalawang pamilya, binigyan ito ng pangalang ito dahil sa kasaganaan ng mga mainit na bukal nito. Ang mga katangiang termal na ito ay patuloy na hinihingi sa maraming spa ng lungsod at ginagamit pa nga para sa gamit sa bahay. Ang mga tao mula sa Aguascalientes (kapuwa ang lungsod at ang estado) ay kilala sa kakaibang [[Ngalang panlipi|demonimong]] {{Lang|es|hidrocálidos}} o mga taong "idrotermal". == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * <span class="portalbox-image">[[File:Flag_of_Mexico.svg|link=|alt=flag|border|class=noviewer|32x32px]]</span><span class="portalbox-link">[[Portal:Mexico|Portal ng Mehiko]]</span> * [https://web.archive.org/web/20081014004141/http://www.muniags.gob.mx/ Website ng munisipyo] * [http://www.aguascalientesmexico.info Mga Larawan, Mensajes, at Mas de Aguascalientes] * [https://web.archive.org/web/20130406130712/http://www.inegi.gob.mx/est/contenidos/espanol/sistemas/conteo2005/localidad/iter/ Link sa mga talahanayan ng data ng populasyon mula sa Census ng 2005] INEGI: {{Lang|es|Instituto Nacional de Estadística, Geografía e Informática}} {{Municipalities of Aguascalientes}}{{MexicoStateCapitals}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Latin]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Kastila]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] f45ud93c3t3090n86py3nbwak2u9ymv 0 78485 2236278 2149655 2026-10-22T18:35:50Z Jake Mendoza 97820 2236278 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Eagle FM | callsign = DWDM | logo = Eaglefm.jpg | logo_size = 175px | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Kalakhang Maynila]] at mga karatig na lugar | rds = EAGLE FM | branding = Eagle FM 95.5 | airdate = 1973 | frequency = 95.5 MHz | former_frequencies = 107.9 (1973–1978) | format = [[:en:Variety|Variety]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 30,000 watts | erp = 96,700 watts | class = B, C, D | callsign_meaning = '''D'''ominador '''M'''analo<br>'''D'''azzling '''M'''usic (former slogan) | former_callsigns = DZBU (1973–1981) | owner = [[Eagle Broadcasting Corporation]] | sister_stations = [[DZEC-AM|DZEC Radyo Agila]]<br/>[[DZEC-DTV]] ([[Net 25]]) | webcast = [https://s5.radio.co/s49bbdfa2a/listen Listen Live] | website = [https://www.net25.com/eaglefm955/ Eagle FM 95.5] | coordinates = }} Ang '''DWDM''' (95.5 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Eagle FM 95.5''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Eagle Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo at ang transmisor nito ay matatagpuan sa EBC Bldg., No. 25 Central Ave., Diliman, [[Lungsod Quezon]].<ref>{{Cite web |url=https://philippinenews.com/ebc-films-soaring-high-across-the-miles/ |title=EBC FILMS: Soaring High Across The Miles |access-date=August 27, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001192937/https://philippinenews.com/ebc-films-soaring-high-across-the-miles/ |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== ===1973–1992: DZBU/DWDM=== Itinatag ang himpilang ito noong 1973 bilang DZBU 107.9 FM. Karamihan sa mga programang inere nung panahong yan ay galing sa [[DZEC-AM|DZEC]]. Noong Nobyembre 1978, lumipat ang talapihitang ito sa 95.5 FM. Noong 1981, nagpalit ito ng call letters sa DWDM. Makalipas ng ilang taon, lumipat ito sa Maligaya Bldg. II sa [[EDSA]]. ===1992–2002: Pinoy Radio=== Noong 1992, naging '''Pinoy Radio DM 95.5''' (ninety-five-five) ito na may Top 40 na format na kumiling sa [[Original Pilipino Music|OPM]]. Naglunsad ito ng Pinoy Music Awards para sa mga mangangawit at bandang sariling atin. ===2002–2007: DWDM 95.5=== Noong 2002, naging '''DWDM 95.5''' (pronounced as "ninety-five-point-five") ito na may adult contemporary na format. Binansagang ito na "Dazzling Music" at "Feel Your Music". Tuwing weekdays, nagpatugtog ito ng mga musika mula sa dekada 90 hanggang sa kasalukuyang panahon at nagpatugtog ito ng rock music tuwing gabi sa programang ''Fascinating Refreshing Classics'' Tuwing weekends, nagpatugtog ito ng mga musika mula sa dekada 70 at 80. Nawala ito sa ere noong Enero 2007 para ayusin ang transmiter nito. Noong Mayo, pansamanatala ito bumalik sa ere, ngungit tuwing umaga lamang (9:00 am - 1:00 pm) bago ito tuluyang nawala sa ere noong Hunyo 8. ===2011–2020: Pinas FM=== Noong Abril 8, 2011, bumalik ito sa ere bilang pagsusuri sa himpapawid. Lumipat ito sa New Era University Barn Building. Noong Mayo 16, inilunsad ito bilang '''Pinas FM 955''' na binansagang "Ang Pambansang FM". Umere ito ng Adult Top 40 na format. Noong Pebrero 12, 2013, lumipat ito, ang [[DZEC-AM|DZEC Radyo Agila]] at [[Net 25]], sa EBC Building. Noong Abril 2014, inilunsad ng Pinas FM ang sarili nitong jingle "Pinas FM: Tahanan ng OPM", na inawit nina [[Davey Langit]], Aikee at Chadleen Lacdo-o. Mula sa panahong ito, unti-unti ito binawasan ang pagtugtog ng mga awit na pang-dayuhan; Noong Oktubre 5, 2014, ito ang naging kauna-unahang himpilan sa FM sa buong bansa na nagpatugtog ng [[Original Pilipino Music]] bilang pagsuporta sa mga mangangawit at bandang sariling atin. Ito din ang naging opisyal na himpilan ng Organisasyon ng mga Pilipinong Mang-aawit (OPM).<ref>[https://www.manilatimes.net/2019/11/21/lifestyle-entertainment/show-times/deserving-do-overs-from-a-certified-chanteuse-and-a-dynamite-diva/657506/ Deserving do overs from a certified chanteuse and a dynamite diva]</ref> Noong Setyembre 30, 2019, muli itong inilunsad sa pamamagitan ng bago nitong jingle "Pinoy Ka, Dito Ka", na kinanta nina Ney Dimaculangan ng 6Cycleind at Acel Bisa ng Moonstar88, at ng "The Switch" concert.<ref>[https://www.eaglenews.ph/95-5-pinas-fm-to-switch-on-september-30-with-opm-artists/ 95.5 PINAS FM to ‘switch’ on September 30 with OPM artists]{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong Disyembre 21, 2020, namaalam ang Pinas FM sa ere. ===2021-present: Eagle FM=== Noong Disyembre 29, 2020, binitiw ang Pinas FM branding at nagpalit ito ng format sa classic hits. Noong Enero 20, 2021, inilunsad ang himpilang ito bilang '''Eagle FM 95.5'''.<ref>{{cite news|url=https://www.eaglenews.ph/ebc-rebrands-fm-radio-to-eagle-fm-95-5-to-mark-its-10th-year/|title=EBC rebrands FM radio to Eagle FM 95.5 to mark its 10th year|publisher=Eagle News|date=February 24, 2021|access-date=February 24, 2021}}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:HD Radio stations]] 0l7svnzg0sorjeir4yragk28c6s3em4 0 115702 2236369 2158867 2026-10-23T09:39:15Z Julius Santos III 139725 2236369 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = The ABS-CBN News Channel | logo = ABS-CBN News Channel (2015).svg | logo_size = 250px | caption = The Vectorized logo of ANC | launch_date = {{Start date|1996|7|10|df=y}} | picture_format = [[1080i]] ([[HDTV]]) | share = | share as of = | share source = | network = | owner = [[ABS-CBN Corporation]] | parent = | country = Pilipinas | language = [[Wikang Ingles|Ingles]] (main)<br>[[Wikang Filipino|Filipino]] (secondary) | area = [[Pilipinas]] <br> Hilagang Amerika | affiliates = |headquarters = [[ABS-CBN Broadcasting Center]], Sgt. Esguerra Ave. corner Mother Ignacia St., Barangay South Triangle, Diliman, Quezon City, Philippines | former_names = {{ubl|Sky News (1995–1996)|Sarimanok Channel 37 (1996)|Sarimanok News Network (1996–1999)}} | sister_channels = {{ubl|[[Cinema One]]|[[Cine Mo!]]|[[Jeepney TV]]|[[Kapamilya Channel]]|[[Metro Channel]]|[[Knowledge Channel]]|[[Myx]]|[[Myx TV]]|[[TeleRadyo]]|[[The Filipino Channel]]}} |web = {{url|anc.abs-cbn.com}} |sat_serv_1 = DirecTV (United States) |sat_chan_1 = Channel 2062 <br> as ANC Global |sat_serv_2 = |sat_chan_2 = |cable_serv_1 = [[Sky Cable]] (Metro Manila) |cable_chan_1 = Channel 27 |online_serv_1 = [[iWantTFC]] |online_chan_1 = {{url|iwanttfc.com|Watch Live}} (requires monthly subscription) }} Ang '''ABS-CBN News Channel''' (opisyal na dinaglat bilang '''ANC''') ay isang Pilipinong 24/7 na pay television channel para sa balita at negosyo na nasa wikang Ingles, na pagmamay-ari ng [[ABS-CBN Corporation]]. Inilunsad ito noong 1996 bilang kauna-unahang network sa Pilipinas na nakatuon lamang sa balita at gumagamit ng wikang Ingles. Ang karamihan sa mga programa nito ay ginagawa ng [[ABS-CBN News and Current Affairs]]. ==Mga Kawing panlabas== {{ABS CBN}} {{International news channels}} [[Kategorya:ABS-CBN]] 0mqdc8mwhje1vq4ukj2zst9ys1txwii 0 123045 2236191 1835254 2026-10-22T12:36:46Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375470231|Valdagno]]" 2236191 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdagno|official_name=Comune di Valdagno|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Valdagno-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|18|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Campotamaso, Castelvecchio, Cerealto, Maglio, Massignani, Novale, Piana, San Quirico|mayor_party=|mayor=Giancarlo Acerbi|area_footnotes=|area_total_km2=50.22|population_footnotes=|population_demonym=Valdagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=024111|saint=San Clemente|day=Nobyembre 23|postal_code=36078, 36070, 36074|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.valdagno.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Valdagno''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang bayan ang lugar ng kapanganakan ng kompanya ng [[Manupaktura ng tela|paggawa ng tela]] na [[Marzotto]], at tahanan ng Italyanong kadena ng otel na "[[Jolly Hotels]]". == Etimolohiya == Ang salitang "Valdagno" ay ang pagsasama ng pangungusap na "[[valle dell'Agno]]", na nangangahulugang "lambak ng Agno". Ayon sa historyador na [[Giovanni Mantese|si Giovanni Mantese]], ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''Vallis Alnei'', na nangangahulugang "lambak ng ontano".<ref>[http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html Comune di Valdagno – Profilo storico] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311121125/http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html|data=11 marzo 2011}}.</ref> == Heograpiya == Ang bayan ay umaabot sa kahabaan ng ilog Agno, kung saan kinuha ang pangalang Valdagno, at ang lambak na may parehong pangalan na napapalibutan ng mga burol; ang [[Piccole Dolomiti]] at ang [[Alti Lessini]]. Ang presensiya ng ilog Agno ay nakaimpluwensiya kapuwa sa pinagmulan ng bayan at sa pag-unlad nito; sa partikular, nagbigay ito ng tubig sa populasyon, na nagpapataas ng mga gawaing industriyal lalo na sa lugar ng tela. Ang lambak ay may oryentasyong kanluran-silangan, na nagpapahintulot sa mga agos ng hangin mula sa [[Dagat Adriatico]] na magdulot ng mga epekto sa klima. Ang munisipalidad ay hinahati ng SP. 246 na kalsada, na nagdurugtong sa [[Recoaro Terme]] patungong hilaga at sa [[Cornedo Vicentino]] patungong timog. Ang makasaysayang sentro ng bayan ay tinitingnan bilang isang sanggunian ng buong komunidad. == Kasaysayan == Ang bayan ay kilala na umiral mula pa noong taong 861. Una itong nabanggit sa isang dokumento noong 1184 noong ito ay isang peyudo na ibinigay ng obispo ng Vicenza sa [[pamilya Trissino]]. Dalawang kastilyo ang itinayo sa dalawang magkabilang burol, ang isa ay pinangalanang kastilyo ng Valdagno at ang isa naman ay Kastilyo ng Panisacco. Gayunpaman, agad na nakipaglaban ang ''[[comune]]'' ng Vicenza sa pamilyang Trissino, na siya namang nakipagtulungan sa mga [[Della Scala]] upang ipagtanggol ito. Noong 1291, sa panahon ng digmaan laban sa Verona, sinakop ng [[Republika ng Venecia]] ang Valdagno at pinanatili ito hanggang 1340. Noong 1377, ito ay sinamsam ni [[Bernabò Visconti]] at noong 1404 ay ibinalik ito sa mga taga-Venecia. Mula 1434 hanggang 1439, ito ay sinakop ng pamilyang [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay muling isinama sa Venecia ni Gian Giorgio Trissino. Sa pagitan ng 1510 at 1514, ito ay dumanas ng paulit-ulit na pagkawasak ng mga hukbo ni [[Maximiliano I, Banal na Emperador Romano|Maximilian I]], noong [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]]. Simula noong 1797, kasabay ng [[pagbagsak ng Republika ng Venecia]], ang Valdagno ay napasailalim sa pamamahala ng Pransiya at Austria. Ito ay isinama sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|Kaharian ng Italya]] noong 1866. Ang Valdagno ang lugar ng kapanganakan ni Gaetano Marzotto, isang tagapanguna ng industriya ng tela at tagapagtatag ng [[Marzotto]], na nagbigay-daan upang maging isang sentrong pang-industriya ang Valdagno. == Mga tanawin == === Sentrong pangkasaysayan === Ang karamihan sa disenyo ng bayan ay mula noong ika-18 siglo, partikular na mula sa panahon ng [[Republika ng Venecia]]. Mapupuntahan ang dating kumbentong Santa Maria delle Grazie noong ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpasok sa Valdagno mula sa kalye Regina Margerita at patungo sa sentrong pangkasaysayan. Malapit lang sa dating kumbento ang Villa Valle, kung saan ang dating tinatawag na ''Orsini-Marzotto'', na ngayon ay ''Centro Culturale Comunale "Gaetano Marzotto"'', ay namamahala sa pangangasiwa ng isang munisipal na [[Modernong sining|modernong galeriya ng sining]] at pampublikong aklatan. Dahil sa kultural at artistikong halaga nito, ang Villa Valle ay itinuturing na pinakamahalagang villa ng Valdagno. Ang bulwagan ng karangalan ay isang malawak na lugar na pinag-iisa ang iba't ibang bahagi ng villa, ayon sa klasikong arkitekturang Veneciano; ang taas nito ay katumbas ng dalawang palapag, at naliliwanagan ng labindalawang butas sa kisame. Ang bulwagan ay pinayaman ng apat na pinto na may mga tatsulok na pedimento, kung saan dalawang imahe ang inukit na kumakatawan sa mga panahon at sa apat na mahahalagang elemento: lupa, apoy, tubig at hangin. Sa dalawang pinakamaikling gilid ng bulwagan, makikita ang dalawang galeriyang gawa sa kahoy na nagdurugtong sa dalawang pakpak sa unang palapag ng villa. Ang iba pang mga lugar na kawili-wili malapit sa Villa Valle ay: * Villa Gajanigo Barbieri, isang villa na may [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] patsada na makikita lamang sa pamamagitan ng bakod. Dinisenyo ito noong huling bahagi ng ika-18 siglo ng arkitekto na si Carlo Barrera. * Villa Zanuso, na ngayon ay Villa Fontanari, ay itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo. === Duomo === Ang [[Duomo]] ng San Clemente (ika-18 siglo) ay matatagpuan sa kanang pampang ng ilog Agno. Sa pinakadulong likurang pader ng sakristiya ay matatagpuan ang malaking Ancona ni San Clemente, isang poliptiko na bato na may petsang "1445". Ang Duomo ay mayroon ding siyam na mahahalagang [[Verones na pagpapatugtog ng kampana|kampana na estilong Verones]] sa C3. == Sport == Ang bayan ay may koponan ng futbol, ang [[F.C. Valdagno|FC Valdagno]] at tahanan ng koponan ng [[rink hockey]] na Isello Hockey Valdagno. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|Germany}}[[Prien am Chiemsee]], Alemanya, mula noong 1987 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Valdagno}} * [http://storiavaldagno.altervista.org/preface.php Kasaysayan ng Valdagno] * [http://www.hockeyvaldagno.it Hockey Valdagno] Archived {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 0b83wg7pjxo3py4wab5ekardkcodwb1 2236192 2236191 2026-10-22T12:37:40Z Ryomaandres 8044 2236192 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdagno|official_name=Comune di Valdagno|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Valdagno-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|18|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Campotamaso, Castelvecchio, Cerealto, Maglio, Massignani, Novale, Piana, San Quirico|mayor_party=|mayor=Giancarlo Acerbi|area_footnotes=|area_total_km2=50.22|population_footnotes=|population_demonym=Valdagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=024111|saint=San Clemente|day=Nobyembre 23|postal_code=36078, 36070, 36074|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.valdagno.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Valdagno''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang bayan ang lugar ng kapanganakan ng kompanya ng [[Manupaktura ng tela|paggawa ng tela]] na [[Marzotto]], at tahanan ng Italyanong kadena ng otel na "[[Jolly Hotels]]". == Etimolohiya == Ang salitang "Valdagno" ay ang pagsasama ng pangungusap na "[[valle dell'Agno]]", na nangangahulugang "lambak ng Agno". Ayon sa historyador na [[Giovanni Mantese|si Giovanni Mantese]], ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''Vallis Alnei'', na nangangahulugang "lambak ng ontano".<ref>[http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html Comune di Valdagno – Profilo storico] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311121125/http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html|data=11 marzo 2011}}.</ref> == Heograpiya == Ang bayan ay umaabot sa kahabaan ng ilog Agno, kung saan kinuha ang pangalang Valdagno, at ang lambak na may parehong pangalan na napapalibutan ng mga burol; ang [[Piccole Dolomiti]] at ang [[Alti Lessini]]. Ang presensiya ng ilog Agno ay nakaimpluwensiya kapuwa sa pinagmulan ng bayan at sa pag-unlad nito; sa partikular, nagbigay ito ng tubig sa populasyon, na nagpapataas ng mga gawaing industriyal lalo na sa lugar ng tela. Ang lambak ay may oryentasyong kanluran-silangan, na nagpapahintulot sa mga agos ng hangin mula sa [[Dagat Adriatico]] na magdulot ng mga epekto sa klima. Ang munisipalidad ay hinahati ng SP. 246 na kalsada, na nagdurugtong sa [[Recoaro Terme]] patungong hilaga at sa [[Cornedo Vicentino]] patungong timog. Ang makasaysayang sentro ng bayan ay tinitingnan bilang isang sanggunian ng buong komunidad. == Kasaysayan == Ang bayan ay kilala na umiral mula pa noong taong 861. Una itong nabanggit sa isang dokumento noong 1184 noong ito ay isang peyudo na ibinigay ng obispo ng Vicenza sa [[pamilya Trissino]]. Dalawang kastilyo ang itinayo sa dalawang magkabilang burol, ang isa ay pinangalanang kastilyo ng Valdagno at ang isa naman ay Kastilyo ng Panisacco. Gayunpaman, agad na nakipaglaban ang ''[[comune]]'' ng Vicenza sa pamilyang Trissino, na siya namang nakipagtulungan sa mga [[Della Scala]] upang ipagtanggol ito. Noong 1291, sa panahon ng digmaan laban sa Verona, sinakop ng [[Republika ng Venecia]] ang Valdagno at pinanatili ito hanggang 1340. Noong 1377, ito ay sinamsam ni [[Bernabò Visconti]] at noong 1404 ay ibinalik ito sa mga taga-Venecia. Mula 1434 hanggang 1439, ito ay sinakop ng pamilyang [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay muling isinama sa Venecia ni Gian Giorgio Trissino. Sa pagitan ng 1510 at 1514, ito ay dumanas ng paulit-ulit na pagkawasak ng mga hukbo ni [[Maximiliano I, Banal na Emperador Romano|Maximilian I]], noong [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]]. Simula noong 1797, kasabay ng [[pagbagsak ng Republika ng Venecia]], ang Valdagno ay napasailalim sa pamamahala ng Pransiya at Austria. Ito ay isinama sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|Kaharian ng Italya]] noong 1866. Ang Valdagno ang lugar ng kapanganakan ni Gaetano Marzotto, isang tagapanguna ng industriya ng tela at tagapagtatag ng [[Marzotto]], na nagbigay-daan upang maging isang sentrong pang-industriya ang Valdagno. == Mga tanawin == === Sentrong pangkasaysayan === Ang karamihan sa disenyo ng bayan ay mula noong ika-18 siglo, partikular na mula sa panahon ng [[Republika ng Venecia]]. Mapupuntahan ang dating kumbentong Santa Maria delle Grazie noong ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpasok sa Valdagno mula sa kalye Regina Margerita at patungo sa sentrong pangkasaysayan. Malapit lang sa dating kumbento ang Villa Valle, kung saan ang dating tinatawag na ''Orsini-Marzotto'', na ngayon ay ''Centro Culturale Comunale "Gaetano Marzotto"'', ay namamahala sa pangangasiwa ng isang munisipal na [[Modernong sining|modernong galeriya ng sining]] at pampublikong aklatan. Dahil sa kultural at artistikong halaga nito, ang Villa Valle ay itinuturing na pinakamahalagang villa ng Valdagno. Ang bulwagan ng karangalan ay isang malawak na lugar na pinag-iisa ang iba't ibang bahagi ng villa, ayon sa klasikong arkitekturang Veneciano; ang taas nito ay katumbas ng dalawang palapag, at naliliwanagan ng labindalawang butas sa kisame. Ang bulwagan ay pinayaman ng apat na pinto na may mga tatsulok na pedimento, kung saan dalawang imahe ang inukit na kumakatawan sa mga panahon at sa apat na mahahalagang elemento: lupa, apoy, tubig at hangin. Sa dalawang pinakamaikling gilid ng bulwagan, makikita ang dalawang galeriyang gawa sa kahoy na nagdurugtong sa dalawang pakpak sa unang palapag ng villa. Ang iba pang mga lugar na kawili-wili malapit sa Villa Valle ay: * Villa Gajanigo Barbieri, isang villa na may [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] patsada na makikita lamang sa pamamagitan ng bakod. Dinisenyo ito noong huling bahagi ng ika-18 siglo ng arkitekto na si Carlo Barrera. * Villa Zanuso, na ngayon ay Villa Fontanari, ay itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo. === Duomo === Ang [[Duomo]] ng San Clemente (ika-18 siglo) ay matatagpuan sa kanang pampang ng ilog Agno. Sa pinakadulong likurang pader ng sakristiya ay matatagpuan ang malaking Ancona ni San Clemente, isang poliptiko na bato na may petsang "1445". Ang Duomo ay mayroon ding siyam na mahahalagang [[Verones na pagpapatugtog ng kampana|kampana na estilong Verones]] sa C3. == Sport == Ang bayan ay may koponan ng futbol, ang [[F.C. Valdagno|FC Valdagno]] at tahanan ng koponan ng [[rink hockey]] na Isello Hockey Valdagno. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|Germany}} [[Prien am Chiemsee]], Alemanya, mula noong 1987 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Valdagno}} * [http://storiavaldagno.altervista.org/preface.php Kasaysayan ng Valdagno] * [http://www.hockeyvaldagno.it Hockey Valdagno] Archived {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] lzum0gjqmzolg0iqzm9vmkm42zuzodp 2236193 2236192 2026-10-22T12:38:03Z Ryomaandres 8044 /* Etimolohiya */ 2236193 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdagno|official_name=Comune di Valdagno|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Valdagno-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|18|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Campotamaso, Castelvecchio, Cerealto, Maglio, Massignani, Novale, Piana, San Quirico|mayor_party=|mayor=Giancarlo Acerbi|area_footnotes=|area_total_km2=50.22|population_footnotes=|population_demonym=Valdagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=024111|saint=San Clemente|day=Nobyembre 23|postal_code=36078, 36070, 36074|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.valdagno.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Valdagno''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang bayan ang lugar ng kapanganakan ng kompanya ng [[Manupaktura ng tela|paggawa ng tela]] na [[Marzotto]], at tahanan ng Italyanong kadena ng otel na "[[Jolly Hotels]]". == Etimolohiya == Ang salitang "Valdagno" ay ang pagsasama ng pangungusap na "[[valle dell'Agno]]", na nangangahulugang "lambak ng Agno". Ayon sa historyador na si [[Giovanni Mantese]], ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''Vallis Alnei'', na nangangahulugang "lambak ng ontano".<ref>[http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html Comune di Valdagno – Profilo storico] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311121125/http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html|data=11 marzo 2011}}.</ref> == Heograpiya == Ang bayan ay umaabot sa kahabaan ng ilog Agno, kung saan kinuha ang pangalang Valdagno, at ang lambak na may parehong pangalan na napapalibutan ng mga burol; ang [[Piccole Dolomiti]] at ang [[Alti Lessini]]. Ang presensiya ng ilog Agno ay nakaimpluwensiya kapuwa sa pinagmulan ng bayan at sa pag-unlad nito; sa partikular, nagbigay ito ng tubig sa populasyon, na nagpapataas ng mga gawaing industriyal lalo na sa lugar ng tela. Ang lambak ay may oryentasyong kanluran-silangan, na nagpapahintulot sa mga agos ng hangin mula sa [[Dagat Adriatico]] na magdulot ng mga epekto sa klima. Ang munisipalidad ay hinahati ng SP. 246 na kalsada, na nagdurugtong sa [[Recoaro Terme]] patungong hilaga at sa [[Cornedo Vicentino]] patungong timog. Ang makasaysayang sentro ng bayan ay tinitingnan bilang isang sanggunian ng buong komunidad. == Kasaysayan == Ang bayan ay kilala na umiral mula pa noong taong 861. Una itong nabanggit sa isang dokumento noong 1184 noong ito ay isang peyudo na ibinigay ng obispo ng Vicenza sa [[pamilya Trissino]]. Dalawang kastilyo ang itinayo sa dalawang magkabilang burol, ang isa ay pinangalanang kastilyo ng Valdagno at ang isa naman ay Kastilyo ng Panisacco. Gayunpaman, agad na nakipaglaban ang ''[[comune]]'' ng Vicenza sa pamilyang Trissino, na siya namang nakipagtulungan sa mga [[Della Scala]] upang ipagtanggol ito. Noong 1291, sa panahon ng digmaan laban sa Verona, sinakop ng [[Republika ng Venecia]] ang Valdagno at pinanatili ito hanggang 1340. Noong 1377, ito ay sinamsam ni [[Bernabò Visconti]] at noong 1404 ay ibinalik ito sa mga taga-Venecia. Mula 1434 hanggang 1439, ito ay sinakop ng pamilyang [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay muling isinama sa Venecia ni Gian Giorgio Trissino. Sa pagitan ng 1510 at 1514, ito ay dumanas ng paulit-ulit na pagkawasak ng mga hukbo ni [[Maximiliano I, Banal na Emperador Romano|Maximilian I]], noong [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]]. Simula noong 1797, kasabay ng [[pagbagsak ng Republika ng Venecia]], ang Valdagno ay napasailalim sa pamamahala ng Pransiya at Austria. Ito ay isinama sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|Kaharian ng Italya]] noong 1866. Ang Valdagno ang lugar ng kapanganakan ni Gaetano Marzotto, isang tagapanguna ng industriya ng tela at tagapagtatag ng [[Marzotto]], na nagbigay-daan upang maging isang sentrong pang-industriya ang Valdagno. == Mga tanawin == === Sentrong pangkasaysayan === Ang karamihan sa disenyo ng bayan ay mula noong ika-18 siglo, partikular na mula sa panahon ng [[Republika ng Venecia]]. Mapupuntahan ang dating kumbentong Santa Maria delle Grazie noong ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpasok sa Valdagno mula sa kalye Regina Margerita at patungo sa sentrong pangkasaysayan. Malapit lang sa dating kumbento ang Villa Valle, kung saan ang dating tinatawag na ''Orsini-Marzotto'', na ngayon ay ''Centro Culturale Comunale "Gaetano Marzotto"'', ay namamahala sa pangangasiwa ng isang munisipal na [[Modernong sining|modernong galeriya ng sining]] at pampublikong aklatan. Dahil sa kultural at artistikong halaga nito, ang Villa Valle ay itinuturing na pinakamahalagang villa ng Valdagno. Ang bulwagan ng karangalan ay isang malawak na lugar na pinag-iisa ang iba't ibang bahagi ng villa, ayon sa klasikong arkitekturang Veneciano; ang taas nito ay katumbas ng dalawang palapag, at naliliwanagan ng labindalawang butas sa kisame. Ang bulwagan ay pinayaman ng apat na pinto na may mga tatsulok na pedimento, kung saan dalawang imahe ang inukit na kumakatawan sa mga panahon at sa apat na mahahalagang elemento: lupa, apoy, tubig at hangin. Sa dalawang pinakamaikling gilid ng bulwagan, makikita ang dalawang galeriyang gawa sa kahoy na nagdurugtong sa dalawang pakpak sa unang palapag ng villa. Ang iba pang mga lugar na kawili-wili malapit sa Villa Valle ay: * Villa Gajanigo Barbieri, isang villa na may [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] patsada na makikita lamang sa pamamagitan ng bakod. Dinisenyo ito noong huling bahagi ng ika-18 siglo ng arkitekto na si Carlo Barrera. * Villa Zanuso, na ngayon ay Villa Fontanari, ay itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo. === Duomo === Ang [[Duomo]] ng San Clemente (ika-18 siglo) ay matatagpuan sa kanang pampang ng ilog Agno. Sa pinakadulong likurang pader ng sakristiya ay matatagpuan ang malaking Ancona ni San Clemente, isang poliptiko na bato na may petsang "1445". Ang Duomo ay mayroon ding siyam na mahahalagang [[Verones na pagpapatugtog ng kampana|kampana na estilong Verones]] sa C3. == Sport == Ang bayan ay may koponan ng futbol, ang [[F.C. Valdagno|FC Valdagno]] at tahanan ng koponan ng [[rink hockey]] na Isello Hockey Valdagno. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|Germany}} [[Prien am Chiemsee]], Alemanya, mula noong 1987 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Valdagno}} * [http://storiavaldagno.altervista.org/preface.php Kasaysayan ng Valdagno] * [http://www.hockeyvaldagno.it Hockey Valdagno] Archived {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 0aap7e6m9y59idkkkn8rhq27ikfkhg2 2236199 2236193 2026-10-22T12:46:10Z Ryomaandres 8044 2236199 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdagno|official_name=Comune di Valdagno|native_name=|image=NikanzoValdagno1.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Valdagno-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|18|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Campotamaso, Castelvecchio, Cerealto, Maglio, Massignani, Novale, Piana, San Quirico|mayor_party=|mayor=Giancarlo Acerbi|area_footnotes=|area_total_km2=50.22|population_footnotes=|population_demonym=Valdagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=024111|saint=San Clemente|day=Nobyembre 23|postal_code=36078, 36070, 36074|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.valdagno.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Valdagno''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang bayan ang lugar ng kapanganakan ng kompanya ng [[Manupaktura ng tela|paggawa ng tela]] na [[Marzotto]], at tahanan ng Italyanong kadena ng otel na "[[Jolly Hotels]]". == Etimolohiya == Ang salitang "Valdagno" ay ang pagsasama ng pangungusap na "[[valle dell'Agno]]", na nangangahulugang "lambak ng Agno". Ayon sa historyador na si [[Giovanni Mantese]], ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''Vallis Alnei'', na nangangahulugang "lambak ng ontano".<ref>[http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html Comune di Valdagno – Profilo storico] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311121125/http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html|data=11 marzo 2011}}.</ref> == Heograpiya == Ang bayan ay umaabot sa kahabaan ng ilog Agno, kung saan kinuha ang pangalang Valdagno, at ang lambak na may parehong pangalan na napapalibutan ng mga burol; ang [[Piccole Dolomiti]] at ang [[Alti Lessini]]. Ang presensiya ng ilog Agno ay nakaimpluwensiya kapuwa sa pinagmulan ng bayan at sa pag-unlad nito; sa partikular, nagbigay ito ng tubig sa populasyon, na nagpapataas ng mga gawaing industriyal lalo na sa lugar ng tela. Ang lambak ay may oryentasyong kanluran-silangan, na nagpapahintulot sa mga agos ng hangin mula sa [[Dagat Adriatico]] na magdulot ng mga epekto sa klima. Ang munisipalidad ay hinahati ng SP. 246 na kalsada, na nagdurugtong sa [[Recoaro Terme]] patungong hilaga at sa [[Cornedo Vicentino]] patungong timog. Ang makasaysayang sentro ng bayan ay tinitingnan bilang isang sanggunian ng buong komunidad. == Kasaysayan == Ang bayan ay kilala na umiral mula pa noong taong 861. Una itong nabanggit sa isang dokumento noong 1184 noong ito ay isang peyudo na ibinigay ng obispo ng Vicenza sa [[pamilya Trissino]]. Dalawang kastilyo ang itinayo sa dalawang magkabilang burol, ang isa ay pinangalanang kastilyo ng Valdagno at ang isa naman ay Kastilyo ng Panisacco. Gayunpaman, agad na nakipaglaban ang ''[[comune]]'' ng Vicenza sa pamilyang Trissino, na siya namang nakipagtulungan sa mga [[Della Scala]] upang ipagtanggol ito. Noong 1291, sa panahon ng digmaan laban sa Verona, sinakop ng [[Republika ng Venecia]] ang Valdagno at pinanatili ito hanggang 1340. Noong 1377, ito ay sinamsam ni [[Bernabò Visconti]] at noong 1404 ay ibinalik ito sa mga taga-Venecia. Mula 1434 hanggang 1439, ito ay sinakop ng pamilyang [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay muling isinama sa Venecia ni Gian Giorgio Trissino. Sa pagitan ng 1510 at 1514, ito ay dumanas ng paulit-ulit na pagkawasak ng mga hukbo ni [[Maximiliano I, Banal na Emperador Romano|Maximilian I]], noong [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]]. Simula noong 1797, kasabay ng [[pagbagsak ng Republika ng Venecia]], ang Valdagno ay napasailalim sa pamamahala ng Pransiya at Austria. Ito ay isinama sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|Kaharian ng Italya]] noong 1866. Ang Valdagno ang lugar ng kapanganakan ni Gaetano Marzotto, isang tagapanguna ng industriya ng tela at tagapagtatag ng [[Marzotto]], na nagbigay-daan upang maging isang sentrong pang-industriya ang Valdagno. == Mga tanawin == === Sentrong pangkasaysayan === Ang karamihan sa disenyo ng bayan ay mula noong ika-18 siglo, partikular na mula sa panahon ng [[Republika ng Venecia]]. Mapupuntahan ang dating kumbentong Santa Maria delle Grazie noong ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpasok sa Valdagno mula sa kalye Regina Margerita at patungo sa sentrong pangkasaysayan. Malapit lang sa dating kumbento ang Villa Valle, kung saan ang dating tinatawag na ''Orsini-Marzotto'', na ngayon ay ''Centro Culturale Comunale "Gaetano Marzotto"'', ay namamahala sa pangangasiwa ng isang munisipal na [[Modernong sining|modernong galeriya ng sining]] at pampublikong aklatan. Dahil sa kultural at artistikong halaga nito, ang Villa Valle ay itinuturing na pinakamahalagang villa ng Valdagno. Ang bulwagan ng karangalan ay isang malawak na lugar na pinag-iisa ang iba't ibang bahagi ng villa, ayon sa klasikong arkitekturang Veneciano; ang taas nito ay katumbas ng dalawang palapag, at naliliwanagan ng labindalawang butas sa kisame. Ang bulwagan ay pinayaman ng apat na pinto na may mga tatsulok na pedimento, kung saan dalawang imahe ang inukit na kumakatawan sa mga panahon at sa apat na mahahalagang elemento: lupa, apoy, tubig at hangin. Sa dalawang pinakamaikling gilid ng bulwagan, makikita ang dalawang galeriyang gawa sa kahoy na nagdurugtong sa dalawang pakpak sa unang palapag ng villa. Ang iba pang mga lugar na kawili-wili malapit sa Villa Valle ay: * Villa Gajanigo Barbieri, isang villa na may [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] patsada na makikita lamang sa pamamagitan ng bakod. Dinisenyo ito noong huling bahagi ng ika-18 siglo ng arkitekto na si Carlo Barrera. * Villa Zanuso, na ngayon ay Villa Fontanari, ay itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo. === Duomo === Ang [[Duomo]] ng San Clemente (ika-18 siglo) ay matatagpuan sa kanang pampang ng ilog Agno. Sa pinakadulong likurang pader ng sakristiya ay matatagpuan ang malaking Ancona ni San Clemente, isang poliptiko na bato na may petsang "1445". Ang Duomo ay mayroon ding siyam na mahahalagang [[Verones na pagpapatugtog ng kampana|kampana na estilong Verones]] sa C3. == Sport == Ang bayan ay may koponan ng futbol, ang [[F.C. Valdagno|FC Valdagno]] at tahanan ng koponan ng [[rink hockey]] na Isello Hockey Valdagno. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|Germany}} [[Prien am Chiemsee]], Alemanya, mula noong 1987 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Valdagno}} * [http://storiavaldagno.altervista.org/preface.php Kasaysayan ng Valdagno] * [http://www.hockeyvaldagno.it Hockey Valdagno] Archived {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] esibgyaamzxl2g39nreizkpb3m9bkzk 2236321 2236199 2026-10-23T02:49:23Z Ryomaandres 8044 2236321 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdagno|official_name=Comune di Valdagno|native_name=|image=NikanzoValdagno1.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Valdagno-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|18|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Campotamaso, Castelvecchio, Cerealto, Maglio, Massignani, Novale, Piana, San Quirico|mayor_party=|mayor=Giancarlo Acerbi|area_footnotes=|area_total_km2=50.22|population_footnotes=|population_demonym=Valdagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=|istat=024111|saint=San Clemente|day=Nobyembre 23|postal_code=36078, 36070, 36074|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.valdagno.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Valdagno''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ang bayan ang lugar ng kapanganakan ng kompanya ng [[Manupaktura ng tela|paggawa ng tela]] na [[Grupong Marzotto|Marzotto]], at tahanan ng Italyanong kadena ng otel na "[[Jolly Hotels]]". == Etimolohiya == Ang salitang "Valdagno" ay ang pagsasama ng pangungusap na "[[valle dell'Agno]]", na nangangahulugang "lambak ng Agno". Ayon sa historyador na si [[Giovanni Mantese]], ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''Vallis Alnei'', na nangangahulugang "lambak ng ontano".<ref>[http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html Comune di Valdagno – Profilo storico] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311121125/http://www.comune.valdagno.vi.it/a_314_IT_466_1.html|data=11 marzo 2011}}.</ref> == Heograpiya == Ang bayan ay umaabot sa kahabaan ng ilog Agno, kung saan kinuha ang pangalang Valdagno, at ang lambak na may parehong pangalan na napapalibutan ng mga burol; ang [[Piccole Dolomiti]] at ang [[Alti Lessini]]. Ang presensiya ng ilog Agno ay nakaimpluwensiya kapuwa sa pinagmulan ng bayan at sa pag-unlad nito; sa partikular, nagbigay ito ng tubig sa populasyon, na nagpapataas ng mga gawaing industriyal lalo na sa lugar ng tela. Ang lambak ay may oryentasyong kanluran-silangan, na nagpapahintulot sa mga agos ng hangin mula sa [[Dagat Adriatico]] na magdulot ng mga epekto sa klima. Ang munisipalidad ay hinahati ng SP. 246 na kalsada, na nagdurugtong sa [[Recoaro Terme]] patungong hilaga at sa [[Cornedo Vicentino]] patungong timog. Ang makasaysayang sentro ng bayan ay tinitingnan bilang isang sanggunian ng buong komunidad. == Kasaysayan == Ang bayan ay kilala na umiral mula pa noong taong 861. Una itong nabanggit sa isang dokumento noong 1184 noong ito ay isang peyudo na ibinigay ng obispo ng Vicenza sa [[pamilya Trissino]]. Dalawang kastilyo ang itinayo sa dalawang magkabilang burol, ang isa ay pinangalanang kastilyo ng Valdagno at ang isa naman ay Kastilyo ng Panisacco. Gayunpaman, agad na nakipaglaban ang ''[[comune]]'' ng Vicenza sa pamilyang Trissino, na siya namang nakipagtulungan sa mga [[Della Scala]] upang ipagtanggol ito. Noong 1291, sa panahon ng digmaan laban sa Verona, sinakop ng [[Republika ng Venecia]] ang Valdagno at pinanatili ito hanggang 1340. Noong 1377, ito ay sinamsam ni [[Bernabò Visconti]] at noong 1404 ay ibinalik ito sa mga taga-Venecia. Mula 1434 hanggang 1439, ito ay sinakop ng pamilyang [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay muling isinama sa Venecia ni Gian Giorgio Trissino. Sa pagitan ng 1510 at 1514, ito ay dumanas ng paulit-ulit na pagkawasak ng mga hukbo ni [[Maximiliano I, Banal na Emperador Romano|Maximilian I]], noong [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]]. Simula noong 1797, kasabay ng [[pagbagsak ng Republika ng Venecia]], ang Valdagno ay napasailalim sa pamamahala ng Pransiya at Austria. Ito ay isinama sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|Kaharian ng Italya]] noong 1866. Ang Valdagno ang lugar ng kapanganakan ni Gaetano Marzotto, isang tagapanguna ng industriya ng tela at tagapagtatag ng [[Marzotto]], na nagbigay-daan upang maging isang sentrong pang-industriya ang Valdagno. == Mga tanawin == === Sentrong pangkasaysayan === Ang karamihan sa disenyo ng bayan ay mula noong ika-18 siglo, partikular na mula sa panahon ng [[Republika ng Venecia]]. Mapupuntahan ang dating kumbentong Santa Maria delle Grazie noong ika-16 na siglo sa pamamagitan ng pagpasok sa Valdagno mula sa kalye Regina Margerita at patungo sa sentrong pangkasaysayan. Malapit lang sa dating kumbento ang Villa Valle, kung saan ang dating tinatawag na ''Orsini-Marzotto'', na ngayon ay ''Centro Culturale Comunale "Gaetano Marzotto"'', ay namamahala sa pangangasiwa ng isang munisipal na [[Modernong sining|modernong galeriya ng sining]] at pampublikong aklatan. Dahil sa kultural at artistikong halaga nito, ang Villa Valle ay itinuturing na pinakamahalagang villa ng Valdagno. Ang bulwagan ng karangalan ay isang malawak na lugar na pinag-iisa ang iba't ibang bahagi ng villa, ayon sa klasikong arkitekturang Veneciano; ang taas nito ay katumbas ng dalawang palapag, at naliliwanagan ng labindalawang butas sa kisame. Ang bulwagan ay pinayaman ng apat na pinto na may mga tatsulok na pedimento, kung saan dalawang imahe ang inukit na kumakatawan sa mga panahon at sa apat na mahahalagang elemento: lupa, apoy, tubig at hangin. Sa dalawang pinakamaikling gilid ng bulwagan, makikita ang dalawang galeriyang gawa sa kahoy na nagdurugtong sa dalawang pakpak sa unang palapag ng villa. Ang iba pang mga lugar na kawili-wili malapit sa Villa Valle ay: * Villa Gajanigo Barbieri, isang villa na may [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong]] patsada na makikita lamang sa pamamagitan ng bakod. Dinisenyo ito noong huling bahagi ng ika-18 siglo ng arkitekto na si Carlo Barrera. * Villa Zanuso, na ngayon ay Villa Fontanari, ay itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo. === Duomo === Ang [[Duomo]] ng San Clemente (ika-18 siglo) ay matatagpuan sa kanang pampang ng ilog Agno. Sa pinakadulong likurang pader ng sakristiya ay matatagpuan ang malaking Ancona ni San Clemente, isang poliptiko na bato na may petsang "1445". Ang Duomo ay mayroon ding siyam na mahahalagang [[Verones na pagpapatugtog ng kampana|kampana na estilong Verones]] sa C3. == Sport == Ang bayan ay may koponan ng futbol, ang [[F.C. Valdagno|FC Valdagno]] at tahanan ng koponan ng [[rink hockey]] na Isello Hockey Valdagno. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|Germany}} [[Prien am Chiemsee]], Alemanya, mula noong 1987 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Valdagno}} * [http://storiavaldagno.altervista.org/preface.php Kasaysayan ng Valdagno] * [http://www.hockeyvaldagno.it Hockey Valdagno] Archived {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 796vh5ebbaqtf0aoq246m4n7vxya3a9 0 123046 2236195 1838081 2026-10-22T12:41:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375470244|Valdastico]]" 2236195 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdastico|official_name=Comune di Valdastico|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|53|N|11|22|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Forni, Pedescala, [[San Pietro Valdastico|San Pietro]], Valpegara|mayor_party=|mayor=Claudio Guglielmi|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Valdasticensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=405|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|https://www.comune.valdastico.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Valdastico''' ({{Langx|vec|Valdastego}} , {{Langx|cim|Astetal}}<ref>{{Cite book |last=Patuzzi |first=Umberto |url=http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |title=Unsarne Börtar |publisher=Comitato unitario delle linguistiche storiche germaniche in Italia / Einheitskomitee der historischen deutschen Sprachinseln in Italien |year=2013 |series=(in Italian, German, and [[Cimbrian language|Cimbrian]]) |location=Lucerna, Italy |page=9 |trans-title=Our Words |access-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025421/http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |archive-date=2020-10-23 |url-status=dead}}</ref>) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng kalsadang SP350, sa kanlurang tagaytay ng talampas ng [[Sette Comuni]]. == Kakambal na bayan == Ang Valdastico ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Brazil}}[[Encantado, Rio Grande do Sul]], Brazil == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Valdastico,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4ix9yytzs76b6ido9v5yqm2os7qeqy8 2236204 2236195 2026-10-22T12:51:50Z Ryomaandres 8044 2236204 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valdastico|official_name=Comune di Valdastico|native_name=|image=|image_size=|caption=Tanawin ng bayan ng San Pietro, ang munisipal na luklukan ng Valdastico|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|53|N|11|22|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Forni, Pedescala, [[San Pietro Valdastico|San Pietro]], Valpegara|mayor_party=|mayor=Claudio Guglielmi|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Valdasticensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=405|saint=|day=|postal_code=36040|area_code=0445|website={{official website|https://www.comune.valdastico.vi.it/}}|footnotes=|image_skyline=Valdastico vista da Belfiore.jpg}}Ang '''Valdastico''' ({{Langx|vec|Valdastego}} , {{Langx|cim|Astetal}}<ref>{{Cite book |last=Patuzzi |first=Umberto |url=http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |title=Unsarne Börtar |publisher=Comitato unitario delle linguistiche storiche germaniche in Italia / Einheitskomitee der historischen deutschen Sprachinseln in Italien |year=2013 |series=(in Italian, German, and [[Cimbrian language|Cimbrian]]) |location=Lucerna, Italy |page=9 |trans-title=Our Words |access-date=2019-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023025421/http://www.lusern.it/documenti/Centro_documentazione/libri-depliant-att--didattica-relazioni-etc-/libri/le-nostre-parole-luserna.pdf |archive-date=2020-10-23 |url-status=dead}}</ref>) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa silangan ng kalsadang SP350, sa kanlurang tagaytay ng talampas ng [[Sette Comuni]]. == Heograpiya == Ang sahig ng lambak, patag at alubyal ang kalikasan, ay ilang daang metro ang lapad, ngunit may posibilidad na umabot patungo sa San Pietro, kung saan ang Astico ay lumiliko patimog. Ang mas malawak na bahaging ito, na nabawi mula sa batis sa loob ng maraming siglo, ay tinatawag na Prati dell'Astico; matabang kanayunan, na kabaligtaran ng mas kalat-kalat na mga terasa na nakaayos sa mga baitang sa gilid ng bundok.<ref name="Brazzale76">{{cita|Brazzale dei Paoli|p. 76}}.</ref> Ang natitirang bahagi ng teritoryo ay masungit at puno ng kakahuyan, minarkahan ng malalalim at matarik na lambak, na karaniwang mahirap sa tubig ngunit kung minsan ay bumubula at nagbabanta: ang Val Lozza, ang Val Pegara, ang Val Violata at ang Retevere sa kanang bahagi; sa kaliwa ang Val Torra (na dating minarkahan ang hangganan ng Italyano-Austria), ang Val Canaletto, ang Valle del Rigoloso, ang Val dell'Orco, ang Valdassa.<ref>{{cita|Carollo|}}.</ref> Tinatanaw ng mga ito ang mga bundok na kung minsan ay puno ng kakahuyan, kung minsan ay tigang ngunit kaakit-akit, tulad ng Bundok Campolongo, Cima Cingella, at, patungo sa [[Tonezza del Cimone|Tonezza]], Bundok Siroccoli, Spitz di Tonezza, at Cima Paile. Ang mga halaman ay naiimpluwensyahan ng medyo malamig na klima ng lambak; maraming pinagmumulan ng tubig sa lugar.<ref name="Brazzale762">{{cita|Brazzale dei Paoli|p. 76}}.</ref> == Kakambal na bayan == Ang Valdastico ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Brazil}}[[Encantado, Rio Grande do Sul]], Brazil == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Valdastico,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cklyd10v3h0z1y5k4g9c3yiiuy45ve5 0 123047 2236194 1843005 2026-10-22T12:41:06Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375470822|Valli del Pasubio]]" 2236194 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valli del Pasubio|official_name=Comune di Valli del Pasubio|native_name=|image=Ossario_Pasubio.jpg|image_size=|caption=Osario ng Pasubio.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|45|N|11|16|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Sant'Antonio, Staro|mayor_party=|mayor=Armando Cunegato|area_footnotes=|area_total_km2=49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Vallensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=350|saint=|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.vallidelpasubio.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024113}} [[File:Inizio_strada_52_gallerie.jpg|thumb| Ang pasukan ng [[Strada delle 52 Gallerie]]]] Ang '''Valli del Pasubio''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP46. Ang bayan ay isang destinasyon ng mga turista. Sa likuran ng Valli, mula kanan pakaliwa, ay ang masiso ng [[Pasubio]] (na ang pinakamataas na tuktok ay ang [[Cima Palon]], na tinatawag ding Monte Pasubion), ang grupo ng Baffelan-Tre Apostoli-Cornetto (Grupo ng Sengio Alto) at sa huli, sa kaliwa, ang grupo ng [[Carega]]: lahat ay mga destinasyon para sa mga pamamasyal at pag-akyat. == Heograpiya == Kilala rin ang bayan bilang isang destinasyon ng turista. Mula sa Valli, kung titingnan mula silangan hanggang kanluran, makikita sa likuran ang mga pangkat ng bundok ng [[Pasubio]], ang hanay ng [[Sengio Alto]], at sa huli ay ang [[Grupong Carega]]. Ang mga bundok na ito ay nag-aalok ng mga pagkakataon para sa mga pamamasyal sa kalikasan para sa parehong pamilya at mga bihasang mountaineer. Kabilang sa mga ruta ng paglalakad sa grupo ng [[Pasubio]] ay ang Daan ng 52 Lagusa, ang Strada degli Scarubbi, Bocchetta Campiglia, Passo Xomo, at ang Daan ng mga Bayani. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tbm1jzqo8bxngnvkgkd9bhzw1b01u79 2236201 2236194 2026-10-22T12:49:45Z Ryomaandres 8044 2236201 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valli del Pasubio|official_name=Comune di Valli del Pasubio|native_name=|image=Ossario_Pasubio.jpg|image_size=|caption=Osario ng Pasubio.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|45|N|11|16|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Sant'Antonio, Staro|mayor_party=|mayor=Armando Cunegato|area_footnotes=|area_total_km2=49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Vallensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=350|saint=|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.vallidelpasubio.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024113}} [[File:Inizio_strada_52_gallerie.jpg|thumb| Ang pasukan ng [[Strada delle 52 Gallerie]]|left]] Ang '''Valli del Pasubio''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP46. Ang bayan ay isang destinasyon ng mga turista. Sa likuran ng Valli, mula kanan pakaliwa, ay ang masiso ng [[Pasubio]] (na ang pinakamataas na tuktok ay ang [[Cima Palon]], na tinatawag ding Monte Pasubion), ang grupo ng Baffelan-Tre Apostoli-Cornetto (Grupo ng Sengio Alto) at sa huli, sa kaliwa, ang grupo ng [[Carega]]: lahat ay mga destinasyon para sa mga pamamasyal at pag-akyat. == Heograpiya == Kilala rin ang bayan bilang isang destinasyon ng turista. Mula sa Valli, kung titingnan mula silangan hanggang kanluran, makikita sa likuran ang mga pangkat ng bundok ng [[Pasubio]], ang hanay ng [[Sengio Alto]], at sa huli ay ang [[Grupong Carega]]. Ang mga bundok na ito ay nag-aalok ng mga pagkakataon para sa mga pamamasyal sa kalikasan para sa parehong pamilya at mga bihasang mountaineer. Kabilang sa mga ruta ng paglalakad sa grupo ng [[Pasubio]] ay ang Daan ng 52 Lagusa, ang Strada degli Scarubbi, Bocchetta Campiglia, Passo Xomo, at ang Daan ng mga Bayani. == Kultura == [[File:Polenta_con_sopressa_e_funghi.jpg|left|thumb|Sopressa na may polenta at kabuto]] === Pista ng sopressa === Ang [[Sopressa vicentina| sopressa]] ng Valli del Pasubio ay walang dudang isa sa mga pinakatanyag na produkto ng lugar na ito, kaya naman ang "Pista ng Sopressa" ay isinasagawa sa unang dalawang linggo ng Agosto, na umaakit ng maraming bisita bawat taon na pumupunta sa Valli upang masiyahan dito kasama ng [[polenta]] o bumili nito. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5ly6bg0smfmpnoc4a4aas7dw2rtxket 2236202 2236201 2026-10-22T12:50:03Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2236202 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Valli del Pasubio|official_name=Comune di Valli del Pasubio|native_name=|image=Ossario_Pasubio.jpg|image_size=|caption=Osario ng Pasubio.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|45|N|11|16|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Sant'Antonio, Staro|mayor_party=|mayor=Armando Cunegato|area_footnotes=|area_total_km2=49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Vallensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=350|saint=|day=|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.vallidelpasubio.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024113}} [[File:Inizio_strada_52_gallerie.jpg|thumb| Ang pasukan ng [[Strada delle 52 Gallerie]]|left]] Ang '''Valli del Pasubio''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilaga ng SP46. Ang bayan ay isang destinasyon ng mga turista. Sa likuran ng Valli, mula kanan pakaliwa, ay ang masiso ng [[Pasubio]] (na ang pinakamataas na tuktok ay ang [[Cima Palon]], na tinatawag ding Monte Pasubion), ang grupo ng Baffelan-Tre Apostoli-Cornetto (Grupo ng Sengio Alto) at sa huli, sa kaliwa, ang grupo ng [[Carega]]: lahat ay mga destinasyon para sa mga pamamasyal at pag-akyat. == Heograpiya == Kilala rin ang bayan bilang isang destinasyon ng turista. Mula sa Valli, kung titingnan mula silangan hanggang kanluran, makikita sa likuran ang mga pangkat ng bundok ng [[Pasubio]], ang hanay ng [[Sengio Alto]], at sa huli ay ang [[Grupong Carega]]. Ang mga bundok na ito ay nag-aalok ng mga pagkakataon para sa mga pamamasyal sa kalikasan para sa parehong pamilya at mga bihasang mountaineer. Kabilang sa mga ruta ng paglalakad sa grupo ng [[Pasubio]] ay ang Daan ng 52 Lagusa, ang Strada degli Scarubbi, Bocchetta Campiglia, Passo Xomo, at ang Daan ng mga Bayani. == Kultura == [[File:Polenta_con_sopressa_e_funghi.jpg|left|thumb|Sopressa na may polenta at kabuto]] === Pista ng sopressa === Ang [[Sopressa vicentina| sopressa]] ng Valli del Pasubio ay walang dudang isa sa mga pinakatanyag na produkto ng lugar na ito, kaya naman ang "Pista ng Sopressa" ay isinasagawa sa unang dalawang linggo ng Agosto, na umaakit ng maraming bisita bawat taon na pumupunta sa Valli upang masiyahan dito kasama ng [[polenta]] o bumili nito. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><references />{{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1kha6ivo8nuogdpuhtibrmyrogvkrhp 0 123049 2236198 1838196 2026-10-22T12:45:42Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375471484|Velo d'Astico]]" 2236198 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Velo d'Astico|official_name=Comune di Velo d'Astico|native_name=|image=Velo_d%27Astico_-_Panoramica_dal_monte_Cimone.jpeg|image_size=|caption=Tanaw ng Velo d'Astico|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|47|N|11|22|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Lago, Meda, Seghe|mayor_party=|mayor=Giordano Rossi|area_footnotes=|area_total_km2=21.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Velesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=346|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.velodastico.vi.it/}}|footnotes=}} [[File:Velo_d'Astico_-_Panoramica_dal_monte_Cimone.jpeg|thumb| Velo d'Astico sa tagsibol]] Ang '''Velo d'Astico''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigang SP350. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Velo_d'Astico,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5r5948xxl0uynmsl8bew62lfdo6yyiq 2236200 2236198 2026-10-22T12:47:35Z Ryomaandres 8044 2236200 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Velo d'Astico|official_name=Comune di Velo d'Astico|native_name=|image=Velo_d%27Astico_-_Panoramica_dal_monte_Cimone.jpeg|image_size=|caption=Tanaw ng Velo d'Astico|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|47|N|11|22|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Lago, Meda, Seghe|mayor_party=|mayor=Giordano Rossi|area_footnotes=|area_total_km2=21.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Velesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=346|saint=|day=|postal_code=36010|area_code=0445|website={{official website|http://www.comune.velodastico.vi.it/}}|footnotes=}} [[File:Velo_d'Astico_-_Panoramica_dal_monte_Cimone.jpeg|thumb| Velo d'Astico sa tagsibol]] Ang '''Velo d'Astico''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng Kalsadang Panlalawigang SP350. == Heograpiya == === Klima === Ang klima, malamig sa tag-araw at malupit sa taglamig, higit pa kaysa sa lampas ng Colletti o sa kabilang panig ng Cogollo, ay naiimpluwensiyahan ng malamig na agos ng hangin na nagmumula sa bangin ng [[Valdastico]] at ng posisyon ng mga bundok, na mahalumigmig at hindi gaanong nakalantad. Nagreresulta rin ito sa mga halaman ng mga puno ng abeto at aya, na nasa hindi pangkaraniwang mababang altitud, pati na rin ang kasaganaan ng tubig. Ang lugar ng Velo, sa katunayan, ay may maraming bukal, na halos lahat ay maliliit at kadalasang mababaw, ngunit sapat para sa mga pangangailangan ng bayan at upang bahagyang pakainin ang mga munisipal na akwedukto ng Piovene at Cogollo.<ref>{{cita|Brazzale, 1989|p. 78}}.</ref> == Kasaysayan == Dahil sa lokasyon nito sa bunganga ng lambak, ang lugar ay malamang na tinirhan noong panahon ng [[Mga Veneto|Paleo-Veneto]] at Romano, ngunit wala pang natagpuang labi; ito ay unang nabanggit sa mga dokumento mula noong taong 1000. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Velo_d'Astico,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gnrs6kntrmmc5hhjx0w5brok8spsxux 0 123050 2236203 1835190 2026-10-22T12:50:08Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375475635|Villaga]]" 2236203 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaga|official_name=Comune di Villaga|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Villaga-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|24|N|11|32|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Belvedere, Pozzolo, Toara|mayor_party=|mayor=Eugenio Gonzato|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Villaghesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=45|saint=|day=|postal_code=36021|area_code=0444|website={{official website|http://www.comunevillaga.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villaga''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP8. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Villaga,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5f2j0h00ckixubyqs7x42zw77rn49aw 2236205 2236203 2026-10-22T12:53:55Z Ryomaandres 8044 2236205 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaga|official_name=Comune di Villaga|native_name=|image=Chiesa di San Michele Arcangelo (Villaga) 01.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Villaga-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|24|N|11|32|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Belvedere, Pozzolo, Toara|mayor_party=|mayor=Eugenio Gonzato|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Villaghesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=45|saint=|day=|postal_code=36021|area_code=0444|website={{official website|http://www.comunevillaga.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villaga''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP8. == Kasaysayan == Ayon sa tradisyon at ilang mungkahi - tulad ng pag-aalay ng simbahang parokya kay San Michele Arcangelo - ang pinagmulan ng Villaga ay maaaring maiugnay sa panahon ng Lombard at samakatuwid ay itinatag matapos maging luklukan ng isa sa 36 na dukado ng kaharian ng Lombardo ang Vicenza.<ref name="ComuneStoria">{{cita web|url=https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|sito=Comune di Villaga|titolo=La nostra storia|accesso=13 febbraio 2023|dataarchivio=13 febbraio 2023|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20230213194547/https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|urlmorto=sì}}</ref> Gayunpaman, walang dokumentong nagpapatunay dito. Hanggang ika-13 siglo, ang Villaga ay, kapuwa mula sa pananaw ng simbahan at sibil, nasa ilalim ng hurisdiksiyon ng [[Barbarano Vicentino]]; ang simbahan ng Villaga ay isang kapilya na nakadepende sa simbahang parokya ng Santa Maria Assunta ng Barbarano<ref>Una delle pievi più antiche; la sua origine, testimoniata anche dalla dedicazione della chiesa, risale probabilmente all'epoca tardo-romana. Nel secolo X la sua giurisdizione si estendeva da Brendola a [[Vo'|Vo' Euganeo]].</ref> at ang bayan, kasama ang bayan ng Mossano, ay bahagi ng Vicinia ng Barbarano.<ref>Attestato in un documento del 1066 e in uno del 1268.</ref> Sa pagtatapos ng ika-13 siglo, ang hurisdiksiyon ng Barbarano ay pinagpira-piraso at nilikha ang tatlong awtonomong munisipalidad ng Barbarano, Mossano, at Villaga.<ref name="ComuneStoria2">{{cita web|url=https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|sito=Comune di Villaga|titolo=La nostra storia|accesso=13 febbraio 2023|dataarchivio=13 febbraio 2023|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20230213194547/https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|urlmorto=sì}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Villaga,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fqdreok8c6t90o2c10c665rqs2ukro7 2236206 2236205 2026-10-22T12:54:14Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2236206 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaga|official_name=Comune di Villaga|native_name=|image=Chiesa di San Michele Arcangelo (Villaga) 01.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Villaga-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|24|N|11|32|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=Belvedere, Pozzolo, Toara|mayor_party=|mayor=Eugenio Gonzato|area_footnotes=|area_total_km2=23|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Villaghesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=45|saint=|day=|postal_code=36021|area_code=0444|website={{official website|http://www.comunevillaga.vi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Villaga''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa hilagang-kanluran ng Kalsadang Panlalawigan SP8. == Kasaysayan == Ayon sa tradisyon at ilang mungkahi - tulad ng pag-aalay ng simbahang parokya kay San Michele Arcangelo - ang pinagmulan ng Villaga ay maaaring maiugnay sa panahon ng Lombard at samakatuwid ay itinatag matapos maging luklukan ng isa sa 36 na dukado ng Kahariang Lombardo ang Vicenza.<ref name="ComuneStoria">{{cita web|url=https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|sito=Comune di Villaga|titolo=La nostra storia|accesso=13 febbraio 2023|dataarchivio=13 febbraio 2023|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20230213194547/https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|urlmorto=sì}}</ref> Gayunpaman, walang dokumentong nagpapatunay dito. Hanggang ika-13 siglo, ang Villaga ay, kapuwa mula sa pananaw ng simbahan at sibil, nasa ilalim ng hurisdiksiyon ng [[Barbarano Vicentino]]; ang simbahan ng Villaga ay isang kapilya na nakadepende sa simbahang parokya ng Santa Maria Assunta ng Barbarano<ref>Una delle pievi più antiche; la sua origine, testimoniata anche dalla dedicazione della chiesa, risale probabilmente all'epoca tardo-romana. Nel secolo X la sua giurisdizione si estendeva da Brendola a [[Vo'|Vo' Euganeo]].</ref> at ang bayan, kasama ang bayan ng Mossano, ay bahagi ng Vicinia ng Barbarano.<ref>Attestato in un documento del 1066 e in uno del 1268.</ref> Sa pagtatapos ng ika-13 siglo, ang hurisdiksiyon ng Barbarano ay pinagpira-piraso at nilikha ang tatlong awtonomong munisipalidad ng Barbarano, Mossano, at Villaga.<ref name="ComuneStoria2">{{cita web|url=https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|sito=Comune di Villaga|titolo=La nostra storia|accesso=13 febbraio 2023|dataarchivio=13 febbraio 2023|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20230213194547/https://www.comunevillaga.vi.it/home/vivere/storia.html|urlmorto=sì}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Villaga,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 60l9uhjgdiao71h6rmdeyaz7eycblpb 0 123051 2236196 1838082 2026-10-22T12:44:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375476178|Villaverla]]" 2236196 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaverla|official_name=Comune di Villaverla|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|30|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Novoledo]]|mayor_party=|mayor=Enrico De Peron|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Villaverlesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=75|saint=[[Domingo de Guzman|Sto. Domingo]]|day=Agoato 8|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|https://www.comune.villaverla.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024118}}Ang '''Villaverla''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng SP349 at timog ng A31. == Mga pinagmulan == Mula pa noong panahon ng mga Romano, ang orihinal na pangalan ng kalapit na nayon na kalaunan ay naging Villaverla ay "Roveredum." Ang sentro ng unang nayong iyon ay malamang na matatagpuan sa lugar kung saan nagtatagpo ang Daang Abril 25 at Daang Roare, na ipinahihiwatig ng mga natuklasang arkeolohiko sa isang lumang ladrilyo sa malapit (mga baryang Romano at mga bakas ng mga arko ng pader na ladrilyo na nagmula sa Roma.) Noong bandang 1004 AD, si Giovanni Verla (Giovanni ng Werla) at marahil ang iba pa sa kanyang mga miyembro ng pamilya, ay nagmula sa lugar ng Alemanya Werlaburgdorf kasama ang Banal na Romanong Emperador na si Enrique II sa isang kampanyang militar upang sugpuin ang isang pag-aalsa ni Arduin, Markes ng Ivrea. Si Giovanni at ang kaniyang mga kamag-anak (na orihinal na tinutukoy bilang mga Werlas, kalaunan ay Verlas o Verlatti, at ngayon ay Verlato) ay kalaunan ay pinagkalooban ng Emperador ng lupain sa mga bayan ng Thiene, Zane, at sa dating Roveredum.<ref>B.Pagliarino, “Chronicles of Vicenza”, Vicenza 1663</ref> Ang pangalang "Villaverla" ay literal na nangangahulugang "Nayon ng mga Verla." Ito ay repleksyon ng impluwensiya ng pamilyang Verlato noong panahong iyon at ang paraan ng pagtukoy sa pamilya (ibig sabihin, Verla o Verlatti) noong panahong ginagamit pa ang pangalan ng modernong bayan. Ang pangalang Villaverla ay nagsimulang gamitin noong bandang katapusan ng ika-13 siglo at naging matatag noong bandang 1663 nang isulat ni Pagliarino ang kanyang kasaysayan ng lugar. Ang Villa Verlato, isang palazzo, ay itinayo sa Villaverla para sa pamilyang Verlato noong bandang 1574, at dinisenyo ng kilalang arkitekto na si Vicenzo Scamozzi.<ref>{{Cite web |title=Vicenzo Scamozzi, villa Verlato (1574) |url=https://www.palladiomuseum.org/scamozzi/opera/9?lang=en}}</ref> Malamang na nakaimpluwensiya ito kapuwa sa pisikal na pag-unlad ng bayan sa hinaharap pati na rin sa pag-aampon ng pangalang Villaverla kapalit ng Roveredum. Sa kasalukuyan, ang Villa Verlato ay matatagpuan sa sentro ng bayan, sa 9 Piazza del Popolo. == Kakambal na bayan == Ang Villaverla ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Tuglie]], Italya, simula noong 2006 == Mga mamamayan == * [[Elia Dalla Costa]], kardinal == Website == https://www.comune.villaverla.vi.it/web/villaverla/ == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Villaverla,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] imvd7pk1oa4dpgtf18en3buvcvntosj 2236197 2236196 2026-10-22T12:45:27Z Ryomaandres 8044 2236197 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Villaverla|official_name=Comune di Villaverla|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|11|30|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VI}} (VI)|frazioni=[[Novoledo]]|mayor_party=|mayor=Enrico De Peron|area_footnotes=|area_total_km2=15|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Villaverlesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=75|saint=[[Domingo de Guzman|Sto. Domingo]]|day=Agoato 8|postal_code=36030|area_code=0445|website={{official website|https://www.comune.villaverla.vi.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=024118|image_skyline=Ponticello_nell'oasi_di_Villaverla.jpg}}Ang '''Villaverla''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay nasa kanluran ng SP349 at timog ng A31. == Mga pinagmulan == Mula pa noong panahon ng mga Romano, ang orihinal na pangalan ng kalapit na nayon na kalaunan ay naging Villaverla ay "Roveredum." Ang sentro ng unang nayong iyon ay malamang na matatagpuan sa lugar kung saan nagtatagpo ang Daang Abril 25 at Daang Roare, na ipinahihiwatig ng mga natuklasang arkeolohiko sa isang lumang ladrilyo sa malapit (mga baryang Romano at mga bakas ng mga arko ng pader na ladrilyo na nagmula sa Roma.) Noong bandang 1004 AD, si Giovanni Verla (Giovanni ng Werla) at marahil ang iba pa sa kanyang mga miyembro ng pamilya, ay nagmula sa lugar ng Alemanya Werlaburgdorf kasama ang Banal na Romanong Emperador na si Enrique II sa isang kampanyang militar upang sugpuin ang isang pag-aalsa ni Arduin, Markes ng Ivrea. Si Giovanni at ang kaniyang mga kamag-anak (na orihinal na tinutukoy bilang mga Werlas, kalaunan ay Verlas o Verlatti, at ngayon ay Verlato) ay kalaunan ay pinagkalooban ng Emperador ng lupain sa mga bayan ng Thiene, Zane, at sa dating Roveredum.<ref>B.Pagliarino, “Chronicles of Vicenza”, Vicenza 1663</ref> Ang pangalang "Villaverla" ay literal na nangangahulugang "Nayon ng mga Verla." Ito ay repleksyon ng impluwensiya ng pamilyang Verlato noong panahong iyon at ang paraan ng pagtukoy sa pamilya (ibig sabihin, Verla o Verlatti) noong panahong ginagamit pa ang pangalan ng modernong bayan. Ang pangalang Villaverla ay nagsimulang gamitin noong bandang katapusan ng ika-13 siglo at naging matatag noong bandang 1663 nang isulat ni Pagliarino ang kanyang kasaysayan ng lugar. Ang Villa Verlato, isang palazzo, ay itinayo sa Villaverla para sa pamilyang Verlato noong bandang 1574, at dinisenyo ng kilalang arkitekto na si Vicenzo Scamozzi.<ref>{{Cite web |title=Vicenzo Scamozzi, villa Verlato (1574) |url=https://www.palladiomuseum.org/scamozzi/opera/9?lang=en}}</ref> Malamang na nakaimpluwensiya ito kapuwa sa pisikal na pag-unlad ng bayan sa hinaharap pati na rin sa pag-aampon ng pangalang Villaverla kapalit ng Roveredum. Sa kasalukuyan, ang Villa Verlato ay matatagpuan sa sentro ng bayan, sa 9 Piazza del Popolo. == Kakambal na bayan == Ang Villaverla ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Tuglie]], Italya, simula noong 2006 == Mga mamamayan == * [[Elia Dalla Costa]], kardinal == Website == https://www.comune.villaverla.vi.it/web/villaverla/ == Mga sanggunian == {{Reflist}} * [https://maps.google.com/maphp?hl=en&ned=us&tab=nl&q=Villaverla,%20Italy (Mga Mapa ng Google)] {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3vv5l5yry6to1dby03l4452ziezlobw 0 123058 2236210 1848348 2026-10-22T13:14:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374568616|Affi]]" 2236210 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Affi|official_name=Comune di Affi|native_name=|image=ChiesaParrocchialeAffi.JPG|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Affi.|image_shield=Affi-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|33|N|10|46|E|type:city(2,083)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Affi, Incaffi and Caorsa|mayor_party=|mayor=Marco Giacomo Sega|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Affiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=191|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Affi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuan o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Affi ay nahahati sa ''[[frazione]]'' ng Affi, Incaffi at Caorsa. Ang Incaffi ay ang tirahan (at lugar ng kamatayan) ng Italyanong manggagamot na si [[Girolamo Fracastoro]]. May hangganan ang Affi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bardolino]], [[Cavaion Veronese]], [[Costermano]], at [[Rivoli Veronese]]. == Heograpiya == Ang Affi ay matatagpuan mga 120 km sa kanluran ng [[Venecia]] at 20 km sa hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ay sumasaklaw sa isang lawak na 9.84 km². == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] m7m8s2ghcpbyhtv7tt7um5cu8fn7d26 2236212 2236210 2026-10-22T13:16:31Z Ryomaandres 8044 2236212 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Affi|official_name=Comune di Affi|native_name=|image=ChiesaParrocchialeAffi.JPG|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Affi.|image_shield=Affi-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|33|N|10|46|E|type:city(2,083)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Affi, Incaffi and Caorsa|mayor_party=|mayor=Marco Giacomo Sega|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Affiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=191|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Affi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuan o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Affi ay nahahati sa ''[[frazione]]'' ng Affi, Incaffi at Caorsa. Ang Incaffi ay ang tirahan (at lugar ng kamatayan) ng Italyanong manggagamot na si [[Girolamo Fracastoro]]. May hangganan ang Affi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bardolino]], [[Cavaion Veronese]], [[Costermano]], at [[Rivoli Veronese]]. == Heograpiya == Ang Affi ay matatagpuan mga 120 km sa kanluran ng [[Venecia]] at 20 km sa hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ay sumasaklaw sa isang lawak na 9.84 km². == Kasaysayan == Ang kasalukuyang simbahan ng parokya ay itinayo noong 1761 sa kinaroroonan ng sinaunang simbahan noong ika-11 siglo, na idinisenyo ng arkitektong si Lodovito Perini. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3gg1iqbps34fmeu9h9u5p5dqcz7ukq9 2236214 2236212 2026-10-22T13:33:04Z Ryomaandres 8044 2236214 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Affi|official_name=Comune di Affi|native_name=|image=ChiesaParrocchialeAffi.JPG|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Affi.|image_shield=Affi-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|33|N|10|46|E|type:city(2,083)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Affi, Incaffi and Caorsa|mayor_party=|mayor=Marco Giacomo Sega|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Affiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=191|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Affi''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Affi ay nahahati sa ''[[frazione]]'' ng Affi, Incaffi at Caorsa. Ang Incaffi ay ang tirahan (at lugar ng kamatayan) ng Italyanong manggagamot na si [[Girolamo Fracastoro]]. May hangganan ang Affi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bardolino]], [[Cavaion Veronese]], [[Costermano]], at [[Rivoli Veronese]]. == Heograpiya == Ang Affi ay matatagpuan mga 120 km sa kanluran ng [[Venecia]] at 20 km sa hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ay sumasaklaw sa isang lawak na 9.84 km². == Kasaysayan == Ang kasalukuyang simbahan ng parokya ay itinayo noong 1761 sa kinaroroonan ng sinaunang simbahan noong ika-11 siglo, na idinisenyo ng arkitektong si Lodovito Perini. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sphkok5mml5hih1dufs2kdvm8kh1zr6 0 123061 2236224 1850659 2026-10-22T13:52:08Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374625212|Angiari]]" 2236224 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Angiari|official_name=Comune di Angiari|image=Municipio, Angiari.jpg|caption=Munisipyo|coordinates={{coord|45|13|N|11|17|E|type:city(1,892)_region:IT|display=inline,title}}|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|area_total_km2=13.5|population_demonym=Angiaresi|elevation_m=17|postal_code=37050|area_code=0442}}Ang '''Angiari''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,892 at may lawak na {{Convert|13.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Angiari ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bonavigo]], [[Cerea]], [[Legnago]], [[Roverchiara]], at [[San Pietro di Morubio]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2140|1881|2174|1901|1932|1911|2138|1921|2284|1931|2317|1936|2400|1951|2508|1961|1982|1971|1835|1981|1798|1991|1728|2001|1844|2005|1914|2011|2177|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] favy82d3vdarj4ivajc3rj1ofb1fc1e 2236232 2236224 2026-10-22T14:08:02Z Ryomaandres 8044 2236232 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Angiari|official_name=Comune di Angiari|image=Municipio, Angiari.jpg|caption=Munisipyo|coordinates={{coord|45|13|N|11|17|E|type:city(1,892)_region:IT|display=inline,title}}|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|area_total_km2=13.5|population_demonym=Angiaresi|elevation_m=17|postal_code=37050|area_code=0442}}Ang '''Angiari''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,892 at may lawak na {{Convert|13.5|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Angiari ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bonavigo]], [[Cerea]], [[Legnago]], [[Roverchiara]], at [[San Pietro di Morubio]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang toponimong "Angiari" ay dapat na madaling bigyang-kahulugan, na nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na glarea, na nangangahulugang "[[graba]]". Una itong nabanggit noong 932 bilang Castrum Anglareii, at kasunod nito bilang Castrum Anglerei, Anglarei, at Anglari. Ito ay pinatutunayan ng katotohanan na noong nakaraan, mayroong isang [[daungan sa ilog]] dito, malapit sa pampang ng [[Ilog Adigio]], kung saan dumarating ang mga bangka upang mangalakal ng graba, na kinokolekta mula sa ilalim ng ilog at ginamit bilang materyales sa pagtatayo. Ang daungan ay naglilingkod sa Angiari at sa mga nakapalibot na munisipalidad (lalo na sa [[Cerea]]) at nanatili hanggang 1882, nang ito ay masira ng mapaminsalang pagbaha ng Adigio. == Kasaysayan == Noong Setyembre 1882, isang pambihirang pagbaha sa [[Ilog Adigio]] ang naging sanhi ng pag-apaw ng mga pampang nito malapit sa Angiari. Ang pag-apaw ay umabot hanggang sa [[Lalawigan ng Rovigo]], at ang pinsala ay nakaapekto sa populasyon sa mga sumunod na taon, na nagdulot ng mga problema sa kalusugan ([[pelagra]] at iba pang mga sakit), malnutrisyon, at matinding kakulangan ng mga trabaho. Malaking bilang ng populasyon ang napilitang lumipat, kung saan ang pangunahing destinasyon ay ang [[Timog Amerika]], lalo na ang timog [[Brazil]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2140|1881|2174|1901|1932|1911|2138|1921|2284|1931|2317|1936|2400|1951|2508|1961|1982|1971|1835|1981|1798|1991|1728|2001|1844|2005|1914|2011|2177|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cl8y3lnqgmc8atmc52d3okpbanmd6yn 0 123063 2236236 1848397 2026-10-22T14:13:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375483253|Zevio]]" 2236236 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zevio|official_name=Comune di Zevio|native_name=|image=Villa_Sagramoso_(Zevio).jpg|image_size=|caption=Villa Sagramoso o "Il Castello".|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|8|E|type:city(13,055)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bosco, Campagnola, Perzacco, Santa Maria, Volon|mayor_party=|mayor=Diego Ruzza|area_footnotes=|area_total_km2=55.0|population_footnotes=|population_demonym=Zeviani|elevation_footnotes=|elevation_m=31|saint=|day=|postal_code=37059|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.zevio.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Zevio''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Verona]]. May hangganan ang Zevio sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Caldiero]], [[Oppeano]], [[Palù]], [[Ronco all'Adige]], [[San Giovanni Lupatoto]], at [[San Martino Buon Albergo]]. == Kakambal na bayan == Ang Zevio ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Arborea]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.zevio.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] avht60bmse6mcex60dk0c78qp5bbvg5 2236239 2236236 2026-10-22T14:19:34Z Ryomaandres 8044 2236239 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zevio|official_name=Comune di Zevio|native_name=|image=Villa_Sagramoso_(Zevio).jpg|image_size=|caption=Villa Sagramoso o "Il Castello".|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|8|E|type:city(13,055)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bosco, Campagnola, Perzacco, Santa Maria, Volon|mayor_party=|mayor=Diego Ruzza|area_footnotes=|area_total_km2=55.0|population_footnotes=|population_demonym=Zeviani|elevation_footnotes=|elevation_m=31|saint=|day=|postal_code=37059|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.zevio.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Zevio''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Verona]]. May hangganan ang Zevio sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Caldiero]], [[Oppeano]], [[Palù]], [[Ronco all'Adige]], [[San Giovanni Lupatoto]], at [[San Martino Buon Albergo]]. == Kasaysayan == May mga talaan ng mga pamayanan sa Zevio na nagsimula pa noong ika-5 siglo, noong nagsilbi itong depensa para sa Verona, na may isang kuta na matatagpuan sa kinaroroonan ng [[Villa Sagramoso]] ngayon, na kilala rin bilang kastilyo dahil sa pinagmulan nito. Sa paninirahan ng mga Gepid pagkatapos ng 567, nagsimulang lumago ang nayon ng Zevio. Ito ay nagmarka ng isang magulong panahon para sa bayan, na, kasama ng Verona, ay nakaranas ng ilang dayuhang dominasyon. Higit pa sa kuta, mahalaga ang kasaysayan ng lokal na simbahan, dahil umiral ito simula noong ika-10 siglo na may isang simbahang pangkolehiyo. Bukod sa simbahang parokya at mga oratoryo sa pangunahing bayan, ang mga simbahan at oratoryo sa mga nayon ay may kasaysayan na ilang siglo na ang tanda. Si Santa [[Toscana ng Zevio|Toscana]] ay ipinanganak sa Zevio noong panahon ng Della Scala. Noong panahong Renasimyento, ang arsipreste ng Zevio ay ang humanistang si Girolamo Avanzi, ang may-akda ng isang Sapikong oda sa Latin bilang parangal sa Santo. Ang mga kompraternidad ay napaka-aktibo, ang mga bakas nito ay nananatili sa mga altar sa gilid ng simbahan ng parokya at sa mga oratoryo, at sa mga Pangkasaysayang Sinupang Parokya at Munisipal. == Kakambal na bayan == Ang Zevio ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Arborea]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.zevio.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 57ejy1ptctqyz6spdpxgoh99ex0g1sf 2236240 2236239 2026-10-22T14:19:52Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2236240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zevio|official_name=Comune di Zevio|native_name=|image=Villa_Sagramoso_(Zevio).jpg|image_size=|caption=Villa Sagramoso o "Il Castello".|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|22|N|11|8|E|type:city(13,055)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bosco, Campagnola, Perzacco, Santa Maria, Volon|mayor_party=|mayor=Diego Ruzza|area_footnotes=|area_total_km2=55.0|population_footnotes=|population_demonym=Zeviani|elevation_footnotes=|elevation_m=31|saint=|day=|postal_code=37059|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.zevio.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Zevio''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|14|km|mi|0}} timog-silangan ng [[Verona]]. May hangganan ang Zevio sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Caldiero]], [[Oppeano]], [[Palù]], [[Ronco all'Adige]], [[San Giovanni Lupatoto]], at [[San Martino Buon Albergo]]. == Kasaysayan == May mga talaan ng mga pamayanan sa Zevio na nagsimula pa noong ika-5 siglo, noong nagsilbi itong depensa para sa Verona, na may isang kuta na matatagpuan sa kinaroroonan ng [[Villa Sagramoso]] ngayon, na kilala rin bilang kastilyo dahil sa pinagmulan nito. Sa paninirahan ng mga Gepid pagkatapos ng 567, nagsimulang lumago ang nayon ng Zevio. Ito ay nagmarka ng isang magulong panahon para sa bayan, na, kasama ng Verona, ay nakaranas ng ilang dayuhang dominasyon. Higit pa sa kuta, mahalaga ang kasaysayan ng lokal na simbahan, dahil umiral ito simula noong ika-10 siglo na may isang simbahang pangkolehiyo. Bukod sa simbahang parokya at mga oratoryo sa pangunahing bayan, ang mga simbahan at oratoryo sa mga nayon ay may kasaysayan na ilang siglo na ang tanda. Si Santa [[Toscana ng Zevio|Toscana]] ay ipinanganak sa Zevio noong panahon ng Della Scala. Noong panahong Renasimyento, ang arsipreste ng Zevio ay ang humanistang si Girolamo Avanzi, ang may-akda ng isang Sapikong oda sa Latin bilang parangal sa Santo. Ang mga kompraternidad ay napakaaktibo, ang mga bakas nito ay nananatili sa mga altar sa gilid ng simbahan ng parokya at sa mga oratoryo, at sa mga Pangkasaysayang Sinupang Parokya at Munisipal. == Kakambal na bayan == Ang Zevio ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Arborea]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.zevio.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bbqwpfe92sbq4jlhkxcoz3pcq1m07ys 0 123064 2236234 1852034 2026-10-22T14:12:37Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374803389|Bovolone]]" 2236234 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bovolone|official_name=Città di Bovolone|native_name=|image=Bovolone_Insegna_Nome_Citt%C3%A0.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Bovolone-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|11|8|E|type:city(13,934)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Villafontana|mayor_party=[[The People of Freedom|PdL]]|mayor=Emilietto Mirandola|area_footnotes=|area_total_km2=41.4|population_footnotes=|population_demonym=Bovolonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=24|saint=|day=|postal_code=37051, 37050 frazioni|area_code=045|website={{official website|http://www.bovolone.net/}}|footnotes=}}Ang '''Bovolone''' ay isang bayan at isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Ang Bovolone ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cerea]], [[Concamarise]], [[Isola della Scala]], [[Isola Rizza]], [[Oppeano]], [[Salizzole]], at [[San Pietro di Morubio]]. == Mga kilalang mamamayan == * [[Rino Passigato]], Arsobispo ng [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], na siyang [[Nuncio|Apostolikong Nuncio]] mula 1991 hanggang 2008. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Stadecken-Elsheim]], Alemanya, simula noong 2000 * {{Flagicon|ITA}} [[Sinnai]], Italya, simula noong 2002 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.bovolone.net/ www.bovolone.net/] {{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] edixs27bcz6hcw9sh2460vwiatl2f63 2236237 2236234 2026-10-22T14:15:11Z Ryomaandres 8044 2236237 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bovolone|official_name=Città di Bovolone|native_name=|image=Bovolone_Insegna_Nome_Citt%C3%A0.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Bovolone-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|11|8|E|type:city(13,934)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Villafontana|mayor_party=[[The People of Freedom|PdL]]|mayor=Emilietto Mirandola|area_footnotes=|area_total_km2=41.4|population_footnotes=|population_demonym=Bovolonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=24|saint=|day=|postal_code=37051, 37050 frazioni|area_code=045|website={{official website|http://www.bovolone.net/}}|footnotes=}}Ang '''Bovolone''' ay isang bayan at isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Matatagpuan ito malapit sa sinaunang Castrum Bodoloni, na ang mga bakas ay nananatili sa Prato Castello, at tahanan ng daan-daang taong gulang na "Fiera di San Biagio," na ang pinagmulan ay nagsimula pa noong 1278 at isa sa pinakamahalagang rehiyonal na perya ng kalakalan para sa sektor ng agrikultura. Ito ay isang mahalagang sentro para sa mga gawaing-kamay at maliliit at katamtamang laki ng mga industriya na may kaugnayan sa produksiyon ng mga [[muwebles]] at kagamitan, na siyang sentro para sa distrito ng produksiyon ng artistikong muwebles sa kapatagan ng Verones. Ito rin ay tahanan ng mahahalagang lugar na may artistikong at makasaysayang halaga, tulad ng simbahan ng parokya ng San Giovanni sa Campagna, ang sinaunang Oratoryo ng San Biagio, at ang simbahan ng Madonna della Cintura. Ang Bovolone ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Cerea]], [[Concamarise]], [[Isola della Scala]], [[Isola Rizza]], [[Oppeano]], [[Salizzole]], at [[San Pietro di Morubio]]. == Mga kilalang mamamayan == * [[Rino Passigato]], Arsobispo ng [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], na siyang [[Nuncio|Apostolikong Nuncio]] mula 1991 hanggang 2008. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Stadecken-Elsheim]], Alemanya, simula noong 2000 * {{Flagicon|ITA}} [[Sinnai]], Italya, simula noong 2002 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.bovolone.net/ www.bovolone.net/] {{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2khqimk5njrejd8yk3jp075uwapw33r 0 123086 2236233 1850660 2026-10-22T14:11:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375483297|Zimella]]" 2236233 wikitext text/x-wiki Ang '''Zimella''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,626 at may lawak na {{Convert|20.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Zimella ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga sitio at nayon) ng S. Stefano (capoluogo), Zimella, at Bonaldo e Volpino. Ang Zimella ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcole]], [[Cologna Veneta]], [[Lonigo]], at [[Veronella]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3620|1881|3867|1901|4029|1911|4720|1921|5239|1931|5286|1936|4923|1951|5176|1961|4200|1971|3763|1981|3710|1991|3962|2001|4342|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] on6xnftfor0isd0bv206bfm63ivg9pp 2236235 2236233 2026-10-22T14:12:43Z Ryomaandres 8044 2236235 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zimella|official_name=Comune di Zimella|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|20|N|11|23|E|type:city(4,626)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=S. Stefano (capoluogo), Zimella, Bonaldo e Volpino|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=20.1|population_footnotes=|population_demonym=Zimellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=29|saint=|day=|postal_code=37040|area_code=0442|website=|footnotes=}} Ang '''Zimella''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,626 at may lawak na {{Convert|20.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Zimella ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga sitio at nayon) ng S. Stefano (capoluogo), Zimella, at Bonaldo e Volpino. Ang Zimella ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcole]], [[Cologna Veneta]], [[Lonigo]], at [[Veronella]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3620|1881|3867|1901|4029|1911|4720|1921|5239|1931|5286|1936|4923|1951|5176|1961|4200|1971|3763|1981|3710|1991|3962|2001|4342|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0mrxlkud1lec0majvtu9njae2ipx84a 2236238 2236235 2026-10-22T14:16:34Z Ryomaandres 8044 2236238 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zimella|official_name=Comune di Zimella|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|20|N|11|23|E|type:city(4,626)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=S. Stefano (capoluogo), Zimella, Bonaldo e Volpino|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=20.1|population_footnotes=|population_demonym=Zimellesi|elevation_footnotes=|elevation_m=29|saint=|day=|postal_code=37040|area_code=0442|website=|footnotes=|image_skyline=IMGP1858.2.jpg|image_caption=Lumang gilingan}} Ang '''Zimella''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,626 at may lawak na {{Convert|20.1|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Zimella ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga sitio at nayon) ng S. Stefano (capoluogo), Zimella, at Bonaldo e Volpino. Ang Zimella ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcole]], [[Cologna Veneta]], [[Lonigo]], at [[Veronella]]. == Kasaysayan == Ang munisipalidad ng Zimella ay sumasaklaw sa isang patag na lugar na 25 metro mula sa antas ng dagat, kung saan nagtatagpo ang mga lalawigan ng Verona at [[Vicenza]]. Binubuo ito ng apat na nayon: Zimella, na siyang nagbigay ng pangalan sa munisipalidad; Santo Stefano, kasama ang luklukan ng munisipyo; Volpino at Bonaldo, para sa kabuuang humigit-kumulang 4,900 na naninirahan. Isang kasaysayan na matagal nang nag-uugat: ang mga makasaysayang natuklasan, kabilang ang isang libing na ''[[cippus]]'' at isang lapida na mula pa noong ika-1 o ika-2 siglo AD, pati na rin ang malinaw na bakas ng sistema ng [[senturyasyon]], ay nagpapatunay sa pagkakaroon ng mga komunidad ng Romano sa lugar. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3620|1881|3867|1901|4029|1911|4720|1921|5239|1931|5286|1936|4923|1951|5176|1961|4200|1971|3763|1981|3710|1991|3962|2001|4342|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mf67tcss9c4zpubaa90gf3mobj739fi 0 123089 2236301 1848350 2026-10-23T02:06:29Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375119374|Erbé]]" 2236301 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Erbé|official_name=Comune di Erbé|native_name=|image=Chiesa di San Giovanni Battista - Erbé (1).jpg|image_size=|caption=Simbahan ng San Giovanni Battista|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|10|58|E|type:city(1,619)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=15.9|population_footnotes=|population_demonym=Erbetani|elevation_footnotes=|elevation_m=22|saint=|day=|postal_code=37060|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Erbé''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog ng [[Verona]]. Noong Disyembre 2008, ito ay may populasyon na 1,720 at may lawak na {{Convert|15.9|km2|mi2}}.<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/erbe/ Erbé] treccani.it</ref><ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Erbé ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelbelforte]], [[Isola della Scala]], [[Nogara]], [[Sorgà]], at [[Trevenzuolo]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1757|1881|1776|1901|1803|1911|1954|1921|2141|1931|2120|1936|2105|1951|2184|1961|1860|1971|1556|1981|1608|1991|1581|2001|1629|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ktq04vurn0q3s5as9ehhbhj1pd9ak3o 2236315 2236301 2026-10-23T02:30:37Z Ryomaandres 8044 2236315 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Erbé|official_name=Comune di Erbé|native_name=|image=Chiesa di San Giovanni Battista - Erbé (1).jpg|image_size=|caption=Simbahan ng San Giovanni Battista|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|15|N|10|58|E|type:city(1,619)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=15.9|population_footnotes=|population_demonym=Erbetani|elevation_footnotes=|elevation_m=22|saint=|day=|postal_code=37060|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Erbé''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog ng [[Verona]]. Noong Disyembre 2008, ito ay may populasyon na 1,720 at may lawak na {{Convert|15.9|km2|mi2}}.<ref>[http://www.treccani.it/enciclopedia/erbe/ Erbé] treccani.it</ref><ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Erbé ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelbelforte]], [[Isola della Scala]], [[Nogara]], [[Sorgà]], at [[Trevenzuolo]]. == Heograpiya == Ang Erbé ay tinatawid ng mga ilog [[Tartaro]] at Tione at isang munisipalidad na mayaman sa tubig. Ito ay matatagpuan sa timog-kanluran ng kabesera at nasa hangganan ng [[Lalawigan ng Mantua]]. == Mga monumento at tanawin == === Pangkalikasan === ==== Liwasan ng Dalawang Tioni ==== Bihira sa mga bayan na kasinglaki ng Erbé ang may ganitong mga pampublikong luntiang espasyo, na napakahalaga sa buhay panlipunan ng bayan. Kasama sa hugis-L na landas ng parke ang simbahan ng Santa Maria Novella di Erbedello. Nagtatampok ito ng isang espesyal na daanan para sa kalusugan at isang lugar para sa paglalakad at pag-upo, na nahahati sa pagitan ng isang kakahuyan at isang madamong lugar. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1757|1881|1776|1901|1803|1911|1954|1921|2141|1931|2120|1936|2105|1951|2184|1961|1860|1971|1556|1981|1608|1991|1581|2001|1629|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 124tuas50spc4y38jreqwkvekrqowin 0 123102 2236297 1848402 2026-10-23T02:03:40Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375118728|Dolcè]]" 2236297 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Dolcè|official_name=Comune di Dolcè|native_name=|image=Dolcè panorama.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Dolcè-Stemma.PNG|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|36|N|10|51|E|type:city(2,387)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Ceraino, Ossenigo, Peri, Volargne|mayor_party=|mayor=Luca Manzelli|area_footnotes=|area_total_km2=39.4|population_footnotes=|population_demonym=Dolceati|elevation_footnotes=|elevation_m=115|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.comunedolce.it/}}|footnotes=}}Ang '''Dolcè''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]], sa [[Adigio|Lambak ng Adigio]]. == Mga pangunahing tanawin == * Simbahang parokya ng Volargne (ika-13 siglo), na may mga fresco * Palazzo Guerrieri-Rizzardi (ika-14 na siglo) * Villa Del Bene (ika-16 na siglo) * Castelleto (ika-13 siglo), isang kuta noong 400&nbsp;m ng altitude == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Undenheim]], Alemanya, mula noong 1996 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunedolce.it/ Opisyal na website] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/dolce_res-54c1d687-a821-11de-baff-0016357eee51/ Dolcè] sa Encyclopedia Treccani {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ks6v1sfjdecz2xjqlsaac5c41fac88u 2236308 2236297 2026-10-23T02:21:41Z Ryomaandres 8044 2236308 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Dolcè|official_name=Comune di Dolcè|native_name=|image=Dolcè panorama.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Dolcè-Stemma.PNG|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|36|N|10|51|E|type:city(2,387)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Ceraino, Ossenigo, Peri, Volargne|mayor_party=|mayor=Luca Manzelli|area_footnotes=|area_total_km2=39.4|population_footnotes=|population_demonym=Dolceati|elevation_footnotes=|elevation_m=115|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.comunedolce.it/}}|footnotes=}}Ang '''Dolcè''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]], sa [[Adigio|Lambak ng Adigio]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ay ginamit mula pa noong ika-12 siglo sa ilalim ng tatlong magkakaibang pangalan: Dulcei, Dolcei, at Dolcedo. Ang tatlo ay nagmula sa Dulcetum, na maaaring nagmula naman sa [[Wikang Latin|Latin]] na dulcis, na nangangahulugang "matamis" sa Italyano, na may dagdag na hulaping -ētum (Italyano -eto) upang magpahiwatig ng isang kagubatan, tulad ng sa castagneto, frassineto, atbp. Ang ugat na dulcis ay tumutukoy sa prutas. == Kasayayan == Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang mga nayon ng Ceraino at Volargne ay halos ganap na nawasak ng pagsabog ng isang tren ng Aleman na puno ng mga bala at armas, kasunod ng isang pambobomba ng mga Alyado ng dalawang eroplanong pandigma ng Amerika. Ang una ay tumama sa tren, na sumabog, habang ang pangalawa ay tinamaan ng pagsabog at bumagsak sa lupa. == Mga pangunahing tanawin == * Simbahang parokya ng Volargne (ika-13 siglo), na may mga fresco * Palazzo Guerrieri-Rizzardi (ika-14 na siglo) * Villa Del Bene (ika-16 na siglo) * Castelleto (ika-13 siglo), isang kuta noong 400&nbsp;m ng altitude == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Undenheim]], Alemanya, mula noong 1996 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunedolce.it/ Opisyal na website] * [http://www.treccani.it/enciclopedia/dolce_res-54c1d687-a821-11de-baff-0016357eee51/ Dolcè] sa Encyclopedia Treccani {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kunt2z34o9ne5yf2ktb8stamp1zslcu 0 123103 2236218 1850109 2026-10-22T13:40:25Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375926370|Arcole]]" 2236218 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arcole|official_name=Comune di Arcole|native_name=|image=Panorama Arcole.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{Coord|45|21|30|N|11|17|10|E|region:IT-VR_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Gazzolo, Volpino|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=18.81|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Arcolesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=27|saint=[[San Jorge|San Giorgio]]|day=Abril 23|postal_code=37040|area_code=045|website={{official website|http://www.comunediarcole.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=023004 <!-- | frazioni = [[Belfiore]], [[Lonigo]] (VI), [[San Bonifacio (Italia)|San Bonifacio]], [[Veronella]], [[Zimella]] -->}}Ang '''Arcole''' (binibigkas {{IPA|it|ˈarkole|}}), na kilala rin bilang '''Arcola''', ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 5,274 na naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay kilala bilang lugar ng [[Labanan sa Arcole|Labanan sa Tulay ng Arcole]]. == Kasaysayan == Sa pagitan ng Nobyembre 15 at 17, 1796,<ref>{{Cite web |title=Battle of Arcole |url=https://www.napoleon-empire.org/en/battles/https:www.napoleon-empire.org/en/battles/arcole.php |access-date=2026-03-08 |website=Napoleon & Empire |language=en}}</ref> nangyari ang [[Labanan sa Arcole]]. Si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], kamakailan lamang itinalagang kumander ng [[Hukbo ng Italya (Pransiya)|Hukbong Pranses ng Italya]], ay nanguna sa isang mabilis at kapani-paniwalang pag-atake sa Italya bilang bahagi ng [[Mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses|Digmaang Rebolusyonaryong Pranses]] . Noong Abril at Mayo ng taong iyon, natalo niya ang hukbong [[Piamonte]] at itinaboy ang hukbong [[Banal na Imperyong Romano|Austriako]] palabas ng halos buong Hilagang Italya. Noong Nobyembre, nakipagdigma si Napoleon kay [[József Alvinczi]] malapit sa sangandaan ng mga [[Ilog Adigio]] at Alpone. Sa kabila ng kakulangan ng mga pangunahing kagamitan at pagkain, nagpatuloy sa opensiba ang hukbong Pranses. Noong Nobyembre 14, tinawid nila ang Adigio. Ang mga Alpone na lang ang natitira sa pagitan ng dalawang hukbo. Noong [[Labanan sa Arcole|Nobyembre 15-16]], paulit-ulit na sinubukan ng mga Pranses na tawirin ang tulay sa Arcole. Ang mga unang pagsalakay na ito ay natalo ng lakas-putok ng Austrian. Pagsapit ng Nobyembre 17, nakumbinsi si Alvinczi ng mga galaw ng mga Pranses sa gilid na siya ay pinagbantaan ng pagkubkob at nag-utos siya ng isang taktikal na pag-atras. Nang sumunod na taon, nagpatuloy si Napoleon sa pagdurog sa mga Austriako sa Rivoli, na napilitan silang pumirma sa [[Tratado ng Campo Formio|Kapayapaan ng Campo Formio]] nang taong iyon. == Kakambal na bayan == Ang Arcole ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa * {{Flagicon|France}}[[Cadenet]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] blzyaeexwmq95nvtvr02pre7pktgbco 2236227 2236218 2026-10-22T13:57:27Z Ryomaandres 8044 2236227 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arcole|official_name=Comune di Arcole|native_name=|image=Panorama Arcole.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{Coord|45|21|30|N|11|17|10|E|region:IT-VR_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Gazzolo, Volpino|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=18.81|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Arcolesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=27|saint=[[San Jorge|San Giorgio]]|day=Abril 23|postal_code=37040|area_code=045|website={{official website|http://www.comunediarcole.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=023004 <!-- | frazioni = [[Belfiore]], [[Lonigo]] (VI), [[San Bonifacio (Italia)|San Bonifacio]], [[Veronella]], [[Zimella]] -->}}Ang '''Arcole''' (binibigkas {{IPA|it|ˈarkole|}}), na kilala rin bilang '''Arcola''', ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 5,274 na naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay kilala bilang lugar ng [[Labanan sa Arcole|Labanan sa Tulay ng Arcole]]. == Kasaysayan == Sa pagitan ng Nobyembre 15 at 17, 1796,<ref>{{Cite web |title=Battle of Arcole |url=https://www.napoleon-empire.org/en/battles/https:www.napoleon-empire.org/en/battles/arcole.php |access-date=2026-03-08 |website=Napoleon & Empire |language=en}}</ref> nangyari ang [[Labanan sa Arcole]]. Si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], kamakailan lamang itinalagang kumander ng [[Hukbo ng Italya (Pransiya)|Hukbong Pranses ng Italya]], ay nanguna sa isang mabilis at kapani-paniwalang pag-atake sa Italya bilang bahagi ng [[Mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses|Digmaang Rebolusyonaryong Pranses]]. Noong Abril at Mayo ng taong iyon, natalo niya ang hukbong [[Piamonte]] at itinaboy ang hukbong [[Banal na Imperyong Romano|Austriako]] palabas ng halos buong Hilagang Italya. Noong Nobyembre, nakipagdigma si Napoleon kay [[József Alvinczi]] malapit sa sangandaan ng mga [[Ilog Adigio]] at Alpone. Sa kabila ng kakulangan ng mga pangunahing kagamitan at pagkain, nagpatuloy sa opensiba ang hukbong Pranses. Noong Nobyembre 14, tinawid nila ang Adigio. Ang mga Alpone na lang ang natitira sa pagitan ng dalawang hukbo. Noong [[Labanan sa Arcole|Nobyembre 15-16]], paulit-ulit na sinubukan ng mga Pranses na tawirin ang tulay sa Arcole. Ang mga unang pagsalakay na ito ay natalo ng lakas-putok ng Austrian. Pagsapit ng Nobyembre 17, nakumbinsi si Alvinczi ng mga galaw ng mga Pranses sa gilid na siya ay pinagbantaan ng pagkubkob at nag-utos siya ng isang taktikal na pag-atras. Nang sumunod na taon, nagpatuloy si Napoleon sa pagdurog sa mga Austriako sa Rivoli, na napilitan silang pumirma sa [[Tratado ng Campo Formio|Kapayapaan ng Campo Formio]] nang taong iyon. == Kakambal na bayan == Ang Arcole ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa * {{Flagicon|France}}[[Cadenet]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] egrvmd6eni5329hpflgp9rv5wzew4ou 2236228 2236227 2026-10-22T13:57:57Z Ryomaandres 8044 2236228 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Arcole|official_name=Comune di Arcole|native_name=|image=Panorama Arcole.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{Coord|45|21|30|N|11|17|10|E|region:IT-VR_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Gazzolo, Volpino|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=18.81|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Arcolesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=27|saint=[[San Jorge|San Giorgio]]|day=Abril 23|postal_code=37040|area_code=045|website={{official website|http://www.comunediarcole.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=023004 <!-- | frazioni = [[Belfiore]], [[Lonigo]] (VI), [[San Bonifacio (Italia)|San Bonifacio]], [[Veronella]], [[Zimella]] -->}}Ang '''Arcole''' (binibigkas {{IPA|it|ˈarkole|}}), na kilala rin bilang '''Arcola''', ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 5,274 na naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay kilala bilang lugar ng [[Labanan sa Arcole|Labanan sa Tulay ng Arcole]]. == Heograpiya == Ang Arcole ay matatagpuan sa isang lugar na halos nasa kalagitnaan sa pagitan ng mga lungsod ng [[Verona]] at [[Vicenza]]. Ang lugar ay sagana sa tubig; ang [[Zerpa]], isang lugar sa kanluran ng Ilog [[Alpone]], ay naging latian hanggang kalagitnaan ng ika-20 siglo. Ang Ilog Alpone ay dumadaloy sa teritoryo nito, na dumadaloy patungo sa kalapit na Ilog [[Adigio]]. == Kasaysayan == Sa pagitan ng Nobyembre 15 at 17, 1796,<ref>{{Cite web |title=Battle of Arcole |url=https://www.napoleon-empire.org/en/battles/https:www.napoleon-empire.org/en/battles/arcole.php |access-date=2026-03-08 |website=Napoleon & Empire |language=en}}</ref> nangyari ang [[Labanan sa Arcole]]. Si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]], kamakailan lamang itinalagang kumander ng [[Hukbo ng Italya (Pransiya)|Hukbong Pranses ng Italya]], ay nanguna sa isang mabilis at kapani-paniwalang pag-atake sa Italya bilang bahagi ng [[Mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses|Digmaang Rebolusyonaryong Pranses]]. Noong Abril at Mayo ng taong iyon, natalo niya ang hukbong [[Piamonte]] at itinaboy ang hukbong [[Banal na Imperyong Romano|Austriako]] palabas ng halos buong Hilagang Italya. Noong Nobyembre, nakipagdigma si Napoleon kay [[József Alvinczi]] malapit sa sangandaan ng mga [[Ilog Adigio]] at Alpone. Sa kabila ng kakulangan ng mga pangunahing kagamitan at pagkain, nagpatuloy sa opensiba ang hukbong Pranses. Noong Nobyembre 14, tinawid nila ang Adigio. Ang mga Alpone na lang ang natitira sa pagitan ng dalawang hukbo. Noong [[Labanan sa Arcole|Nobyembre 15-16]], paulit-ulit na sinubukan ng mga Pranses na tawirin ang tulay sa Arcole. Ang mga unang pagsalakay na ito ay natalo ng lakas-putok ng Austrian. Pagsapit ng Nobyembre 17, nakumbinsi si Alvinczi ng mga galaw ng mga Pranses sa gilid na siya ay pinagbantaan ng pagkubkob at nag-utos siya ng isang taktikal na pag-atras. Nang sumunod na taon, nagpatuloy si Napoleon sa pagdurog sa mga Austriako sa Rivoli, na napilitan silang pumirma sa [[Tratado ng Campo Formio|Kapayapaan ng Campo Formio]] nang taong iyon. == Kakambal na bayan == Ang Arcole ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa * {{Flagicon|France}}[[Cadenet]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4ttf9pc59f1q4mrtsoi7q8yqrzt70i7 0 123104 2236215 1852037 2026-10-22T13:33:13Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375111899|Belfiore]]" 2236215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Belfiore|official_name=Comune di Belfiore|image=Municipio,_Belfiore.jpg|caption=Munisipyo|coordinates={{coord|45|23|N|11|12|E|region:IT|display=inline,title}}|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|area_total_km2=26.45|population_demonym=Belfioresi|elevation_m=26|postal_code=37050|area_code=045}}Ang '''Belfiore''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] izgy15vh5300f2t20sdznxmwhpeh3ih 2236225 2236215 2026-10-22T13:54:17Z Ryomaandres 8044 2236225 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Belfiore|official_name=Comune di Belfiore|image=Municipio,_Belfiore.jpg|caption=Munisipyo|coordinates={{coord|45|23|N|11|12|E|region:IT|display=inline,title}}|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|area_total_km2=26.45|population_demonym=Belfioresi|elevation_m=26|postal_code=37050|area_code=045}}Ang '''Belfiore''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Tinawag na Porcile (dahil ito ay lumitaw sa imperyal na kalsada ng Porciliana)<ref>{{Cita web|url=http://www.belfiorese.it/belfiore/belfiore.htm|titolo=Belfiore e la sua storia|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20121128160255/http://www.belfiorese.it/belfiore/belfiore.htm|dataarchivio=28 novembre 2012}}</ref>, isinasalaysay ng kasaysayan/alamat na sa pagdaan ng isang mahalagang personalidad, ang pangalan nito ay naging Belfiore. Noong 1796, ito ay bahagi (tulad ng buong [[Verona]] at [[Veneto]]) ng neutral na [[Republika ng Venecia]] at isang likurang linya at lugar ng pagdaan para sa mga tropang Pranses na papalapit sa Arcole noong mga araw bago ang Nobyembre 13 - 15, 1796, na naging tanyag sa [[Labanan sa Arcole|labanan]] sa kalapit na pulo ng Arcole, kung saan nakipaglaban ang mga Pranses sa mga Austriako. Ang teritoryo ay tinirhan noong mga panahon bago ang mga Romano ng mga sinaunang Veneciano: ang ebidensiya ng presensiyang ito ay natagpuan sa lugar ng Gombion at Castelletto. Noong Gitnang Kapanahunan, tatlong pangunahing sentro ng lungsod ang umunlad: ang mga munisipalidad ng Porcile at Zerpa at ang Parokya ng Bionde. Ang mga ito ay umunlad sa kahabaan ng axis ng imperyal na kalsada ng Berengaria, na itinayo noong ika-10 siglo ni Haring Berengario I. Ang kalsada ng Berengaria ay agad na ginamit ang sikat na pangalan na Porcilana, dahil sa katotohanan na ito ay dumadaan sa munisipalidad ng Porcile. Ang mga nangungunang mayayamang pamilya ng bayan ay nagpetisyon sa Konseho ng Labindalawa sa Verona noong Enero 13, 1547, upang baguhin ang pangalan mula Porcile patungong Belfior, ang toponimo ng isang distrito sa bayan. Ang kahilingan ay bahagyang pinagbigyan lamang, dahil ang salitang "di Porcile" ay kailangang manatili sa tabi ng Belfior. Ang labanan para sa pangalan ay tumagal hanggang sa pagdating ni Napoleon Bonaparte sa pagitan ng 1796 at 1812. Ipinatupad ni Napoleon ang isang repormang administratibo na naghati sa teritoryo sa mga departamento. Pagbalik sa departamento ng Adigio, ang Belfiore ay naging d'Adige, na nawala ang Porcile. Ang pagbabago ng pangalan sa BELFIORE ay opisyal na naganap sa pamamagitan ng maharlikang atas noong Agosto 11, 1867, na nilagdaan ni Haring [[Victor Manuel II]], sa panukala ng Ministro ng Panloob na tumanggap sa resolusyon mula sa konseho munisipal ng Belfiore di Porcile noong Mayo 20 ng nakaraang taon. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pl6lnh4lw9dskxnyoqf2qv89kq1o05h 0 123110 2236289 1848403 2026-10-23T01:45:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375463143|Cerea]]" 2236289 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerea|official_name=Città di Cerea|native_name=|image=Via XV Aprile.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Cerea-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|12|N|11|13|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Asparetto, Aselogna, Cà del Lago, Cherubine, Palesella e Santa Teresa in Valle|mayor_party=|mayor=Marco Franzoni|area_footnotes=|area_total_km2=70.4|population_footnotes=|population_demonym=Cereani o Ceretani|elevation_footnotes=|elevation_m=18|saint=[[Zeno ng Verona|San Zeno ng Verona]]|day=Abril 12|postal_code=37053|area_code=0442|website={{official website|http://www.cerea.net/}}|footnotes=}}Ang '''Cerea''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Mula 923 AD hanggang 1223, ang Cerea ay isang ''castrum'' (kuta). Noong 1223, ang Cerea ay naging isang "[[Comune|''comune'']]" ngunit, pagkalipas ng isang taon, ito ay sinamsam dahil sa digmaan sa pagitan ng [[Mantua]] at [[Verona]]. Sumunod ang isang panahon ng pagbagsak, dahil na rin sa madalas na mga [[Salot|epidemya]]. Noong ika-18 siglo, sa ilalim ng [[Republika ng Venecia|pamamahalang Veneciano]], nagsimulang lumago ang Cerea at sinimulan ng mga maharlika ang pagtatayo ng kanilang mga villa. Ang mga klasikong muwebles sa Cerea ay may mahaba at mayamang kasaysayan. Nagsimula ang Cerea sa paggawa ng mga muwebles pang-sining noong dekada '20 sa suburb ng Asparetto. Dito, isang "marangon" (artesano), si Giuseppe Merlin, ang kinuha ni Ing. Bresciani upang ipanumbalik ang isang sinaunang piraso ng muwebles mula noong ika-600 siglo. Pagkatapos ay nagpatuloy siya sa tapat na pagkopya ng mga muwebles mula sa mga nakatatanda. Siya at ang iba pang mga artisan ay lumawak at ngayon ang Cerea ay may mahigit 500 pabrika ng muwebles, 95% nito ay mga tindahan pa rin ng mga gawang-kamay. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang lungsod ng Cerea ay matatagpuan sa puso ng kapatagan ng Bassa Veronese. Ito ay matatagpuan sa timog-silangan ng kabesera ng [[Verona]], na 34 kilometro ang layo. Malapit din ito sa mga lungsod ng [[Mantua]] at [[Rovigo]]. Ang lungsod ay tahanan ng isang maliit na reserbang kalikasan na tinatawag na [[latian ng Brusà]]. Ito rin ay tinatawid ng ilog Menago. Kabilang dito ang anim na sitio: Aselogna, Asparetto, Cherubine, Palesella, Santa Teresa, at San Vito Martire. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.cerea.net Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20140316175407/http://www.parco-vallette.it/ Likas na lugar sa Cerea] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0dxe2so5i97b8pthqiu94ga7sktedzu 2236290 2236289 2026-10-23T01:50:01Z Ryomaandres 8044 2236290 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerea|official_name=Città di Cerea|native_name=|image=Via XV Aprile.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Cerea-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|12|N|11|13|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Asparetto, Aselogna, Cà del Lago, Cherubine, Palesella e Santa Teresa in Valle|mayor_party=|mayor=Marco Franzoni|area_footnotes=|area_total_km2=70.4|population_footnotes=|population_demonym=Cereani o Ceretani|elevation_footnotes=|elevation_m=18|saint=[[Zeno ng Verona|San Zeno ng Verona]]|day=Abril 12|postal_code=37053|area_code=0442|website={{official website|http://www.cerea.net/}}|footnotes=}}Ang '''Cerea''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Kasaysayan == Mula 923 AD hanggang 1223, ang Cerea ay isang ''castrum'' (kuta). Noong 1223, ang Cerea ay naging isang "[[Comune|''comune'']]" ngunit, pagkalipas ng isang taon, ito ay sinamsam dahil sa digmaan sa pagitan ng [[Mantua]] at [[Verona]]. Sumunod ang isang panahon ng pagbagsak, dahil na rin sa madalas na mga [[Salot|epidemya]]. Noong ika-18 siglo, sa ilalim ng [[Republika ng Venecia|pamamahalang Veneciano]], nagsimulang lumago ang Cerea at sinimulan ng mga maharlika ang pagtatayo ng kanilang mga villa. Ang mga klasikong muwebles sa Cerea ay may mahaba at mayamang kasaysayan. Nagsimula ang Cerea sa paggawa ng mga muwebles pang-sining noong dekada '20 sa suburb ng Asparetto. Dito, isang "marangon" (artesano), si Giuseppe Merlin, ang kinuha ni Inhenyero Bresciani upang ipanumbalik ang isang sinaunang piraso ng muwebles mula noong ika-600 siglo. Pagkatapos ay nagpatuloy siya sa tapat na pagkopya ng paggawa ng mga muwebles mula sa mga nakatatanda. Siya at ang iba pang mga artesano ay lumawak at ngayon ang Cerea ay may mahigit 500 pabrika ng muwebles, 95% nito ay mga tindahan pa rin ng mga yaring-kamay. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang lungsod ng Cerea ay matatagpuan sa puso ng kapatagan ng Bassa Veronese. Ito ay matatagpuan sa timog-silangan ng kabesera ng [[Verona]], na 34 kilometro ang layo. Malapit din ito sa mga lungsod ng [[Mantua]] at [[Rovigo]]. Ang lungsod ay tahanan ng isang maliit na reserbang kalikasan na tinatawag na [[latian ng Brusà]]. Ito rin ay tinatawid ng ilog Menago. Kabilang dito ang anim na sitio: Aselogna, Asparetto, Cherubine, Palesella, Santa Teresa, at San Vito Martire. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.cerea.net Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20140316175407/http://www.parco-vallette.it/ Likas na lugar sa Cerea] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] l0jg9nmfwr6tezur0bmn2bj286bg6yy 0 123114 2236299 1850665 2026-10-23T02:05:25Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375119355|Erbezzo]]" 2236299 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Erbezzo|official_name=Comune di Erbezzo|native_name=|image=Erbezzo, chiesa dei Santi Filippo e Giacomo 03.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng Santi Filippo e Giacomo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|38|N|11|2|E|type:city(809)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=32.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Erbezzini|elevation_footnotes=|elevation_m=1118|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.baldolessinia.it/erbezzo/}}|footnotes=}}Ang '''Erbezzo''' ({{Langx|cim|gen Wiese}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilaga ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang grupo ng mga nayon na sa kasaysayan ay pangunahing nagsasalita ng wikang Cimbriano. Ang Erbezzo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Bosco Chiesanuova]], [[Grezzana]], at [[Sant'Anna d'Alfaedo]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.baldolessinia.it/erbezzo/ Opisyal na website] Archived {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 63kalrh1eeog4rkmrgy10r75yfp0ntx 2236310 2236299 2026-10-23T02:25:50Z Ryomaandres 8044 2236310 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Erbezzo|official_name=Comune di Erbezzo|native_name=|image=Erbezzo, chiesa dei Santi Filippo e Giacomo 03.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng Santi Filippo e Giacomo|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|38|N|11|2|E|type:city(809)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=32.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Erbezzini|elevation_footnotes=|elevation_m=1118|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.baldolessinia.it/erbezzo/}}|footnotes=}}Ang '''Erbezzo''' ({{Langx|cim|gen Wiese}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilaga ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang grupo ng mga nayon na sa kasaysayan ay pangunahing nagsasalita ng wikang Cimbriano. Ang Erbezzo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Bosco Chiesanuova]], [[Grezzana]], at [[Sant'Anna d'Alfaedo]]. == Kultura == === Kaugnay na Santo === Si [[Mames ng Capadocia|San Mammaso]], na sinasabing nagsagawa ng himala ng gatas na nagpahintulot sa isang inabandunang sanggol na mapasuso. Siya ay inaalala rito bilang patron ng mga manggagawa sa gatas, mga gumagawa ng keso, at mga manggagawa sa kuwadra. Ang santo ay ipinagdiriwang sa isang partikular na kubo sa bundok, na tinatawag na "Malga Vallina di Sotto," na matatagpuan sa taas na 1,523 metro mula sa antas ng dagat, na may pambihirang malawak na tanawin. == Ekonomiya == Ang turismo sa Erbezzo ay sikat kapwa sa taglamig, salamat sa mga dalisdis ng ski ng Passo delle Fittanze, at sa tag-araw, lalo na sa mga mahilig sa mga sport sa bundok. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.baldolessinia.it/erbezzo/ Opisyal na website] Archived {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8yj7m3pw7ru5x4v5m080zwvgpn44sxw 0 123116 2236217 1852081 2026-10-22T13:36:57Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374983819|Bardolino]]" 2236217 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bardolino|official_name=Comune di Bardolino|native_name=|image=Bardolino Porta San Giovanni.JPG|image_size=|caption=Tarangkahang San Giovanni.|image_shield=Bardolino-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Italy Veneto#Italy|coordinates={{coord|45|32|N|10|43|E|type:city(6,377)_region:IT|display=inline, title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Cisano, Calmasino|mayor_party=|mayor=Ivan De Beni|area_footnotes=|area_total_km2=57.33|population_footnotes=|population_demonym=Bardolinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=65|saint=|day=|postal_code=37011|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.bardolino.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bardolino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. == Heograpiya == Matatagpuan sa silangang baybayin ng [[Lawa ng Garda]], hinahangganan ng Bardolino ang mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Cavaion Veronese]], [[Costermano]], [[Garda (VR)|Garda]], [[Lazise]], [[Manerba del Garda]], [[Moniga del Garda]], [[Padenghe sul Garda]], at [[Pastrengo]]. Ang ekonomiya ay pangunahing nakabatay sa turismo at produksiyon ng alak (kabilang ang [[Bardolino DOC]]). == Kasaysayan == [[File:Municipio_Bardolino_2012.jpg|left|thumb| Ang daungan ng Bardolino]] Napatunayan ng mga arkeolohikong paghuhukay ang presensiya ng mga tao sa lugar mula pa noong sinaunang panahon, sa lugar ng Cisano. Mayroon ding mga bakas ng mga [[Mga sinaunang Romano|sinaunang Romano]], bagaman ang modernong paninirahan ay nagmula pa noong unang bahagi ng Gitnang Kapanahunan, nang si Berengar ng Italya (983) ay nagpatayo rito ng isang kastilyo. Sa panahong iyon, ang lugar ay nasa ilalim ng pamamahala ng [[Abadia ng Bobbio]]. Noong ika-12 siglo, binanggit ang Bardolino bilang isang [[Komunang medyebal|malayang komyun]], at kalaunan ay nasa ilalim ng pamamahala ni [[della Scala]] ng [[Verona]], na nagpalawak ng mga kuta upang masakop ang buong nayon. Pagkatapos ng kanilang pagbagsak, ito ay naging bahagi ng [[Republika ng Venecia]] na nagkaroon ng base pandagat dito. Noong 1526, ito ay sinalakay ng mga [[Landsknecht]]. Sa ilalim ng [[Kaharian ng Lombardo-Veneto|Lombardo-Veneto]], ito ay isang sentro ng administrasyong Austriako: noong 1848 ay nag-alsa ito laban sa kanila kasunod ng mga unang tagumpay ng [[Kaharian ng Cerdeña|Piamontes]] sa [[Unang Digmaang Pangkalayaan ng Italya]]. Gayumpaman, kalaunan ay gumanti ang mga Austriano sa pamamagitan ng mga pananalasa at pamamaril. Ito ay isinama sa bagong tatag na [[Pag-iisa ng Italya|Kaharian ng Italya]] noong 1866. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline|Bardolino}} * [http://www.comune.bardolino.vr.it Opisyal na website] * [http://www.bardolino.com/ Gabay sa Turista ng Bardolino] {{Province of Verona}}{{Lago di Garda}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jawtu4g3w8sebj9wu4p3yf6f1oh8evw 0 123117 2236253 1852082 2026-10-22T15:27:44Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1378523496|Casaleone]]" 2236253 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Casaleone|official_name=Comune di Casaleone|native_name=|image=Chiesa_Casaleone.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Casaleone-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|10|N|11|12|E|type:city(6,010)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Sustinenza, Venera|mayor_party=|mayor=Gabriele Livio Ambrosi|area_footnotes=|area_total_km2=38.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Casaleonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=16|saint=San Blas|day=Pebrero 3|postal_code=37052|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.casaleone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Casaleone''' ({{IPA|it|cazaleˈoːne}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|position=left}} * [http://www.comune.casaleone.vr.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20120330152942/http://www.vivicasaleone.it/ ViviCasaleone] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mf33s8zejnjvv24clbx3gzj2t38e60t 2236267 2236253 2026-10-22T15:52:47Z Ryomaandres 8044 2236267 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Casaleone|official_name=Comune di Casaleone|native_name=|image=Chiesa_Casaleone.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Casaleone-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|10|N|11|12|E|type:city(6,010)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Sustinenza, Venera|mayor_party=|mayor=Gabriele Livio Ambrosi|area_footnotes=|area_total_km2=38.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Casaleonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=16|saint=San Blas|day=Pebrero 3|postal_code=37052|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.casaleone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Casaleone''' ({{IPA|it|cazaleˈoːne}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. == Kasaysayan == Noong [[Panahon ng Bakal]] (hanggang kalagitnaan ng ika-1 siglo BK), tila ganap nang nabawasan ang populasyon sa lugar ng Casaleone; gayunpaman, kakaunti ang dokumentasyon para sa buong lugar ng [[Valli Grandi Veronesi|Valli Grandi]], marahil dahil ito ay madaling kapitan ng pagbaha at latian sa panahong ito. Sa Romanisasyon lamang ng teritoryo at ang kasunod na senturiasyon, na kinasasangkutan ng paglilinis at reklamasyon ng lupa, nagsimulang magkaroon ng populasyon ang bayan. Batay sa mga natuklasan, maipapalagay na ang mga unang pamayanan ay mga simpleng sakahan sa paligid ng mga daluyan ng tubig, sa sentro ng maliliit o katamtamang laki ng mga ari-arian. == Ekonomiya == Ito ay bahagi ng lugar ng produksyon ng [[Nano Vialone|bigas na Nano Vialone Veronese]], na itinatanim sa lupa sa kapatagan ng Verona na irigado ng tubig-bukal. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|position=left}} * [http://www.comune.casaleone.vr.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20120330152942/http://www.vivicasaleone.it/ ViviCasaleone] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9j9pdu2w66qk5ys93f73hhxvsvk71ly 2236273 2236267 2026-10-22T16:19:33Z Ryomaandres 8044 /* Ekonomiya */ 2236273 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Casaleone|official_name=Comune di Casaleone|native_name=|image=Chiesa_Casaleone.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Casaleone-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|10|N|11|12|E|type:city(6,010)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Sustinenza, Venera|mayor_party=|mayor=Gabriele Livio Ambrosi|area_footnotes=|area_total_km2=38.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Casaleonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=16|saint=San Blas|day=Pebrero 3|postal_code=37052|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.casaleone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Casaleone''' ({{IPA|it|cazaleˈoːne}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. == Kasaysayan == Noong [[Panahon ng Bakal]] (hanggang kalagitnaan ng ika-1 siglo BK), tila ganap nang nabawasan ang populasyon sa lugar ng Casaleone; gayunpaman, kakaunti ang dokumentasyon para sa buong lugar ng [[Valli Grandi Veronesi|Valli Grandi]], marahil dahil ito ay madaling kapitan ng pagbaha at latian sa panahong ito. Sa Romanisasyon lamang ng teritoryo at ang kasunod na senturiasyon, na kinasasangkutan ng paglilinis at reklamasyon ng lupa, nagsimulang magkaroon ng populasyon ang bayan. Batay sa mga natuklasan, maipapalagay na ang mga unang pamayanan ay mga simpleng sakahan sa paligid ng mga daluyan ng tubig, sa sentro ng maliliit o katamtamang laki ng mga ari-arian. == Ekonomiya == Ito ay bahagi ng lugar ng produksiyon ng [[Nano Vialone|bigas na Nano Vialone Veronese]], na itinatanim sa lupa sa kapatagan ng Verona na irigado ng tubig-bukal. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|position=left}} * [http://www.comune.casaleone.vr.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20120330152942/http://www.vivicasaleone.it/ ViviCasaleone] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] blx1ikig79xg0c4s5kkkcahfssocrld 2236274 2236273 2026-10-22T16:19:58Z Ryomaandres 8044 2236274 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Casaleone|official_name=Comune di Casaleone|native_name=|image=Chiesa_Casaleone.JPG|image_size=|caption=|image_shield=Casaleone-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|10|N|11|12|E|type:city(6,010)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Sustinenza, Venera|mayor_party=|mayor=Gabriele Livio Ambrosi|area_footnotes=|area_total_km2=38.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Casaleonesi|elevation_footnotes=|elevation_m=16|saint=San Blas|day=Pebrero 3|postal_code=37052|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.casaleone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Casaleone''' ({{IPA|it|cazaleˈoːne}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. == Kasaysayan == Noong [[Panahon ng Bakal]] (hanggang kalagitnaan ng ika-1 siglo BK), tila ganap nang nabawasan ang populasyon sa lugar ng Casaleone; gayunpaman, kakaunti ang dokumentasyon para sa buong lugar ng [[Valli Grandi Veronesi|Valli Grandi]], marahil dahil ito ay madaling kapitan ng pagbaha at latian sa panahong ito. Sa Romanisasyon lamang ng teritoryo at ang kasunod na senturiasyon, na kinasasangkutan ng paglilinis at reklamasyon ng lupa, nagsimulang magkaroon ng populasyon ang bayan. Batay sa mga natuklasan, maipapalagay na ang mga unang pamayanan ay mga simpleng sakahan sa paligid ng mga daluyan ng tubig, sa sentro ng maliliit o katamtamang laki ng mga ari-arian. == Ekonomiya == Ito ay bahagi ng lugar ng produksiyon ng [[Nano Vialone|bigas na Nano Vialone Verones]], na itinatanim sa lupa sa kapatagan ng Verona na irigado ng tubig-bukal. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|position=left}} * [http://www.comune.casaleone.vr.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20120330152942/http://www.vivicasaleone.it/ ViviCasaleone] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mlfi4e8bi6b3q81z5wq8w27ogd8495n 0 123118 2236257 1852354 2026-10-22T15:35:24Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375331166|Castagnaro]]" 2236257 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castagnaro|official_name=Comune di Castagnaro|native_name=|image=Via Dante Alighieri e chiesa parroccchiale di San Nicolò (Castagnaro).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|7|N|11|25|E|type:city(4,091)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Menà, Vallestrema|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=|population_demonym=Castagnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=14|saint=|day=|postal_code=37043, 37040 frazioni|area_code=0442|website=|footnotes=}}Ang '''Castagnaro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,091 at may lawak na {{Convert|34.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Castagnaro ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Menà at Vallestrema. Ang Castagnaro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Giacciano con Baruchella]], [[Terrazzo, Italy|Terrazzo]], at [[Villa Bartolomea]]. Ang Castagnaro ay isa ring lugar kung saan nangyayari ang isa sa mga pinakatanyag na [[Labanan sa Castagnaro|labanan]] noong panahon ng mga condottieri. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|4027|1881|4740|1901|5231|1911|5997|1921|5996|1931|6330|1936|6449|1951|6733|1961|5088|1971|4618|1981|4578|1991|4319|2001|4151|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Castagnaro ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Germany}}[[Fischbachau]], Alemanya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20081121052048/http://www.comunedicastagnaro.it/ilpaese.shtm Bulwagan ng Lungsod ng Castagnaro] * [https://digilander.libero.it/parrocchiasannicola/ Parokya ng Castagnaro] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9aryadw33mx9iacj4prnkjuhcv82lww 2236269 2236257 2026-10-22T15:56:06Z Ryomaandres 8044 2236269 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castagnaro|official_name=Comune di Castagnaro|native_name=|image=Via Dante Alighieri e chiesa parroccchiale di San Nicolò (Castagnaro).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|7|N|11|25|E|type:city(4,091)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Menà, Vallestrema|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=|population_demonym=Castagnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=14|saint=|day=|postal_code=37043, 37040 frazioni|area_code=0442|website=|footnotes=}}Ang '''Castagnaro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,091 at may lawak na {{Convert|34.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Castagnaro ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Menà at Vallestrema. Ang Castagnaro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Giacciano con Baruchella]], [[Terrazzo, Italy|Terrazzo]], at [[Villa Bartolomea]]. Ang Castagnaro ay isa ring lugar kung saan nangyayari ang isa sa mga pinakatanyag na [[Labanan sa Castagnaro|labanan]] noong panahon ng mga condottieri. == Kasaysayan == Ang Castagnaro ay ang distrito ng maraming pamilyang Veronese: [[Dal Verme]], Donato, Fracanzani, Rangoni, Sacrati, Trotti, Barbarigo, Fiocco, at Grechi. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng hari noong Hulyo 23, 1937.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?1320|titolo=Castagnaro|accesso=20 dicembre 2025|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|4027|1881|4740|1901|5231|1911|5997|1921|5996|1931|6330|1936|6449|1951|6733|1961|5088|1971|4618|1981|4578|1991|4319|2001|4151|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Castagnaro ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Germany}}[[Fischbachau]], Alemanya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20081121052048/http://www.comunedicastagnaro.it/ilpaese.shtm Bulwagan ng Lungsod ng Castagnaro] * [https://digilander.libero.it/parrocchiasannicola/ Parokya ng Castagnaro] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7bl0km0sfyykb5xyrbh1lo5hayqvbcm 0 123119 2236211 1852341 2026-10-22T13:16:08Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374586566|Albaredo d'Adige]]" 2236211 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Albaredo d'Adige|official_name=Comune di Albaredo d'Adige|native_name=|image=Veduta Albaredo (cropped).JPG|image_size=|caption=Tanaw ng bayan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|19|N|11|16|E|type:city(5,138)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Coriano, Michellorie e Presina|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=28.2|population_footnotes=|population_demonym=Albaretani|elevation_footnotes=|elevation_m=24|saint=|day=|postal_code=37041, 37040 frazioni|area_code=045|website={{Official website|http://www.comune.albaredo.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Albaredo d'Adige''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog ng [[Verona]]. Ito ay matatagpuan sa Ilog [[Adigio]]. Noong 2004, ito ay may populasyon na 5,138 at may lawak na {{Convert|28.2|km2|mi2}}.<ref>All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref> Ang munisipalidad ng Albaredo d'Adige ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Coriano, Michellorie, at Presina. Ang Albaredo d'Adige ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Bonavigo]], [[Ronco all'Adige]], [[Roverchiara]], at [[Veronella]]. == Kultura == === Arkitektura === ==== Mga simbahan ==== Ang bawat subdibisyon ng Albaredo d'Adige ay may santong patron na may simbahang nakalaan para sa santong iyon. * Ang patron ng Albaredo ay Santa Maria Assunta - ang simbahan ay itinayo noong ika-18 siglo. * Ang mga patron ng Coriano ay sina Santo Filippo at Giacomo - ang simbahan ay unang itinayo noong unang bahagi ng ika-18 siglo at muling itinayo noong 1795. * Ang patron ni Michellorie ay si Santa Maria della Salute. * Ang patron ng Presina ay Visitazione di Maria Santissima. * Sa distrito ng San Tomio, naroon ang monasteryo nina Santo Nazaro at Santo Celso. * Sa distrito ng Cadelsette, mayroong isang maliit na simbahan na inialay kay Santa Lucia na may mga [[fresco]] mula ika-15 siglo. [[File:Ponte_Albaredo.JPG|center|thumb|250x250px| Ang tulay sa Adigio]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Verona (lalawigan)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] aqka9cw1wokl8yon2qr5dbw5u3ybyy9 2236213 2236211 2026-10-22T13:17:02Z Ryomaandres 8044 2236213 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Albaredo d'Adige|official_name=Comune di Albaredo d'Adige|native_name=|image=Veduta Albaredo (cropped).JPG|image_size=|caption=Tanaw ng bayan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|19|N|11|16|E|type:city(5,138)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Coriano, Michellorie e Presina|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=28.2|population_footnotes=|population_demonym=Albaretani|elevation_footnotes=|elevation_m=24|saint=|day=|postal_code=37041, 37040 frazioni|area_code=045|website={{Official website|http://www.comune.albaredo.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Albaredo d'Adige''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog ng [[Verona]]. Ito ay matatagpuan sa Ilog [[Adigio]]. Noong 2004, ito ay may populasyon na 5,138 at may lawak na {{Convert|28.2|km2|mi2}}.<ref>All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref> Ang munisipalidad ng Albaredo d'Adige ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Coriano, Michellorie, at Presina. Ang Albaredo d'Adige ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Bonavigo]], [[Ronco all'Adige]], [[Roverchiara]], at [[Veronella]]. == Kultura == === Arkitektura === ==== Mga simbahan ==== Ang bawat subdibisyon ng Albaredo d'Adige ay may santong patron na may simbahang nakalaan para sa santong iyon. * Ang patron ng Albaredo ay Santa Maria Assunta - ang simbahan ay itinayo noong ika-18 siglo. * Ang mga patron ng Coriano ay sina Santo Filippo at Giacomo - ang simbahan ay unang itinayo noong unang bahagi ng ika-18 siglo at muling itinayo noong 1795. * Ang patron ni Michellorie ay si Santa Maria della Salute. * Ang patron ng Presina ay Visitazione di Maria Santissima. * Sa distrito ng San Tomio, naroon ang monasteryo nina Santo Nazaro at Santo Celso. * Sa distrito ng Cadelsette, mayroong isang maliit na simbahan na inialay kay Santa Lucia na may mga [[fresco]] mula ika-15 siglo. [[File:Ponte_Albaredo.JPG|center|thumb|250x250px| Ang tulay sa Adigio]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Verona (lalawigan)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 21owt3np2xje98vk6jrkapwwi8e382r 0 123120 2236216 1852164 2026-10-22T13:34:11Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374797472|Badia Calavena]]" 2236216 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Badia Calavena|official_name=Comune di Badia Calavena|native_name=|image_size=|image_shield=Badia_Calavena-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|34|N|11|9|E|type:city(2,461)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Sant'Andrea, Santissima Trinità, San Valentino, Sprea|mayor_party=|mayor=Emanuele Anselmi|area_footnotes=|area_total_km2=26.94|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Badioti|elevation_footnotes=|elevation_m=470|saint=|day=|postal_code=37030|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.badiacalavena.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Badia Calavena''' ({{Langx|cim|kam' Àbato}} {{Langx|de|Kalwein}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang grupo ng mga nayon na makasaysayang nagsasalita ng [[Wikang Cimbriano]]. [[File:Abside_e_campanile_abbazia_di_S._Pietro.jpg|none|thumb| Abadia ng San Pedro]] == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Adlkofen]], Alemanya, mula noong 1988 == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.badiacalavena.vr.it/ Opisyal na website] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3ne8uu1yzyyfaehewbj2czcz4mu2j1c 2236226 2236216 2026-10-22T13:57:00Z Ryomaandres 8044 2236226 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Badia Calavena|official_name=Comune di Badia Calavena|native_name=|image_size=|image_shield=Badia_Calavena-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|34|N|11|9|E|type:city(2,461)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Sant'Andrea, Santissima Trinità, San Valentino, Sprea|mayor_party=|mayor=Emanuele Anselmi|area_footnotes=|area_total_km2=26.94|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Badioti|elevation_footnotes=|elevation_m=470|saint=|day=|postal_code=37030|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.badiacalavena.vr.it/}}|footnotes=|image_skyline=Municipio (2).jpg|imagesize=120|image_caption=Munisipyo}}[[File:Abside_e_campanile_abbazia_di_S._Pietro.jpg|thumb| Abadia ng San Pedro|left]]Ang '''Badia Calavena''' ({{Langx|cim|kam' Àbato}} {{Langx|de|Kalwein}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang grupo ng mga nayon na makasaysayang nagsasalita ng [[Wikang Cimbriano]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang etimolohiya ay tila nagmula sa isang Latin na pangalan, Calavius, na may hulaping -ena na tipikal sa toponimo ng mga [[Mga Etruscano|Etrusko]]. == Kasaysayan == Natatangi ang koneksyon sa mga Aleman at kulturang Aleman noong panahon bago ang mga [[Mga Cimbriano|Cimbriano]]. Ang mga pagtatalo sa pagitan ng Abadi at Cimbriano ay nagsimula noong mga unang araw: isang dokumento na may petsang Enero 10, 1333, ang nagtatala ng isang pagtatalo sa pagitan ng monasteryo at ng mga naninirahan sa Badia tungkol sa mga pastulan at lupain. Nangyari ang mga karagdagang pagtatalo noong ika-16 na siglo, nang tangkain ng mga naninirahan sa Badia na samantalahin ang pagbagsak ng Abadia. Ang aktuwal na paninirahan sa Badia ay nagsimula noong ika-15 siglo, na umusbong kasabay ng pagbagsak ng lumang abadia. Iniuulat ng mga lumang dokumento ang pagkakaroon lamang ng isang bahay-tuluyan at isang tindahan ng karne noong 1442. Dati, ang mga bahay ay nasa loob ng perimetro ng monasteryo, na sumasaklaw sa itaas na bahagi ng nayon. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Adlkofen]], Alemanya, mula noong 1988 == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.badiacalavena.vr.it/ Opisyal na website] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s6rh0vwky8cspmgvn7px4hj3trpgh4u 0 123121 2236220 1852104 2026-10-22T13:46:28Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375118367|Bevilacqua]]" 2236220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bevilacqua|official_name=Comune di Bevilacqua|native_name=|image=Scorcio di Bevilacqua con Municipio.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|14|00|N|11|23|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Fosca Falamischia|area_footnotes=|area_total_km2=12.12|population_footnotes=|population_demonym=Bevilacquesi|elevation_footnotes=|elevation_m=14|saint=[[San Antonio Abad]]|day=Enero 17|postal_code=37040|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.bevilacqua.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bevilacqua''' ({{IPA|it|beviˈlakkwa}} ) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 1,927 naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]].<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=486847140 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=2013-02-09 |access-date=2007-02-21}}</ref> == Kasaysayan == Ang Comune di Bevilacqua ay nagsimula bilang isang pamayanan ng mga sinaunang [[Wikang Venetico|Venetico]] sa pampang ng Ilog [[Adigio|Adige]], na naitala noong 589 AD. Ang kuta ng pamayanang ito ay kalaunan ay nakilala bilang Kastilyo ng Bevilacqua, na matatagpuan sa Prinsipalidad ng Bevilacqua na itinatag noong 7 Mayo 1059. Noong ika-14 na siglo, sinimulan ni Konde Guglielmo Bevilacqua ang pagpapanumbalik at pagpapalawak ng kastilyo, na tinapos ng kaniyang anak na si Francesco. Noong 1532, inatasan ni Konde Gianfrancesco Bevilacqua si [[Michele Sanmicheli]] na ganap na baguhin ang gusaling medyebal at gawin itong isang villa na may bago at mas komportableng loob. Noong 1756, inayos ni Konde Gaetano Ippolito Bevilacqua ang isang bahagi ng kastilyo. Matapos ang pinsalang dulot noong [[Digmaang Napoleoniko]] noong simula ng ika-19 na siglo, sinunog ang kastilyo ng mga tropang [[Austria|Austriako]] noong 1848. Pagkatapos ng 1860, ipinagawa ni [[Baronesa Felicita La Masa Bevilacqua]] ang pagsasaayos ng kastilyo sa magkakasunod na yugto. Ang mga panlabas na dingding ay pinalamutian ng mga merlons at ang buong gusali ay nagkaroon ng Neogotikong estilo na naaayon sa romantikong diwa ng panahong iyon. Noong 1932, inihandog ng pamilya ang kastilyo sa estado ng [[Italya]] at kinomisyon ang disenyo ni Inhinyero [[Eleuterio Mutto]] para sa paggawa ng kastilyo bilang isang nursing home ("Asilo di Quiete Bevilacqua-La Masa"). Noong 1945, ang kastilyo ay ipinagkatiwala sa mga [[Mga Salesiano|Salesiano]], na ginamit ito bilang isang paaralang pangaserahan hanggang 1966. Noong 1980, ang kastilyo ay sumailalim sa isang ganap na programa ng pagpapanumbalik na naglalayong ibalik ang arkitektura ng kariktan ng ika-16 na siglo. == Tingnan din == * [[Dinastiyang Bevilacqua]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4pgbzhq2ihkoapmr9irbfp72si2fofm 2236221 2236220 2026-10-22T13:47:07Z Ryomaandres 8044 2236221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bevilacqua|official_name=Comune di Bevilacqua|native_name=|image=Scorcio di Bevilacqua con Municipio.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|14|00|N|11|23|45|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Fosca Falamischia|area_footnotes=|area_total_km2=12.12|population_footnotes=|population_demonym=Bevilacquesi|elevation_footnotes=|elevation_m=14|saint=[[San Antonio Abad]]|day=Enero 17|postal_code=37040|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.bevilacqua.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bevilacqua''' ({{IPA|it|beviˈlakkwa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 1,927 naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]].<ref name="world gazetteer">{{Cite web |title=The World Gazetteer |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=486847140 |url-status=dead |archive-url= |archive-date=2013-02-09 |access-date=2007-02-21}}</ref> == Kasaysayan == Ang Comune di Bevilacqua ay nagsimula bilang isang pamayanan ng mga sinaunang [[Wikang Venetico|Venetico]] sa pampang ng Ilog [[Adigio|Adige]], na naitala noong 589 AD. Ang kuta ng pamayanang ito ay kalaunan ay nakilala bilang Kastilyo ng Bevilacqua, na matatagpuan sa Prinsipalidad ng Bevilacqua na itinatag noong Mayo 7, 1059. Noong ika-14 na siglo, sinimulan ni Konde Guglielmo Bevilacqua ang pagpapanumbalik at pagpapalawak ng kastilyo, na tinapos ng kaniyang anak na si Francesco. Noong 1532, inatasan ni Konde Gianfrancesco Bevilacqua si [[Michele Sanmicheli]] na ganap na baguhin ang gusaling medyebal at gawin itong isang villa na may bago at mas komportableng loob. Noong 1756, inayos ni Konde Gaetano Ippolito Bevilacqua ang isang bahagi ng kastilyo. Matapos ang pinsalang dulot noong [[Digmaang Napoleoniko]] noong simula ng ika-19 na siglo, sinunog ang kastilyo ng mga tropang [[Austria|Austriako]] noong 1848. Pagkatapos ng 1860, ipinagawa ni [[Baronesa Felicita La Masa Bevilacqua]] ang pagsasaayos ng kastilyo sa magkakasunod na yugto. Ang mga panlabas na dingding ay pinalamutian ng mga merlons at ang buong gusali ay nagkaroon ng Neogotikong estilo na naaayon sa romantikong diwa ng panahong iyon. Noong 1932, inihandog ng pamilya ang kastilyo sa estado ng [[Italya]] at kinomisyon ang disenyo ni Inhinyero [[Eleuterio Mutto]] para sa paggawa ng kastilyo bilang isang nursing home ("Asilo di Quiete Bevilacqua-La Masa"). Noong 1945, ang kastilyo ay ipinagkatiwala sa mga [[Mga Salesiano|Salesiano]], na ginamit ito bilang isang paaralang pangaserahan hanggang 1966. Noong 1980, ang kastilyo ay sumailalim sa isang ganap na programa ng pagpapanumbalik na naglalayong ibalik ang arkitektura ng kariktan ng ika-16 na siglo. == Tingnan din == * [[Dinastiyang Bevilacqua]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1h2unp2zobj9hkzlf91hqym9yqblrvv 0 123122 2236222 1852040 2026-10-22T13:48:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375147444|Bonavigo]]" 2236222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bonavigo|official_name=Comune di Bonavigo|native_name=|image=Bonavigo.JPG|imagesize=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|15|N|11|17|E|type:city(1,990)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Bonavigo, Orti e Pilastro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.8|population_footnotes=|population_demonym=Bonavighesi|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=|day=|postal_code=37040|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.bonavigo.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bonavigo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,990 at may lawak na {{Convert|17.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Bonavigo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Bonavigo at Orti e Pilastro. Ang Bonavigo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Albaredo d'Adige]], [[Angiari]], [[Legnago]], [[Minerbe]], [[Roverchiara]], at [[Veronella]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2034|1881|2282|1901|2039|1911|2507|1921|2508|1931|2536|1936|2678|1951|2883|1961|2322|1971|2007|1981|2020|1991|1967|2001|1881|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga kakambal na bayan == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Bonavigo ang: * {{Flagicon|Germany}}[[Ober-Hilbersheim]], Alemanya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.bonavigo.vr.it/ www.comune.bonavigo.vr.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] opi5qh3ug4364c7o5v6ha4eya0631ha 2236231 2236222 2026-10-22T14:03:27Z Ryomaandres 8044 2236231 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bonavigo|official_name=Comune di Bonavigo|native_name=|image=Bonavigo.JPG|imagesize=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|15|N|11|17|E|type:city(1,990)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Bonavigo, Orti e Pilastro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.8|population_footnotes=|population_demonym=Bonavighesi|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=|day=|postal_code=37040|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.bonavigo.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bonavigo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,990 at may lawak na {{Convert|17.8|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Bonavigo ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Bonavigo at Orti e Pilastro. Ang Bonavigo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Albaredo d'Adige]], [[Angiari]], [[Legnago]], [[Minerbe]], [[Roverchiara]], at [[Veronella]]. == Kasaysayan == Malamang na bahagi ang Bonavigo ng kolonisasyon ng mga Romano na isinagawa ni [[Augusto]] pagkatapos ng [[Labanan sa Actium|Labanan sa Atsiyo]]. Ang pagkakaroon ng mga pamayanang Romano ay pinatutunayan ng pagkakatuklas ng mga libingan at lapida. Malamang na ang mga pamayanang Romano ay inabandona kasunod ng mga pagsalakay ng mga barbaro at ng mapaminsalang pagbaha noong panahong iyon, na nagpabago pa sa daloy ng Ilog Adige noong panahong iyon. Ang mga unang nakasulat na bakas ng Bonavigo ay mula pa noong 887. Pagkatapos ng panahong iyon, inilihis at pinadaan ng mga mongheng Benedictino ang [[Ilog Adigio]] sa kasalukuyang daloy nito, na nagpatatag sa lugar. Hanggang sa pamamahala ng mga Veneciano, ang munisipalidad ay nakaranas ng matinding kawalang-tatag at naranasan ng mga pagsalakay at pagsalakay. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2034|1881|2282|1901|2039|1911|2507|1921|2508|1931|2536|1936|2678|1951|2883|1961|2322|1971|2007|1981|2020|1991|1967|2001|1881|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga kakambal na bayan == [[Kinakapatid na lungsod|Kakambal]] ng Bonavigo ang: * {{Flagicon|Germany}}[[Ober-Hilbersheim]], Alemanya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.bonavigo.vr.it/ www.comune.bonavigo.vr.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] abvcj98kzfkaob82ereekhwbnubgtro 0 123123 2236223 1852342 2026-10-22T13:51:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374803078|Boschi Sant'Anna]]" 2236223 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Boschi Sant'Anna|official_name=Comune di Boschi Sant'Anna|native_name=|image=Comune, Boschi Sant'Anna.png|imagesize=|caption=Munisipyo|image_shield=Boschi_Sant'Anna-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|13|N|11|22|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=Boschi, San Marco, Oni<ref>{{cite web |title=Provincia di Verona |url=https://portale.provincia.vr.it/index.php/ente/enti/21 |website=portale.provincia.vr.it |access-date=30 April 2024 |language=it}}</ref>|mayor_party=|mayor=Enrico Occhiali (since 2019)<ref>{{cite web |title=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali |url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=InfoCarica&ente=Comune&IdCarica=2670077&IdAnagrafica=1227382&DataRicerca=29%2F04%2F2024&ProvinciaDesc=VERONA&ComuneDesc=BOSCHI+SANT%27ANNA |website=amministratori.interno.gov.it |access-date=30 April 2024}}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=8.97|population_footnotes=<ref name="pop">{{cite web |title=Bilancio demografico mensile |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |website=demo.istat.it |access-date=30 April 2024}}</ref>|population_demonym=Santanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=10|saint=[[Santa Ana]]|day=Hulyo 26|postal_code=37040|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Boschi Sant'Anna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 1,380 naninirahan sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]].<ref name="pop"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=D7B "Bilancio demografico mensile"]. </cite></ref> Ito ay {{Convert|45|km|mi}} mula sa [[Verona]] at silangan ng [[Legnago]]. == Heograpiya == Ang Boschi Sant'Anna ay ang pangalawang pinakamaliit na munisipalidad sa Lalawigan ng Verona pagkatapos ng [[Concamarise]]. Ito ay matatagpuan humigit-kumulang 45 kilometro timog-silangan ng Verona at 6 na kilometro mula sa Legnago, ang pangunahing lungsod. Ang bayan ay binubuo ng pangunahing bayan at mga nayon ng Boschi San Marco at Oni. Ang lugar ay tahanan ng ilang mga distrito (ang Belfiore, Faro, at Sabbioni ang mga pangunahing distrito) at maraming mga bahay sa looban at mga bahay-bukid.&nbsp; == Kasaysayan == [[File:Comune,_Boschi_Sant'Anna.png|thumb| Ang munisipyo ng Boschi.]] Ang matabang at patag na teritoryo ng Boschi Sant'Anna ay halos hindi na napapanatili ngayon ang dating kariktan ng maliit na komunidad sa [[Mababang Lupaing Verones]]. Isang kagubatan na kilala bilang ''Bosco di Porto'' ang dating sumasaklaw sa lugar, na nabuo dahil sa maraming [[Baha|pagbaha]] na dulot ng ilog [[Adigio]], na dating dumadaloy malapit sa Boschi bago ang kilalang [[Baha sa Cucca|baha sa Cucca noong 589]], at hindi protektado ng matibay na [[pilapil]]. Sa simula ng [[panahong Kristiyano]], ang lugar kung saan nakatayo ang maliit na [[munisipalidad]] ay malamang na nabawi na, bagama't nanatili itong napapalibutan ng mga [[Gubat|kagubatan]] at kakahuyan. Isang mahalagang kalsadang Romano, ang ''Vicinalis'', ang dumaan din sa lugar, na nagdurugtong sa kasalukuyang [[Ostiglia]] at [[Este, Veneto|Este]], gaya ng ipinakita ng mga natuklasang labi ng [[bangketa]] na gawa sa [[trakitang Euganea]]. Pagkatapos ng pagbagsak ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]], sinundan ng nayon ng Boschi ang kapalaran ng mas malaking munisipalidad ng [[Legnago]] sa loob ng maraming taon, at sunud-sunod na napasailalim sa kontrol ng mga obispo at mga pinuno na namuno sa lugar. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cir3fhduzt6oqrt759q8a65c4dv9hgj 0 123125 2236219 1852352 2026-10-22T13:43:36Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374803097|Bosco Chiesanuova]]" 2236219 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bosco Chiesanuova|official_name=Comune di Bosco Chiesanuova|native_name=|image=Chiesa_di_boscochiesanuova.jpg|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|37|N|11|2|E|type:city(3,386)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bosco Chiesanuova, Corbiolo, Lughezzano-Arzerè e Valdiporro|mayor_party=|mayor=Claudio Melotti|area_footnotes=|area_total_km2=64.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3618|population_as_of=Nobyembre 30, 2024|pop_density_footnotes=|population_demonym=Boscochiesanuovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=1106|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=37021, 37020 frazioni|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.boscochiesanuova.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bosco Chiesanuova''' ({{IPA|it|ˈbɔsko ˌkjɛzaˈnwɔːva}}; {{Langx|cim|Nuagankirchen}} {{Langx|de|Neuenkirchen}} {{Langx|vec|Cesanòa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang pangkat ng mga nayon na makasaysayang nagsasalita ng [[Wikang Cimbriano]]. Ang Bosco Chiesanuova ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Cerro Veronese]], [[Erbezzo]], [[Grezzana]], [[Roverè Veronese]], at [[Selva di Progno]]. Dito ipinanganak si [[Massimo Moratti]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.boscochiesanuova.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bqq30hvrnnhlipu1ttziqpqhcy02ilq 2236230 2236219 2026-10-22T14:00:24Z Ryomaandres 8044 2236230 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Bosco Chiesanuova|official_name=Comune di Bosco Chiesanuova|native_name=|image=Chiesa_di_boscochiesanuova.jpg|image_size=|alt=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|37|N|11|2|E|type:city(3,386)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bosco Chiesanuova, Corbiolo, Lughezzano-Arzerè e Valdiporro|mayor_party=|mayor=Claudio Melotti|area_footnotes=|area_total_km2=64.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3618|population_as_of=Nobyembre 30, 2024|pop_density_footnotes=|population_demonym=Boscochiesanuovesi|elevation_footnotes=|elevation_m=1106|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=37021, 37020 frazioni|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.boscochiesanuova.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bosco Chiesanuova''' ({{IPA|it|ˈbɔsko ˌkjɛzaˈnwɔːva}}; {{Langx|cim|Nuagankirchen}} {{Langx|de|Neuenkirchen}} {{Langx|vec|Cesanòa}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Verona]]. Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang pangkat ng mga nayon na makasaysayang nagsasalita ng [[Wikang Cimbriano]]. Ang Bosco Chiesanuova ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Cerro Veronese]], [[Erbezzo]], [[Grezzana]], [[Roverè Veronese]], at [[Selva di Progno]]. Dito ipinanganak si [[Massimo Moratti]]. == Kasaysayan == Sa lugar ng Bosco Chiesanuova, may mga pamayanan ng tao noong panahong [[Paleolitiko]], ang pinakamahalaga ay ang Lughezzano at San Giorgio. Kapansin-pansin ang mga natuklasan sa San Giorgio, sa taas na humigit-kumulang 1,500 metro, ngunit nasa isang mahalagang ruta noong panahong iyon dahil sa pagkakaroon ng isang talampas na nagpapahintulot sa pagtawid sa lugar nang walang malalaking likas na balakid. Ang buong rehiyon ng [[Lessinia]], at marahil maging ang [[Monte Baldo]], ay nagsusuplay ng batong pingkian sa buong Europa. Upang bigyang-diin ang kahalagahan ng talampas, ginagamit pa rin ito ngayon ng maraming peregrino na gumagawa ng dalawang araw na paglalakbay mula sa lugar ng [[Vicenza]] patungo sa [[Santuwaryo ng Madonna della Corona]]. == Kasaysayan == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Abril 22, 2008.<ref>{{cita web|titolo=Bosco Chiesanuova (Verona) D.P.R. 22.04.2008 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2008/comuni/bosco_chiesanuova.html|accesso=10 agosto 2022}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.boscochiesanuova.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] l1buiiui8ggq4xwf1wmvi7r3wcosq3j 0 123126 2236247 1852353 2026-10-22T15:16:05Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374803686|Brentino Belluno]]" 2236247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Brentino Belluno|official_name=Comune di Brentino Belluno|native_name=|image=Belluno Veronese.jpg|image_size=|caption=Ang nayon ng Belluno|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|10|54|E|type:city(1,333)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, Preabocco|mayor_party=|mayor=Alberto Mazzurana|area_footnotes=|area_total_km2=25.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Brentesi|elevation_footnotes=|elevation_m=137|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.brentino.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Brentino Belluno''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Brentino Belluno ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, at Preabocco. Ang Brentino Belluno ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Avio, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Avio]], [[Caprino Veronese]], [[Dolcè]], [[Ferrara di Monte Baldo]], at [[Rivoli Veronese]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.brentino.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0v844a3kdhdcqf4234y2305pf1v80z4 2236260 2236247 2026-10-22T15:40:27Z Ryomaandres 8044 2236260 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Brentino Belluno|official_name=Comune di Brentino Belluno|native_name=|image=Belluno Veronese.jpg|image_size=|caption=Ang nayon ng Belluno|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|10|54|E|type:city(1,333)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, Preabocco|mayor_party=|mayor=Alberto Mazzurana|area_footnotes=|area_total_km2=25.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Brentesi|elevation_footnotes=|elevation_m=137|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.brentino.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Brentino Belluno''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Kinuha nito ang pangalan mula sa dalawa sa mga nayon nito (Brentino at Belluno Veronese), ngunit ang sentro ng munisipyo ay matatagpuan sa ikatlong nayon, ang Rivalta. Ang munisipalidad ay bunga ng pagsasanib noong 1929 ng dalawang munisipalidad ng Brentino at Belluno Veronese. Ang munisipalidad ng Brentino Belluno ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, at Preabocco. Ang Brentino Belluno ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Avio, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Avio]], [[Caprino Veronese]], [[Dolcè]], [[Ferrara di Monte Baldo]], at [[Rivoli Veronese]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.brentino.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 3earudytbjwjtw5ww0iczsiqjtegiwq 2236261 2236260 2026-10-22T15:41:41Z Ryomaandres 8044 2236261 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Brentino Belluno|official_name=Comune di Brentino Belluno|native_name=|image=Belluno Veronese.jpg|image_size=|caption=Ang nayon ng Belluno|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|39|N|10|54|E|type:city(1,333)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, Preabocco|mayor_party=|mayor=Alberto Mazzurana|area_footnotes=|area_total_km2=25.99|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Brentesi|elevation_footnotes=|elevation_m=137|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.brentino.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Brentino Belluno''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Kinuha nito ang pangalan mula sa dalawa sa mga nayon nito (Brentino at Belluno Veronese), ngunit ang sentro ng munisipyo ay matatagpuan sa ikatlong nayon, ang Rivalta. Ang munisipalidad ay bunga ng pagsasanib noong 1929 ng dalawang munisipalidad ng Brentino at Belluno Veronese. Ang munisipalidad ng Brentino Belluno ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Belluno Veronese, Rivalta, Brentino, at Preabocco. Ang Brentino Belluno ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Avio, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Avio]], [[Caprino Veronese]], [[Dolcè]], [[Ferrara di Monte Baldo]], at [[Rivoli Veronese]]. == Kasaysayan == Ang munisipalidad ay tinatawid ng dalawang magkahilera na kalsada, isa para sa mga sasakyan at ang isa naman para sa riles, na bumababa mula [[Trentino-Alto Adigio|Trentino]] patungong Verona. Isang tulay na pang-sasakyan ang nagdurugtong sa nayon ng Rivalta sa munisipalidad ng Dolcè at tumatawid sa [[Ilog Adigio]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.brentino.vr.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] trg76tc11b9jp2k2ga1nnriq83kvwun 0 123127 2236249 1852041 2026-10-22T15:20:43Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374803706|Brenzone sul Garda]]" 2236249 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Brenzone sul Garda|official_name=Comune di Brenzone sul Garda|native_name=|image=Brenzone.jpg|caption=Brenzone|image_shield=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|42|N|10|46|E|type:city(2,494)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Assenza, Biaza, Campo, Castelletto, Castello, Magugnano, Marniga, Porto, Sommavilla|mayor_party=|mayor=Paolo Formaggioni|area_footnotes=|area_total_km2=51.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Brenzoniani|elevation_footnotes=|elevation_m=69|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.brenzone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Brenzone sul Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan sa silangang baybayin ng [[Lawa ng Garda|Lawa ng Garda,]] mga {{Convert|120|km|0|abbr=off}} sa kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|0|abbr=on}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Brenzone ay nabuo ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin ang mga sitio at nayon) ng Assenza, Biaza, Campo, Castelletto, Castello, Magugnano (munisipal na upuan), Marniga, Porto, at Sommavilla. Ang Brenzone ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ferrara di Monte Baldo]], [[Gargnano]], [[Malcesine]], [[San Zeno di Montagna]], [[Tignale]], [[Torri del Benaco]], at [[Tremosine]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.brenzone.vr.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.brenzone.it/ Opisyal na Portal na may impormasyon at mga kagamitan tungkol sa Brenzone] * [https://web.archive.org/web/20070316012617/http://www.brenzone.biz/ Brenzone.biz] Portal na hindi pangkalakal na may impormasyon at mga kagamitan tungkol sa Brenzone {{Lago di Garda}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rak949u3aty3cf61xoohw5y8ss6i87e 2236263 2236249 2026-10-22T15:48:31Z Ryomaandres 8044 2236263 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Brenzone sul Garda|official_name=Comune di Brenzone sul Garda|native_name=|image=Brenzone.jpg|caption=Brenzone|image_shield=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|42|N|10|46|E|type:city(2,494)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Assenza, Biaza, Campo, Castelletto, Castello, Magugnano, Marniga, Porto, Sommavilla|mayor_party=|mayor=Paolo Formaggioni|area_footnotes=|area_total_km2=51.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Brenzoniani|elevation_footnotes=|elevation_m=69|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.brenzone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Brenzone sul Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan sa silangang baybayin ng [[Lawa ng Garda|Lawa ng Garda,]] mga {{Convert|120|km|0|abbr=off}} sa kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|0|abbr=on}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Brenzone ay nabuo ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin ang mga sitio at nayon) ng Assenza, Biaza, Campo, Castelletto, Castello, Magugnano (munisipal na upuan), Marniga, Porto, at Sommavilla. Ang Brenzone ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ferrara di Monte Baldo]], [[Gargnano]], [[Malcesine]], [[San Zeno di Montagna]], [[Tignale]], [[Torri del Benaco]], at [[Tremosine]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad ay walang pangunahing sentro o suburb, ngunit binubuo ng 16 na maliliit na nayon na nakakalat sa malawak nitong teritoryo. Hindi pantay ang kanilang distribusyon: nahahati ang mga ito sa mga piraso ng magkakalapit na nayon, habang ang malalaking lugar ay nananatiling halos natural at hindi pa nagagalaw. Halimbawa, ang mga nayon sa baybayin ng Assenza, Porto, Magugnano, Marniga, at Castelletto, habang nananatiling magkaiba, ay epektibong bumubuo ng isang sentrong urbano na umaabot mula hilaga hanggang timog. Bukod sa 16 na nayon, maraming lokalidad, kadalasang binubuo ng apat o limang bahay, na marami sa mga ito ay may mga pangalang binubuo ng unlaping Ca', na nangangahulugang "bahay" sa diyalekto, at isang apelyido, na nagpapahiwatig kung paano nakakalat ang mga pamilya sa maliliit na bayan sa loob ng munisipalidad. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.brenzone.vr.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.brenzone.it/ Opisyal na Portal na may impormasyon at mga kagamitan tungkol sa Brenzone] * [https://web.archive.org/web/20070316012617/http://www.brenzone.biz/ Brenzone.biz] Portal na hindi pangkalakal na may impormasyon at mga kagamitan tungkol sa Brenzone {{Lago di Garda}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pec472cr3213unv36mfpxwuomfyv4ed 2236264 2236263 2026-10-22T15:48:42Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Brenzone]] sa [[Brenzone sul Garda]] 2236263 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Brenzone sul Garda|official_name=Comune di Brenzone sul Garda|native_name=|image=Brenzone.jpg|caption=Brenzone|image_shield=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|42|N|10|46|E|type:city(2,494)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Assenza, Biaza, Campo, Castelletto, Castello, Magugnano, Marniga, Porto, Sommavilla|mayor_party=|mayor=Paolo Formaggioni|area_footnotes=|area_total_km2=51.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Brenzoniani|elevation_footnotes=|elevation_m=69|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.brenzone.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Brenzone sul Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan sa silangang baybayin ng [[Lawa ng Garda|Lawa ng Garda,]] mga {{Convert|120|km|0|abbr=off}} sa kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|0|abbr=on}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang munisipalidad ng Brenzone ay nabuo ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin ang mga sitio at nayon) ng Assenza, Biaza, Campo, Castelletto, Castello, Magugnano (munisipal na upuan), Marniga, Porto, at Sommavilla. Ang Brenzone ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Ferrara di Monte Baldo]], [[Gargnano]], [[Malcesine]], [[San Zeno di Montagna]], [[Tignale]], [[Torri del Benaco]], at [[Tremosine]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad ay walang pangunahing sentro o suburb, ngunit binubuo ng 16 na maliliit na nayon na nakakalat sa malawak nitong teritoryo. Hindi pantay ang kanilang distribusyon: nahahati ang mga ito sa mga piraso ng magkakalapit na nayon, habang ang malalaking lugar ay nananatiling halos natural at hindi pa nagagalaw. Halimbawa, ang mga nayon sa baybayin ng Assenza, Porto, Magugnano, Marniga, at Castelletto, habang nananatiling magkaiba, ay epektibong bumubuo ng isang sentrong urbano na umaabot mula hilaga hanggang timog. Bukod sa 16 na nayon, maraming lokalidad, kadalasang binubuo ng apat o limang bahay, na marami sa mga ito ay may mga pangalang binubuo ng unlaping Ca', na nangangahulugang "bahay" sa diyalekto, at isang apelyido, na nagpapahiwatig kung paano nakakalat ang mga pamilya sa maliliit na bayan sa loob ng munisipalidad. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.brenzone.vr.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.brenzone.it/ Opisyal na Portal na may impormasyon at mga kagamitan tungkol sa Brenzone] * [https://web.archive.org/web/20070316012617/http://www.brenzone.biz/ Brenzone.biz] Portal na hindi pangkalakal na may impormasyon at mga kagamitan tungkol sa Brenzone {{Lago di Garda}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pec472cr3213unv36mfpxwuomfyv4ed 0 123128 2236248 1852125 2026-10-22T15:20:38Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374804906|Bussolengo]]" 2236248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bussolengo|official_name=Comune di Bussolengo|native_name=|image=|caption=|image_shield=|image_map=Map of comune of Bussolengo (province of Verona, region Veneto, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Bussolengo within the Province of Verona|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|28|N|10|51|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=San Vito al Mantico|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=24.28|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bussolenghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=127|saint=[[San Valentin|San Valentino]]|day=Pebrero 14|postal_code=37012, 37010|area_code=045|website={{Official website|http://www.comune.bussolengo.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Bussolengo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 20,955 naninirahan sa may [[Ilog Adigio]] sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Isa sa mga pinakamatandang simbahan nito ay ang simbahang may fresco ng [[San Valentino, Bussolengo|San Valentino]]. == Heograpiya == Hinahangganan ng Bussolengo ang mga munisipalidad ng [[Castelnuovo del Garda]], [[Lazise]], [[Pastrengo]], [[Pescantina]], [[Sona, Italy|Sona]], at [[Verona]]. Ang parokyang sibil nito (''[[frazione]]'') ay ang nayon ng San Vito al Mantico. == Kakambal na bayan == Ang Bussolengo ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Germany}}[[Nieder-Olm]], Alemanya, mula noong 1984 * {{Flagicon|France}} [[Roquemaure, Gard|Roquemaure]], Pransiya, simula noong 2017 == Mga pangunahing tanawin == === Simbahan ng San Valentino === Ang simbahan ng San Valentino ay unang nabanggit sa isang kodigo na dating pag-aari ng simbahan ng Santa Maria Maggiore sa Bussolengo, sinasabing noong taong 1339, isang nagpakilalang obispo ng Tiberias na si Gilberto, ang muling nagtalaga sa simbahan noong Abril 12, kung saan nilabag ng mga sundalong Veneciano-Florentino o Bavaro na nakikipaglaban sa mga Scaligeri. Sa unang kalahati ng ika-15 siglo, binibilang nito ang dalawang siklo ng mga fresco, isa sa loob at ang isa sa labas, na nagsasalaysay ng mga kuwento ni San Valentin. Sa ilalim ng portico sa timog, bago ang dalawang siklo, naroon ang Pagpapako sa Krus na nagsimula pa noong ika-labing-apat na siglo.<ref name=":0">{{Cite web |title=Comune di Bussolengo |url=https://www.comune.bussolengo.vr.it/it |access-date=2020-11-10 |website=www.comune.bussolengo.vr.it |language=it}}</ref> === Monumento ai Caduti === Ang Monumento ai Caduti (Monumento ng mga Nabuwal) ay isang bantayog na itinayo noong Nobyembre 4, 1930<ref name=":0" /> bilang pag-alaala sa mga namatay noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ikalawang Digmaang Pandaigdig,]] isang plake ang pinasinayaan na may mga pangalan ng mga namatay sa Bussolengo. Ang monumento ay binubuo ng isang palanggana na may balangkas na marmol mula sa Sant'Ambrogio. Ang taas ay 17 metro. Apat na dolphin na gawa sa marmol ang artistikong inilalagay sa mga gilid ng monumento at apat na tansong agila ang nakatayo nang may taas na humigit-kumulang 5 m. == Tingnan din == * [[Parco Natura Viva]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cbwgpmnxivpkmf9pdhuwjdqc2znbzqo 2236262 2236248 2026-10-22T15:47:33Z Ryomaandres 8044 2236262 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bussolengo|official_name=Comune di Bussolengo|native_name=|image=|caption=|image_shield=|image_map=Map of comune of Bussolengo (province of Verona, region Veneto, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Bussolengo within the Province of Verona|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|28|N|10|51|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=VR}} (VR)|frazioni=San Vito al Mantico|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=24.28|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bussolenghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=127|saint=[[San Valentin|San Valentino]]|day=Pebrero 14|postal_code=37012, 37010|area_code=045|website={{Official website|http://www.comune.bussolengo.vr.it/}}|footnotes=|image_caption=Piazza XXVI Aprile, lokasyon ng munisipyo|image_skyline=BussolengoPiazza2.jpg}}Ang '''Bussolengo''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 20,955 naninirahan sa may [[Ilog Adigio]] sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Isa sa mga pinakamatandang simbahan nito ay ang simbahang may fresco ng [[San Valentino, Bussolengo|San Valentino]]. == Heograpiya == Hinahangganan ng Bussolengo ang mga munisipalidad ng [[Castelnuovo del Garda]], [[Lazise]], [[Pastrengo]], [[Pescantina]], [[Sona, Italy|Sona]], at [[Verona]]. Ang parokyang sibil nito (''[[frazione]]'') ay ang nayon ng San Vito al Mantico. == Kakambal na bayan == Ang Bussolengo ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Germany}}[[Nieder-Olm]], Alemanya, mula noong 1984 * {{Flagicon|France}} [[Roquemaure, Gard|Roquemaure]], Pransiya, simula noong 2017 == Mga pangunahing tanawin == === Simbahan ng San Valentino === Ang simbahan ng San Valentino ay unang nabanggit sa isang kodigo na dating pag-aari ng simbahan ng Santa Maria Maggiore sa Bussolengo, sinasabing noong taong 1339, isang nagpakilalang obispo ng Tiberias na si Gilberto, ang muling nagtalaga sa simbahan noong Abril 12, kung saan nilabag ng mga sundalong Veneciano-Florentino o Bavaro na nakikipaglaban sa mga Scaligeri. Sa unang kalahati ng ika-15 siglo, binibilang nito ang dalawang siklo ng mga fresco, isa sa loob at ang isa sa labas, na nagsasalaysay ng mga kuwento ni San Valentin. Sa ilalim ng portico sa timog, bago ang dalawang siklo, naroon ang Pagpapako sa Krus na nagsimula pa noong ika-labing-apat na siglo.<ref name=":0">{{Cite web |title=Comune di Bussolengo |url=https://www.comune.bussolengo.vr.it/it |access-date=2020-11-10 |website=www.comune.bussolengo.vr.it |language=it}}</ref> === Monumento ai Caduti === Ang Monumento ai Caduti (Monumento ng mga Nabuwal) ay isang bantayog na itinayo noong Nobyembre 4, 1930<ref name=":0" /> bilang pag-alaala sa mga namatay noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ikalawang Digmaang Pandaigdig,]] isang plake ang pinasinayaan na may mga pangalan ng mga namatay sa Bussolengo. Ang monumento ay binubuo ng isang palanggana na may balangkas na marmol mula sa Sant'Ambrogio. Ang taas ay 17 metro. Apat na dolphin na gawa sa marmol ang artistikong inilalagay sa mga gilid ng monumento at apat na tansong agila ang nakatayo nang may taas na humigit-kumulang 5 m. == Tingnan din == * [[Parco Natura Viva]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qzbljlof21vv6qrf8io73a07uy43vfk 0 123129 2236250 1852126 2026-10-22T15:22:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374804971|Buttapietra]]" 2236250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Buttapietra|official_name=Comune di Buttapietra|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|10|56|E|type:city(6,195)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bovo, Marchesino, [[Battle of Magnano|Magnano]] e Settimo Gallese|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.2|population_footnotes=|population_demonym=Buttapietrini|elevation_footnotes=|elevation_m=38|saint=|day=|postal_code=37060|area_code=045|website={{official website|http://www.comunedibuttapietra.it/}}|footnotes=}}Ang '''Buttapietra''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|10|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Verona]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 6,195 at may lawak na {{Convert|17.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Buttapietra ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Bovo at Marchesino e Settimo Gallese. Ang Buttapietra ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castel d'Azzano]], [[Isola della Scala]], [[Oppeano]], [[San Giovanni Lupatoto]], [[Verona]], at [[Vigasio]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1322|1881|1451|1901|1471|1911|1742|1921|2159|1931|2612|1936|2734|1951|3447|1961|3345|1971|3389|1981|4018|1991|4445|2001|5801|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Buttapietra ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Bisenti]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060818123157/http://www.comunedibuttapietra.it/ www.comunedibuttapietra.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sds7peyppjr83v6xgho0hvqyrnydytu 2236266 2236250 2026-10-22T15:50:01Z Ryomaandres 8044 2236266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Buttapietra|official_name=Comune di Buttapietra|native_name=|image=Chiesa dell'Esaltazione della Santa Croce - Buttapietra (2).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|21|N|10|56|E|type:city(6,195)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Bovo, Marchesino, [[Battle of Magnano|Magnano]] e Settimo Gallese|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=17.2|population_footnotes=|population_demonym=Buttapietrini|elevation_footnotes=|elevation_m=38|saint=|day=|postal_code=37060|area_code=045|website={{official website|http://www.comunedibuttapietra.it/}}|footnotes=}}Ang '''Buttapietra''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia|Venice]] at mga {{Convert|10|km|mi|0}} timog-kanluran ng [[Verona]] . Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 6,195 at may lawak na {{Convert|17.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Buttapietra ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Bovo at Marchesino e Settimo Gallese. Ang Buttapietra ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castel d'Azzano]], [[Isola della Scala]], [[Oppeano]], [[San Giovanni Lupatoto]], [[Verona]], at [[Vigasio]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == May tatlong pangunahing hipotesis: ang una ay nagmula sa katangian ng lupa, na mabatong graba at kakaunti ang humus; ang pangalawa ay nagmula sa pagkakaroon ng mga bato dahil sa lupang alluvial; at ang pangatlo ay nagmumungkahi na ang pangalan ay nagmula sa tagapagtatag ng nayon. == Kasaysayan == Noong Abril 5, 1799, ang lugar ng Buttapietra ay naging lugar ng mga sagupaan noong panahon ng digmaan sa pagitan ng mga tropang Austriako at Pranses, na nagtapos sa [[Labanan sa Magnano|Labanan]] [[Labanan sa Magnano|sa Magnano]]. Kasabay ng pagliit ng populasyon sa kanayunan, ang mga villa noong panahong iyon ay inabandona at mabilis na nasira. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1322|1881|1451|1901|1471|1911|1742|1921|2159|1931|2612|1936|2734|1951|3447|1961|3345|1971|3389|1981|4018|1991|4445|2001|5801|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Buttapietra ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Bisenti]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060818123157/http://www.comunedibuttapietra.it/ www.comunedibuttapietra.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2gp5zz604rncyeybj5c5r8zmuwbydjj 0 123130 2236251 1852042 2026-10-22T15:25:38Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374805753|Caldiero]]" 2236251 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caldiero|official_name=Comune di Caldiero|native_name=|image=Parrocchiale Caldiero.jpg|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Santi Pietro e Mattia|image_shield=|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|25|N|11|11|E|type:city(6,046)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Laalwigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Caldierino|mayor_party=|mayor=Marcello Lovato|area_footnotes=|area_total_km2=10.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Caldieresi|elevation_footnotes=|elevation_m=44|saint=|day=Pebrero 28|postal_code=37042, ''frazioni ''37040|area_code=045|website={{official website|http://www.comune-caldiero.it/}}|footnotes=}}Ang '''Caldiero''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Verona]]. May hangganan ang Caldiero sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Colognola ai Colli]], [[Lavagno]], [[San Martino Buon Albergo]], at [[Zevio]]. == Kasaysayan == Ang Caldiero ay kilala noong [[Sinaunang Roma|sinaunang panahong Romano]] bilang ''[[Calidarium]]'', na nagmula sa mga paliguang termal nito. Kalaunan ay hinawakan ito ng mga obispo ng Verona na, noong 1206, ay ibinenta ito sa komuna. Noong 1233, sinira ni [[Ezzelino III da Romano]] ang kastilyo. Kalaunan, si Caldiero ay hinawakan ng mga [[Della Scala|Scaliger]], ng mga korte ng Nogarola, ng mga [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay ng [[Republika ng Venecia]]. Ilang labanan ang naganap sa paligid ng Caldiero noong panahon ng mga [[Mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses|Rebolusyonaryong Digmaang Pranses]] at mga [[Digmaang Napoleoniko]]. Ang mga aksiyong ito ay nangyari noong [[Labanan sa Caldiero (1796)|Nobyembre 12, 1796]], [[Labanan sa Caldiero (1805)|Oktubre 29-31, 1805]], [[Labanan sa Caldiero (1809)|Abril 29-30, 1809]], at [[Labanan sa Caldiero (1813)|Nobyembre 15, 1813]]. Ang lahat ng mga labanan ay naganap sa pagitan ng Pransiya at Austria. Noong 1796, naitaboy ng mga Austriako ang pag-atake ng mga Pranses; noong 1805, inangkin ng magkabilang panig ang tagumpay; noong 1809, naitaboy ng mga Austriako ang mga pag-atake ng mga Pranses ngunit umatras kinabukasan; noong 1813, naitaboy ng mga Pranses ang mga Austriako. == Mga pangunahing tanawin == * Mga paliguanh Juno, na pinapanatili pa rin ang mga sinaunang lawa na nagmula sa mga Romano. == Transportasyon == * [[Estasyon ng tren ng Caldiero]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.caldiero.vr.it/hh/index.php Comune di Caldiero] (sa Italyano) {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5bm08ymgm0c7st367axuobwcrexnoag 2236252 2236251 2026-10-22T15:26:14Z Ryomaandres 8044 2236252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caldiero|official_name=Comune di Caldiero|native_name=|image=Parrocchiale Caldiero.jpg|image_size=|caption=Simbahang parokya ng Santi Pietro e Mattia|image_shield=|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|25|N|11|11|E|type:city(6,046)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Caldierino|mayor_party=|mayor=Marcello Lovato|area_footnotes=|area_total_km2=10.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Caldieresi|elevation_footnotes=|elevation_m=44|saint=|day=Pebrero 28|postal_code=37042, ''frazioni ''37040|area_code=045|website={{official website|http://www.comune-caldiero.it/}}|footnotes=}}Ang '''Caldiero''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Verona]]. May hangganan ang Caldiero sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Colognola ai Colli]], [[Lavagno]], [[San Martino Buon Albergo]], at [[Zevio]]. == Kasaysayan == Ang Caldiero ay kilala noong [[Sinaunang Roma|sinaunang panahong Romano]] bilang ''[[Calidarium]]'', na nagmula sa mga paliguang termal nito. Kalaunan ay hinawakan ito ng mga obispo ng Verona na, noong 1206, ay ibinenta ito sa komuna. Noong 1233, sinira ni [[Ezzelino III da Romano]] ang kastilyo. Kalaunan, si Caldiero ay hinawakan ng mga [[Della Scala|Scaliger]], ng mga korte ng Nogarola, ng mga [[Visconti ng Milan|Visconti]] at pagkatapos ay ng [[Republika ng Venecia]]. Ilang labanan ang naganap sa paligid ng Caldiero noong panahon ng mga [[Mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses|Rebolusyonaryong Digmaang Pranses]] at mga [[Digmaang Napoleoniko]]. Ang mga aksiyong ito ay nangyari noong [[Labanan sa Caldiero (1796)|Nobyembre 12, 1796]], [[Labanan sa Caldiero (1805)|Oktubre 29-31, 1805]], [[Labanan sa Caldiero (1809)|Abril 29-30, 1809]], at [[Labanan sa Caldiero (1813)|Nobyembre 15, 1813]]. Ang lahat ng mga labanan ay naganap sa pagitan ng Pransiya at Austria. Noong 1796, naitaboy ng mga Austriako ang pag-atake ng mga Pranses; noong 1805, inangkin ng magkabilang panig ang tagumpay; noong 1809, naitaboy ng mga Austriako ang mga pag-atake ng mga Pranses ngunit umatras kinabukasan; noong 1813, naitaboy ng mga Pranses ang mga Austriako. == Mga pangunahing tanawin == * Mga paliguanh Juno, na pinapanatili pa rin ang mga sinaunang lawa na nagmula sa mga Romano. == Transportasyon == * [[Estasyon ng tren ng Caldiero]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.caldiero.vr.it/hh/index.php Comune di Caldiero] (sa Italyano) {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] lf249a6nxpi786784xb7husz7hvuajq 0 123131 2236254 1852343 2026-10-22T15:30:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374263675|Caprino Veronese]]" 2236254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caprino Veronese|official_name=Comune di Caprino Veronese|native_name=|image=Caprino Veronese, chiesa di Santa Maria Maggiore 01.jpg|image_size=|caption=Santa Maria Maggiore|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|36|N|10|48|E|type:city(7,657)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Pesina, Spiazzi, at Pazzon|mayor_party=La Civica!|mayor=Giuseppe Armani|area_footnotes=|area_total_km2=47.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Caprinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=254|istat=023018|saint=Asunsiyon ni Maria|day=Agosto 2|postal_code=37013, 37010|area_code=045|website={{official website|http://www.caprino-veronese.it/}} (archived)|footnotes=}}Ang '''Caprino Veronese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang Caprino Veronese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Brentino Belluno]], [[Costermano]], [[Ferrara di Monte Baldo]], [[Rivoli Veronese]], at [[San Zeno di Montagna]]. == Mga monumento == * [[Santuwaryo ng Mahal na Birhen ng Korona]] == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|5681|1881|6075|1901|6715|1911|7328|1921|7474|1931|7730|1936|7308|1951|7148|1961|6774|1971|6732|1981|6887|1991|6952|2001|7493|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] lquif3arw0duh9cq3sccua6hhhx8eh4 2236268 2236254 2026-10-22T15:54:24Z Ryomaandres 8044 2236268 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caprino Veronese|official_name=Comune di Caprino Veronese|native_name=|image=Caprino Veronese, chiesa di Santa Maria Maggiore 01.jpg|image_size=|caption=Santa Maria Maggiore|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|36|N|10|48|E|type:city(7,657)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Pesina, Spiazzi, at Pazzon|mayor_party=La Civica!|mayor=Giuseppe Armani|area_footnotes=|area_total_km2=47.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Caprinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=254|istat=023018|saint=Asunsiyon ni Maria|day=Agosto 2|postal_code=37013, 37010|area_code=045|website={{official website|http://www.caprino-veronese.it/}} (archived)|footnotes=}}Ang '''Caprino Veronese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang Caprino Veronese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Brentino Belluno]], [[Costermano]], [[Ferrara di Monte Baldo]], [[Rivoli Veronese]], at [[San Zeno di Montagna]]. == Heograpiya == Ang Caprino Veronese, na matatagpuan humigit-kumulang 36 km hilagang-kanluran ng Verona, ay nasa taas na 254 m mula sa antas ng dagat. Ito ay nasa paanan ng Bundok Baldo, na tinatanaw ang lambak na inukit ng [[Ilog Adigio]]. Ang mga nayon nito ay umaabot sa silangang dalisdis ng bundok na ito at sa pinakatimog nitong sangay, ang Bundok Belpo. Ang lugar ng Bundok Baldo ang may pinakamataas na panganib sa lindol sa hilagang Italya, dahil sa lokasyon nito sa hangganan sa pagitan ng mga plato ng Europa at Aprika. Ang rehiyong heolohikong ito ay nailalarawan sa mga batong sedimentaryong kalisa na mayaman sa amonita, na tipikal sa [[Katimugang Alpes]]. Ang kapaligirang ito ay nakaranas ng bahagyang aktibidad ng bulkan mula pa noong humigit-kumulang 30 milyong taon, na nagresulta sa pagbuo ng mga basaltikong bato at mas asidikong lupa. == Mga monumento == * [[Santuwaryo ng Mahal na Birhen ng Korona]] == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|5681|1881|6075|1901|6715|1911|7328|1921|7474|1931|7730|1936|7308|1951|7148|1961|6774|1971|6732|1981|6887|1991|6952|2001|7493|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8c4hghfr5zrvx3mjepizigedqxhy4o8 0 123132 2236256 1852323 2026-10-22T15:35:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375331342|Castel d'Azzano]]" 2236256 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castel d'Azzano|official_name=Comune di Castel d'Azzano|native_name=|image=Fosso Baiardina, Azzano, Italia.jpg|image_size=|caption=Fosso Baiardina in Azzano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|21|N|10|57|E|type:city(10,825)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Rizza, San Martino, Forette|mayor_party=[[Lega (political party)|Lega]]/Civica|mayor=Elena Guadagnini|area_footnotes=|area_total_km2=10.0|population_footnotes=|population_demonym=Casteldazzanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=50|saint=|day=|postal_code=37060|area_code=045|website={{official website|https://www.comune.castel-d-azzano.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Castel d'Azzano''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|0|abbr=on}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|6|km|0|abbr=off}} timog-kanluran ng [[Verona]]. Noong Setyembre 1, 2011, ito ay may populasyon na 11,865 at may lawak na {{Convert|10.0|km²|1|abbr=out}}<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Castel d'Azzano ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng La Rizza, San Martino, at Forette. Ang Castel d'Azzano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Buttapietra]], [[Verona]], [[Vigasio]], at [[Villafranca di Verona]]. == Kasaysayan == Noong Oktubre 14, 2025, ang sinasadyang pagsabog ng bahay-bukid ng pamilyang Ramponi ay pumatay sa tatlong opisyal ng [[Carabinieri]] at nakasugat sa 25 iba pa, kabilang ang lalaking nagdulot ng pagsabog ng gas. Nagdeklara ang munisipalidad ng limang araw ng pagdadalamhati,<ref>{{Cite web |title=ORDINANZA DEL SINDACO n.13 del 14-10-2025 COMUNE DI CASTEL D'AZZANO Pag. 1 COMUNE DI CASTEL D’AZZANO Provincia di Verona - ORDINANZA DEL SINDACO N. 13 DEL 14-10-2025 |url=https://www.comune.castel-d-azzano.vr.it/wp-content/uploads/2025/10/ORDINANZA-DEL-SINDACO.pdf |access-date=14 October 2025 |website=comune.castel-d-azzano.vr.it |publisher=comune.castel-d-azzano.vr.it}}</ref> nagdeklara ang Rehiyon ng Veneto ng isang rehiyonal na araw ng pagdadalamhati, at isang pambansang araw ng pagdadalamhati ang itinatag sa pamamagitan ng isang libing pang-estado para sa tatlong Carabinieri.<ref>{{Cite news |date=14 October 2025 |title=Castel D'Azzano, esplosione durante lo sgombero di un casolare: morti 3 carabinieri. Tre fratelli arrestati |publisher=ansa.it/ |agency=ansa.it/ |url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cronaca/2025/10/14/castel-dazzano-esplosione-durante-lo-sgombero-di-un-casolare-morti-3-carabinieri.-tre-fratelli_56ffbffb-34f3-41bb-9aed-625beecbc830.html |access-date=14 October 2025}}</ref> Nagkaroon din ng isang minuto ng katahimikan sa lahat ng paaralan sa Italya noong Biyernes, ika-17 ng Oktubre. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|943|1881|1028|1901|1220|1911|1400|1921|1709|1931|2269|1936|2509|1951|2893|1961|3359|1971|4299|1981|7841|1991|9329|2001|10242|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Tingnan din == * [[Pagsabog ng Castel d'Azzano noong 2025]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.comune.castel-d-azzano.vr.it/ www.comune.castel-d-azzano.vr.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jsyfcik3qvsc4s6jd1cnduailadqd08 0 123133 2236258 1852355 2026-10-22T15:37:59Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375484607|Castelnuovo del Garda]]" 2236258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelnuovo del Garda|native_name=|official_name=Comune di Castelnuovo del Garda|image=Castelnuovo del Garda.jpg|caption=Castelnuovo del Garda|image_shield=Castelnuovo del Garda-Stemma.png|shield_size=50px|image_map=|pushpin_label_position=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Oliosi, Sandrà, Cavalcaselle|mayor=Giovanni Peretti|mayor_party=Casa dei cittadini|elevation_footnotes=|elevation_m=130|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=|population_demonym=Castelnovesi|area_code=+39 045|postal_code=37014|saint=Santa Maria Nascente|day=|website={{official website|http://www.comune.castelnuovodelgarda.vr.it/}}|footnotes=|map_alt=|map_caption=|coordinates={{coord|45|26|N|10|46|E|type:city(9,988)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=}}Ang '''Castelnuovo del Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa ilang burol na morainic ilang kilometro sa timog-silangan ng [[Lawa ng Garda]]. Ang [[Verona]] ay nasa edad na 20&nbsp;km sa silangan, ang [[Venecia]] ay 140&nbsp;km silangan at [[Milan]] 140&nbsp;kilometro kanluran. Ang Castelnuovo del Garda ay may maikling dalampasigan sa tabi ng lawa, sa pagitan ng mga munisipalidad ng Peschiera del Garda at Lazise. Ang comune ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Bussolengo]], [[Lazise]], [[Peschiera del Garda]], [[Sona, Italy|Sona]], at [[Valeggio sul Mincio]]. Ang [[Gardaland]], ang pinakamalaking parkeng libangan sa Italya, ay lumalawak pangunahin sa loob ng munisipalidad ng Castelnuovo, malapit sa baybayin ng Lawa ng Garda. == Kasaysayan == Mula sa ilang mga arkeolohikong labi na natagpuan sa tuktok ng pangunahing burol (tinatawag na Monte Alto), malamang na ang Castelnuovo del Garda ay tinirhan na noong panahong prehistoriko. Noong 1970 lamang, ginamit ng Castelnuovo ang aktuwal nitong pangalan na Castelnuovo del Garda, upang itampok ang lokasyon nito malapit sa baybayin ng Lawa ng Garda. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}}[[Neustadt an der Aisch]], Alemanya, mula noong 1988 * {{Flagicon|SVN}} [[Trebnje]], Eslobenya, mula noong 2001 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.castelnuovodelgarda.vr.it/ Opisyal na website] {{Lago di Garda}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4ytzdhtyp7sv4ivh17kmfdwbra12nd4 2236270 2236258 2026-10-22T15:56:33Z Ryomaandres 8044 /* Mga kakambal na bayan */ 2236270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelnuovo del Garda|native_name=|official_name=Comune di Castelnuovo del Garda|image=Castelnuovo del Garda.jpg|caption=Castelnuovo del Garda|image_shield=Castelnuovo del Garda-Stemma.png|shield_size=50px|image_map=|pushpin_label_position=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Oliosi, Sandrà, Cavalcaselle|mayor=Giovanni Peretti|mayor_party=Casa dei cittadini|elevation_footnotes=|elevation_m=130|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=|population_demonym=Castelnovesi|area_code=+39 045|postal_code=37014|saint=Santa Maria Nascente|day=|website={{official website|http://www.comune.castelnuovodelgarda.vr.it/}}|footnotes=|map_alt=|map_caption=|coordinates={{coord|45|26|N|10|46|E|type:city(9,988)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=}}Ang '''Castelnuovo del Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa ilang burol na morainic ilang kilometro sa timog-silangan ng [[Lawa ng Garda]]. Ang [[Verona]] ay nasa edad na 20&nbsp;km sa silangan, ang [[Venecia]] ay 140&nbsp;km silangan at [[Milan]] 140&nbsp;kilometro kanluran. Ang Castelnuovo del Garda ay may maikling dalampasigan sa tabi ng lawa, sa pagitan ng mga munisipalidad ng Peschiera del Garda at Lazise. Ang comune ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Bussolengo]], [[Lazise]], [[Peschiera del Garda]], [[Sona, Italy|Sona]], at [[Valeggio sul Mincio]]. Ang [[Gardaland]], ang pinakamalaking parkeng libangan sa Italya, ay lumalawak pangunahin sa loob ng munisipalidad ng Castelnuovo, malapit sa baybayin ng Lawa ng Garda. == Kasaysayan == Mula sa ilang mga arkeolohikong labi na natagpuan sa tuktok ng pangunahing burol (tinatawag na Monte Alto), malamang na ang Castelnuovo del Garda ay tinirhan na noong panahong prehistoriko. Noong 1970 lamang, ginamit ng Castelnuovo ang aktuwal nitong pangalan na Castelnuovo del Garda, upang itampok ang lokasyon nito malapit sa baybayin ng Lawa ng Garda. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Neustadt an der Aisch]], Alemanya, mula noong 1988 * {{Flagicon|SVN}} [[Trebnje]], Eslobenya, mula noong 2001 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.castelnuovodelgarda.vr.it/ Opisyal na website] {{Lago di Garda}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] crbsv25wu7w0cme2fcvmarrfohfsyw7 2236312 2236270 2026-10-23T02:28:26Z Ryomaandres 8044 /* Mga panlabas na link */ 2236312 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castelnuovo del Garda|native_name=|official_name=Comune di Castelnuovo del Garda|image=Castelnuovo del Garda.jpg|caption=Castelnuovo del Garda|image_shield=Castelnuovo del Garda-Stemma.png|shield_size=50px|image_map=|pushpin_label_position=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Oliosi, Sandrà, Cavalcaselle|mayor=Giovanni Peretti|mayor_party=Casa dei cittadini|elevation_footnotes=|elevation_m=130|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=|population_demonym=Castelnovesi|area_code=+39 045|postal_code=37014|saint=Santa Maria Nascente|day=|website={{official website|http://www.comune.castelnuovodelgarda.vr.it/}}|footnotes=|map_alt=|map_caption=|coordinates={{coord|45|26|N|10|46|E|type:city(9,988)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=}}Ang '''Castelnuovo del Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], sa ilang burol na morainic ilang kilometro sa timog-silangan ng [[Lawa ng Garda]]. Ang [[Verona]] ay nasa edad na 20&nbsp;km sa silangan, ang [[Venecia]] ay 140&nbsp;km silangan at [[Milan]] 140&nbsp;kilometro kanluran. Ang Castelnuovo del Garda ay may maikling dalampasigan sa tabi ng lawa, sa pagitan ng mga munisipalidad ng Peschiera del Garda at Lazise. Ang comune ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Bussolengo]], [[Lazise]], [[Peschiera del Garda]], [[Sona, Italy|Sona]], at [[Valeggio sul Mincio]]. Ang [[Gardaland]], ang pinakamalaking parkeng libangan sa Italya, ay lumalawak pangunahin sa loob ng munisipalidad ng Castelnuovo, malapit sa baybayin ng Lawa ng Garda. == Kasaysayan == Mula sa ilang mga arkeolohikong labi na natagpuan sa tuktok ng pangunahing burol (tinatawag na Monte Alto), malamang na ang Castelnuovo del Garda ay tinirhan na noong panahong prehistoriko. Noong 1970 lamang, ginamit ng Castelnuovo ang aktuwal nitong pangalan na Castelnuovo del Garda, upang itampok ang lokasyon nito malapit sa baybayin ng Lawa ng Garda. == Mga kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Neustadt an der Aisch]], Alemanya, mula noong 1988 * {{Flagicon|SVN}} [[Trebnje]], Eslobenya, mula noong 2001 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.castelnuovodelgarda.vr.it/ Opisyal na website] {{Lago di Garda}} {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] o5rjrjorw4xzi04eys1e6bispo73b81 0 123134 2236259 1852344 2026-10-22T15:39:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375332787|Cavaion Veronese]]" 2236259 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cavaion Veronese|official_name=Comune di Cavaion Veronese|native_name=|image=Cavaion Veronese 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|32|N|10|46|E|type:city(4,459)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Sega|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=12.9|population_footnotes=|population_demonym=Cavaionesi|elevation_footnotes=|elevation_m=190|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comunecavaion.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cavaion Veronese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,459 at may lawak na {{Convert|12.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Cavaion Veronese ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Sega. Ang Cavaion Veronese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Bardolino]], [[Pastrengo]], [[Rivoli Veronese]], at [[Sant'Ambrogio di Valpolicella]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1252|1881|1387|1901|1623|1911|1867|1921|2005|1931|2145|1936|2204|1951|2320|1961|2219|1971|2242|1981|3087|1991|3414|2001|4164|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na lungsod == Ang Cavaion ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa * {{Flagicon|Germany}}- [[Bad Aibling]], [[Baviera]], [[Alemanya]], simula noong 2006 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Cite web |title=Vivere il Comune |url=https://www.comune.cavaionveronese.vr.it |language=it}} {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sacyv2y8zk7d7lw1opivpd6vbdy3zg6 2236271 2236259 2026-10-22T15:59:00Z Ryomaandres 8044 2236271 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cavaion Veronese|official_name=Comune di Cavaion Veronese|native_name=|image=Cavaion Veronese 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|32|N|10|46|E|type:city(4,459)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Sega|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=12.9|population_footnotes=|population_demonym=Cavaionesi|elevation_footnotes=|elevation_m=190|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comunecavaion.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cavaion Veronese''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,459 at may lawak na {{Convert|12.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Cavaion Veronese ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Sega. Ang Cavaion Veronese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Bardolino]], [[Pastrengo]], [[Rivoli Veronese]], at [[Sant'Ambrogio di Valpolicella]]. == Kasaysayan == Ang pananakop ng mga Romano ay naganap noong mga unang siglo BK. Sa pagbagsak ng [[Imperyong Romano]] noong 476 AD, natapos ang panahon ng kapayapaan, at nagsimulang manirahan ang mga barbaro sa lugar. Kasunod nito, ang Cavaion ay napasailalim sa pamamahala ng mga Scaligeri (1277) nang mahigit isang siglo, at pagkatapos, mula 1405, sa ilalim ng pamamahala ng [[Republika ng Venecia]]. Noong ika-18 siglo, ang lugar ng Cavaion ay naapektuhan ng pandarambong at pinsala noong pagdaan ng mga tropang Español, Aleman, at Pranses. Sa pagtatapos ng Republikang Veneciano, ang Cavaion ay nasakop ng Austria. Noong 1866, itong bayan ay isinama, kasama ang Veneto, sa [[Kaharian ng Italya]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|1252|1881|1387|1901|1623|1911|1867|1921|2005|1931|2145|1936|2204|1951|2320|1961|2219|1971|2242|1981|3087|1991|3414|2001|4164|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na lungsod == Ang Cavaion ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa * {{Flagicon|Germany}}- [[Bad Aibling]], [[Baviera]], [[Alemanya]], simula noong 2006 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Cite web |title=Vivere il Comune |url=https://www.comune.cavaionveronese.vr.it |language=it}} {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bfta4qscdmew7leqrv506ehlo71qkwe 0 123135 2236293 1852356 2026-10-23T01:51:35Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375333025|Cazzano di Tramigna]]" 2236293 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cazzano di Tramigna|official_name=Comune di Cazzano di Tramigna|native_name=|image=Cazzano_veduta_2.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|29|N|11|12|E|type:city(1,340)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Campiano, Costeggiola|mayor_party=|mayor=Maria Luisa Guadin|area_footnotes=|area_total_km2=12.27|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Cazzanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=100|saint=|day=|postal_code=37030|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.cazzanoditramigna.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cazzano di Tramigna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Verona]]. Ang Cazzano di Tramigna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Colognola ai Colli]], [[Illasi]], [[Montecchia di Crosara]], [[San Giovanni Ilarione]], [[Soave]], at [[Tregnago]]. [[File:Cazzano_veduta_2.JPG|none|thumb| Cazzano di tramigna sa tagsibol]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jg22f7t46sct4pi5ryaob4iosnm7u49 2236303 2236293 2026-10-23T02:11:47Z Ryomaandres 8044 2236303 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cazzano di Tramigna|official_name=Comune di Cazzano di Tramigna|native_name=|image=Cazzano_veduta_2.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|29|N|11|12|E|type:city(1,340)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Campiano, Costeggiola|mayor_party=|mayor=Maria Luisa Guadin|area_footnotes=|area_total_km2=12.27|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Cazzanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=100|saint=|day=|postal_code=37030|area_code=045|website={{official website|http://www.comune.cazzanoditramigna.vr.it/}}|footnotes=}}[[File:Cazzano_veduta_2.JPG|thumb| Cazzano di Tramigna sa tagsibol|left]]Ang '''Cazzano di Tramigna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Verona]]. Ang Cazzano di Tramigna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Colognola ai Colli]], [[Illasi]], [[Montecchia di Crosara]], [[San Giovanni Ilarione]], [[Soave]], at [[Tregnago]]. == Kasaysayan == Matapos ang presensya ng mga Romano, tumahimik ang lahat; ang presensiya ng mga [[Lombardo]] ay malamang (ang teorya ng isang dobleng parokya, Katoliko at Ariano, ng Illasi) ay maaari ring mahinuha mula sa pagpili kay [[San Jorge|San Giorgio]] bilang patron na santo (ang mga Lombardo ay may partikular na debosyon sa "mga mandirigmang santo"). Ang mga bagong dokumento tungkol sa bayan ay lumitaw noong bandang taong 1000 at tungkol kay Antipapa [[Onorio II|Cadalo]], na may mga ari-arian sa "Lambak Treminianense" noong unang kalahati ng ika-11 siglo. Kasunod nito (1239), ang mga ari-arian sa lambak na pagmamay-ari ng monasteryong Benedictino ng [[Abadia ng San Zeno (Verona)|San Zeno]] sa Verona ay pinatutunayan. Gayundin noong ika-13 siglo, mayroon tayong ebidensya ng pagkakaroon ng mga gilingan sa lambak ng Cazzano na pagmamay-ari ng monasteryong Benedictino ng San Pietro sa Badia Calavena. Sa kabila ng mga sanggunian, hindi alam kung saang hurisdiksiyon sibil kabilang ang Cazzano noong ika-13 siglo: marahil ito ay itinuturing, kasama ni [[Illasi]], isang [[villa]] ng Munisipalidad ng Verona.<ref>{{cita|Steccanella 1967|pp. 21-23, 84}}.</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8f1gdye0m69sotpp0z64mkypmc3d7ys 0 125819 2236294 1852165 2026-10-23T01:53:48Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375463581|Cerro Veronese]]" 2236294 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerro Veronese|official_name=Comune di Cerro Veronese|native_name=|image=Il cerro a cerro veronese.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|34|N|11|2|E|type:city(2,274)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.2|population_footnotes=|population_demonym=Cerresi|elevation_footnotes=|elevation_m=730|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://www.cerro-veronese.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cerro Veronese''' ({{Langx|cim|kame Cire}} {{Langx|vec|El Sèro}} ) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilaga ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,274 at may lawak na {{Convert|10.2|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ito ay bahagi ng [[Labintatlong Pamayanan]], isang grupo ng mga nayon na makasaysayang nagsasalita ng [[Wikang Cimbriano]]. Ang Cerro Veronese ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bosco Chiesanuova]], [[Grezzana]], at [[Roverè Veronese]]. == Mga pagdiriwang == === Sant'Osvaldo === Ipinagdiriwang ng mga taga-Cerro ang kanilang santong tagapagtanggol, si [[Oswaldo ng Northumbria|San Oswaldo]], tuwing Agosto 5 sa pamamagitan ng isang seremonyang pangrelihiyon sa pangunahing simbahan. Bukod pa rito, ang pagdiriwang ay tumatagal ng ilang araw kasama ang mga lokal na tindahan ng pagkain (partikular na ang tipikal na [[salami]] at [[keso]]) at mga sikat na perya. === Fragolosa === Kilala rin bilang ''Festa della fragola'' (pista ng presas), ito ang pinakamahalagang kaganapan na may kinalaman sa isang tipikal na prutas ng rehiyon, ang [[presas]] (sa Italyano ay ''fragola''). Ito ang pinakahihintay na selebrasyon pagkatapos ng pagkamatay ni Giocondo. Ang ''Fragolosa'' ay pangunahing ipinagdiriwang sa ikalawang linggo ng Hulyo at tumatagal ng isang linggo. Maraming mga puwesto ang nakalantad, lalo na sa ''Piazza Alferia'', ang pinakamalaking plasa ng bayan. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|753|1881|894|1901|984|1911|1122|1921|1156|1931|1161|1936|991|1951|1026|1961|940|1971|1066|1981|1273|1991|1495|2001|2043|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.cerro-veronese.it/ www.cerro-veronese.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e1oqpirwkpx2jck4dnfah9f63nmbtwi 0 125820 2236292 1852357 2026-10-23T01:51:32Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375114634|Cologna Veneta]]" 2236292 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cologna Veneta|official_name=Comune di Cologna Veneta|native_name=|image=Panorama_Cologna_Veneta.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|19|N|11|23|E|type:city(8,207)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Baldaria, Sabbion, Sant'Andrea, Spessa, San Sebastiano|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43.0|population_footnotes=|population_demonym=Colognesi|elevation_footnotes=|elevation_m=24|saint=|day=|postal_code=37044|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.cologna-veneta.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cologna Veneta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 8,207 at lawak na {{Convert|43.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Cologna Veneta ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Baldaria, Sabbion, Sant'Andrea, Spessa, at San Sebastiano. Ang Cologna Veneta ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Asigliano Veneto]], [[Lonigo]], [[Orgiano]], [[Pojana Maggiore|Poiana Maggiore]], [[Pressana]], [[Roveredo di Guà]], [[Veronella]], at [[Zimella]].{{Wide image|Panorama Cologna Veneta.jpg|900px|Cologna Veneta}}<templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|Comune di Cologna Veneta.JPG|400px|Cologna Veneta}} == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|7435|1881|7770|1901|8440|1911|9608|1921|10369|1931|10759|1936|10700|1951|10795|1961|8994|1971|8481|1981|7831|1991|7446|2001|7890|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cologna-veneta.vr.it/ www.comune.cologna-veneta.vr.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2b6xxr6z2wyys7gcu03r0qdrv4x9tmz 2236302 2236292 2026-10-23T02:08:35Z Ryomaandres 8044 2236302 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cologna Veneta|official_name=Comune di Cologna Veneta|native_name=|image=Panorama_Cologna_Veneta.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|19|N|11|23|E|type:city(8,207)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Baldaria, Sabbion, Sant'Andrea, Spessa, San Sebastiano|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43.0|population_footnotes=|population_demonym=Colognesi|elevation_footnotes=|elevation_m=24|saint=|day=|postal_code=37044|area_code=0442|website={{official website|http://www.comune.cologna-veneta.vr.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cologna Veneta''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 8,207 at lawak na {{Convert|43.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Cologna Veneta ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) Baldaria, Sabbion, Sant'Andrea, Spessa, at San Sebastiano. Ang Cologna Veneta ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Asigliano Veneto]], [[Lonigo]], [[Orgiano]], [[Pojana Maggiore|Poiana Maggiore]], [[Pressana]], [[Roveredo di Guà]], [[Veronella]], at [[Zimella]]. == Kasaysayan == Ang pagkakatuklas ng mga artifact mula sa [[Kabihasnang Sasso-Fiorano|Kabihasnang Fiorano]] malapit sa Santa Giustina (Sibikong Museo Arkeolohiko) ay nagpapapaniwala sa atin na ang lugar kung saan nakatayo ang Cologna Veneta ay tinitirhan na noong pagtatapos ng ika-5 milenyo BK. Sa ilalim ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] (ika-1 siglo BK), ang Cologna ay naging bahagi ng [[Este, Veneto|Este]] Atestino agro. Ang mga labi ng [[senturyasyon]] ay matatagpuan sa kanayunan sa silangan ng bayan.{{Wide image|Panorama Cologna Veneta.jpg|900px|Cologna Veneta}}<templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles>{{Wide image|Comune di Cologna Veneta.JPG|400px|Cologna Veneta}} == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|7435|1881|7770|1901|8440|1911|9608|1921|10369|1931|10759|1936|10700|1951|10795|1961|8994|1971|8481|1981|7831|1991|7446|2001|7890|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.cologna-veneta.vr.it/ www.comune.cologna-veneta.vr.it/] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] k8xq2rf40qlttbplxs83pgikigvytvt 0 125821 2236295 1852358 2026-10-23T01:55:14Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375114685|Colognola ai Colli]]" 2236295 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Colognola ai Colli|official_name=Comune di Colognola ai Colli|native_name=|image=Colognola_vigne.jpg|image_size=|caption=Mga bino sa Colognola|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|26|N|11|12|E|type:city(7,481)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Monte con Villa (''comune'' seat), San Zeno, Pieve, Stra e San Vittore|mayor_party=[[prefectural commissioner]] from 19-01-2026|mayor=Gabriella Mucci|area_footnotes=|area_total_km2=20.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Colognolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=San Blas|day=Pebrero 3|postal_code=37030|area_code=045|website={{official website|http://www.triveneto.it/colognola/}}|footnotes=}}Ang '''Colognola ai Colli''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Verona]]. Ang Colognola ai Colli ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Caldiero]], [[Cazzano di Tramigna]], [[Illasi]], [[Lavagno]], at [[Soave]]. == Mga pangunahing tanawin == * Simbahan ng Santa Maria della Pieve (ika-12 siglo). Ito ay orihinal na isang templo na inialay sa diyos ng mga Romano na si [[Merkuryo (mitolohiya)|Mercuryo]]. == Mga pangunahing produkto == * Mga alak: Valpolicella DOC, Amarone DOC at Recioto Soave DOC * "Bisi" (Mga Gisantes): ang produktong ito ang nagpapasikat sa Colognola ai Colli sa buong lalawigan ng Verona. Bawat taon sa Mayo, mayroong isang pagdiriwang na nakatuon sa mga gisantes ng Colognola: "La Sagra dei Bisi". Ang pangkaraniwang ulam ay tinatawag na 'Risi e bisi', risotto na may mga gisantes. == Kinakapatid na lungsod == * {{Flagicon|Romania}}[[Răcăciuni]] ([[Rumanya]]) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunecolognola.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] odtgmy66b4dh6kph9ctq4np2199rbec 2236304 2236295 2026-10-23T02:13:40Z Ryomaandres 8044 2236304 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Colognola ai Colli|official_name=Comune di Colognola ai Colli|native_name=|image=Colognola panorama2021.jpg|image_size=|caption=Tanawin|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|26|N|11|12|E|type:city(7,481)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Monte con Villa (''comune'' seat), San Zeno, Pieve, Stra e San Vittore|mayor_party=[[prefectural commissioner]] from 19-01-2026|mayor=Gabriella Mucci|area_footnotes=|area_total_km2=20.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Colognolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=San Blas|day=Pebrero 3|postal_code=37030|area_code=045|website={{official website|http://www.triveneto.it/colognola/}}|footnotes=}}Ang '''Colognola ai Colli''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} silangan ng [[Verona]]. Ang Colognola ai Colli ay hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Belfiore]], [[Caldiero]], [[Cazzano di Tramigna]], [[Illasi]], [[Lavagno]], at [[Soave]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad ng Colognola ai Colli ay matatagpuan 18 kilometro sa silangan ng Verona. Ito ay nasa kalsada patungong [[San Bonifacio, Verona|San Bonifacio]], ang SS11 "Padana Superiore," at nasa pasukan ng [[Lambak Illasi]]. Ang minimum na altitudd ng munisipalidad ay 23 metro, sa lugar na nasa hangganan ng [[Caldiero]], habang ang maximum na altitude ay umaabot sa 226 metro, malapit sa kabesera ng munisipalidad (Monte). Ang teritoryo ng Colognola ai Colli ay maaaring hatiin sa apat na sonang omoheno: ang lambak ng Progno d'Illasi, ang maburol na lugar, ang lambak ng Tramigna, at ang Bassa. == Mga pangunahing tanawin == * Simbahan ng Santa Maria della Pieve (ika-12 siglo). Ito ay orihinal na isang templo na inialay sa diyos ng mga Romano na si [[Merkuryo (mitolohiya)|Mercuryo]]. == Mga pangunahing produkto == * Mga alak: Valpolicella DOC, Amarone DOC at Recioto Soave DOC * "Bisi" (Mga Gisantes): ang produktong ito ang nagpapasikat sa Colognola ai Colli sa buong lalawigan ng Verona. Bawat taon sa Mayo, mayroong isang pagdiriwang na nakatuon sa mga gisantes ng Colognola: "La Sagra dei Bisi". Ang pangkaraniwang ulam ay tinatawag na 'Risi e bisi', risotto na may mga gisantes. == Kinakapatid na lungsod == * {{Flagicon|Romania}}[[Răcăciuni]] ([[Rumanya]]) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunecolognola.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0paudlmfkg6k6urqfd9ngx2ynpd6uk2 0 125822 2236296 1852127 2026-10-23T02:02:53Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375115072|Concamarise]]" 2236296 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Concamarise|official_name=Comune di Concamarise|native_name=|image=Santi Lorenzo e Stefano (Concamarise) 02.JPG|image_size=|caption=Simbahan ng Santi Lorenzo e Stefano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|12|N|11|8|E|type:city(1,044)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Capitello|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.9|population_footnotes=|population_demonym=Concamarisini|elevation_footnotes=|elevation_m=20|saint=|day=|postal_code=37050|area_code=0442|website=|footnotes=}}Ang '''Concamarise''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,044 at may lawak na {{Convert|7.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Concamarise ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Capitello. Ang Concamarise ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Bovolone]], [[Cerea]], [[Salizzole]], at [[Sanguinetto]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|955|1881|980|1901|1041|1911|1068|1921|1194|1931|1118|1936|1216|1951|1295|1961|1252|1971|1092|1981|1098|1991|1078|2001|1064|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s3hgfonmkph5zt51wow6vc6jrk9knyt 2236306 2236296 2026-10-23T02:18:04Z Ryomaandres 8044 2236306 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Concamarise|official_name=Comune di Concamarise|native_name=|image=Santi Lorenzo e Stefano (Concamarise) 02.JPG|image_size=|caption=Simbahan ng Santi Lorenzo e Stefano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|12|N|11|8|E|type:city(1,044)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Capitello|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.9|population_footnotes=|population_demonym=Concamarisini|elevation_footnotes=|elevation_m=20|saint=|day=|postal_code=37050|area_code=0442|website=|footnotes=}}Ang '''Concamarise''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,044 at may lawak na {{Convert|7.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Concamarise ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Capitello. Ang Concamarise ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Bovolone]], [[Cerea]], [[Salizzole]], at [[Sanguinetto]]. == Kasayayan == Ang bayan ng Concamarise ay nabanggit na sa mga dokumento ng Vaticano para sa lokasyon ng San Giovanni, isang mahalagang kumbento. Ipinahayag ng bayan ang sarili bilang isang malayang komyun noong 1225, ngunit mabilis na nawala ang awtonomiya nito, na nagpalitan ng mga piyudal na panginoon nang ilang beses: una, ito ay naging isang peyudo ng mga pamilyang De Palatio at Sanbonifacio. Noong 1405, ang peyudo ay naipasa sa pamilyang Verità, kalaunan sa pamilya [[Malaspina]], at sa huli sa pamilyang Montanari. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ito ay panandaliang pag-aari ng munisipalidad ng [[Sanguinetto]], at pagkatapos nito ay muli itong naging isang malayang munisipalidad. == Ekonomiya == Ang bayan, na ilang taon nang nakakaranas ng pagwawalang-kilos ng populasyon, ay kasalukuyang tumutugon sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga bagong pabahay at pagbubukas ng ilang maliliit na tindahan at mga grocery store. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|955|1881|980|1901|1041|1911|1068|1921|1194|1931|1118|1936|1216|1951|1295|1961|1252|1971|1092|1981|1098|1991|1078|2001|1064|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 66awhxezgmumtvy4se4t6y38uy1hhe2 2236307 2236306 2026-10-23T02:18:16Z Ryomaandres 8044 /* Ekonomiya */ 2236307 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Concamarise|official_name=Comune di Concamarise|native_name=|image=Santi Lorenzo e Stefano (Concamarise) 02.JPG|image_size=|caption=Simbahan ng Santi Lorenzo e Stefano|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|12|N|11|8|E|type:city(1,044)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Capitello|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.9|population_footnotes=|population_demonym=Concamarisini|elevation_footnotes=|elevation_m=20|saint=|day=|postal_code=37050|area_code=0442|website=|footnotes=}}Ang '''Concamarise''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,044 at may lawak na {{Convert|7.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Concamarise ay naglalaman ng ''[[frazione]]'' (subdibisyon) ng Capitello. Ang Concamarise ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Bovolone]], [[Cerea]], [[Salizzole]], at [[Sanguinetto]]. == Kasayayan == Ang bayan ng Concamarise ay nabanggit na sa mga dokumento ng Vaticano para sa lokasyon ng San Giovanni, isang mahalagang kumbento. Ipinahayag ng bayan ang sarili bilang isang malayang komyun noong 1225, ngunit mabilis na nawala ang awtonomiya nito, na nagpalitan ng mga piyudal na panginoon nang ilang beses: una, ito ay naging isang peyudo ng mga pamilyang De Palatio at Sanbonifacio. Noong 1405, ang peyudo ay naipasa sa pamilyang Verità, kalaunan sa pamilya [[Malaspina]], at sa huli sa pamilyang Montanari. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ito ay panandaliang pag-aari ng munisipalidad ng [[Sanguinetto]], at pagkatapos nito ay muli itong naging isang malayang munisipalidad. == Ekonomiya == Ang bayan, na ilang taon nang nakakaranas ng pagwawalang-kilos ng populasyon, ay kasalukuyang tumutugon sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga bagong pabahay at pagbubukas ng ilang maliliit na tindahan at mga pamilhang grocery. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|955|1881|980|1901|1041|1911|1068|1921|1194|1931|1118|1936|1216|1951|1295|1961|1252|1971|1092|1981|1098|1991|1078|2001|1064|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4z1omesccnvhfoue44zo5179ycqumss 0 125823 2236298 1852105 2026-10-23T02:04:16Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375116507|Costermano sul Garda]]" 2236298 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Costermano sul Garda|official_name=Comune di Costermano sul Garda|native_name=|image=Costermano - Scorcio 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Costermano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|35|N|10|44|E|type:city(3,318)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Albarè, Castion Veronese, Marciaga, Pizzon, San Verolo|mayor_party=|mayor=Stefano Passarini|area_footnotes=|area_total_km2=16.74|population_footnotes=|population_demonym=Costermanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=237|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comunecostermano.it/}}|footnotes=}}Ang '''Costermano sul Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang Costermano sul Garda ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Bardolino]], [[Caprino Veronese]], [[Garda (VR)|Garda]], [[Rivoli Veronese]], [[San Zeno di Montagna]], at [[Torri del Benaco]]. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Oberndorf am Lech]], Alemanya, mula noong 1989 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunecostermano.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4aybk1zj7p6sth4b6mehbj97amniubz 2236309 2236298 2026-10-23T02:23:56Z Ryomaandres 8044 2236309 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Costermano sul Garda|official_name=Comune di Costermano sul Garda|native_name=|image=Costermano - Scorcio 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Costermano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|35|N|10|44|E|type:city(3,318)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Albarè, Castion Veronese, Marciaga, Pizzon, San Verolo|mayor_party=|mayor=Stefano Passarini|area_footnotes=|area_total_km2=16.74|population_footnotes=|population_demonym=Costermanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=237|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comunecostermano.it/}}|footnotes=}}Ang '''Costermano sul Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang Costermano sul Garda ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Bardolino]], [[Caprino Veronese]], [[Garda (VR)|Garda]], [[Rivoli Veronese]], [[San Zeno di Montagna]], at [[Torri del Benaco]]. == Kasaysayan == Ang mga unang pamayanan na may ilang ebidensiyang natitira sa lugar ng Costermano sul Garda ay nagmula pa noong [[Panahon ng Bronse|Panahon ng]] [[Panahon ng Bronse|Bronse]] (1800–1000 BK) at pinatutunayan ng mga bagay na seramiko na natagpuan sa lugar ng Maoni: mga piraso ng bato na may mga hawakan na hugis-gasuklay at mga plorera na bikoniko. Malamang na ito ay isang simpleng sentro ng agrikultura at pastoral na binubuo lamang ng ilang kubo, na matatagpuan sa isang morenang estribasyon na tinatanaw ang Valle dei Mulini. Mula sa [[Panahon ng Bakal]], mayroon tayong ilang ebidensiya ng presensiya ng tao sa anyo ng mga ukit sa bato sa Sengie di Marciaga, na naglalarawan ng mga mandirigma na may mga espada at mangangabayo. Ang mga natuklasan mula sa [[panahong Romano]] ay natuklasan noong 1897 at sa simula ng ika-20 siglo sa Valdoneghe, sa mga lokalidad ng Castello at Campo della Morte, at sa Ca' Nova di Albarè (mga libingan na may mga gamit sa libingan, isang takip ng sarkopago, at isang maliit na tansong diyos). == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Oberndorf am Lech]], Alemanya, mula noong 1989 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunecostermano.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mbqk1z0hxuojv50t6lvjge6iy80gkd8 2236313 2236309 2026-10-23T02:28:45Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Costermano]] sa [[Costermano sul Garda]] 2236309 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Costermano sul Garda|official_name=Comune di Costermano sul Garda|native_name=|image=Costermano - Scorcio 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Costermano-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|35|N|10|44|E|type:city(3,318)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Albarè, Castion Veronese, Marciaga, Pizzon, San Verolo|mayor_party=|mayor=Stefano Passarini|area_footnotes=|area_total_km2=16.74|population_footnotes=|population_demonym=Costermanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=237|saint=|day=|postal_code=37010|area_code=045|website={{official website|http://www.comunecostermano.it/}}|footnotes=}}Ang '''Costermano sul Garda''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|25|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Ang Costermano sul Garda ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Affi]], [[Bardolino]], [[Caprino Veronese]], [[Garda (VR)|Garda]], [[Rivoli Veronese]], [[San Zeno di Montagna]], at [[Torri del Benaco]]. == Kasaysayan == Ang mga unang pamayanan na may ilang ebidensiyang natitira sa lugar ng Costermano sul Garda ay nagmula pa noong [[Panahon ng Bronse|Panahon ng]] [[Panahon ng Bronse|Bronse]] (1800–1000 BK) at pinatutunayan ng mga bagay na seramiko na natagpuan sa lugar ng Maoni: mga piraso ng bato na may mga hawakan na hugis-gasuklay at mga plorera na bikoniko. Malamang na ito ay isang simpleng sentro ng agrikultura at pastoral na binubuo lamang ng ilang kubo, na matatagpuan sa isang morenang estribasyon na tinatanaw ang Valle dei Mulini. Mula sa [[Panahon ng Bakal]], mayroon tayong ilang ebidensiya ng presensiya ng tao sa anyo ng mga ukit sa bato sa Sengie di Marciaga, na naglalarawan ng mga mandirigma na may mga espada at mangangabayo. Ang mga natuklasan mula sa [[panahong Romano]] ay natuklasan noong 1897 at sa simula ng ika-20 siglo sa Valdoneghe, sa mga lokalidad ng Castello at Campo della Morte, at sa Ca' Nova di Albarè (mga libingan na may mga gamit sa libingan, isang takip ng sarkopago, at isang maliit na tansong diyos). == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|GER}} [[Oberndorf am Lech]], Alemanya, mula noong 1989 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunecostermano.it/ Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mbqk1z0hxuojv50t6lvjge6iy80gkd8 0 125824 2236300 1852359 2026-10-23T02:05:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375120249|Ferrara di Monte Baldo]]" 2236300 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ferrara di Monte Baldo|official_name=Comune di Ferrara di Monte Baldo|native_name=|image=Ferrara di Monte Baldo - Scorcio 03.jpg|image_size=|caption=|image_shield=FerraradiMonteBaldo-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|10|51|E|type:city(216)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Novezza, Novezzina|mayor_party=|mayor=Paolo Rossi|area_footnotes=|area_total_km2=26.89|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Ferraresi|elevation_footnotes=|elevation_m=856|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://comune.ferraradimontebaldo.vr.it}}|footnotes=}}Ang '''Ferrara di Monte Baldo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan sa Valle dell'Orsa, mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Matatagpuan malapit ang [[Monte Baldo]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://comune.ferraradimontebaldo.vr.it Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pitacoa1cezqfamq39pzbyi09tb87al 2236311 2236300 2026-10-23T02:27:54Z Ryomaandres 8044 2236311 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ferrara di Monte Baldo|official_name=Comune di Ferrara di Monte Baldo|native_name=|image=Ferrara di Monte Baldo - Scorcio 03.jpg|image_size=|caption=|image_shield=FerraradiMonteBaldo-Stemma.gif|shield_alt=|shield_size=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|41|N|10|51|E|type:city(216)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Novezza, Novezzina|mayor_party=|mayor=Paolo Rossi|area_footnotes=|area_total_km2=26.89|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Ferraresi|elevation_footnotes=|elevation_m=856|saint=|day=|postal_code=37020|area_code=045|website={{official website|http://comune.ferraradimontebaldo.vr.it}}|footnotes=}}Ang '''Ferrara di Monte Baldo''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan sa Valle dell'Orsa, mga {{Convert|120|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|30|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Matatagpuan malapit ang [[Monte Baldo]]. == Kasaysayan == Ang pinakatinatanggap na teorya ay ang pangalang Ferrara ay nagmula sa mga deposito ng mineral na bakal na pinagsamantalahan ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]] sa lambak. Gayunpaman, ang [[toponimo]] na Ferrara ay pangunahing matatagpuan sa mga kapatagan, kung saan ang kawalan ng mga bundok ay pumipigil sa pagmimina, at samakatuwid ay maaaring magmula sa isang terminong nauugnay sa tubig at mga kanal na gawa ng tao sa mahalumigmig, latian, o malubog na kapaligiran. Ang mga nayon, na ang unlapi ng pangalang nove ay nagmula sa "campi nuovi," na nangangahulugang mga bukid na kamakailan lamang nalinis ng mga kahoy na pang-kahoy at mga ugat, kaya ginagawa itong maaararo at angkop para sa pagtatanim, ay higit na susuporta sa etimolohiyang ito. Maaari ring ibunyag ng mga toponimo ang iba pang mahahalagang impormasyon: kabilang sa mga nasa Ferrara di Monte Baldo, namumukod-tangi ang castelcucco, na nagpapahiwatig ng isang kastilyo na nakapatong sa isang "cucco," o bilugan na burol. Ang iba pang mga toponimo, halimbawa ang kastilyo at maliliit na kastilyo, ay maaaring magmungkahi ng pagkakaroon ng mga [[portipikasyon]] noong panahong [[medyebal]].<ref>{{Cita libro |autore=Olivieri D. |titolo=Toponomastica veneta |annooriginale=1961}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://comune.ferraradimontebaldo.vr.it Opisyal na website] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 74gy9f0ncob16zzxice9nhprm0iyhuq 0 129693 2236276 2150710 2026-10-22T18:26:36Z Jake Mendoza 97820 2236276 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Jam 88.3 | callsign = DWJM | logo = Jam883.png | logo_caption = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Kalakhang Maynila]] at mga karatig na lugar | rds = JAM88.3 | branding = Jam 88.3 | airdate = {{start date|1986|07|26}} | frequency = 88.3 MHz | format = [[:en:Modern rock|Modern rock]] | language = [[English language|English]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 25,000 watts | erp = 62,500 watts | callsign_meaning = '''J'''a'''M''' | former_callsigns = DWFR-FM (1986–1988)<br>DWCT-FM (1988–2003) | owner = Raven Broadcasting Corporation | affiliations = [[Tiger 22 Media Corporation]] | webcast = [https://www.twitch.tv/jam883werockradio Twitch] | website = | coordinates = }} Ang '''DWJM''' (88.3 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Jam 88.3''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahala ng Raven Broadcasting Corporation. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 906-A Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance St., [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Palos Verdes Executive Village, Sumulong Highway, Brgy. Sta. Cruz, [[Antipolo]].<ref name="gma">{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/531229/lifestyle/twelve-years-of-relevant-radio|title=Jam 88.3 and the New Music Alternative: Twelve years of relevant radio|last=Caña|first=Paul John|date=August 1, 2015|website=[[GMA Network, Inc.#GMA News Online|GMA News Online]]|access-date=September 26, 2015}}</ref> ==History== ===1988-2003: Citylite=== Itinatag ang himpilang ito noong Hulyo 26, 1986 bilang '''Citylite 88.3''' sa ilalim ng call letters DWFR.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=V5AOAQAAMAAJ|last=Quirino|first=Richie|title=The Billboard Book of One-hit Wonders|pages=47|date=2008|publisher=Anvil|isbn=9789712720673|access-date=December 23, 2018|via=Google Books}}</ref> Nung una, meron itong soft adult contemporary na format na nagpatugtog ng isang kantang smooth jazz kada oras. Makalipas ng ilang buwan, dumalas ang pagtugtog ng smooth jazz. Noong Oktubre 1988, nagpalit ito ng call letters sa DWCT at naging smooth AC ang format nito, na nagpatugtog ng smooth jazz at R&B. Kabilang sa mga personalidad ng Citylite ay sina Pancho Alvarez, Pinky Aseron, Mike Taylor (Adam Kite), Ramon Cruz (Joey Pizza) at J. Zorrilla (Jlatin), pati sina Eya Perdigon at Wickette bilang tagapagbalita.<ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=JaMxAAAAIBAJ&sjid=2QoEAAAAIBAJ&pg=4273%2C2842715|title=Fresh Concepts in FM Radio|pages=22|date=October 17, 1994|newspaper=[[Manila Standard]]|publisher=Philippine Manila Standard Publishing|accessdate=October 26, 2022|via=Google News}}</ref> Noong Oktubre 1996, inilunsad ng Citylite ang sariling live streaming sa website nito. Nung panahong yan, Naging kaanib din ito ng CNN at Asia Business News sa radyo. Noong 1998, binili ng pamilya Vera ang Raven Broadcasting Corporation mula sa grupong pinamuno ni Francisco Ravina, kasama ang mga bokal na sina Gerry Geronimo (host ng Ating Alamin), Steve Salonga, Alex Limjuco, Kit Ravina, Francis Lumen, Bong Sierra at Mike Pedero, na nagsilbing program director ng himpilang nung unang panahon.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NYEiAQAAMAAJ|last1=Wilson|first1=James Ross|last2=Wilson|first2=Stan Le Roy|title=Mass Media/mass Culture: An Introduction|pages=225|date=1998|publisher=McGraw Hill|isbn=9780070708280|access-date=December 23, 2018|via=Google Books}}</ref> Samantala, lumipat si Francis Lumen sa NBC, na kakabili ng [[MediaQuest Holdings|MediaQuest]], bilang program director ng mga himpilan nito sa FM. Noong Marso 2001, naging '''Smooth Jazz Citylite 88.3''' ito. Noong Hunyo 30, 2003, namaalam ang Citylite sa ere, na ang Eumir Deodato's "Love Island" bilang huling kantang pinatugtog nito.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2011/11/05/744402/henry-katindig-jazz-legend-comes-full-circle Henry Katindig: The jazz legend comes full circle]</ref> ===2003–present: Jam=== Noong Hulyo 1, 2003, muling inilunsad ang himpilang ito bilang '''Jam 88.3''' na may soft rock na format. Nagpalit din ito ng call letters sa DWJM. Si Ronaldo Sulit ("Joe D'Mango") ang nagsilbing tagapamahala ng Jam at ang [[DWAV|Wave 89.1]] hanggang 2007, noong pinalitan siya ni Eric Perpetua.<ref name="gma"/> Noong 2005, naging modern adult contemporary ang format nito. [[File:Jam 88.3 logo 2012.png|thumb|left|200px|Logo from 2014 to 2023]] Noong 2011, naging modern rock ang format nito. Noong Setyembre 11, 2012, muli ito inilunsad, kasabay ang paglunsad ng mga bago nitong programa, kagaya ng ''WRXP: Weekend Rock XPerience'' at ''Fresh Filter'', kung saan tampok ang mga lokal at nagsasariling banda at artista.<ref name="jam-ff1">{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/490290/lifestyle/man-on-the-side-the-best-of-pinoy-indie-on-vinyl|title=The best of Pinoy indie on vinyl|last=Caña|first=Paul John|date=May 20, 2015|website=[[GMA News|GMA News Online]]|access-date=September 26, 2015}}</ref><ref name="jam-ff2">{{cite web|url=http://www.mb.com.ph/audio-junkie-spin-the-black-circle/ |title=Audio Junkie: Spin the black circle |last=Liwanag |first=Punch |date=June 15, 2015 |website=[[Manila Bulletin]] |access-date=September 26, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927052511/http://www.mb.com.ph/audio-junkie-spin-the-black-circle/ |archive-date=September 27, 2015 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.radiorepublic.ph/interview-russ-davis-on-fresh-filter-and-independent-music/ | title=INTERVIEW: RUSS DAVIS ON FRESH FILTER AND INDEPENDENT MUSIC | publisher=Radio Republic | date=January 28, 2014 | access-date=January 9, 2017}}</ref> The program ended in March 2017 and was replaced by ''Locals Only'', a program similar to ''Fresh Filter''. Noong Oktubre 3, 2022, muli ito inilunsad na may bansag na "We Rock Radio", kasabay ang paglunsad ng mga bago nitong programa. Pinalawig ang playlist nito sa pagtugtog ng mga kanta mula dekada 90 hanggang sa kasalukuyan. ==Mga Parangal== *17th KBP Golden Dove Award for BEST FM RADIO STATION (2008) *16th KBP Golden Dove Award for Best Magazine Program Host (Patti, 2007) *16th KBP Golden Dove Award for Best Radio Documentary Program (Audiofiles, 2007) *KBP Golden Dove Award for Outstanding Station Produced Radio Commercial (Team Asia Seminar, 2004) *KBP Golden Dove Award for Outstanding Station Promotion Material - Radio (Info Jam, 2004) *7th Philippine Web Awards (2004) Best Web Site Media & Entertainment JAM 88.3 your kind of mix www.jam883.fm *8th Philippine Web Awards (2005) Best Web Site Entertainment Jam 88.3- Your Kind of Mix www.jam883.fm ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] omy00hglvay9ufthpnmhjsoqdvwys9g 10 139784 2236241 706878 2026-10-22T14:36:32Z Ryomaandres 8044 2236241 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 22]]''' [[Talaksan:Aguascalientes Plaza Patria.jpg|right|100px|Aguascalientes]] *[[1575]] — Pagkakatatag ng '''[[Lungsod ng Aguascalientes| Aguascalientes]]'''. Mga huling araw: [[Oktubre 21]] — [[Oktubre 20]] — [[Oktubre 19]] 7oqug4ytcnm6lf61th6zo673vavl3nf 10 140262 2236242 1388847 2026-10-22T14:37:54Z Ryomaandres 8044 2236242 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 31]]''' [[Talaksan:Map of USA NV.svg|right|100px|Nebada]] * 1864 — Ang '''[[Nevada]]''' ay naging ika-36 na [[Estado ng Estados Unidos]]. * 1956 — Sinimulan na nang [[Nagkakaisang Kaharian]] at [[Pransiya]] ang pambobomba sa [[Ehipto]] upang puwersahin na buksan ang [[Agusan ng Suez]]. * 1984 — Pinatay ng dalawang sekyu ang [[Punong Ministro]] ng [[India]], si '''[[Indira Gandhi]]''', na nakapagpasimula ng gulo sa [[New Delhi]] at humigit kumulang 10,000 Sikh ang namatay. * 1998 — Inanunsiyo ng [[Iraq]] na hindi na siya makikikoopera sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] tungkol sa pagtingin sa mga sandatang militar. Mga huling araw: [[Oktubre 29]] — [[Oktubre 28]] — [[Oktubre 27]] fvucaac38jbaghvg21sclr14cf16k4u 2236243 2236242 2026-10-22T14:38:06Z Ryomaandres 8044 2236243 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 31]]''' [[Talaksan:Map of USA NV.svg|right|100px|Nebada]] * 1864 — Ang '''[[Nevada]]''' ay naging ika-36 na [[Estado ng Estados Unidos]]. * 1956 — Sinimulan na nang [[Nagkakaisang Kaharian]] at [[Pransiya]] ang pambobomba sa [[Ehipto]] upang puwersahin na buksan ang [[Agusan ng Suez]]. * 1984 — Pinatay ng dalawang sekyu ang [[Punong Ministro]] ng [[India]], si '''[[Indira Gandhi]]''', na nakapagpasimula ng gulo sa [[New Delhi]] at humigit kumulang 10,000 Sikh ang namatay. * 1998 — Inanunsiyo ng [[Iraq]] na hindi na siya makikikoopera sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] hinggil sa pagtingin sa mga sandatang militar. Mga huling araw: [[Oktubre 29]] — [[Oktubre 28]] — [[Oktubre 27]] iqtu9xkyzv03vlv1ocmjytofqdf37yz 0 143426 2236370 2235815 2026-10-23T09:43:18Z ~2026-56668-93 167910 Kinansela ang pagbabagong 2235815 ni [[Special:Contributions/NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|Usapan]]) 2236370 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Yukari Tamura | image = | alt = | caption = | native_name = 田村 ゆかり | native_name_lang = ja | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1976|02|27}} | birth_place = [[Fukuoka]], [[Fukuoka Prefecture]], Japan | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --> | death_place = | other_names = | occupation = Voice Actress, [[mang-aawit]] | years_active = 1997–kasalukuyan | agent = Amuleto | website = {{URL|tamurayukari.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = [[J-pop]], anison | instrument = [[Singing|Vocals]] | label = {{plainlist| * PolyGram Japan (1997-2001) * Konami (2001-2007) * King (2007-2017) * Cana aria / Teichiku (2017-present) }} | associated_acts = Yui Horie, Yamato Nadeshiko, Move }} }} Si ''' Yukari Tamura ''' ay isang mang-aawit mula sa bansang [[Hapon]]. Pinanganak siya noong ika-27&nbsp;ng Pebrero, 1976, sa siyudad ng [[Fukuoka]] sa [[Fukuoka Prefecture]]. == Pilmograpiya == === TV Anime === * ''Crayon Shin-chan'' – Iba't ibang tauhan * ''Tenchi in Tokyo'' – Yoshinaga (1997) * ''Battle Athletes'' – Batang Ayla, iba pa (1997, Kasama ang ''Victory'') * ''Trigun'' – Helen (1998, Ep. 9) * ''Sentimental Journey'' – Micah (1998) * ''[[Case Closed]]'' – Mina Aoshima (1998, Ep. 121) * ''Angel Links'' – Yayoi, iba pa (1999) * ''Orphen: The Revenge'' – Waitress (1999, Ep. 11) * ''Dai-Guard'' – Fuuka Tanigawa (1999) * ''The Big O'' – Babae, Forensics (1999–2000) * ''Seraphim Call'' – Miki (1999, Ep. 7) * ''Boogiepop Phantom'' – Kyoko Kinoshita (2000) * ''Mon Colle Knights'' – Elf (2000) * ''The King of Braves GaoGaiGar Final'' – Anryu, Kouryu, Tenryujin (2000, OVA; Kasama ang ''Grand Glorious Gathering'' noong 2005) * ''Super Milk Chan'' – Hirosue (2000) * ''Miami Guns'' – Lu Amano (2000) * ''Platinumhugen Ordian'' – Mei Li (2000) * ''Brigadoon: Marin & Melan'' – Kasama (2000) * ''Hajime no Ippo'' – Aikawa (2000) * ''Shin Megami Tensei: Devil Children'' – Nekomata (2000) * ''Invincible King Tri-Zenon'' – Kurama Kyou, Riku Munakata (2000) * ''Dotto Koni-chan'' – Moro (2000) * ''Labyrinth of Flames'' – Kasumi (2000) * ''Prétear'' – Yayoi Takato (2001) * ''The SoulTaker'' – Asuka Sakurai (2001) * ''Zaion: I Wish You Were Here'' – Ai (2001) * ''s-CRY-ed'' – Kanami Yuta (2001) * ''Full Metal Panic!'' – AI (Kurtz machine) (2002) * ''Please Teacher!'' – Ichigo Morino (2002) * ''Kanon'' – Mai Kawasumi (2002) * ''[[Galaxy Angel]] series'' – [[Ranpha Franboise]] (2002–2006) * ''Pita-Ten'' – Misha (2002) * ''Jing: King of Bandits'' – Rose (2002) * ''G-On Riders'' – Zero (2002) * ''[[Naruto]]'' – Tenten (2002–2007) * ''Nurse Witch Komugi'' – Asuka Sakurai (2002–2004, OVA) * ''Interlude'' – Maiko Tamaki (2003, OVA) * ''Da Capo series'' – Sakura Yoshino (2003–2008, Kasama ang Second Season, II, at II: Second Season) * ''Please Twins!'' – Ichigo Morino (2003) * ''Godannar series'' – Ellis Valentine (2003–2004) * ''R.O.D the TV'' – Haruhi Nishizono, Natsume Nishizono (2003) * ''Midori Days'' – Shiori Tsukishima (2004) * ''The Melody of Oblivion'' – Koko Ninna-Nanna (2004) * ''Le Portrait de Petit Cossette'' – Kaori Nishimoto (2004) * ''DearS'' – Nia (2004) * ''Magical Girl Lyrical Nanoha series'' – Nanoha Takamachi (2004–2007, Kasama ang A's at StrikerS) * ''My-HiME'' – Midori Sugiura (2004) * ''Kujibiki Unbalance'' – Komaki Asagiri (2004) * ''Final Approach'' – Miki Moriya (2004–2005) * ''Uta Kata'' – Michiru Munakata (2004) * ''Jinki: Extend'' – Rui Kousaka (2005) * ''Air'' – Michiru (2005) * ''Otogi-Jūshi Akazukin'' – Akazukin (2005–2006, OVA at TV series) * ''Best Student Council'' – Rino Randō (2005) * ''Trinity Blood'' – Wendy (2005) * ''Full Metal Panic!: The Second Raid'' – AI ni Kurtz (2005) * ''Shakugan no Shana'' – Tiriel (2005–2007) * ''My-Otome'' – Midori Sugiura (2005) * ''SoltyRei'' – Celica Yayoi (2005) * ''Itsudatte My Santa!'' – MaiMai (2005, OVA) * ''Kashimashi: Girl Meets Girl'' – Tomari Kurusu, Mari (2006) * ''Gintama'' – Saki Hanano (2006) * ''[[Ouran High School Host Club]]'' – Éclair Tonnerre (2006) * ''Higurashi When They Cry series'' – Rika Furude (2006–2021, Kasama ang Kai, Rei, at iba pa) * ''Tokimeki Memorial Only Love'' – Yukari Higashino (2006) * ''Kanon'' – Mai Kawasumi (2006, Remake) * ''Naruto: Shippuden'' – Tenten (2007–2017) * ''Heroic Age'' – Tail Ol Nahilm (2007) * ''Idolmaster: Xenoglossia'' – Iori Minase (2007) * ''Sugar Bunnies series'' – Momousa, Hanausa, Charlotte (2007, Kasama ang Chocolat at Fleur) * ''Mushi-Uta'' – Azusa Horizaki, Minmin (2007) * ''Moetan'' – Ink Nijihara, Pastel Ink (2007) * ''My-Otome Zwei'' – Midori Sugiura (2007, OVA) * ''Sketchbook: full color'S'' – Nagisa Kurihara (2007) * ''Myself ; Yourself'' – Shuri Wakatsuki (2007) * ''Clannad series'' – Mei Sunohara (2007–2009, Kasama ang After Story) * ''Nabari no Ou'' – Shinraban-sho (2008) * ''Monochrome Factor'' – Lulu (2008) * ''Kaitō Tenshi Twin Angel'' – Haruka Minazuki / Red Angel (2008–2015, OVA at Twinkle Paradise) * ''[[Black Butler]] series'' – Elizabeth Midford (2008–2010, Kasama ang II) * ''The Girl Who Leapt Through Space'' – Kazane Shishido (2009) * ''Samurai Harem: Asu no Yoichi'' – Chihaya Ikaruga (2009) * ''Kurokami: The Animation'' – Excel (2009) * ''Hayate the Combat Butler!!'' – Maya (2009) * ''Gokujō!! Mecha Mote Iinchō'' – Momozato Marin (2009–2010) * ''Umineko When They Cry'' – Bernkastel (2009) * ''[[Kämpfer]]'' – Black Seppuku Rabbit (2009) * ''A Certain Scientific Railgun'' – Miho Jufuku (2009) * ''The Book of Bantorra'' – Ireia = Kitty (kabataan) (2009) * ''The Qwaser of Stigmata'' – Eva-R (2010) * ''Katanagatari'' – Togame (2010) * ''[[B Gata H Kei]]'' – Yamada (2010) * ''Mayoi Neko Overrun!'' – Kaho Chikumaen (2010) * ''[[Stitch!]]'' – Twin (2010) * ''[[Ore no Imōto ga Konna ni Kawaii Wake ga Nai|Oreimo]] series'' – Kanako Kurusu, Kirara Hoshino, Meruru (2010–2013) * ''Tantei Opera Milky Holmes series'' – Saku Tōyama (2010–2013) * ''[[Infinite Stratos]] series'' – Tabane Shinonono (2011–2013) * ''[[Steins;Gate]]'' – Suzuha Amane (2011) * ''C3'' – Fear Kubrick (2011) * ''Ben-To'' – Kyou Sawagi (2011) * ''Waiting in the Summer'' – Remon Yamano (2012) * ''Rock Lee & His Ninja Pals'' – Tenten (2012) * ''The "Hentai" Prince and the Stony Cat.'' – Tsukushi Tsutsukakushi (2013) * ''No Game No Life'' – Jibril (2014) * ''Akame ga Kill!'' – Mine (2014) * ''Re:Zero -Starting Life in Another World-'' – Priscilla Barielle (2016–2024) === Pelikula ng Anime === * ''Oh! My Goddess: The Movie'' – Miss Keller (2000) * ''InuYasha: Affections Touching Across Time'' – Kaede (kabataan) (2001) * ''Galaxy Angel Rune'' – Ranpha Franboise (2002) * ''Naruto the Movie: Ninja Clash in the Land of Snow'' – Tenten (2004) * ''Naruto the Movie: Legend of the Stone of Gelel'' – Tenten (2005) * ''Magical Girl Lyrical Nanoha The Movie 1st'' – Nanoha Takamachi (2010) * ''[[The Disappearance of Haruhi Suzumiya]]'' – Emiri Kimidori (2010) * ''Magical Girl Lyrical Nanoha The Movie 2nd A's'' – Nanoha Takamachi (2012) * ''Steins;Gate the Movie: Loading Area of Déjà Vu'' – Suzuha Amane (2013) * ''Bodacious Space Pirates: Abyss of Hyperspace'' – Gruier Serenity (2014) * ''Naruto the Movie: The Last'' – Tenten (2014) * ''Boruto: Naruto the Movie'' – Tenten (2015) * ''Magical Girl Lyrical Nanoha Reflection'' – Nanoha Takamachi (2017) * ''No Game No Life: Zero'' – Jibril (2017) * ''Black Butler: Book of the Atlantic'' – Elizabeth Midford (2017) * ''Magical Girl Lyrical Nanoha Detonation'' – Nanoha Takamachi (2018) * ''Kiniro Mosaic: Thank You!!'' – Isami Omiya (2021) * ''Mobile Suit Gundam SEED Freedom'' – Aura Maha Khyber (2024) === Palit Boses === * ''Clannad'' – Mei Sunohara * ''Gakuen Alice'' – Pikachu (Ep. 20) * ''Higurashi When They Cry'' – Rika Furude * ''Kanon'' – Mai Kawasumi * ''Magical Girl Lyrical Nanoha'' – Nanoha Takamachi * ''Naruto / Naruto: Shippuden'' – Tenten * ''Ouran High School Host Club'' – Éclair Tonnerre * ''Sgt. Frog'' – Chiroro * ''The Melancholy of Haruhi Suzumiya'' – Emiri Kimidori === Tokusatsu === * ''Gekisou Sentai Carranger'' – Signalman (boses sa pambatang linya / pagsasanay) (1996) * ''Kamen Rider Kiva'' – Kivat-bat the 3rd, Kivat-bat the 4th (boses) (2008–2009) * ''Kamen Rider Kiva: King of the Castle in the Demon World'' – Kivat-bat the 3rd (boses) (2008) * ''Kamen Rider × Kamen Rider W & Decade: Movie War 2010'' – Kivat-bat the 3rd (boses) (2009) * ''Kaizoku Sentai Gokaiger'' – Navi (boses) (2011–2012) * ''Kaizoku Sentai Gokaiger Goseiger Super Sentai 199 Hero Great Battle'' – Navi (boses) (2011) * ''Kaizoku Sentai Gokaiger the Movie: The Flying Ghost Ship'' – Navi (boses) (2011) * ''Kamen Rider × Super Sentai: Super Hero Taisen'' – Navi (boses) (2012) * ''Tokumei Sentai Go-Busters vs. Kaizoku Sentai Gokaiger: The Movie'' – Navi (boses) (2013) * ''Dobutsu Sentai Zyuohger'' – Navi (boses, Ep. 28–29) (2016) * ''Ten Gokaiger'' – Navi (boses) (2021) === Panlarong Bidyo === * ''Tokyo Twilight Busters'' – Mayumi Kusanagi (1995) * ''Variable Geo'' – Tamao Mitsuse (1996) * ''Star Gladiator'' – June Lin Milliam (1996) * ''Armored Core'' – Computer Voice (1997) * ''Rival Schools: United by Fate'' – Ran Hibiki (1997) * ''Langrisser V: The End of Legend'' – Clare (1998) * ''Soulcalibur'' – Talim (2002) * ''Galaxy Angel'' – Ranpha Franboise (2002–2005) * ''Kanon'' – Mai Kawasumi (2002) * ''Interlude'' – Maiko Tamaki (2003) * ''Da Capo'' – Sakura Yoshino (2003) * ''Disgaea: Hour of Darkness'' – Maderas (2003) * ''Soulcalibur II'' – Talim (2003) * ''Berserk: Millennium Falcon Arc Seima Taiken no Shō'' – Flora (2004) * ''Clannad'' – Mei Sunohara (2004) * ''Soulcalibur III'' – Talim (2005) * ''Memories Off #5 Togawa De'' – Mahiro Sendō (2005) * ''Shakugan no Shana'' – Tiriel (2006) * ''Higurashi When They Cry series'' – Rika Furude / Bernkastel (2007–kasalukuyan) * ''Fate/stay night [Realta Nua]'' – Luviagelita Edelfelt (2007) * ''Soulcalibur IV'' – Talim (2008) * ''Tales of Hearts'' – Chalcidony Arks (2008) * ''Steins;Gate'' – Suzuha Amane (2009) * ''Soulcalibur: Broken Destiny'' – Talim (2009) * ''Naruto Shippuden series'' – Tenten (2009–kasalukuyan) * ''Super Robot Taisen OG Saga: Endless Frontier EXCEED'' – Kaguya Nanbu (2010) * ''The Legend of Heroes: Trails of Cold Steel'' – Vita Clotilde / Misty (2013) * ''Granblue Fantasy'' – Io (2014) * ''Honkai Impact 3rd'' – Theresa Apocalypse (2016) * ''[[Genshin Impact]]'' – Qiqi, Nahida (2020–2022) * ''Soulcalibur VI'' – Talim (2018) * ''Blue Archive'' – Saya Yakushi (2021) * ''Arknights'' – Muelsyse (2021) * ''Tower of Fantasy'' – Frigg (2022) == Mga Tampok ng Plaka == === Mga Single === # "Koushin no Labyrinth" (1997) # "Catchy in the Dark" (1997) # "Yūki o Agatara" (1997) # "RECKLESS FIRE" (1998) # "RECKLESS FIRE / Silent Wind" (1998) # "Summer Melody" (2001) # "Love Parade" (2002) # "Baby's Breath" (2002) # "Lovely Magic" (2003) # "Nemurenu Yoru ni Tsukamaete" (2003) # "Kimi o Tsubasa ni Shite" (2004) # "Little Wish lyrical step" (2004) # "Spiritual Garden" (2005) # " 童話迷宮 " (Dōwa Meikyū) (2006) # "Princess Rose" (2006) # "Hoshizora no Spica" (2007) # "Beautiful Amulet" (2007) # " Mon Chéri " (2007) # " Bam-Boo " (2008) # " Tomorrow " (2008) # "You & Me" (feat. Motsu mula sa m.o.v.e) (2009) # "My wish My love" (2010) # "Oshiete A to Z" (2010) # "Platinum Lover's Day" (2011) # "Endless Story" (2011) # " 微笑みのプルマージュ " (Hohoemi no Plumage) (2012) # "W:Wonder tale" (2013) # "Fantastic future" (2013) # "秘密の扉から" (Himitsu no Tobira kara) (2014) # "Ano Ne Love Me Do" (2014) # " Suki... Demo Kirai " (2015) # " Double Rainbow " (2017) # " Koi wa Tenshi no Chime " (2018) # " Choushinsei " (2019) # " Bad Hair Day " (2020) # " Pink Cannabis " (2021) === Mga Album === # ''Tenshi wa Hitomi no Naka ni'' (2001) # ''Hana-furi Tsukiyo to Koi-youbi'' (2002) # ''Aozora ni Yureru Mitsugetsu no Kobune'' (2003) # ''Kohaku no Uta, Hitohira'' (2005) # ''Gin no Senritsu, Kioku no Mizuoto'' (2006) # ''Izayoi no Tsuki, Canaria no Koi'' (2008) # ''Komorebi no Rosette'' (2009) # ''Citron no Ame'' (2010) # ''Harumachi Soleil'' (2011) # ''Rasen no Kajitsu'' (2013) # ''Candy tuft'' (2020) # ''Aikotoba.'' (2021) # ''Kakurenbo.'' (2023) === Mini-Albums === # ''WHAT'S NEW PUSSYCAT?'' (1997) # ''Princess ♡ Limited'' (2017) # ''Strawberry candle'' (2019) # ''Altoemion'' (2023) # ''I love it♡'' (2024) === Mga Greatest Album === # ''True Romance'' (2003) # ''Sincerely Dears...'' (2007) # ''Everlasting Gift'' (2012) # ''Early Years Collection'' (2015) == Mga DVD at Blu-ray == === Mga Blu-ray disc at DVD === * ''Sweet chick girl'' (2002) * ''Peachy Cherry Pie'' (2004) * ''Yukari Tamura Summer Live 2004 - Sugar Time Trip'' (2004) * ''Cutie Cutie Concert 2005 at Tokyo International Forum'' (2006) * ''Yukari Tamura Live 2006-2007 Pinkle Twinkle☆Milky Way'' (2007) * ''Love Live: Chelsea Girl'' (2008) * ''LOVE ♡ LIVE *Dreamy Maple Crown*'' (2009) * ''LOVE ♡ LIVE *Princess à la mode*'' (2010) * ''LOVE ♡ LIVE *Mary Rose* & *Starry☆Candy☆Stripe*'' (2011) * ''LOVE ♡ LIVE *I Love Rabbit*'' (2012) * ''LOVE ♡ LIVE *Fall in Love*'' (2013) * ''17sai dayo?! Yukari-chan Matsuri!!'' (2013) * ''LOVE ♡ LIVE *Cute'n ♡ Cute'n Heart*'' (2014) * ''LOVE ♡ LIVE *Fruits Fruits ♡ Cherry* & *Caramel Ribbon*'' (2014) * ''LOVE ♡ LIVE *Lantana in the Moonlight*'' (2015) ==Concerts== ===Personal concerts=== * ''*First Live -Aozora ni Yureru Mitsugetsu no Kobune.-*'' (2003) * ''Summer Live☆2004 *Sugar Time Trip*'' (2004) * ''Countdown Event 2004-2005 *Chiisa na Onegai☆Chiisa na Ippo*'' (2004-2005) * ''Live Tour 2005 *Spring fever*'' (2005) * ''*Cutie♡Cutie Concert* 2005'' (2005) * ''Concert Tour 2006 *fancy baby doll*'' (2006) * ''*Pinkle☆Twinkle Party* 2006 Winter'' (2006) * ''2007 Summer *Sweet Milky Way*'' (2007) * ''LOVE ♡ LIVE 2008 *Chelsea Girl*'' (2008) * ''LOVE ♡ LIVE 2009 *Dreamy Maple Crown*'' (2009) * ''LOVE ♡ LIVE 2009-2010 *Princess à la mode*'' (2009-2010) * ''LOVE ♡ LIVE 2010 *STARRY☆CANDY☆STRIPE*'' (2010) * ''LOVE ♡ LIVE 2011 Spring *Mary Rose*'' (2011) * ''LOVE ♡ LIVE 2012 *I Love Rabbit*'' (2012) * ''LOVE ♡ LIVE 2012 Autumn *Fall in Love*'' (2012) * ''LOVE ♡ LIVE 2013 *Cute'n ♡ Cute'n Heart*'' (2013) * ''LOVE ♡ LIVE 2013 Autumn *Caramel Ribbon*'' (2013) * ''LOVE ♡ LIVE 2014 Spring *Fruits Fruits ♡ Cherry*'' (2014) * ''LOVE ♡ LIVE 2015 Winter *Lantana in the Moonlight*'' (2015) * ''LOVE ♡ LIVE 2015 Spring *Sunny side Lily*'' (2015) * ''20th Anniversary LOVE ♡ LIVE 2017 *Crescendo ♡ Carol*'' (2017) ===Other concerts=== * ''Animelo Summer Live 2008'' * ''Animelo Summer Live 2009'' * ''Animelo Summer Live 2010'' * ''Animelo Summer Live 2011'' * ''Animelo Summer Live 2012'' * ''Animelo Summer Live 2013'' * ''Animelo Summer Live 2014'' * ''King Super Live 2015'' * ''Animelo Summer Live 2017'' * ''King Super Live 2024'' ==Publications== * Sora Iro *: Inilabas noong Oktubre 10, 2007 * Yukaringo *: Inilabas noong Pebrero 23, 2011 * Yukarissimo *: Inilabas noong Setyembre 20, 2012 * Yukari-Remix *: Inilabas noong Hulyo 14, 2015 ==Mga Sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na Link== * {{Official website|http://www.tamurayukari.com/}} {{in lang|ja}} * {{ann|people|524}} [[Kaurian:Mga mang-aawit mula sa Hapon]] doqq00eh5d7kkuq0bqfcvbppti24qyq 2236371 2236370 2026-10-23T10:03:27Z Morkoz 163992 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-56668-93|~2026-56668-93]] ([[User talk:~2026-56668-93|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] 2203776 wikitext text/x-wiki Si ''' Yukari Tamura ''' ay ipinanganak Pebrero 27, 1976 sa Fukuoka, Fukuoka Prefecture)sa bansang [[Hapon]], ay isang popular na Japanese singer-songwriter at voice actress, kaakibat ng mga talento ahensiya siya ng Enterprise. Sa makatuwid tinatawag siyang '''Yukarin''' sa pamamagitan ng kanyang mga tagahanga. Siya na ginawa ang kanyang debut bilang isang aktres tinig sa 1997, pakawalan ang kanyang debut iisang "Yuki o Kudasai" noong Marso 26, 1997. Habang din ng isang kilalang seiyū, ilang ng kanyang release ay ginamit bilang pagbubukas at pagtatapos ng mga tema para sa anime series, habang ang ilang mga umabot na sa Oricon top 100 singles at album chart. Ang kanyang papel bilang Nanoha Takamachi sa mga serye nakapagtataka Girl liriko Nanoha contributed sa isang pagtaas sa kanyang katanyagan, tulad ng ilang ng kanyang singles ("[[Little Wish ~lyrical step~]]", "[[Spiritual Garden]]", "[[Hoshizora no Spica]]", "[[Beautiful Amulet]]") ay ginamit bilang mga nagtatapos na tema para sa adaptations anime ang franchise's. <br> {{stub}} [[Kaurian:Mga mang-aawit mula sa Hapon]] j9yv5zqec8v49129grq3lecritvvymy 0 159517 2236332 1927224 2026-10-23T03:17:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374978865|Balsorano]]" 2236332 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Balsorano|native_name=|official_name=Comune di Balsorano|image=Castello Piccolomini di Balsorano.png|caption=|image_shield=Balsorano-Stemma.svg|image_map=|coordinates={{coord|41|48|39|N|13|33|39|E|region:IT_type:city|display=inline}}|pushpin_label_position=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=Balsorano Vecchio, Case Marconi, Case Alfonsi, Collecastagno, Collepiano, Le Fosse, Pelagalli, Ridotti, Noce Grande, La Selva, Vigne Cerase|mayor=Antonella Buffone|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=340|area_footnotes=|area_total_km2=58.85|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Balsoranesi|saint=[[San Jorge]] Martir|day=Abril 23|website={{official website|http://www.comune.balsorano.aq.it/urp/}}|footnotes=|image_size=|shield_alt=|map_alt=|map_caption=|coordinates_footnotes=|postal_code=67052.|area_code=0863}}Ang '''Balsorano''' ([[Wikang Napolitano|Marsicano]]: ''{{Lang|nap|Balz'rana}}'' Ang L'Aquila ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ang komuna, na matatagpuan sa [[Valle Roveto]], timog ng [[Marsica|Marsica,]] ay nagmamarka ng hangganang heograpiko sa pagitan ng mga rehiyon ng [[Abruzzo|Abruzos]] at [[Lacio]]. Ang komyun ay nahahati sa Balsorano Vecchio, na matatagpuan sa mga dalisdis sa mataas na altitud ng [[Monte Cornacchia (Abruzzi Apennines)|Monte Cornacchia]] (hanay ng bundok ng [[Monti Ernici]] na halos ganap na inabandona matapos ang [[lindol sa Avezzano noong 1915]] at ang bagong sentrong urbano na itinayo sa ibaba ng lambak, ang Balsorano Nuovo. Ang teritoryo ng komyun ay tinatawid ng [[Liri|Liri,]] na may hangganan sa timog kasama ang [[Sora, Lazio|Sora]], sa hilaga kasama ang [[San Vincenzo Valle Roveto|San Vincenzo Valle Roveto,]] at sa silangan kasama ang ilang bahagi ng [[Liwasang Pambansa ng Abruzos, Lacio, at Molise]]. == Kasaysayan == Ang Balsorano ay unang nabanggit noong ika-10 siglo. Noong Gitnang Kapanahunan at modernong panahon, ito ay hawak ng pamilyang baronyal ng Piccolomini. == Mga pangunahing tanawin == * [[Castello Piccolomini (Balsorano)|Kastilyo ng Piccolomini]]: Ang kastilyo ay itinayo ni Antonio [[Piccolomini]], pamangkin ni [[Papa Pío II|Papa Pio II]], noong 1460. Ngayon, isa na itong otel at ginamit na bilang lokasyon para sa ilang pelikulang Italyano.<ref>{{Cite book |title=Abruzzo, Molise |publisher=Touring Club Italiano |year=1979 |isbn=88-365-0017-X |page=229}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ary1xf7ap0gn8onf918s62q90jo9y1z 2236333 2236332 2026-10-23T03:17:50Z Ryomaandres 8044 2236333 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Balsorano|native_name=|official_name=Comune di Balsorano|image=Castello Piccolomini di Balsorano.png|caption=|image_shield=Balsorano-Stemma.svg|image_map=|coordinates={{coord|41|48|39|N|13|33|39|E|region:IT_type:city|display=inline}}|pushpin_label_position=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=Balsorano Vecchio, Case Marconi, Case Alfonsi, Collecastagno, Collepiano, Le Fosse, Pelagalli, Ridotti, Noce Grande, La Selva, Vigne Cerase|mayor=Antonella Buffone|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=340|area_footnotes=|area_total_km2=58.85|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_demonym=Balsoranesi|saint=[[San Jorge]] Martir|day=Abril 23|website={{official website|http://www.comune.balsorano.aq.it/urp/}}|footnotes=|image_size=|shield_alt=|map_alt=|map_caption=|coordinates_footnotes=|postal_code=67052.|area_code=0863}}Ang '''Balsorano''' ([[Wikang Napolitano|Marsicano]]: ''{{Lang|nap|Balz'rana}}'') ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ang komuna, na matatagpuan sa [[Valle Roveto]], timog ng [[Marsica|Marsica,]] ay nagmamarka ng hangganang heograpiko sa pagitan ng mga rehiyon ng [[Abruzzo|Abruzos]] at [[Lacio]]. Ang komyun ay nahahati sa Balsorano Vecchio, na matatagpuan sa mga dalisdis sa mataas na altitud ng [[Monte Cornacchia (Abruzzi Apennines)|Monte Cornacchia]] (hanay ng bundok ng [[Monti Ernici]] na halos ganap na inabandona matapos ang [[lindol sa Avezzano noong 1915]] at ang bagong sentrong urbano na itinayo sa ibaba ng lambak, ang Balsorano Nuovo. Ang teritoryo ng komyun ay tinatawid ng [[Liri|Liri,]] na may hangganan sa timog kasama ang [[Sora, Lazio|Sora]], sa hilaga kasama ang [[San Vincenzo Valle Roveto|San Vincenzo Valle Roveto,]] at sa silangan kasama ang ilang bahagi ng [[Liwasang Pambansa ng Abruzos, Lacio, at Molise]]. == Kasaysayan == Ang Balsorano ay unang nabanggit noong ika-10 siglo. Noong Gitnang Kapanahunan at modernong panahon, ito ay hawak ng pamilyang baronyal ng Piccolomini. == Mga pangunahing tanawin == * [[Castello Piccolomini (Balsorano)|Kastilyo ng Piccolomini]]: Ang kastilyo ay itinayo ni Antonio [[Piccolomini]], pamangkin ni [[Papa Pío II|Papa Pio II]], noong 1460. Ngayon, isa na itong otel at ginamit na bilang lokasyon para sa ilang pelikulang Italyano.<ref>{{Cite book |title=Abruzzo, Molise |publisher=Touring Club Italiano |year=1979 |isbn=88-365-0017-X |page=229}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kixpv9ylhsn11xfkf0vhw3vu9cbx51v 0 159518 2236331 1927225 2026-10-23T03:14:16Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374796926|Ateleta]]" 2236331 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ateleta|official_name=Comune di Ateleta|native_name=|image=Ateleta nel verde.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|51|23|N|14|11|54|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=Carceri Alte,<ref name="fraz" /> Carceri Basse,<ref name="fraz" /> Colli, Sant'Elena<ref name="fraz">{{cite web |title=Comune Di Ateleta Statuto |url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-aq-ateleta.pdf |website=dait.interno.gov.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|mayor_party=|mayor=Marco Passalacqua (since 2020)<ref>{{cite web |title=Registry of Local and Regional Administrators |url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=InfoAnagrafica&IdAnagrafica=1246352 |website=amministratori.interno.gov.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=41.62|population_footnotes=<ref>{{cite web |title=Bilancio demografico mensile |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |website=demo.istat.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|population_demonym=Ateletesi|elevation_footnotes=|elevation_m=760|saint=[[Vicente Ferrer|San Vicente Ferrer]]|day=Abril 5|postal_code=67030|area_code=0864|website=|footnotes=}}Ang '''Ateleta''' ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Kasama ng [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Onano]], [[Orero, Liguria|Orero]] at [[Siris, Cerdeña|Siris]], ito ay isa sa limang munisipalidad ng Italya na may [[Palindromo|palindromong]] pangalan.  == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pfu0vb68xqronvka0x1tzsd4a6pddmt 2236346 2236331 2026-10-23T03:30:02Z Ryomaandres 8044 2236346 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ateleta|official_name=Comune di Ateleta|native_name=|image=Ateleta nel verde.JPG|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|51|23|N|14|11|54|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=Carceri Alte,<ref name="fraz" /> Carceri Basse,<ref name="fraz" /> Colli, Sant'Elena<ref name="fraz">{{cite web |title=Comune Di Ateleta Statuto |url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-aq-ateleta.pdf |website=dait.interno.gov.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|mayor_party=|mayor=Marco Passalacqua (since 2020)<ref>{{cite web |title=Registry of Local and Regional Administrators |url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=InfoAnagrafica&IdAnagrafica=1246352 |website=amministratori.interno.gov.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=41.62|population_footnotes=<ref>{{cite web |title=Bilancio demografico mensile |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |website=demo.istat.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|population_demonym=Ateletesi|elevation_footnotes=|elevation_m=760|saint=[[Vicente Ferrer|San Vicente Ferrer]]|day=Abril 5|postal_code=67030|area_code=0864|website=|footnotes=}}Ang '''Ateleta''' ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Kasama ng [[Ala, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Ala]], [[Onano]], [[Orero, Liguria|Orero]] at [[Siris, Cerdeña|Siris]], ito ay isa sa limang munisipalidad ng Italya na may [[Palindromo|palindromong]] pangalan.  == Mga monumento at tanawin == * Simbahang Parokya ng [[San Joaquin|San Gioacchino]]: Itinayo noong ika-19 na siglo ng mga arkitekto na sina Pennisi at Savelli bilang pag-alaala kay [[Joachim Murat]], Hari ng Napoles. Ito ay muling itinayo pagkatapos ng mga pambobomba noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], nang ang makasaysayang gusali ay mined ng mga Aleman. Isang plake ang nakatayo sa lugar ng lumang simbahan, na mas malapit sa sentro ng bayan. Mayroon itong mga klasikong katangian, isang parihabang pagkakalatag, isang patsada na kahawig ng isang templong Griyego na may haliging portiko, isang tatsulok na tympanum arkitrabe, maraming mosaiko malapit sa pasukan, at mga pseudoklasikong priso. Ang tore ng kampana ay isang tore. Ang panloob na single-nave ay nagtatampok ng mga parisukat na haligi at polikromong marmol. * Monumento kay Joachim Murat: ginugunita ang pinuno ng Napoles noong panahon ni Napoleon. * Alaala ng Digmaan: ginugunita ang pagbagsak ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig gamit ang mga plake sa isang pader na sadyang itinayo bilang isang guho. * Rocca di Carceri: isang sinaunang kuta na matatagpuan sa bayan na may parehong pangalan sa Carceri Alte, na nawasak ng [[Lindol sa Gitnang Italya noong 1456|lindol noong 1456]]. Sa sinaunang gusali, kung saan ang ilang bahagi ng kastilyo ay nananatili pa rin, na ginamit bilang isang kolonya ng mga bilanggo, kakaunti ang natitira ngayon, maliban sa baseng perimetro na pinaghalo sa bato ng taluktok ng bundok. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 59qj6s7rqxcrrtgiygd5bamzirx8jgp 0 159519 2236336 1927226 2026-10-23T03:21:01Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374984052|Barete]]" 2236336 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barete|official_name=Comune di Barete|native_name=|image=Barete (AQ) - chiesa di San Vito e San Paolo 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Barete-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|27|5|N|13|16|59|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=Basanello, Colli, San Sabino, Sant'Eusanio, Tarignano, Teora|mayor_party=|mayor=Leonardo Gattuso|area_footnotes=|area_total_km2=24.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Baretani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=800|saint=[[San Vito]]|day=Hunyo 15|postal_code=67010|area_code=0862|website={{Official website|http://www.comune.barete.aq.it/}}}}Ang '''Barete''' ([[Diyalektong Sabino|Sabino]]: ''{{Lang|it|Lavarète}}'') ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] lsdg6ies9nb350uul65pvjdiv0l8ck3 2236350 2236336 2026-10-23T03:33:54Z Ryomaandres 8044 2236350 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barete|official_name=Comune di Barete|native_name=|image=Barete (AQ) - chiesa di San Vito e San Paolo 02.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Barete-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|27|5|N|13|16|59|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=Basanello, Colli, San Sabino, Sant'Eusanio, Tarignano, Teora|mayor_party=|mayor=Leonardo Gattuso|area_footnotes=|area_total_km2=24.59|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Baretani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=800|saint=[[San Vito]]|day=Hunyo 15|postal_code=67010|area_code=0862|website={{Official website|http://www.comune.barete.aq.it/}}}}Ang '''Barete''' ([[Diyalektong Sabino|Sabino]]: ''{{Lang|it|Lavarète}}'') ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]]. == Mga monumento at tanawin == === Simbahan ng San Pablo sa Sementeryo === Ito ang pangunahing simbahan ng Barete, na ang mga panginoon ay nagtayo ng templo na may parehong pangalan sa lungsod ng [[L'Aquila]], na itinatag noong 1254, sa tabi ng tinatawag ngayong Via Roma sa Quarto San Pietro, na nakahanay sa Porta Barete. Ang simbahan ng Barete ay matatagpuan sa sementeryo ng munisipyo, sa tabi ng Via San Giovanni. Ang simbahan ay itinayo noong ika-6 na siglo, na itinayo sa isang sementeryong Lombardo-Ostrogodo, gaya ng pinatutunayan ng ilang mga dekorasyon at natuklasan sa sementeryo. Sa panahon ng pagpapanumbalik pagkatapos ng lindol noong 2009, natuklasan ang mga pundasyon at ang sinaunang medyebal na sahig, dahil pagkatapos ng 1703 ang loob ay pinahiran ng stucco at pininturahan sa estilong Baroko. Ang estruktura ay may hugis-parihaba na plano ng masoneriya, na may bubong na gawa sa kahoy. Ang harapan ay muling itinayo dahil ito ay napakahubad at malamang ay may Romanikong portada; ang tanging orihinal na elemento ay isang maliit na Romanikong estatwa ni San Pablo na nakalagay sa gitna ng tuktok. Ang toreng kampana sa gilid ay isang payat na tore na may arkong Gotiko, habang sa likuran, sa isang asimetrikong posisyon, mayroong isang maliit na abside. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Barete ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hulyo 22, 1987.<ref>{{cita web|titolo=Barete, decreto 1987-07-22 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4797|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=7 febbraio 2026|dataarchivio=30 luglio 2022|urlmorto=no}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ir1q5ql7sewth25a7mrr0rvnrzvlgn5 0 159520 2236334 1927227 2026-10-23T03:19:48Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1379105589|Barisciano]]" 2236334 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barisciano|official_name=Comune di Barisciano|native_name=|image=Barisciano_AQ_-_Castello_15.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng [[Kastilyo ng Barisciano]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|19|31|N|13|35|36|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=[[Picenze]] (San Martino, Villa di Mezzo, Petogna)|mayor_party=|mayor=Francesco Di Paolo|area_footnotes=|area_total_km2=78.56|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bariscianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=940|saint=San Flaviano|day=Nobyembre 25|postal_code=67021|area_code=0862|website=|footnotes=}}Ang '''Barisciano''' ([[Wikang Napolitano|Abruzzese]]: ''{{Lang|nap|Varissànë}}'' {{Langx|la|Furfo}}), ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]]. == Mga pangunahing tanawin == * [[Kastilyo ng Barisciano|Kastilyo]] * Monasteryo ng San Colombo. Sa kasalukuyan, ito ay naglalaman ng isang sentro ng pananaliksik ng [[plorikultura]]. == Kasaysayan == Ang Barisciano ay itinatag noong mga panahon sa pagitan ng ika-5 at ika-7 siglo AD. Dati ay isang pamayanang Romano, ang bayan ay lumawak kalaunan sa pamamagitan ng pagsakop sa mga kalapit na nayon. Noong ika-8 siglo AD, itinayo ang kastilyo na matatagpuan doon, na kalaunan ay pinalawak upang protektahan ang lokal na populasyon. Noong ika-13 siglo AD, gumanap ang Barisciano ng papel sa pagtatatag ng L'Aquila. Noong 1380, ang bayan ay sinalakay ng mga tropang Amatrice. Ang bayan ay muling inatake noong 1424 at kinubkob ng pinunong mersenaryo na si [[Braccio Da Montone]] at ng kaniyang mga hukbo. Noong ika-16 na siglo AD, ang kastilyo ay inabandona dahil sa pagkawala ng mga kakayahan nitong depensa. == Mga kilalang mamamayan == * [[Giovanni Bartolomucci]] (1923–1996), pintor * [[Antonio Carmine Centi]] (1944-2024), alkalde ng [[L'Aquila]] mula 1994-1998 == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2xtvvjfg8ohikuitg6rrq43mi3nzien 2236335 2236334 2026-10-23T03:20:11Z Ryomaandres 8044 2236335 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barisciano|official_name=Comune di Barisciano|native_name=|image=Barisciano_AQ_-_Castello_15.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng [[Kastilyo ng Barisciano]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|19|31|N|13|35|36|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=[[Picenze]] (San Martino, Villa di Mezzo, Petogna)|mayor_party=|mayor=Francesco Di Paolo|area_footnotes=|area_total_km2=78.56|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bariscianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=940|saint=San Flaviano|day=Nobyembre 25|postal_code=67021|area_code=0862|website=|footnotes=}}Ang '''Barisciano''' ([[Wikang Napolitano|Abruzzese]]: ''{{Lang|nap|Varissànë}}'' {{Langx|la|Furfo}}), ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]]. == Mga pangunahing tanawin == * [[Kastilyo ng Barisciano|Kastilyo]] * Monasteryo ng San Colombo. Sa kasalukuyan, ito ay naglalaman ng isang sentro ng pananaliksik ng [[plorikultura]]. == Kasaysayan == Ang Barisciano ay itinatag noong mga panahon sa pagitan ng ika-5 at ika-7 siglo AD. Dati ay isang pamayanang Romano, ang bayan ay lumawak kalaunan sa pamamagitan ng pagsakop sa mga kalapit na nayon. Noong ika-8 siglo AD, itinayo ang kastilyo na matatagpuan doon, na kalaunan ay pinalawak upang protektahan ang lokal na populasyon. Noong ika-13 siglo AD, gumanap ang Barisciano ng papel sa pagtatatag ng L'Aquila. Noong 1380, ang bayan ay sinalakay ng mga tropang Amatrice. Ang bayan ay muling inatake noong 1424 at kinubkob ng pinunong mersenaryo na si [[Braccio Da Montone]] at ng kaniyang mga hukbo. Noong ika-16 na siglo AD, ang kastilyo ay inabandona dahil sa pagkawala ng mga kakayahan nitong depensa. == Mga kilalang mamamayan == * [[Giovanni Bartolomucci]] (1923–1996), pintor * [[Antonio Carmine Centi]] (1944-2024), alkalde ng [[L'Aquila]] mula 1994-1998 == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9n5hke1dm6enxleg3bjvhetvaqs50fd 2236348 2236335 2026-10-23T03:31:42Z Ryomaandres 8044 2236348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Barisciano|official_name=Comune di Barisciano|native_name=|image=Barisciano_AQ_-_Castello_15.JPG|image_size=|caption=Tanaw ng [[Kastilyo ng Barisciano]].|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|19|31|N|13|35|36|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=[[Picenze]] (San Martino, Villa di Mezzo, Petogna)|mayor_party=|mayor=Francesco Di Paolo|area_footnotes=|area_total_km2=78.56|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bariscianesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=940|saint=San Flaviano|day=Nobyembre 25|postal_code=67021|area_code=0862|website=|footnotes=}}Ang '''Barisciano''' ([[Wikang Napolitano|Abruzzese]]: ''{{Lang|nap|Varissànë}}'' {{Langx|la|Furfo}}), ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]]. == Mga pangunahing tanawin == * [[Kastilyo ng Barisciano|Kastilyo]] * Monasteryo ng San Colombo. Sa kasalukuyan, ito ay naglalaman ng isang sentro ng pananaliksik ng [[plorikultura]]. == Kasaysayan == Ang Barisciano ay itinatag noong mga panahon sa pagitan ng ika-5 at ika-7 siglo AD. Dati ay isang pamayanang Romano, ang bayan ay lumawak kalaunan sa pamamagitan ng pagsakop sa mga kalapit na nayon. Noong ika-8 siglo AD, itinayo ang kastilyo na matatagpuan doon, na kalaunan ay pinalawak upang protektahan ang lokal na populasyon. Noong ika-13 siglo AD, gumanap ang Barisciano ng papel sa pagtatatag ng L'Aquila. Noong 1380, ang bayan ay sinalakay ng mga tropang Amatrice. Ang bayan ay muling inatake noong 1424 at kinubkob ng pinunong mersenaryo na si [[Braccio Da Montone]] at ng kaniyang mga hukbo. Noong ika-16 na siglo AD, ang kastilyo ay inabandona dahil sa pagkawala ng mga kakayahan nitong depensa. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Mayo 9, 1997.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?5428|titolo=Barisciano|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=20 gennaio 2024}}</ref> == Mga kilalang mamamayan == * [[Giovanni Bartolomucci]] (1923–1996), pintor * [[Antonio Carmine Centi]] (1944-2024), alkalde ng [[L'Aquila]] mula 1994-1998 == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rr0q5g4b81zkcqflbm4wuiwyd9ev1q0 0 159522 2236337 1927228 2026-10-23T03:21:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375137348|Bisegna]]" 2236337 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bisegna|official_name=Comune di Bisegna|native_name=|image=Bisegna Marsica.jpg|image_size=|caption=Lumang bayan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|55|20|N|13|45|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=San Sebastiano dei Marsi|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=46.40|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bisegnesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=1210|saint=[[San Roque|San Rocco]]|day=Agosto 16|postal_code=67050|area_code=0863|website={{Official website|https://www.comune.bisegna.aq.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=066011 <!-- | frazioni = [[Gioia dei Marsi]], [[Ortona dei Marsi]], [[Pescasseroli]], [[Scanno]], [[Villalago]] -->}}Ang '''Bisegna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bx4n65nt7emhykpj9gn5d66fv1ctc9a 2236352 2236337 2026-10-23T03:36:54Z Ryomaandres 8044 2236352 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bisegna|official_name=Comune di Bisegna|native_name=|image=Bisegna Marsica.jpg|image_size=|caption=Lumang bayan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|55|20|N|13|45|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=San Sebastiano dei Marsi|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=46.40|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bisegnesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=1210|saint=[[San Roque|San Rocco]]|day=Agosto 16|postal_code=67050|area_code=0863|website={{Official website|https://www.comune.bisegna.aq.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=066011 <!-- | frazioni = [[Gioia dei Marsi]], [[Ortona dei Marsi]], [[Pescasseroli]], [[Scanno]], [[Villalago]] -->}}Ang '''Bisegna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang relihiyoso === ==== Simbahan ng Santa Maria Assunta ==== Isang simbahang parokya na itinayo mula sa simula pagkatapos ng [[Lindol sa Avezzano noong 1915|lindol noong 1915]] na sumira sa orihinal na lugar ng pagsamba noong ika-14-15 siglo. Noong mga unang taon ng 2000s, isang proyekto upang iakma at pahusayin ang ikonograpiya ang inilunsad sa pamamagitan ng paglikha ng isang siklo ng mga fresco.<ref>{{cita web|url=http://www.affreschibisegna.com/|titolo=Gli affreschi di Bisegna|editore=Parrocchia di Santa Maria Assunta, Bisegna|accesso=23 novembre 2022}}</ref> ==== Simbahan ni San Giovanni Battista ==== Lugar ng pagsamba, na itinayo ayon sa tradisyong pasalita ng mga mongheng [[Mga Benedictino|Benedictino]] ng Sant'Angelo sa Valleluce malapit sa kontemporaneong munisipalidad ng [[Lacio]] na [[Sant'Elia Fiumerapido]] ([[Lalawigan ng Frosinone|FR]]). Sinira noong ika-15 siglo, ang ermita ay muling itinayo noong unang kalahati ng ika-16 na siglo. Malapit sa lugar ng pagsamba ay mayroon ding isang maliit na kuweba at isang bukal.<ref>{{cita web|url=https://www.terremarsicane.it/grande-festa-a-bisegna-il-23-24-e-25-giugno-per-celebrare-san-giovanni-battista/|titolo=Grande festa a Bisegna per celebrare San Giovanni Battista|autore=Maria Tortora|editore=Terre Marsicane|accesso=20 novembre 2024}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.bisegna.terremarsicane.it/index.php?module=CMpro&func=viewpage&pageid=32|titolo=San Giovanni Battista|autore=Giovanni Nardone|editore=Terre Marsicane|accesso=|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150927111815/http://www.bisegna.terremarsicane.it/index.php?module=CMpro&func=viewpage&pageid=32|urlmorto=sì}}</ref> === Arkitekturang militar === * Tore noong medyebal na panahon na itinayo simula noong kalagitnaan ng ika-12 siglo. Ito ay bahagyang isinama sa palasyo ng maharlikang Di Giulio.<ref>{{cita web|url=http://www.regione.abruzzo.it/xCultura/index.asp?modello=torreaq&servizio=xList&stileDiv=monoLeft&template=intIndex&b=menuTorr2751&tom=751|titolo=Torre di Bisegna|editore=Regione Abruzzo|accesso=2 maggio 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160307133021/http://www.regione.abruzzo.it/xcultura/index.asp?modello=torreaq&servizio=xList&stileDiv=monoLeft&template=intIndex&b=menuTorr2751&tom=751|urlmorto=sì}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fvwldtl0s5ek1g91xq4j2vzyurlxbei 2236353 2236352 2026-10-23T03:37:09Z Ryomaandres 8044 /* Simbahan ng Santa Maria Assunta */ 2236353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bisegna|official_name=Comune di Bisegna|native_name=|image=Bisegna Marsica.jpg|image_size=|caption=Lumang bayan|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|55|20|N|13|45|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=San Sebastiano dei Marsi|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=46.40|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Bisegnesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=1210|saint=[[San Roque|San Rocco]]|day=Agosto 16|postal_code=67050|area_code=0863|website={{Official website|https://www.comune.bisegna.aq.it/}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=066011 <!-- | frazioni = [[Gioia dei Marsi]], [[Ortona dei Marsi]], [[Pescasseroli]], [[Scanno]], [[Villalago]] -->}}Ang '''Bisegna''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang relihiyoso === ==== Simbahan ng Santa Maria Assunta ==== Isang simbahang parokya na itinayo mula sa simula pagkatapos ng [[Lindol sa Avezzano noong 1915|lindol noong 1915]] na sumira sa orihinal na lugar ng pagsamba noong ika-14-15 siglo. Noong mga unang taon ng 2000s, isang proyekto upang iakma at pahusayin ang ikonograpiya ang inilunsad sa pamamagitan ng paglikha ng isang siklo ng mga fresco.<ref>{{cita web|url=http://www.affreschibisegna.com/|titolo=Gli affreschi di Bisegna|editore=Parrocchia di Santa Maria Assunta, Bisegna|accesso=23 novembre 2022}}</ref> ==== Simbahan ng San Giovanni Battista ==== Lugar ng pagsamba, na itinayo ayon sa tradisyong pasalita ng mga mongheng [[Mga Benedictino|Benedictino]] ng Sant'Angelo sa Valleluce malapit sa kontemporaneong munisipalidad ng [[Lacio]] na [[Sant'Elia Fiumerapido]] ([[Lalawigan ng Frosinone|FR]]). Sinira noong ika-15 siglo, ang ermita ay muling itinayo noong unang kalahati ng ika-16 na siglo. Malapit sa lugar ng pagsamba ay mayroon ding isang maliit na kuweba at isang bukal.<ref>{{cita web|url=https://www.terremarsicane.it/grande-festa-a-bisegna-il-23-24-e-25-giugno-per-celebrare-san-giovanni-battista/|titolo=Grande festa a Bisegna per celebrare San Giovanni Battista|autore=Maria Tortora|editore=Terre Marsicane|accesso=20 novembre 2024}}</ref><ref>{{cita web|url=http://www.bisegna.terremarsicane.it/index.php?module=CMpro&func=viewpage&pageid=32|titolo=San Giovanni Battista|autore=Giovanni Nardone|editore=Terre Marsicane|accesso=|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150927111815/http://www.bisegna.terremarsicane.it/index.php?module=CMpro&func=viewpage&pageid=32|urlmorto=sì}}</ref> === Arkitekturang militar === * Tore noong medyebal na panahon na itinayo simula noong kalagitnaan ng ika-12 siglo. Ito ay bahagyang isinama sa palasyo ng maharlikang Di Giulio.<ref>{{cita web|url=http://www.regione.abruzzo.it/xCultura/index.asp?modello=torreaq&servizio=xList&stileDiv=monoLeft&template=intIndex&b=menuTorr2751&tom=751|titolo=Torre di Bisegna|editore=Regione Abruzzo|accesso=2 maggio 2017|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160307133021/http://www.regione.abruzzo.it/xcultura/index.asp?modello=torreaq&servizio=xList&stileDiv=monoLeft&template=intIndex&b=menuTorr2751&tom=751|urlmorto=sì}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0n7hy2qf912007q2mqpt7n8ydfh4lqc 0 159525 2236343 1927229 2026-10-23T03:27:02Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374805225|Cagnano Amiterno]]" 2236343 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cagnano Amiterno|official_name=Comune di Cagnano Amiterno|native_name=|image=Cagnano Amiterno-frazione Termine.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|27|30|N|13|13|44|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=Cascina, Civitella, Colle, Collicello, Corroccioni, Fiugni, Fossatillo, Sala, San Cosimo, San Giovanni, San Pelino, Termine, Torre<ref>{{cite web |title=Cagnano Amiterno |url=https://comune.cagnanoamiterno.aq.it/index.php?id=43 |website=comune.cagnanoamiterno.aq.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|mayor_party=|mayor=Iside Di Martino<ref>{{cite web |title=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali |url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=InfoCarica&ente=Comune&IdCarica=2079851&IdAnagrafica=763742&DataRicerca=26%2F04%2F2024&ProvinciaDesc=L%27AQUILA&ComuneDesc=CAGNANO+AMITERNO |website=amministratori.interno.gov.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=60.12|population_footnotes=<ref>{{cite web |title=Bilancio demografico mensile anno 2024 (dati provvisori) |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |website=demo.istat.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|population_demonym={{lang|it|Cagnanesi}}|elevation_footnotes=|elevation_m=841|saint=[[Cosme at Damian|San Cosme at San Damian]]|day=Setyembre 26|postal_code=67012|area_code=0862|website=|footnotes=}}Ang '''Cagnano Amiterno''' ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]] .<ref>{{Cite web |title=Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga: The Protected Area |url=https://www.parks.it/parco.nazionale.gran.sasso/Epar.php |access-date=26 April 2024 |website=www.parks.it}}</ref> Ang Cagnano ay ang luklukan ng dating [[Amiternum|obispo Katolikong Latino ng Amiterno]]. Ang [[toponimo]] ng Sala, isa sa mga ''[[frazione]]'' (mga nayon) sa {{Lang|it|comune}}, maaaring magmungkahi na ang lugar ay isang pamayanan ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]].<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AOM_AAAAYAAJ&q=%22Cagnano%20Amiterno%22 |title=Archivio della Società romana di storia patria |date=1980 |publisher=Deputazione romana di storia patria. |page=44 |language=it |access-date=26 April 2024}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6cqv3xmiq86yftilwqishx9r7napreh 2236355 2236343 2026-10-23T03:39:03Z Ryomaandres 8044 2236355 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cagnano Amiterno|official_name=Comune di Cagnano Amiterno|native_name=|image=Cagnano Amiterno-frazione Termine.jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|27|30|N|13|13|44|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province=[[lalawigan ng L'Aquila|L'Aquila]] (AQ)|frazioni=Cascina, Civitella, Colle, Collicello, Corroccioni, Fiugni, Fossatillo, Sala, San Cosimo, San Giovanni, San Pelino, Termine, Torre<ref>{{cite web |title=Cagnano Amiterno |url=https://comune.cagnanoamiterno.aq.it/index.php?id=43 |website=comune.cagnanoamiterno.aq.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|mayor_party=|mayor=Iside Di Martino<ref>{{cite web |title=Anagrafe degli Amministratori Locali e Regionali |url=https://amministratori.interno.gov.it/index.php?page=InfoCarica&ente=Comune&IdCarica=2079851&IdAnagrafica=763742&DataRicerca=26%2F04%2F2024&ProvinciaDesc=L%27AQUILA&ComuneDesc=CAGNANO+AMITERNO |website=amministratori.interno.gov.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|area_footnotes=|area_total_km2=60.12|population_footnotes=<ref>{{cite web |title=Bilancio demografico mensile anno 2024 (dati provvisori) |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |website=demo.istat.it |access-date=26 April 2024}}</ref>|population_demonym={{lang|it|Cagnanesi}}|elevation_footnotes=|elevation_m=841|saint=[[Cosme at Damian|San Cosme at San Damian]]|day=Setyembre 26|postal_code=67012|area_code=0862|website=|footnotes=}}Ang '''Cagnano Amiterno''' ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa [[Liwasang Pambansa ng Gran Sasso e Monti della Laga]] .<ref>{{Cite web |title=Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga: The Protected Area |url=https://www.parks.it/parco.nazionale.gran.sasso/Epar.php |access-date=26 April 2024 |website=www.parks.it}}</ref> Ang Cagnano ay ang luklukan ng dating [[Amiternum|obispo Katolikong Latino ng Amiterno]]. Ang [[toponimo]] ng Sala, isa sa mga ''[[frazione]]'' (mga nayon) sa {{Lang|it|comune}}, maaaring magmungkahi na ang lugar ay isang pamayanan ng mga [[Mga Lombardo|Lombardo]].<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AOM_AAAAYAAJ&q=%22Cagnano%20Amiterno%22 |title=Archivio della Società romana di storia patria |date=1980 |publisher=Deputazione romana di storia patria. |page=44 |language=it |access-date=26 April 2024}}</ref> == Heograpiya == === Mga ''frazione'' === Ayon sa nakasaad sa batas munisipal, ang teritoryo ay nahahati sa limang [[Frazione|''frazione'']], ang ilan ay nahahati sa magkakaibang nayon.<ref>[http://incomune.interno.it/statuti/statuti/cagnano_amiterno.pdf Comune di Cagnano Amiterno - Statuto]; nel documento si specifica che alcune frazioni si articolano in più borghi: Fossatillo, Torre, Sala, San Cosimo, Collicello fanno parte di Cagnano Amiterno, San Giovanni e San Pelino di san Giovanni, Civitella e Colle di Corruccioni.</ref> ==== Cagnano Amiterno ==== Ang ''frazione'' na ito ang kabisera ng munisipalidad at kinabibilangan ng mga nayon ng Fossatillo, Torre, Sala, San Cosimo, at Collicello. Ang Palazzo Civico, na nagsisilbing luklukan ng munisipalidad, ay matatagpuan sa nayon ng San Cosimo sa distritong ito. Ang distritong ito, kasama ang mga nayon nito, at ang nayon ng Corruccioni, ay kabilang sa Parokya ng Santi Cosma e Damiano.<ref>{{Cita web|url=http://www.diocesilaquila.it/pls/laquila/bd_dioc_annuario_css.singolo_ente?p_pagina=23992&id_dioc=162&cod_icsc=80010&id_en=61&colore1=&colore2=&layout=0&rifi=&rifp=&vis=1|titolo=Parrocchia Santi Cosma e Damiano - sito diocesano|accesso=20 febbraio 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140226194951/http://www.diocesilaquila.it/pls/laquila/bd_dioc_annuario_css.singolo_ente?p_pagina=23992&id_dioc=162&cod_icsc=80010&id_en=61&colore1=&colore2=&layout=0&rifi=&rifp=&vis=1|dataarchivio=26 febbraio 2014|urlmorto=sì}}</ref> ==== San Giovanni e San Pelino ==== Kabilang sa distritong ito ang mga ''frazione'' ng San Giovanni at San Pelino at kabilang sa Parokya ng San Giovanni Battista.<ref>{{Cita web|url=http://www.diocesilaquila.it/pls/laquila/bd_dioc_annuario_css.singolo_ente?p_pagina=23992&id_dioc=162&cod_icsc=80013&id_en=62&colore1=&colore2=&layout=0&rifi=&rifp=&vis=1|titolo=Parrocchia San Giovanni Battista - sito diocesano|accesso=20 febbraio 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140226192543/http://www.diocesilaquila.it/pls/laquila/bd_dioc_annuario_css.singolo_ente?p_pagina=23992&id_dioc=162&cod_icsc=80013&id_en=62&colore1=&colore2=&layout=0&rifi=&rifp=&vis=1|dataarchivio=26 febbraio 2014|urlmorto=sì}}</ref> Ito ang pinakamababang nayon sa munisipalidad, tahanan ng isang pangunahing planta ng [[semento]] ng Grupong Italcementi. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 05jqtgklxxq847nzmky6ummb2q6ralw 0 159526 2236338 1927230 2026-10-23T03:23:44Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1379210649|Campo di Giove]]" 2236338 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campo di Giove|native_name=|official_name=Comune di Campo di Giove|image=Campo di Giove visto dalla zona Belvedere.jpg|caption=|image_shield=|image_map=|coordinates={{coord|42|0|40|N|14|2|25|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_label_position=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=|mayor=Giovanni Di Mascio|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=1064|area_footnotes=|area_total_km2=28.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Campogiovesi|saint=[[San Eustacio]]|day=Setyembre 20|website={{official website|http://www.comunecampodigiove.it}}|footnotes=}}Ang '''Campo di Giove''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ang teritoryo nito ay kasama sa [[Liwasang Pambansa ng Majella]]. Matatagpuan sa paanan ng timog-kanlurang dalisdis ng Majella, ito ay isang resort para sa bakasyon tuwing tag-araw at taglamig, salamat sa pagkakaroon ng isang estasyon ng ski. Sa Ingles, ang pangalan nito ay nangangahulugang 'Campus Jovis'. == Kasaysayan == Isang templong inialay sa ama ng mga diyos, na ang pinagmulan ay nananatiling misteryo, ay itinayo noong bandang 300BC sa simula ng Via di Coccia (sa pagitan ng l'Ara at Il Tescino). Ayon sa alamat, kasunod ng isang mapait na alitan sa pagitan ng mga Paeligni at mga Romano, nanalo ang mga Paeligni noong araw na nauwi sa isang malakas na bagyo ang kinalabasan ng labanan, at ipinagdiwang ng mga Romano ang kanilang tagumpay na dulot ng ulan sa pamamagitan ng pagtatayo ng isang templo para kay Hupiter sa lugar kung saan matatagpuan ngayon ang simbahan ng Sant'Eustachio. Isang bagay na sigurado tayo ay ang buong lugar, na ginawang kampo militar noong tag-araw (tandaan na ang 300BK ay nasa pagitan ng Ikalawa at Ikatlong Digmaang Samnita), ay tinawag na Campus Jovis. Pagkatapos ng pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano, kahit ang mga naninirahan sa mga bundok ay hindi nakaligtas sa pagdating ng mga barbaro. Masyadong malapit ang mga "pagi" sa Via Numicia kaya naglaho sila. Hindi na ligtas ang mga daan patungo sa paglipat ng mga tupa at ang mga kawan ay umuunti na. Sa halip na ang mga "pagi," mas gusto ng mga pastol ang mga kubo na maaaring ilipat mula sa isang bukid patungo sa susunod; ang pagpapastol ngayon ay hindi na ginagawa ng malalaking kawan na nandarayuhan kundi ng iilang natitirang tupa na hindi nandarayuhan na kailangan upang mabuhay. == Tingnan din == * [[Ermita ng Madonna di Coccia]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.campodigiove.org/ Campo di Giove Cultural and Tourism website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20190522173112/http://inside-abruzzo.com/ Sa Loob ng Abruzzo: Natuklasan ang mga Tip mula sa Loob] {{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2oslded1cezec18gu5ae0r792v9jjtn 2236339 2236338 2026-10-23T03:23:57Z Ryomaandres 8044 2236339 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campo di Giove|native_name=|official_name=Comune di Campo di Giove|image=Campo di Giove visto dalla zona Belvedere.jpg|caption=|image_shield=|image_map=|coordinates={{coord|42|0|40|N|14|2|25|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_label_position=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=|mayor=Giovanni Di Mascio|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=1064|area_footnotes=|area_total_km2=28.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Campogiovesi|saint=[[San Eustacio]]|day=Setyembre 20|website={{official website|http://www.comunecampodigiove.it}}|footnotes=}}Ang '''Campo di Giove''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ang teritoryo nito ay kasama sa [[Liwasang Pambansa ng Majella]]. Matatagpuan sa paanan ng timog-kanlurang dalisdis ng Majella, ito ay isang resort para sa bakasyon tuwing tag-araw at taglamig, salamat sa pagkakaroon ng isang estasyon ng ski. Sa Ingles, ang pangalan nito ay nangangahulugang 'Campus Jovis'. == Kasaysayan == Relihiyoso man o militar ang pinagmulan nito (1), ang Campo di Giove ay isang pangalang matagal nang nagmula. Halos tiyak na ito ay isang hintuan sa kalsadang tumatawid sa kanlurang dalisdis ng masiso ng Maiella, isang sikat na kalsadang ginamit, ayon kay Tito Livio, ni Anibal sa kaniyang mga paglalakbay papunta at pabalik sa Roma noong 217 at 211 BK. Isa pang lalaking dumaan kasama ang kanyang mga sundalo ay si Ugo, Konde ng Vermandois, na naglakbay patungong Banal na Lupain para sa Unang Krusada (1096-1099) (2), gaya ng iminungkahi ng Arabeng heograpo na si al-Idrisi nang isulat niya ang tungkol sa grupo ng mga sundalong dumadaan sa mga lugar na binigyan niya ng mga makukulay na pangalan tulad ng Balanah (Palena) at Bagianbru (Pacentro). Ang lugar ng Campo di Giove ay palaging may populasyon sa ilang antas. Ang ebidensiya ng buhay ay matatagpuan sa iba't ibang lugar. Mula sa panahong paleolitiko ay nariyan ang "Taong Maiella", na nanirahan sa mga sikat na kuweba ng masiso ng Maiella; mula sa huling panahon ng neolitiko, ang "pago" sa lawa ng Il Tescino, na malapit dito ay matatagpuan ang natipak na bato hanggang sa araw na ito. Nang ang lupain ay maaaring tirahan na, malamang na nagsimulang lumipat ang mga tao mula sa mga bundok patungo sa lambak. Noong Panahon ng Bakal, ang “pagi” nina Pian de' Tòfani, l'Ara at Guado di Coccia (3), na tumagal sa buong panahon ng Italiko at Romano, ay binubuo ng mga sinaunang tao na may dugong Italiko at kalaunan ay dugong Romano. Ito ay mga pastol na naninirahan sa malawak na kapaligiran, sa gitna ng mababangong pastulan at may saganang suplay ng tubig mula sa mga bukal ng Maiella. Ginugugol nila ang mga taglamig sa lambak, sa Apulia, sa kanayunan ng mga Romano o, ayon kay Il Torcia, sa rehiyon ng baybayin ng Maremma (4). Isang templong inialay sa ama ng mga diyos, na ang pinagmulan ay nananatiling misteryo, ay itinayo noong bandang 300BC sa simula ng Via di Coccia (sa pagitan ng l'Ara at Il Tescino). Ayon sa alamat, kasunod ng isang mapait na alitan sa pagitan ng mga Paeligni at mga Romano, nanalo ang mga Paeligni noong araw na nauwi sa isang malakas na bagyo ang kinalabasan ng labanan, at ipinagdiwang ng mga Romano ang kanilang tagumpay na dulot ng ulan sa pamamagitan ng pagtatayo ng isang templo para kay Hupiter sa lugar kung saan matatagpuan ngayon ang simbahan ng Sant'Eustachio. Isang bagay na sigurado tayo ay ang buong lugar, na ginawang kampo militar noong tag-araw (tandaan na ang 300BK ay nasa pagitan ng Ikalawa at Ikatlong Digmaang Samnita), ay tinawag na Campus Jovis. Pagkatapos ng pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano, kahit ang mga naninirahan sa mga bundok ay hindi nakaligtas sa pagdating ng mga barbaro. Masyadong malapit ang mga "pagi" sa Via Numicia kaya naglaho sila. Hindi na ligtas ang mga daan patungo sa paglipat ng mga tupa at ang mga kawan ay umuunti na. Sa halip na ang mga "pagi," mas gusto ng mga pastol ang mga kubo na maaaring ilipat mula sa isang bukid patungo sa susunod; ang pagpapastol ngayon ay hindi na ginagawa ng malalaking kawan na nandarayuhan kundi ng iilang natitirang tupa na hindi nandarayuhan na kailangan upang mabuhay. == Tingnan din == * [[Ermita ng Madonna di Coccia]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.campodigiove.org/ Campo di Giove Cultural and Tourism website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20190522173112/http://inside-abruzzo.com/ Sa Loob ng Abruzzo: Natuklasan ang mga Tip mula sa Loob] {{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jxogyk3de5wexohifuc4ooyloz9x6n1 2236340 2236339 2026-10-23T03:24:10Z Ryomaandres 8044 2236340 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campo di Giove|native_name=|official_name=Comune di Campo di Giove|image=Campo di Giove visto dalla zona Belvedere.jpg|caption=|image_shield=|image_map=|coordinates={{coord|42|0|40|N|14|2|25|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_label_position=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=|mayor=Giovanni Di Mascio|mayor_party=|elevation_footnotes=|elevation_m=1064|area_footnotes=|area_total_km2=28.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Campogiovesi|saint=[[San Eustacio]]|day=Setyembre 20|website={{official website|http://www.comunecampodigiove.it}}|footnotes=}}Ang '''Campo di Giove''' ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. Ang teritoryo nito ay kasama sa [[Liwasang Pambansa ng Majella]]. Matatagpuan sa paanan ng timog-kanlurang dalisdis ng Majella, ito ay isang resort para sa bakasyon tuwing tag-araw at taglamig, salamat sa pagkakaroon ng isang estasyon ng ski. Sa Ingles, ang pangalan nito ay nangangahulugang 'Campus Jovis'. == Kasaysayan == Relihiyoso man o militar ang pinagmulan nito (1), ang Campo di Giove ay isang pangalang matagal nang nagmula. Halos tiyak na ito ay isang hintuan sa kalsadang tumatawid sa kanlurang dalisdis ng masiso ng Maiella, isang sikat na kalsadang ginamit, ayon kay Tito Livio, ni Anibal sa kaniyang mga paglalakbay papunta at pabalik sa Roma noong 217 at 211 BK. Isa pang lalaking dumaan kasama ang kanyang mga sundalo ay si Ugo, Konde ng Vermandois, na naglakbay patungong Banal na Lupain para sa Unang Krusada (1096-1099) (2), gaya ng iminungkahi ng Arabeng heograpo na si al-Idrisi nang isulat niya ang tungkol sa grupo ng mga sundalong dumadaan sa mga lugar na binigyan niya ng mga makukulay na pangalan tulad ng Balanah (Palena) at Bagianbru (Pacentro). Ang lugar ng Campo di Giove ay palaging may populasyon sa ilang antas. Ang ebidensiya ng buhay ay matatagpuan sa iba't ibang lugar. Mula sa panahong paleolitiko ay nariyan ang "Taong Maiella", na nanirahan sa mga sikat na kuweba ng masiso ng Maiella; mula sa huling panahon ng neolitiko, ang "pago" sa lawa ng Il Tescino, na malapit dito ay matatagpuan ang natipak na bato hanggang sa araw na ito. Nang ang lupain ay maaaring tirahan na, malamang na nagsimulang lumipat ang mga tao mula sa mga bundok patungo sa lambak. Noong Panahon ng Bakal, ang “pagi” nina Pian de' Tòfani, l'Ara at Guado di Coccia (3), na tumagal sa buong panahon ng Italiko at Romano, ay binubuo ng mga sinaunang tao na may dugong Italiko at kalaunan ay dugong Romano. Ito ay mga pastol na naninirahan sa malawak na kapaligiran, sa gitna ng mababangong pastulan at may saganang suplay ng tubig mula sa mga bukal ng Maiella. Ginugugol nila ang mga taglamig sa lambak, sa Apulia, sa kanayunan ng mga Romano o, ayon kay Il Torcia, sa rehiyon ng baybayin ng Maremma (4). Isang templong inialay sa ama ng mga diyos, na ang pinagmulan ay nananatiling misteryo, ay itinayo noong bandang 300BC sa simula ng Via di Coccia (sa pagitan ng l'Ara at Il Tescino). Ayon sa alamat, kasunod ng isang mapait na alitan sa pagitan ng mga Paeligni at mga Romano, nanalo ang mga Paeligni noong araw na nauwi sa isang malakas na bagyo ang kinalabasan ng labanan, at ipinagdiwang ng mga Romano ang kanilang tagumpay na dulot ng ulan sa pamamagitan ng pagtatayo ng isang templo para kay Hupiter sa lugar kung saan matatagpuan ngayon ang simbahan ng Sant'Eustachio. Isang bagay na sigurado tayo ay ang buong lugar, na ginawang kampo militar noong tag-araw (tandaan na ang 300BK ay nasa pagitan ng Ikalawa at Ikatlong Digmaang Samnita), ay tinawag na Campus Jovis. Pagkatapos ng pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano, kahit ang mga naninirahan sa mga bundok ay hindi nakaligtas sa pagdating ng mga barbaro. Masyadong malapit ang mga "pagi" sa Via Numicia kaya naglaho sila. Hindi na ligtas ang mga daan patungo sa paglipat ng mga tupa at ang mga kawan ay umuunti na. Sa halip na ang mga "pagi," mas gusto ng mga pastol ang mga kubo na maaaring ilipat mula sa isang bukid patungo sa susunod; ang pagpapastol ngayon ay hindi na ginagawa ng malalaking kawan na nandarayuhan kundi ng iilang natitirang tupa na hindi nandarayuhan na kailangan upang mabuhay. == Tingnan din == * [[Ermita ng Madonna di Coccia]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.campodigiove.org/ Campo di Giove Cultural and Tourism website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20190522173112/http://inside-abruzzo.com/ Sa Loob ng Abruzzo: Natuklasan ang mga Tip mula sa Loob] {{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jx4t0xk9wyjzdsrap60ony4srzlwy8f 0 159528 2236344 1927231 2026-10-23T03:27:54Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375328094|Canistro]]" 2236344 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Canistro|official_name=Comune di Canistro|native_name=|image=Canistro view.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Canistro-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|56|30|N|13|24|48|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=Canistro Superiore|mayor_party=|mayor=Antonio Di Paolo|area_footnotes=|area_total_km2=15.78|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Canistrari|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=554|saint=[[San Juan Bautista]]|day=Agosto 29|postal_code=67050|area_code=0863|website={{Official website|http://www.comunecanistro.it/}}|footnotes=}}Ang '''Canistro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. == Heograpiya == Ang Canistro, na matatagpuan sa [[Lambak ng Roveto]], ay nasa hangganan sa hilaga ng [[Capistrello]] at ng ''[[frazione]]'' ng [[Pescocanale]], sa silangan ng munisipalidad ng [[Luco dei Marsi]], sa timog ng [[Civitella Roveto]] at sa kanluran ng bulubunduking teritoryo ng [[Filettino]], sa [[Lacio|Lazio]], kung saan ito ay nakahiwalay sa mga [[Monti Simbruini|bundok ng Simbruini]]. Sa paanan ng lambak, ang teritoryo ng munisipyo ay tinatawid ng [[Liri|Ilog Liri]]. Ang Canistro ay isang sikat na bayan ng spa.<ref>{{Cite web |title=Baths of Canistro |url=https://www.aquathermae.net/abruzzo_us/baths-of-canistro/}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1oiask6w1t1x24b7m5nyf89945esg8n 2236358 2236344 2026-10-23T03:41:08Z Ryomaandres 8044 2236358 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Canistro|official_name=Comune di Canistro|native_name=|image=Canistro view.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Canistro-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|41|56|30|N|13|24|48|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=Canistro Superiore|mayor_party=|mayor=Antonio Di Paolo|area_footnotes=|area_total_km2=15.78|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Canistrari|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=554|saint=[[San Juan Bautista]]|day=Agosto 29|postal_code=67050|area_code=0863|website={{Official website|http://www.comunecanistro.it/}}|footnotes=}}Ang '''Canistro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzzo]], gitnang-timog [[Italya]]. == Heograpiya == Ang Canistro, na matatagpuan sa [[Lambak ng Roveto]], ay nasa hangganan sa hilaga ng [[Capistrello]] at ng ''[[frazione]]'' ng [[Pescocanale]], sa silangan ng munisipalidad ng [[Luco dei Marsi]], sa timog ng [[Civitella Roveto]] at sa kanluran ng bulubunduking teritoryo ng [[Filettino]], sa [[Lacio|Lazio]], kung saan ito ay nakahiwalay sa mga [[Monti Simbruini|bundok ng Simbruini]]. Sa paanan ng lambak, ang teritoryo ng munisipyo ay tinatawid ng [[Liri|Ilog Liri]]. Ang Canistro ay isang sikat na bayan ng spa.<ref>{{Cite web |title=Baths of Canistro |url=https://www.aquathermae.net/abruzzo_us/baths-of-canistro/}}</ref> === Mga ''frazione'' at lokalidad === Bilang karagdagan sa ''[[frazione]]'' ng Canistro Superiore, mayroong ilang mga lokalidad tulad ng Acquafrattura, Cervastoni, Ciocca, Colle Arcaro, Colle Capistrello, Colle Capranica, Colle Corvara, Colle Croce, Colle Monsignore, Cotardo, Gli Stazzi, Luberti, Noce Varvanese, Valto Val Peschietao, at San Vi Vignali.<ref>{{cita|Natalia, 2012|pp. 463-466.}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.comunecanistro.it/jsps/Descrizione_Sentieri.jsp|titolo=Descrizione sentieri|editore=Comune di Canistro|accesso=19 ottobre 2024}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Mga pook arkeolohiko === Noong 2014, sinimulan ng administrasyong munisipal ng bayan ng Rovetano ang isang kampanya ng paghuhukay sa arkeolohiya na nagbunyag ng ilang labi ng orihinal na medyebal na bahagi, na malamang ay mula pa noong ika-11 siglo. Ang mga bakas ng nawawalang simbahan ng San Vito, sa lugar ng San Vito Vecchio, ay mula pa noong ika-10 at ika-11 siglo.<ref>{{cita web|url=http://ilcentro.gelocal.it/laquila/cronaca/2014/12/23/news/canistro-risorge-la-chiesa-di-san-vito-1.10551135|titolo=Canistro, risorge la chiesa di San Vito|editore=Il Centro|accesso=|dataarchivio=7 aprile 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150407225107/http://ilcentro.gelocal.it/laquila/cronaca/2014/12/23/news/canistro-risorge-la-chiesa-di-san-vito-1.10551135|urlmorto=sì}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 09kna427az57hoqjlmxl6oib88q5fq1 0 215947 2236229 1649602 2026-10-22T13:59:48Z Ziv 83354 → File has been renamed on Commons ([[:c:GR]]) 2236229 wikitext text/x-wiki [[File:Caspar Netscher - Christiaan Huygens, the astronomer, 1671.jpg|right|thumbnail|Si Christiaan Huygens.]] Si '''Christiaan Huygens''' ({{Audio|ChristianHuygensPronunciation.ogg|pakinggan}}) (ipinanganak sa [[Ang Hague]] noong 14 Abril 1629 – namatay noong 8 Hulyo 1695) ay isang [[Netherlands|Olandes]] na [[pisiko]], [[matematiko]], [[imbentor]], [[magrerelo]] ([[relohero]]) at [[astronomo]]. Naging kapansin-pansin siya dahil sa kaniyang pangangatwiran na ang [[liwanag]] ay nasa anyo ng mga [[alon]]. Natuklasan niya noong 1655 ang pinakamalaking [[Satelayt (likas)|buwan]] ng [[Saturno (planeta)|Saturno]] na pinangalanang [[Titan (buwan)|Titan]]. Nagsagawa rin siya ng madetalyeng mga pag-aaral hinggil sa mga [[singsing na pamplaneta]] ng Saturno; at noong 1656 ay natuklasan niya na ang mga singsing na ito ay binubuo ng mga [[bato (heolohiya)|bato]]. Kabilang sa mga gawain niya ang paggawa ng tumpak na mga [[clock|orasan]], at naimbento niya ang [[orasang may pendulo]] noong [[Pasko]] ng 1656. {{commonscat|Christiaan Huygens}} {{BD|1629|1695|Huygens, Christiaan}} [[Kategorya:Mga astronomo]] [[Kategorya:Mga relohero]] [[Kategorya:Mga imbentor]] [[Kategorya:Mga matematiko mula sa Olanda]] [[Kategorya:Mga pisiko mula sa Netherlands]] {{stub|Astronomiya|Talambuhay|Netherlands}} 9989spske4nq3cskx2l9uyxl2wf4t82 0 216209 2236283 2236147 2026-10-23T00:17:57Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236283 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 January 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=[[Disability and Rehabilitation: Assistive Technology]]|pmid=19263564|s2cid=35215512}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 2s497xgkngn9blpkza86x6s26eebkq9 2236284 2236283 2026-10-23T00:19:07Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236284 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live }}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] bazshy4yidfk5prkk7qu3xje22hmt4j 2236285 2236284 2026-10-23T00:20:13Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236285 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] tw6i8kk4s54b9v1x5nv8l47ieyc63tx 2236286 2236285 2026-10-23T00:20:46Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236286 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=December 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] dbyer1ownpwcm8pz7edxlr063tvjqow 2236287 2236286 2026-10-23T00:24:15Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236287 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 March 2022|archive-date=17 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] 03oflfmfqdjweqjwke5rfa6dbisa5zo 2236288 2236287 2026-10-23T00:25:15Z Jojit fb 38 /* Tulong */ 2236288 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Whang-od tattooing.jpg|thumb|Ang mambabatok na sa [[Whang-od]] na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang [[mga Pilipino|Pilipino]]. {{age|1917|2|17}} na siya ngayon.]] [[Talaksan:Bajouca, Portugal (105447344).jpg|thumb|Isang matandang babae]] Ang '''katandaan''' ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na '''mga matanda''', '''mga nakatatanda''', '''mga ''senior citizen''''' (o '''mamamayang seniyor'''), o '''mga nakatatandang nasa hustong gulang'''.<ref>''Publication Manual of the American Psychological Association, 6th edition'' (American Psychological Association, 2009) {{ISBN|1433805618}} (sa Ingles)</ref> Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan.<ref>{{cite book |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |title=Old age |publisher=Oxford Reference |year=2006 |isbn=978-0-19-856850-6 |doi=10.1093/acref/9780198568506.001.0001 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Pebrero 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225025557/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198568506.001.0001/acref-9780198568506-e-4834?rskey=7F4W2c&result=4834 |url-status=live |language=en}}</ref> Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng [[aging|pagtanda]] ([[senescence|senesensiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/senescence |title=Senescence – definition of senescence by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 8, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408171134/http://www.thefreedictionary.com/senescence |url-status=live |language=en}}</ref> mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda ([[gerontology|herontolohiya]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gerontology |title=Gerontology – definition of gerontology by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331194413/http://web.archive.org/web/20160331194413/http://www.thefreedictionary.com/gerontology |url-status=live |language=en}}</ref> mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda ([[geriatrics|heriyatriko]]),<ref>{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |title=Geriatrics – definition of geriatrics by The Free Dictionary |website=Thefreedictionary.com |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 31, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331213056/http://www.thefreedictionary.com/geriatrics |url-status=live |language=en}}</ref> teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).[[File:Carphoto2022 b (cropped) extra.jpg|thumb|Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas ]] Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at [[ageism|diskriminasyon batay sa edad]].<ref>{{cite news |date=Oktubre 18, 2013 |title=Jeremy Hunt highlights plight of 'chronically lonely' – BBC News |website=Bbc.co.uk |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Abril 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405234254/http://web.archive.org/web/20160405234254/http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24572231 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=Setyembre 30, 2021 |title=How can we reduce the toll of loneliness in older adults? |url=https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |journal=NIHR Evidence |type=Buod ng Simpleng Ingles |language=en |doi=10.3310/collection_47889 |access-date=Abril 20, 2022 |archive-date=Mayo 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522101432/https://evidence.nihr.ac.uk/collection/how-can-we-reduce-the-toll-of-loneliness-in-older-adults/ |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng [[kalungkutan]], at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan.<ref name="Malani2023">{{cite journal | author = Malani P; Singer D; Kirch M; Solway E; Roberts S; Smith E; Hutchens L; Kullgren J | title = Trends in Loneliness Among Older Adults from 2018–2023 | journal = University of Michigan National Poll on Healthy Aging| date = Marso 2023 | doi = 10.7302/7011 |language=en}}</ref> Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa [[Hilagang Amerika]] at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa [[telepono]], [[liham]], mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.<ref name="Stancu2025">{{Cite web |date=2024-02-29 |title=10 Best Charities That Support Lonely Elderly (Complete 2026 List) {{!}} Impactful Ninja |url=https://impactful.ninja/best-charities-for-lonely-elderly/ |access-date=2026-10-09 |language=en-US}}</ref> Noong 2011, iminungkahi ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.<ref>{{cite web|url=http://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|title=Human rights of older persons|website=OHCHR.org|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|access-date=Oktubre 24, 2016|archive-date=Abril 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428121825/https://www.ohchr.org/EN/Issues/OlderPersons/Pages/OlderPersonsIndex.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> ==Mga kahulugan== [[Image:Maes Old Woman Dozing.jpg|thumb|upright|''Old Woman Dozing'' ni Nicolaes Maes (1656). ''Royal Museums of Fine Arts'' (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), [[Brussels]]]]Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon. ===Mga opisyal na kahulugan=== Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.<ref>{{cite web|last=Barry|first=Patricia|title=Medicare Eligibility Requirements – How to Qualify for Medicare – AARP Everyw...|url=http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|access-date=Abril 13, 2016|website=AARP|archive-date=Abril 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413021321/http://www.aarp.org/health/medicare-insurance/info-04-2011/medicare-eligibility.html|url-status=live|language=en}}</ref> Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng [[United Nations|Mga Nagkakaisang Bansa]] na ang katandaan ay edad 60 pataas.<ref>{{cite web|last1=Scherbov|first1=Sergei|last2=Sanderson|first2=Warren|date=2019|title=New Measures of Population Ageing|url=https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|access-date=Disyembre 21, 2021|website=United Nations|archive-date=Disyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221231510/https://www.un.org/en/development/desa/population/events/pdf/expert/29/session1/EGM_25Feb2019_S1_SergeiScherbov.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng [[Estados Unidos]] at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng [[World Health Organization|WHO]] ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50.<ref>{{cite web |last1=Kowal |first1=Paul |last2=Peachey |first2=Karen |title=Indicators for the Minimum Data Set Project on Ageing: A Critical Review in sub-Saharan Africa |url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |website=World Health Organization |access-date=Disyembre 1, 2021 |page=9 |date=Hunyo 2001 |type=ulat |archive-date=Disyembre 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130034/https://www.who.int/healthinfo/survey/ageing_mds_report_en_daressalaam.pdf |url-status=live|language=en}}</ref> Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga [[umuunlad na bansa]]. Hindi tulad sa mga [[mauunlad na bansa]], kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan.<ref>Gorman M. Development and the rights of older people. In: Randel J, et al., eds. The ageing and development report: poverty, independence and the world's older people. London, Earthscan Publications Ltd., 1999:3-21 (sa Ingles)</ref> Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong [[Middle Ages|Gitnang Panahon]] at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang [[Europa|Europeo]] depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.<ref>{{Cite journal |last=Shahar |first=Shulamith |date=1993 |title=Who were Old in the Middle Ages? |journal=Social History of Medicine |language=en |volume=6 |issue=3 |pages=313–341 |doi=10.1093/shm/6.3.313|pmid=11639284 }}</ref> === Mga kahulugan batay sa mga pangkat === [[File:Estonia road sign 173b.svg|upright|thumb|Mga matatanda - karatula sa kalsada sa [[Estonya]]]] Kinilala ng mga [[Gerontology|herontologo]] na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili.<ref name="Berk">{{cite book |last1=Berk |first1=Laura E. |title=Development Through the Lifespan |url=https://archive.org/details/developmentthrou0000berk_u1v4 |date=2010 |publisher=Allyn & Bacon |isbn=978-0-205-68793-0 |edition=5|language=en}}</ref>{{rp|607}} Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan.<ref>{{cite journal|title=Frailty in Older Adults |journal=JAMA |volume=296 |issue=18 |page=2280 |doi=10.1001/jama.296.18.2280 |pmid = 17090776|year=2006 |last1=Torpy |first1=Janet M. |last2=Lynm |first2=Cassio |last3=Glass |first3=Richard M. |doi-access=free |language=en}}</ref> Gayunman, may ilan na tinatawag na "''superager''", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.<ref>{{Cite web |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA475993729&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=22699740 |access-date=Agosto 17, 2026 |website=go.gale.com|title=How to Become a 'Superager'|date=Disyembre 31, 2016|last=Barrett|first=Lisa Feldman|language=en}}</ref> Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas).<ref>{{cite journal |pmid=1727842|year=1992|last1=Forman|first1=D. E.|title=PTCA in the elderly: The "young-old" versus the "old-old"|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=40|issue=1|pages=19–22|last2=Berman|first2=A. D.|last3=McCabe|first3=C. H.|last4=Baim|first4=D. S.|last5=Wei|first5=J. Y.|doi=10.1111/j.1532-5415.1992.tb01823.x|s2cid=10617191|language=en}}</ref> Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite journal |doi=10.1093/gerona/gln045|pmid=19213852|title=Total Water Intakes of Community-Living Middle-Old and Oldest-Old Adults|journal=The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences|volume=64A|issue=4|pages=481–486|year=2009|last1=Zizza|first1=C. A.|last2=Ellison|first2=K. J.|last3=Wernette|first3=C. M.|pmc= 2657166|language=en}}</ref> Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas).<ref>{{cite web |url=http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |title=Demographics of Aging |website=Transgenerational.org |access-date=Abril 4, 2016 |archive-date=Marso 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328070334/http://transgenerational.org/aging/demographics.htm |url-status=live |language=en}}</ref> Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.<ref name="cicirelli">{{cite book |last1=Cicirelli |first1=Victor G. |title=Older Adults' Views on Death |url=https://archive.org/details/olderadultsviews0000cici |date=2002 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-7012-5|language=en}}</ref>{{rp|4}} Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad".<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. "third age". (sa Ingles)</ref> Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".<ref>Paul Higgs at Chris Gilleard, ''Rethinking Old Age: Theorizing the Fourth Age'' (Palgrave Macmillan, 2015), vii, 119–120. (sa Ingles)</ref> ===Mga dimensiyon=== Inililista ng ''Key Concepts in Social [[Gerontology]]'' ang apat na dimensiyon: kronolohikal, [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Sikolohiya|sikolohikal]], at [[Lipunan|panlipunan]].<ref name="phillips">{{cite book |last1=Phillips |first1=Judith E. |title=Key Concepts in Social Gerontology |url=https://archive.org/details/keyconceptsinsoc0000phil |last2=Ajrouch |first2=Kristine J. |last3=Hillcoat-Nalletamby |first3=Sarah |date=2010 |publisher=SAGE |isbn=978-1-4129-2271-5|language=en}}</ref>{{rp|12–3}} Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran.<ref>John Wattis, Stephen Curran, ''Practical Psychiatry of Old Age'' (Radcliffe Publishing, 2006). 2. (sa Ingles)</ref> Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |title=When Does Someone Attain Old Age? SS-101-96 |website=ohioline.osu.edu |access-date=Enero 15, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010319220229/http://ohioline.osu.edu/ss-fact/0101.html |archive-date=Marso 19, 2001 |language=en}}</ref> Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.<ref name="autogenerated4">{{cite web|title=WHO &#124; Definition of an older or elderly person|url=https://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|access-date=Abril 4, 2016|publisher=World Health Organization|archive-date=Abril 1, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401175950/http://www.who.int/healthinfo/survey/ageingdefnolder/en/|url-status=live|language=en}}</ref> ===''Senior citizen''=== Ang ''senior citizen'' ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa [[Wikang Ingles|Ingles Amerikano]], at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na.<ref>{{cite web |url=http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |title=Oxford Learner's Dictionaries &#124; Find the meanings, definitions, pictures, pronunciation of words at OxfordLearnersDictionaries.com |website=Oup.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130211752/http://www.oup.com/oald-bin/web_getald7index1a.pl |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|title=Bartleby.com: Great Books Online – Quotes, Poems, Novels, Classics and hundreds more|access-date=12 Hunyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20080420174106/http://www.bartleby.com/61/36/S0263600.html|archive-date=20 Abril 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|title=Chambersharrap.co.uk|website=Chambersharrap.co.uk|access-date=8 Marso 2022|archive-date=13 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513021212/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=senior+citizen&title=21st|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |title=senior citizen Meaning in the Cambridge English Dictionary |website=Dictionary.cambridge.org |date=2016-03-30 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225100322/http://dictionary.cambridge.org/define.asp?key=71747&dict=CALD |language=en}}</ref> Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang '''''old age pensioner''''' o '''''pensioner''''' sa Ingles Britaniko, at '''''retiree''''' at '''''senior''''' sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang [[diksyunaryo]] ang malawakang paggamit ng "''senior citizen''" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.<ref>{{cite web |url=http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |title=senior citizen – Definition from Longman English Dictionary Online |website=Ldoceonline.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406171039/http://web.archive.org/web/20160406171039/http://www.ldoceonline.com/dictionary/senior-citizen |url-status=live |language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], ginagamit din ang katawagang ''senior citizen'' na maaaring literal na isalin bilang '''mamamayang senyor''', '''matatandang mamamayan''' o '''mamamayang nakakatanda''', bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa [[Wikang Filipino|Filipino]] o [[Wikang Tagalog|Tagalog]].<ref>{{Cite web |last=Bernardo |first=Ramon M. |title=Ano ang senior citizen sa Filipino? |url=https://www.philstar.com/pang-masa/punto-mo/2016/12/11/1652327/ano-ang-senior-citizen-sa-filipino |access-date=2026-10-12 |website=Philstar.com|language=en}}</ref> Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang ''senior citizen'' ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad. Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "[[mamamayan]]" ng lipunan na may mataas na "ranggo".<ref>{{cite book|last1=Waughfield|first1=Claire G.|last2=Burckhalter|first2=Teresa S.|title=Mental health concepts|date=2002|publisher=Delmar/Thomson Learning|location=Clifton Park, NY|isbn=978-0-7668-3830-7|page=[https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug/page/64 64]|edition=5|url=https://archive.org/details/mentalhealthconc0000waug|url-access=registration|access-date=4 Abril 2016|language=en}}</ref> Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://www.theseniortimes.com/richler.htm|title=The Senior Times Online|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306161123/http://www.theseniortimes.com/richler.htm|language=en}}</ref> Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "''senior citizen''".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIgT8dfbX1wC&q=al+hirschfeld+father+coined+senior+citizen&pg=PA10 | title=Hirschfeld: On Line | publisher=Applause Theatre & Cinema Books | page=10 | date=Pebrero 1, 2000| access-date=Disyembre 19, 2015| isbn=978-1-55783-356-3 |language=en}}</ref><ref>{{cite AV media| people = Al Hirschfeld| title = The Line King: The Al Hirschfeld Story | medium = VHS| publisher = Cabin Fever Entertainment| date = 1996 |language=en}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html | title=That Old Feeling: The Fun in Al Hirschfeld | magazine=Time | first=Richard | last=Corliss | date=Enero 29, 2003 | access-date=Disyembre 19, 2015 | archive-date=Disyembre 22, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163942/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,417721,00.html |language=en}}</ref> Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "''senior''", na ginagamit din bilang isang [[pang-uri]]. ====Mga kwalipikasyon ayon sa edad==== Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging ''senior citizen'' sa maraming [[Bansa (pampulitika)|bansa]]. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler [[Otto von Bismarck]] ng sistema ng pensiyon sa [[Alemanya]] noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.<ref>{{Cite web |title=What Age is Considered Senior Citizen - MGFS |url=https://www.myguideforseniors.com/what-age-is-considered-senior-citizen/ |access-date=2023-06-21 |website=My Guide For Seniors |language=en-US}}</ref> Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na ''senior citizen''. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang [[marketing|pagmemerkadong]] paraan upang makahikayat ng mga [[mamimili]], kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.<ref>{{cite web |first=Ahn |last=Shin-Hyun |url=http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |title=Economic Report |publisher=SERIWorld |date=2011-04-04 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416094031/http://www.seriworld.org/01/wldContVod.html?mn=A&mncd=0301&sort=A&gubun=00&p_page=65&natcd=KR&key=20110404000005 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "''senior discount''" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "''senior discount card''" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat. Sa [[Estados Unidos]], ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67).<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |title=Retirement Age Calculator |website=Ssa.gov |date=2014-09-03 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417181217/https://web.archive.org/web/20160417181217/https://www.ssa.gov/planners/retire/ageincrease.html |url-status=live |language=en}}</ref> Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa. Sa [[Canada]], makukuha ang pensiyong ''Old Age Security'' (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni [[Stephen Harper]] na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni [[Justin Trudeau]] ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74),<ref>{{cite web |url=http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401232413/http://www.servicecanada.gc.ca/eng/isp/oas/changes/index.shtml |access-date=Nobyembre 25, 2014 |archive-date=2012-04-01 |title=Changes to Old Age Security |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Aziz |first1=Saba |title=Increased old age security pensions set to roll out. How much? |url=https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |website=Global News |access-date=27 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241028201041/https://globalnews.ca/news/10834467/old-age-security-payments-oct-2024/ |archive-date=28 Oktubre 2024|language=en}}</ref> at ang ''Canada Pension Plan'' (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60. Tinuturing ''senior citizen'' ang isang [[Mga Pilipino|Pilipino]] kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas.<ref>{{Cite web |title=[ REPUBLIC ACT NO. 9994, February 15, 2010 ] |url=https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/17035 |website=Supreme Court of the Philippines |language=en}}</ref> Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga ''senior citizen'' ang [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong [[transportasyon]], [[otel]], [[Restoran|restawran]], [[sinehan]] at eksempsyon sa sa [[buwis]] na VAT.<ref>{{Cite web |last=portalncsc |date=2023-06-22 |title=What are the rights and privileges of Senior Citizens? |url=https://www.ncsc.gov.ph/post/what-are-the-rights-and-privileges-of-senior-citizens |access-date=2026-10-13 |website=NCSC |language=en}}</ref> ==Mga palatandaan== {{See also|Pagtanda}} Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa [[pisikal]] at [[Pag-iisip|mental]].<ref>{{cite journal |pmid=1891555|year=1991|last1=Salokangas|first1=R. K.|title=Physical and mental health changes in retirement age|journal=Psychotherapy and Psychosomatics|volume=55|issue=2–4|pages=100–107|last2=Joukamaa|first2=M|doi=10.1159/000288415|language=en}}</ref> Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.<ref name="posner">{{cite book |last1=Posner |first1=Richard A. |title=Aging and Old Age |url=https://archive.org/details/agingoldage00posn |date=1995 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-67566-4|language=en}}</ref>{{rp|86–7}} Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao.<ref name="autogenerated2"/> Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na [[edad]].<ref>{{cite web |url=http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |title=Ageing: Myth and Reality |access-date=15 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216170927/http://www.communities.qld.gov.au/resources/communityservices/seniors/publications/ageing-myth-reality.pdf |archive-date=16 Disyembre 2013|language=en}}</ref> Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos".<ref>{{cite journal |doi=10.1146/annurev.ps.46.020195.001553|pmid=7872732|title=Aging and Speed of Behavior: Possible Consequences for Psychological Functioning|journal=Annual Review of Psychology|volume=46|pages=329–353|year=1995|last1=Birren|first1=J E|last2=Fisher|first2=L M|language=en}}</ref> Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain.<ref>Donald H. Kausler and Barry C. Kausler, ''The Graying of America: An Encyclopedia of Aging, Health, Mind, and Behavior'' (University of Illinois, 2001), 376–377. (sa Ingles)</ref> Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at [[Pamantasang Northwestern (Estados Unidos)|Pamantasang Northwestern]] na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|title=Older people are happier than you. Why?|website=CNN|date=2015-04-24|access-date=4 Abril 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205215/http://edition.cnn.com/2015/04/24/health/old-people-happy/|url-status=live|language=en}}</ref> ===Pisikal=== Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod: * Mga problema sa [[Buto (anatomiya)|buto]] at [[Kasu-kasuan|kasukasuan]]: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at [[osteoporosis]].<ref name="wahsa.org">{{cite web|url=http://wahsa.org/agingprocess.pdf |title=The Normal Aging Process |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030211939/http://wahsa.org/agingprocess.pdf |archive-date=30 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref name="documbase1">{{cite web |url=http://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |title=The Normal Aging Process |website=Documbase.com |date=2012-01-01 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Agosto 2020 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805110828/https://www.documbase.com/The-Normal-Aging-Process.pdf |language=en}}</ref> * Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na [[hypertension|altapresyon]] (34%), [[rayuma]] (50%), at [[sakit sa puso]] (32%).<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|title=Administration on Aging<!-- Bot generated title -->|access-date=5 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010053036/http://www.aoa.gov/Aging_Statistics/Profile/2011/docs/2011profile.pdf|archive-date=10 Oktubre 2013|language=en}}</ref> * Ang sobrang produksyon ng malapot na [[uhog]] (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.<ref>{{Cite journal|title=Determinants of prognosis of COPD in the elderly: mucus hypersecretion, infections, cardiovascular comorbidity |journal=European Respiratory Journal |volume=21 |pages=10s–14s |date=2003-05-01 |doi=10.1183/09031936.03.00403403 |last1=Pistelli |first1=R. |last2=Lange |first2=P. |last3=Miller |first3=D.L. |pmid=12762568 |doi-access=free |language=en|publisher=European Respiratory Society}}</ref> * Mga problema sa [[ngipin]]: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang [[oral hygiene|kalinisang pambibig]], kaya tumataas ang posibilidad ng [[Dental caries|pagkabulok at impeksiyon ng ngipin]].<ref>{{cite web |url=http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |title=Helping Your Elder with Grooming and Hygiene – For Dummies |website=Dummies.com |date=2008-11-07 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416121657/http://www.dummies.com/how-to/content/helping-your-elder-with-grooming-and-hygiene.html |url-status=live |language=en}}</ref> * Mga problema sa [[Sistemang panunaw|sistema ng pagtunaw]]: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo. * ''Essential tremor'' (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.<ref>{{cite web |url=http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |title=Essential Tremor: Causes, Symptoms, Diagnosis, and Treatment |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=4 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404113927/http://www.webmd.com/brain/essential-tremor-basics |url-status=live |language=en}}</ref> * Paglala ng [[paningin]]: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|title=Older Adults' Health and Age-Related Changes|access-date=12 Disyembre 2013|archive-date=20 Disyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220072713/http://www.apa.org/pi/aging/resources/guides/older.aspx|url-status=live|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may [[katarata]] o sumailalim na sa [[Pag-oopera|pagtistis]] ng katarata.<ref name="NIH2009">{{cite web|title=Facts About Cataract|url=https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/cataracts|access-date=14 Agosto 2016|date=Setyembre 2015|archive-date=24 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150524095805/https://www.nei.nih.gov/health/cataract/cataract_facts|url-status=live|language=en}}</ref><ref>cf. Table 6 in: Harold A. Kahn, Howard M. Leibowitz, James P. Ganley, Mohandas M. Kini, Theodore Colton, Rita S. Nickerson, Thomas R. Dawber (1977). "The Framingham Eye Study I. Outline And Major Prevalence Findings". ''American Journal of Epidemiology'' Vol 106, No 1, pp. 17–32 (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FmlaIs9R2t8C&q=Presbyopia%20never%20occur&pg=PA156|title=Better Eyesight Without Glasses|last1=Bates|first2=W. H. Bates|last2=M.D|date=2008|publisher=Orient Paperbacks|via=Google Books|isbn=978-81-222-0449-0|language=en}}</ref> * Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog.<ref>{{Cite web |date=2016-09-28 |title=Who Is At Risk for Falls? - American Bone Health |url=https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |access-date=27 Hunyo 2022 |website=americanbonehealth.org |language=en-US |archive-date=25 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325061717/https://americanbonehealth.org/fall-prevention/who-is-at-risk-for-falls/ |url-status=live }}</ref> Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog.<ref>{{cite web |url=http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |title=Falls and Injury Statistics for Seniors and Elderly |website=Learnnottofall.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402113140/http://www.learnnottofall.com/content/fall-facts/how-often.jsp |language=en}}</ref> Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/homeandrecreationalsafety/Falls/adultfalls.html |title=Important Facts about Falls |website=Cdc.gov |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=26 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826220722/https://www.cdc.gov/HomeandRecreationalSafety/Falls/adultfalls.html |url-status=live |language=en|publisher=Home and Recreational Safety - CDC Injury Center}}</ref> * Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.<ref>{{cite web |last=Judge |first=James O. |url=http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |title=Gait Disorders in the Elderly – Geriatrics – Merck Manuals Professional Edition |website=Merckmanuals.com |date=25 Marso 2016 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=25 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325190146/http://www.merckmanuals.com/professional/geriatrics/gait-disorders-in-the-elderly/gait-disorders-in-the-elderly |url-status=live |language=en}}</ref> * Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis.<ref name="webmd.com">{{cite web |url=http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |title=Healthy, Normal Aging: Physical Changes in Seniors |website=Webmd.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402024903/http://www.webmd.com/healthy-aging/tc/healthy-aging-normal-aging |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite journal|title=Selected Disorders of Skin Appendages—Acne, Alopecia, Hyperhidrosis|first=Jay C.|last=Vary|date=1 Nobyembre 2015|journal=Med. Clin. North Am.|volume=99|issue=6|pages=1195–1211|doi=10.1016/j.mcna.2015.07.003|pmid=26476248|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok.<ref>{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|title=Why does hair turn gray?|first=Laurence|last=Meyer|work=scientificamerican.com|access-date=20 Setyembre 2016|archive-date=14 Nobyembre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114132915/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-does-hair-turn-gray|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lalaki ang nakararanas ng [[pagkakalbo]]. * Pagkawala ng [[Pandinig na sistema|pandinig]]: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig.<ref name="autogenerated1" /> Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang [[hearing loss|pagkawala ng pandinig]] na nakaaapekto sa [[komunikasyon]], karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.<ref name="Feder2015">{{cite journal |title=Prevalence of hearing loss among Canadians aged 20 to 79: Audiometric results from the 2012/2013 Canadian Health Measures Survey |year=2015 |last1=Feder |first1=K. |last2=Michaud |first2=D. |last3=Ramage-Morin |first3=P. |last4=McNamee |first4=J. |last5=Beauregard |first5=Y. |journal=Health Reports |volume=26 |issue=7 |pages=18–25 |pmid=26177043 |language=en}}</ref> * Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad.<ref>{{Cite journal |last1=Stokar |first1=Joshua |last2=Leibowitz |first2=David |last3=Durst |first3=Ronen |last4=Shaham |first4=Dorith |last5=Zwas |first5=Donna R. |date=24 Oktubre 2019 |title=Echocardiography overestimates LV mass in the elderly as compared to cardiac CT |journal=PLOS ONE |language=en |volume=14 |issue=10 |article-number=e0224104 |doi=10.1371/journal.pone.0224104 |doi-access=free |issn=1932-6203 |pmc=6812823 |pmid=31648248 |bibcode=2019PLoSO..1424104S }}</ref> Maaaring maging hindi gaanong episyente ang [[Puso (anatomiya)|puso]] sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng [[dugo]] dahil sa ateroesklerosis.<ref name="webmd.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|title=Heart Health|first=National Institute on|last=Aging|work=National Institute on Aging |date=12 Hulyo 2011|access-date=17 Setyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160918090523/https://www.nia.nih.gov/health/publication/heart-health#changes|archive-date=18 Setyembre 2016|df=dmy-all|language=en}}</ref> * Pagbaba ng paggana ng [[sistemang inmune]] (inmunosenesensiya).<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |title=The Immune System in the Elderly |website=Medscape.com |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=19 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130619221724/http://www.medscape.com/viewarticle/780507_2 |url-status=live |language=en}}</ref> * Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga [[Baga (anatomiya)|baga]], kaya mas kaunting [[oksiheno]] ang naibibigay.<ref name="wahsa.org" /><ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|title=Aging changes in the lungs: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=Medlineplus.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307200030/https://medlineplus.gov/ency/article/004011.htm|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Kapansanan]] o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85."<ref>{{cite web|url=https://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|title=Department of Neurology – Department of Neurology|access-date=12 Hunyo 2016|archive-date=4 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185758/http://med.brown.edu/neurology/articles/jf13408.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".<ref>{{cite web |first=Heidi |last=Godman |url=http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |title=Two questions can reveal mobility problems in seniors – Harvard Health Blog – Harvard Health Publications |website=Health.harvard.edu |date=18 Setyembre 2013 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=2 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402190552/http://www.health.harvard.edu/blog/two-questions-can-reveal-mobility-problems-in-seniors-201309186682 |url-status=live |language=en}}</ref> * [[Sakit]]: 25% ng mga ''senior citizen'' ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa ''nursing home'' o tahanang ng pag-aaruga.<ref>{{cite journal |last=King |first=Steven A. |url=http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |title=The Challenge of Geriatric Pain |journal=Psychiatric Times |series=Psychiatric Times Vol 26 No 7 |date=6 Hulyo 2009 |volume=26 |issue=7 |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=16 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416074808/http://www.psychiatrictimes.com/articles/challenge-geriatric-pain |url-status=live |language=en}}</ref> Karamihan sa mga sakit ay [[Rheumatism|reumatolohikal]], may kaugnayan sa mga kalamnan at buto,<ref>{{Cite journal |pmid=38804322 |date=2024 |last1=Singh |first1=A. |last2=Akkala |first2=S. |last3=Nayak |first3=M. |last4=Kotlo |first4=A. |last5=Poondla |first5=N. |last6=Raza |first6=S. |last7=Stankovich |first7=J. |last8=Antony |first8=B. |title=Impact of Pain on Activities of Daily Living in Older Adults: A Cross-Sectional Analysis of Korean Longitudinal Study of Aging (KLoSA) |journal=Geriatrics |volume=9 |issue=3 |page=65 |doi=10.3390/geriatrics9030065 |doi-access=free |pmc=11130898 |language=en}}</ref> o ''malignant'' o lubhang mapagpahamak.<ref>Gary McCleane and Howard Smith, editors, ''Clinical Management of the Elderly Patient in Pain'' (CRC Press, 2006). 150. (sa Ingles)</ref> * Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae.<ref>{{cite web |author=Todd B. Nippoldt, M.D. |date=17 Marso 2015 |title=Loss of sex drive in men: Natural with aging? |url=http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |access-date=4 Abril 2016 |publisher=Mayo Clinic |archive-date=27 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227203135/http://www.mayoclinic.com/health/loss-of-sex-drive/AN01431 |url-status=live |language=en}}</ref> Hinahamon ng dumaraming [[pananaliksik]] tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]]" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102.<ref>{{cite journal |last1=Bretschneider |first1=Judy G. |year=1988 |title=Sexual interest and behavior in healthy 80- to 102-year-olds – Springer |journal=Archives of Sexual Behavior |volume=17 |issue=2 |pages=109–129 |doi=10.1007/BF01542662 |pmid=3395224 |s2cid=24417179|language=en}}</ref> Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago.<ref>{{cite journal |first=Richard |last=Suzman |year=2009 |title=The National Social Life, Health, and Aging Project: An Introduction |journal=The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences |volume=64B |issue=Suppl 1 |pages=i5–i11 |doi=10.1093/geronb/gbp078 |pmc=2763520 |pmid=19837963|language=en}}</ref> Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik".<ref name="Sexual Expression">{{cite journal|title=Sexual Expression in Later Life: A Review and Synthesis|first=John|last=DeLamater|date=1 Marso 2012|volume=49|issue=2–3|pages=125–141|doi=10.1080/00224499.2011.603168|pmid=22380585|journal=J Sex Res|s2cid=13919053|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at [[panaginip]];<ref>{{cite web|url=http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|title=Sex, romance, and relationships. AARP Survey of Midlife and Older adults|website=Assets.aarp.org|access-date=8 Marso 2022|archive-date=19 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319064838/http://assets.aarp.org/rgcenter/general/srr_09.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> [[Pagsasalsal|masturbasyon]]; [[Oral sex|oral na pakikipagtalik]]; at pang-ari at [[Pagtatalik na pambutas ng puwit|pampuwit na pakikipagtalik]].<ref name="Sexual Expression" /> * Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas [[kulubot]].<ref name="webmd.com" /> * Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat. * Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga ''senior citizen''.<ref>Jana R. Cooke, MD, "Sleep Disorders in the Elderly", ''Psychiatric Times'' 25.4 (2008). (sa Ingles)</ref> Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog.<ref>{{cite journal |pmid=15486596|pmc=427621|year=2004|last1=McCall|first1=W. V.|title=Sleep in the Elderly: Burden, Diagnosis, and Treatment|journal=Primary Care Companion to the Journal of Clinical Psychiatry|volume=6|issue=1|pages=9–20|doi=10.4088/pcc.v06n0104|language=en}}</ref> Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.<ref>{{cite web|url=http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId%3D281474977424338 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131125230408/http://www.gather.com/viewArticle.action?articleId=281474977424338 |archive-date=25 Nobyembre 2013 |title=Aging and energy: Why energy levels go down as... |access-date=16 Disyembre 2013 |publisher=Gather|language=en}}</ref> * Ang mga [[Lasa|panlasa]] ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.<ref name="wahsa.org" /><ref name="documbase1" /> * Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang [[pag-inom]].<ref name="Volkert2005">{{cite journal|vauthors=Volkert D, Kreuel K, Stehle P | title=Fluid intake of community-living, independent elderly in Germany-a nationwide, representative study | journal=J Nutr Health Aging | year= 2005 | volume=9 | issue=5 | pages=305–309 | pmid=16222395 |language=en}}</ref> * Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa [[Ihi|pag-ihi]] sa katandaan.<ref>{{cite journal |pmid=7039134|pmc=1273322|year=1981|last1=Ouslander|first1=J. G.|title=Urinary incontinence in the elderly|journal=The Western Journal of Medicine|volume=135|issue=6|pages=482–491|language=en}}</ref> * Humihina ang mga ''vocal cord'' o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".<ref>{{cite web |author=The Body Odd |url=https://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |title=The wavery, shaky 'old person's voice,' explained |date=25 Enero 2013 |publisher=NBC News |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=24 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324081029/http://www.nbcnews.com/health/wavery-shaky-old-persons-voice-explained-1C8119298 |url-status=live |language=en}}</ref> ===Mental=== Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod: * Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.<ref name="Berk"/>{{rp|608–9}} * Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng [[panganib]]" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="posner"/>{{rp|112,116}} * Malungkot na kalagayan ng damdamin.<ref>Kennedy G.J. The epidemiology of late-life depression. In: Kennedy G. J, editor. ''Suicide and depression in late life: Critical issues in treatment, research and public policy''. New York: John Wiley and Sons; 1996. pp. 23–37. (sa Ingles)</ref> Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa [[Depresyon|depresyong]] dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad."<ref name="Cox et al. (2012)">{{cite journal |doi=10.1177/1745691612455204|title=Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=7|issue=5|pages=427–449|year=2012|last1=Cox|first1=W. T. L.|last2=Abramson|first2=L. Y.|last3=Devine|first3=P. G.|last4=Hollon|first4=S. D.|pmid=26168502|s2cid=1512121|language=en}}</ref> Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng [[pagpapakamatay]].<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Takot sa [[krimen]] sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.<ref name="Berk"/>{{rp|617}} * Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan. * Ayon sa mga pagtataya ng [[World Health Organization|Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nakaaapekto ang mga [[sakit sa pag-iisip]] sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |title=WHO &#124; Mental health and older adults |website=Who.int |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406110838/http://web.archive.org/web/20160406110838/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs381/en/ |url-status=live |language=en}}</ref> Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.<ref name="Berk"/>{{rp|610}} * Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa:<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.neurobiolaging.2008.09.023|pmid=19231028|pmc=2683339|title=When does age-related cognitive decline begin?|journal=Neurobiology of Aging|volume=30|issue=4|pages=507–514|year=2009|last1=Salthouse|first1=Timothy A.|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xE69BAAAQBAJ|title=Behavior Genetics of Cognition Across the Lifespan|first1=Deborah|last1=Finkel|first2=Chandra A.|last2=Reynolds|year=2013|publisher=Springer Science & Business Media|via=Google Books|isbn=978-1-4614-7447-0|language=en}}</ref> Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon.<ref>{{cite web |url=http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |title=Memory loss: When to seek help |publisher=Mayo Clinic |date=2014-06-05 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2013-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108172958/http://web.archive.org/web/20131108172958/http://www.mayoclinic.com/health/memory-loss/HQ00094 |url-status=live |language=en}}</ref> Tumataas ang paglaganap ng [[demensiya]] sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang.<ref name="jacoby">{{cite book |last1=Jacoby |first1=Susan |title=Never Say Die: The Myth and Marketing of the New Old Age |url=https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3 |date=2011 |publisher=Pantheon Books |isbn=978-0-307-37794-4 |page=[https://archive.org/details/neversaydiemythm0000jaco_u0c3/page/12 12] |edition=1|language=en}}</ref> Ang [[sakit na Alzheimer]] ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at [[sikosis]].<ref>{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |title=Alzheimer's disease – Symptoms and causes |access-date=12 Disyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213071824/http://web.archive.org/web/20131213071824/http://www.mayoclinic.com/health/alzheimers-disease/DS00161 |archive-date=13 Disyembre 2013 |language=en}}</ref> * Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa [[iskedyul|nakagawiang mga gawain]]".<ref>George P. Moschis, ''Marketing to Older Consumers'' (Praeger, 1992), 102. (sa Ingles)</ref><ref>Martin S. Lindauer, ''Aging, Creativity, and Art'' (Springer, 2003), 55–56. (sa Ingles)</ref> Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "[[Intelihensiya|intelihensiyang]] pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".<ref name="posner"/>{{rp|116}} ===May kaugnayan sa kasanayan=== Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70.<ref name=AgeAgeing_20071016/> Ang pagbabang ito sa isang [[palakasan]] na nakatuon sa [[kasanayan]] at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng [[Sistemang sirkulatoryo|sistemang kardyobaskular]], o [[liksi]], na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% ''bawat dekada''.<ref name="AgeAgeing_20071016">{{cite journal |last1=DeVan |first1=Allison Elizabeth |last2=Tanaka |first2=Hirofuni |title=Declines in ten-pin bowling performance with advancing age Get access Arrow |journal=Age and Ageing |date=Oktubre 16, 2007 |volume=36 |issue=6 |pages=693–694 |doi=10.1093/ageing/afm129|pmid=17942434 |language=en}}</ref> ==Kahinaan ng pangangatawan== [[File:Blake London.jpg|thumb| Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na ''London'', mula sa kanyang ''Songs of Innocence and Experience''<ref>{{cite web| url =http://www.blakearchive.org/exist/blake/archive/object.xq?objectid=songsie.aa.illbk.46&java=yes | title = Songs of Innocence and of Experience, object 46 (Bentley 46, Erdman 46, Keynes 46) "LONDON" |editor-first1= Morris |editor-last1= Eaves |editor-first2=Robert N. |editor-last2=Essick |editor-first3=Joseph|editor-last3=Viscomi| publisher = William Blake Archive|access-date = 10 Hunyo 2014|language=en}}</ref>]] Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80.<ref name="Tor Inge Romoren 2003">Tor Inge Romoren, ''Last Years of Long Lives: The Larvik Study'' (Routledge, 2003), 170. (sa Ingles)</ref> Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal | vauthors = Weiss AJ, Barrett ML, Andrews RM | title = Trends and Projections of U.S. Hospital Costs by Payer, 2003–2013 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=176 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Hulyo 2014 | url = http://hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | access-date = 2014-08-15 | archive-date = 2022-03-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220311211617/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb176-Hospital-Cost-Projections-by-Age-2013.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Napapansin ng mga [[Gerontology|gerontologo]] ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.<ref name="burbank">{{cite book |editor1-last=Burbank |editor1-first=Patricia M. |title=Vulnerable Older Adults: Health Care Needs and Interventions |date=2006 |publisher=Springer Pub |isbn=978-0-8261-0360-4|language=en}}</ref>{{rp|xxi, 4, 6}} Iminungkahi ng isang pangkat ng mga [[Geriatrics|heriyatrisyo]] ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress<ref>{{cite web |url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |title=Stressors &#124; definition of stressors by Medical dictionary |website=Medical-dictionary.thefreedictionary.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416155855/http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/stressors |url-status=live |language=en}}</ref> na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |title=Dysregulation Medical Definition &#124; Merriam-Webster Medical Dictionary |website=Merriam-webster.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323020746/http://web.archive.org/web/20160323020746/http://www.merriam-webster.com/medical/dysregulation |url-status=live |language=en}}</ref> sa maraming sistemang pisyolohikal".<ref name="burbank"/>{{rp|20}} Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas.<ref>{{cite journal |doi=10.1111/j.1532-5415.2012.04054.x|pmid=22881367|title=Prevalence of Frailty in Community-Dwelling Older Persons: A Systematic Review|journal=Journal of the American Geriatrics Society|volume=60|issue=8|pages=1487–92|year=2012|last1=Collard|first1=Rose M.|last2=Boter|first2=Han|last3=Schoevers|first3=Robert A.|last4=Oude Voshaar|first4=Richard C.|s2cid=2689519|language=en}}</ref> Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan.<ref name="gillick">{{cite book |last1=Gillick |first1=Muriel R. |title=Choosing Medical Care in Old Age: What Kind, How Much, When to Stop |date=1996 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-12813-2 |edition=1|language=en}}</ref>{{rp|106}} Ipinakita ng isang pag-aaral sa [[Canada]] kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |title=Prevalence of Frailty Increases Throughout Adulthood |website=Medscape.com |access-date=2016-04-04 |archive-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529131959/http://web.archive.org/web/20170529131959/http://www.medscape.com/viewarticle/741960 |url-status=live |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 [[Bansa (pampulitika)|bansa]], ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng [[pangangatawan]] sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.pone.0075847|pmid=24204581|title=Patterns of Frailty in Older Adults: Comparing Results from Higher and Lower Income Countries Using the Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE) and the Study on Global AGEing and Adult Health (SAGE)|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=10|article-number=e75847|year=2013|last1=Harttgen|first1=Kenneth|last2=Kowal|first2=Paul|last3=Strulik|first3=Holger|last4=Chatterji|first4=Somnath|last5=Vollmer|first5=Sebastian|bibcode=2013PLoSO...875847H|pmc=3812225|doi-access=free|language=en}}</ref> Sa [[Noruwega]], natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "''Berlin Aging Study''" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.<ref name="Tor Inge Romoren 2003"/> ===Mga palatandaan=== Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |title=Nortin M. Hadler: Books, Biography, Blog, Audiobooks, Kindle |website=Amazon |access-date=4 Abril 2016 |archive-date=5 Marso 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305035336/http://www.amazon.com/Nortin-M.-Hadler/e/B001ITYO36 |url-status=live |language=en}}</ref> Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng [[liksi]] mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at [[pagkabalisa]].<ref>Muriel R. Gillick, ''Lifelines: Living Longer, Growing Frail, Taking Heart'' (Norton, 2001), x, xv–xvi, 5–6. (sa Ingles)</ref> Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na [[suliranin]]", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit",<ref>"mga sakit bukod sa pangunahing sakit"</ref> progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.<ref name="burbank"/>{{rp|25–6}} Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng [[DNA]] sa [[Selula|selulang]] DNA sa isang lineyar na paraan.<ref name="Vlachogiannis2023">{{cite journal |vauthors=Vlachogiannis NI, Ntouros PA, Pappa M, Kravvariti E, Kostaki EG, Fragoulis GE, Papanikolaou C, Mavroeidi D, Bournia VK, Panopoulos S, Laskari K, Arida A, Gorgoulis VG, Tektonidou MG, Paraskevis D, Sfikakis PP, Souliotis VL |title=Chronological Age and DNA Damage Accumulation in Blood Mononuclear Cells: A Linear Association in Healthy Humans after 50 Years of Age |journal=Int J Mol Sci |volume=24 |issue=8 |date=Abril 2023 |page=7148 |pmid=37108309 |pmc=10138488 |doi=10.3390/ijms24087148 |doi-access=free |url=|language=en}}</ref> Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda.<ref name = Vlachogiannis2023/> Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA.<ref name = Vlachogiannis2023/> Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Gensler HL, Bernstein H |title=DNA damage as the primary cause of aging |journal=Q Rev Biol |volume=56 |issue=3 |pages=279–303 |date=Setyembre 1981 |pmid=7031747 |doi=10.1086/412317 |url=|language=en}}</ref> ===Pangangalaga at mga gastos=== [[File:Altenpflege 02.jpg|thumb|upright|Kamay ng isang matanda]] [[File:On Lok Senior Health Services day care program, 1970's.jpg|thumb|right|Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng ''On Lok Senior Health Services'' sa [[San Francisco]], [[Estados Unidos]] noong huling bahagi ng [[dekada 1970]]]] Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang [[kamatayan]]". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang [[pangangatawan]] ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, [[kirot]], at [[pagdurusa]]".<ref name="burbank"/>{{rp|9}} Ayon sa isang pag-aaral ng ''Agency for Healthcare Research and Quality'' (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng [[Pangangalagang pangkalusugan|Pangangalaga ng Kalusugan]]), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011.<ref>{{cite journal | vauthors = Skiner HG, Blanchard J, Elixhauser A | title = Trends in Emergency Department Visits, 2006–2011 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=179 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Setyembre 2014 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | access-date = 2014-10-20 | archive-date = 2014-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141224224220/http://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb179-Emergency-Department-Trends.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.<ref>{{cite journal | vauthors = Steiner CA, Barett ML, Weiss AJ, Andrews RM | title = Trends and Projections in Hospital Stays for Adults With Multiple Chronic Conditions, 2003–2014 | journal =HCUP Statistical Brief |issue=183 | publisher = Agency for Healthcare Research and Quality | location = Rockville, MD | date = Nobyembre 2014 | pmid = 25558764 | url = https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | access-date = 2015-04-06 | archive-date = 2015-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150411221039/https://www.hcup-us.ahrq.gov/reports/statbriefs/sb183-Hospitalizations-Multiple-Chronic-Conditions-Projections-2014.jsp | url-status = live |language=en}}</ref> Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-[[ekonomiya]].<ref name="logue">{{cite book |last1=Logue |first1=Barbara |title=Last Rights: Death Control and the Elderly in America |date=1993 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-669-27370-0|language=en}}</ref>{{rp|17–8, 92}} Isa sa bawat apat na [[Dolyar ng Estados Unidos|dolyar]] mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.<ref name="wang">{{cite web |first=Penelope |last=Wang |url=https://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |title=Cutting the High Cost of End-of-Life Care |website=Money.cnn.com |date=2012-12-12 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203150425/http://money.cnn.com/2012/12/11/pf/end-of-life-care-duplicate-2.moneymag/ |language=en}}</ref> Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito.<ref name=wang/> Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot.<ref>Nortin M. Hadler, ''Rethinking Aging: Growing Old and Living Well in an Overtreated Society'' (University of North Carolina, 2011) 1, 3. (sa Ingles)</ref> Sa [[aklat]] niyang ''Choosing Medical Care in Old Age'', ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.<ref name="gillick"/>{{rp|116, 189}} Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na [[sakuna]] ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may [[kapansanan]].<ref name=":0">{{Cite news|last=Rabin|first=Roni Caryn|date=2018-09-14|title=When You're Elderly and Ill and a Storm Is Coming (Published 2018)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|access-date=2020-10-12|issn=0362-4331|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924015113/https://www.nytimes.com/2018/09/14/well/live/elderly-disabled-hurricane-safety-advice.html|url-status=live}}</ref> Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa [[bagyo]] o [[sunog sa kagubatan]].<ref name=":0" /> ===Kamatayan=== Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang [[Buwan (panahon)|buwan]] o taon ng pagiging marupok.<ref name="burbank"/>{{rp|3, 19}} Ang pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang [[paggamot]] na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.<ref name="cicirelli"/>{{rp|6–7, 9, 12, 32}} Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang [[malalang sakit]].<ref>{{cite web |last1= Day |first1= Jo Ann |url= http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |title= Multimorbidity &#124; Johns Hopkins Geriatric Medicine and Gerontology |website= Hopkinsmedicine.org |date= 2011-06-24 |access-date= 2016-04-04 |archive-date= 2016-04-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160417030929/http://www.hopkinsmedicine.org/geriatric_medicine_gerontology/aging_research/health_services_research/multimorbidity.html |url-status= live |language=en}}</ref> Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, [[Sikolohiya|sikolohikal]], at pang-ekonomiya.<ref name="logue"/>{{rp|18, 72}} Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa ''Life Beyond 85 Years'' (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang [[natutulog]], samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".<ref name="cjohnson">{{cite book |last1=Johnson |first1=Colleen L. |title=Life Beyond 85 Years |last2=Barer |first2=Barbara M. |date=2003 |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1-59102-088-2|language=en}}</ref>{{rp|202–7}} Natuklasan sa pag-aaral na ''Older Adults' Views on Death'' na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.<ref name="cicirelli"/>{{rp|55, 270, 276}} ==Pagiging relihiyoso== Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga [[kabataan]].<ref>{{cite journal|url=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|journal=Ageing and Society|volume=18|date=1998|pages=101–110|publisher=[[Cambridge University Press]]|title=Progress Report: Religion and old age|first1=GRACE|last1=DAVIE|first2=JOHN|last2=VINCENT|doi=10.1017/S0144686X97006776|hdl=10036/57193|s2cid=53422264|access-date=8 Marso 2022|archive-date=24 Enero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124221539/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/57193/Davie%20Progress%20Report.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa [[kultura]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso.<ref name="Melvin A. Kimble 1995">{{cite book |editor1-last=Kimble |editor1-first=Melvin A. |editor2-last=McFadden |editor2-first=Susan H. |editor3-last=Ellor |editor3-first=James W. |title=Aging, Spirituality, and Religion. Volume 1: A Handbook |date=1995 |publisher=Fortress Press |isbn=978-0-8006-3418-6|language=en}}</ref>{{rp|125}} Natuklasan sa pag-aaral ng ''Pew Research Center'' sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang [[relihiyon]] ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.<ref name="pewsocialtrends1">{{cite web |url=http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |title=Growing Old in America: Expectations vs. Reality |access-date=2013-12-29 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235543/http://www.pewsocialtrends.org/files/2010/10/Getting-Old-in-America.pdf |date=Hunyo 29, 2009}}</ref> Sa isang 20-taong [[longhitudinal]] na pag-aaral sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]], wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda.<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa [[Hapon]] kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa [[Olandes]].<ref name="Berk"/>{{rp|608}} Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng [[Bibliya]] araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong [[telebisyon]].<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|12}} Natuklasan ng ''Pew Research'' na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na [[nananalangin]].<ref name="pewsocialtrends1"/> Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa [[transportasyon]] o kalusugan.<ref name="Melvin A. Kimble 1995"/>{{rp|125}} ==Mga pagbabagong demograpiko== Sa mga [[industriyalisadong bansa]], patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang [[populasyon]] ng matatanda sa nakalipas na mga dekada.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|title=Talahanayan 26: Inaasahang haba ng buhay sa kapanganakan, sa edad na 65, at sa edad na 75 ayon sa lahi at kasarian: Estados Unidos, mga piling taon, 1900–2005|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=26 Agosto 2010|archive-date=19 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319102823/https://www.cdc.gov/nchs/data/hus/hus08.pdf#026|url-status=live|language=en}}</ref> Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|title=Census 2000 Brief, C2KBR/01-12, U.S.|publisher=Census Bureau|location=Washington, DC|access-date=2009-03-17|last=Meyer|first=Julie|year=2001|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013453/http://www.census.gov/prod/2001pubs/c2kbr01-12.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1900, humigit-kumulang {{Nowrap|3 milyon}} lamang sa mga [[mamamayan]] ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit {{Nowrap|50 milyon}} Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020.<ref>{{cite web |url=http://www.agingstats.gov/Main_Site/Data/2012_Documents/Population.aspx |title=Older Americans 2012: Key Indicators of Well-Being |website=Agingstats.gov |access-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313055028/http://agingstats.gov/main_site/data/2012_documents/population.aspx |archive-date=2016-03-13 |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |title=Living to 120 and Beyond: Americans' Views on Aging, Medical Advances and Radical Life Extension &#124; Pew Research Center |website=Pewforum.org |date=2013-08-06 |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918232422/http://www.pewforum.org/2013/08/06/living-to-120-and-beyond-americans-views-on-aging-medical-advances-and-radical-life-extension/ |url-status=live |language=en}}</ref> Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |title=World Population Ageing |website=Un.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2018-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023194531/http://www.un.org/esa/population/publications/worldageing19502050/ |url-status=live |language=en}}</ref> Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.<ref>John Bond and others, editors, ''Ageing in Society'' (Sage, 2007 3rd ed), 1. (sa Ingles)</ref> Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng [[kanser]] at demensiya na bihirang makita bago ang [[makabagong panahon]]. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o ''Social Security'' ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.<ref>{{cite web |url=http://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |title=Social Security: A Program and Policy History |website=Ssa.gov |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414233144/https://www.ssa.gov/policy/docs/ssb/v66n1/v66n1p1.html |url-status=live |language=en}}</ref> Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011">{{cite journal |doi=10.2202/1941-6008.1011|title=Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations|journal=Studies in Ethics, Law, and Technology|volume=1|year=2007|last1=De Grey|first1=Aubrey D.N.J|s2cid=201101995 |language=en}}</ref> Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang [[proporsiyon]], na umaabot sa 90%.<ref name="doi10.2202/1941-6008.1011"/> ==Inaasahang haba ng buhay== Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa [[kapanganakan]] noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga [[sanggol]] at [[bata]].<ref>{{cite web |url=http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |title=World Development Indicators &#124; The World Bank |website=Wdi.worldbank.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404142610/http://wdi.worldbank.org/table/2.21 |url-status=live |language=en}}</ref> Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa [[Rusya]] hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng [[Zimbabwe]] at [[Uganda]].<ref>de Blij, Harm. The power of place. Geography, Destiny, and Globalization's Rough Landscape. [[Oxford University Press]]. London:2009. p161ff (sa Ingles)</ref> Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng [[ika-20 dantaon]]. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|title=Global health and aging|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=16 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116063301/https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga [[aksidente]] at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na [[Henetika|henetiko]] o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|title=The World Health Report 2004: Annex Table 2 Deaths by cause, sex and mortality stratum in WHO regions, a estimates for 2002|website=Who.int|access-date=8 Marso 2022|archive-date=7 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307013416/https://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga [[siyentista]] ang tumukoy sa pinakamataas na [[Ageing|haba ng buhay ng tao]] sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon.<ref name="NAT-20151005">{{cite journal|last1=Dong|first1=Xiao|last2=Milholland|first2=Brandon|last3=Vijg|first3=Jan|date=Oktubre 5, 2016|title=Evidence for a limit to human lifespan|journal=Nature|volume=538|issue=7624|pages=257–259|bibcode=2016Natur.538..257D|doi=10.1038/nature19793|pmid=27706136|s2cid=3623127|pmc=11673931|language=en}}</ref> Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.<ref name="NYT-20161005">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |title=What's the Longest Humans Can Live? 115 Years, New Study Says |url=https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |date=Oktubre 5, 2016 |work=[[New York Times]] |access-date=Oktubre 6, 2016 |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420092847/https://web.archive.org/web/20190420092847/https://www.nytimes.com/2016/10/06/science/maximum-life-span-study.html |url-status=live |language=en}}</ref> ==Tulong== [[File:An Old Man by Rezowan.jpg|thumb|Isang matandang [[Bangladeshi|taga-Bangladesh]] na lalaki na may tungkod]] [[File:Altenpflege 04.jpg|thumb|Isang ''walker'' o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae]] Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.<ref>{{Cite web |url=http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |title=NEW REALITIES of an OLDER AMERICA: Challenges, Changes and Questions |access-date=2013-12-30 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233714/http://longevity3.stanford.edu/wp-content/uploads/2013/01/New-Realities-of-an-Older-America.pdf |date=2010}}</ref> Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa [[tahanan]] ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa ''shower'' o [[Paliligo|paligo]] (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa [[kama]] (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL ''cuff'' o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may [[pagkalumpo]] o panghihina ng [[kamay]]).<ref>{{cite web|url=http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |title=Elderly Health Service |access-date=Disyembre 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831094556/http://www.info.gov.hk/elderly/english/healthinfo/elderly/assistivedevices-e.htm |archive-date=Agosto 31, 2013 |language=en}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral sa [[Suwesya]] na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap".<ref>{{cite journal|title=Use of assistive devices – a reality full of contradictions in elderly persons' everyday life|first1=Greta|last1=Häggblom-Kronlöf|first2=Ulla|last2=Sonn|date=1 Enero 2007|volume=2|issue=6|pages=335–345|doi=10.1080/17483100701701672|journal=Disability and Rehabilitation: Assistive Technology|pmid=19263564|s2cid=35215512|language=en}}</ref> Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito.<ref>{{cite web |url=http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |title=Home Modifications |website=Homemods.org |access-date=2016-04-04 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426143627/http://www.homemods.org/resources/pages/accept.shtml |url-status=live |language=en}}</ref> Gayunpaman, layunin ng mga [[organization|organisasyon]] tulad ng ''Love for the Elderly'' (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong [[pagtatangi]] batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.<ref>{{cite web|url=http://lovefortheelderly.org/|title=Love for the Elderly|website=Lovefortheelderly.org|access-date=2017-02-16|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318055012/http://www.lovefortheelderly.org/|url-status=live|language=en}}</ref> Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang.<ref name="burbank"/>{{rp|17}} Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito.<ref>{{Cite journal |last=Scanlon |first=W. J. |date=Disyembre 1988 |title=A perspective on long-term care for the elderly |journal=Health Care Financing Review |volume=Spec No |issue=Suppl |pages=7–15 |issn=0195-8631 |pmc=4195126 |pmid=10312975|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Sunkersing |first1=David |last2=Martin |first2=Finbarr C. |last3=Sullivan |first3=Paul |last4=Bell |first4=Derek |date=2022-12-09 |title=Care and support networks of community-dwelling frail individuals in North West London: a comparison of patient and healthcare workers' perceptions |journal=BMC Geriatrics |language=en |volume=22 |issue=1 |page=953 |doi=10.1186/s12877-022-03561-y |issn=1471-2318 |pmc=9737751 |pmid=36494627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=What Is Long-Term Care? |url=https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care |access-date=2022-12-16 |website=National Institute on Aging |language=en |archive-date=2022-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216003008/https://www.nia.nih.gov/health/what-long-term-care }}</ref> Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa [[pagkain]], o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang [[Narsing|nars]].<ref>{{cite web|url=http://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|title=CBO: Rising Demand for Long-Term Services and Supports for Elderly People|website=Cbo.gov|access-date=8 Marso 2022|archive-date=17 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317163117/https://www.cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/44363-LTC.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Matandang dalaga]] * [[Pagtanda]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Katandaan| ]] hbvedynxpddqrbs1m6andz3url6gkx0 0 222897 2236330 2234348 2026-10-23T03:07:15Z Ryomaandres 8044 2236330 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang talaan ng 108 comune ng [[Lalawigan ng L'Aquila]], [[Abruzzo]], sa [[Italya]]. {| class="wikitable" !Kodigo [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] !''[[Comune]]'' !Populasyon <br>(2005) |- |066001 |[[Acciano]] | align="right" |398 |- |066002 |[[Aielli]] | align="right" |1,517 |- |066003 |[[Alfedena]] | align="right" |768 |- |066004 |[[Anversa degli Abruzzi]] | align="right" |413 |- |066005 |[[Ateleta]] | align="right" |1,223 |- |066006 |[[Avezzano]] | align="right" |39,376 |- |066007 |[[Balsorano]] | align="right" |3,705 |- |066008 |[[Barete]] | align="right" |649 |- |066009 |[[Barisciano]] | align="right" |1,771 |- |066010 |[[Barrea]] | align="right" |777 |- |066011 |[[Bisegna]] | align="right" |356 |- |066012 |[[Bugnara]] | align="right" |1,085 |- |066013 |[[Cagnano Amiterno]] | align="right" |1,459 |- |066014 |[[Calascio]] | align="right" |163 |- |066015 |[[Campo di Giove]] | align="right" |916 |- |066016 |[[Campotosto]] | align="right" |742 |- |066017 |[[Canistro]] | align="right" |1,044 |- |066018 |Cansano | align="right" |272 |- |066019 |[[Capestrano]] | align="right" |977 |- |066020 |Capistrello | align="right" |5,490 |- |066021 |Capitignano | align="right" |680 |- |066022 |[[Caporciano]] | align="right" |261 |- |066023 |[[Cappadocia, Abruzzo|Cappadocia]] | align="right" |564 |- |066024 |Carapelle Calvisio | align="right" |98 |- |066025 |[[Carsoli]] | align="right" |5,235 |- |066026 |[[Castel del Monte, Abruzzo|Castel del Monte]] | align="right" |511 |- |066027 |Castel di Ieri | align="right" |367 |- |066028 |[[Castel di Sangro]] | align="right" |5,749 |- |066029 |Castellafiume | align="right" |1,075 |- |066030 |Castelvecchio Calvisio | align="right" |195 |- |066031 |[[Castelvecchio Subequo]] | align="right" |1,187 |- |066032 |[[Celano]] | align="right" |10,979 |- |066033 |[[Cerchio]] | align="right" |1,719 |- |066034 |[[Civita d'Antino]] | align="right" |1,089 |- |066035 |Civitella Alfedena | align="right" |304 |- |066036 |Civitella Roveto | align="right" |3,387 |- |066037 |[[Cocullo]] | align="right" |282 |- |066038 |Collarmele | align="right" |1,032 |- |066039 |Collelongo | align="right" |1,470 |- |066040 |Collepietro | align="right" |259 |- |066041 |Corfinio | align="right" |1,001 |- |066042 |Fagnano Alto | align="right" |442 |- |066043 |[[Fontecchio]] | align="right" |440 |- |066044 |Fossa | align="right" |663 |- |066045 |Gagliano Aterno | align="right" |310 |- |066046 |Gioia dei Marsi | align="right" |2,283 |- |066047 |[[Goriano Sicoli]] | align="right" |599 |- |066048 |Introdacqua | align="right" |1,994 |- |066049 |[[L'Aquila]] | align="right" |71,472 |- |066050 |Lecce nei Marsi | align="right" |1,731 |- |066051 |[[Luco dei Marsi]] | align="right" |5,793 |- |066052 |Lucoli | align="right" |945 |- |066053 |Magliano de' Marsi | align="right" |3,809 |- |066054 |Massa d'Albe | align="right" |1,553 |- |066055 |Molina Aterno | align="right" |440 |- |066056 |Montereale | align="right" |2,826 |- |066057 |Morino | align="right" |1,530 |- |066058 |Navelli | align="right" |604 |- |066059 |[[Ocre]] | align="right" |1,043 |- |066060 |[[Ofena]] | align="right" |608 |- |066061 |Opi | align="right" |471 |- |066062 |Oricola | align="right" |1,031 |- |066063 |[[Ortona dei Marsi]] | align="right" |745 |- |066064 |Ortucchio | align="right" |1,983 |- |066065 |[[Ovindoli]] | align="right" |1,264 |- |066066 |[[Pacentro]] | align="right" |1,290 |- |066067 |[[Pereto]] | align="right" |717 |- |066068 |[[Pescasseroli]] | align="right" |2,208 |- |066069 |[[Pescina]] | align="right" |4,515 |- |066070 |Pescocostanzo | align="right" |1,208 |- |066071 |Pettorano sul Gizio | align="right" |1,287 |- |066072 |Pizzoli | align="right" |3,280 |- |066073 |[[Poggio Picenze]] | align="right" |1,027 |- |066074 |Prata d'Ansidonia | align="right" |549 |- |066075 |[[Pratola Peligna]] | align="right" |7,894 |- |066076 |Prezza | align="right" |1,059 |- |066077 |[[Raiano]] | align="right" |2,982 |- |066078 |[[Rivisondoli]] | align="right" |715 |- |066079 |Rocca Pia | align="right" |730 |- |066080 |Rocca di Botte | align="right" |639 |- |066081 |[[Rocca di Cambio]] | align="right" |485 |- |066082 |Rocca di Mezzo | align="right" |1,530 |- |066083 |[[Roccacasale]] | align="right" |189 |- |066084 |[[Roccaraso]] | align="right" |1,684 |- |066085 |[[San Benedetto dei Marsi]] | align="right" |4,061 |- |066086 |[[San Benedetto in Perillis]] | align="right" |137 |- |066087 |San Demetrio ne' Vestini | align="right" |1,694 |- |066088 |San Pio delle Camere | align="right" |579 |- |066089 |Sante Marie | align="right" |1,310 |- |066090 |Sant'Eusanio Forconese | align="right" |425 |- |066091 |[[Santo Stefano di Sessanio]] | align="right" |116 |- |066092 |San Vincenzo Valle Roveto | align="right" |2,579 |- |066093 |Scanno | align="right" |2,073 |- |066094 |Scontrone | align="right" |601 |- |066095 |Scoppito | align="right" |2,825 |- |066096 |Scurcola Marsicana | align="right" |2,625 |- |066097 |Secinaro | align="right" |452 |- |066098 |[[Sulmona]] | align="right" |25,419 |- |066099 |Tagliacozzo | align="right" |6,753 |- |066100 |Tione degli Abruzzi | align="right" |369 |- |066101 |Tornimparte | align="right" |2,970 |- |066102 |Trasacco | align="right" |6,120 |- |066103 |Villalago | align="right" |621 |- |066104 |Villa Santa Lucia degli Abruzzi | align="right" |193 |- |066105 |Villa Sant'Angelo | align="right" |441 |- |066106 |Villavallelonga | align="right" |971 |- |066107 |Villetta Barrea | align="right" |642 |- |066108 |Vittorito | align="right" |980 |- | |Kabuuan | align="right" |304,068 |- |} ==Sanggunian== *[[Istituto Nazionale di Statistica]] {{Lalawigan ng L'Aquila|nocat=yes}} [[Category:Mga comune ng Italya|L'Aquila]] [[Category:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo| ]] [[la:Aquila (Aprutium)]] 7h6dmxjku1x7erdfvtoh44cmj1y4s8y 0 240824 2236364 2136895 2026-10-23T04:45:23Z PaulLim11 154386 Pinalitan ang larawan 2236364 wikitext text/x-wiki {{Korean name|Lee}} {{contains Korean text}} {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Ailee | image = Ailee at Korea Expo Los Angeles 2026-1.jpg | alt = | caption = | image_size = | background = solo_singer | alias = | birth_name = Amy Lee<br/>Lee Yejin (이예진) | birth_date = {{birth date and age|1989|5|30}} | birth_place = [[Denver]], [[Colorado]], [[Estados Unidos]] | origin = [[Timog Korea]] | genre = [[K-pop]], [[dance music|dance]], [[R&B music|R&B]], [[electropop]] | occupation = mang-aawit, mananayaw, artista | instrument = [[tinig|bokal]], [[piano]], [[plawta]], [[tambol]] | years_active = 2012–Kasalukuyan | label = YMC Entertainment <small>(Timog Korea)</small> Warner Music <small> (Hapon)</small> | website = {{URL|http://ailee-jp.net/|Japanese Official Site}} }} {{Infobox Korean name | hangul = {{linktext|이|예|진|}} | hanja = {{linktext|李|藝|眞|}} | rr = I Yejin | mr = Yi Yejin }} Si '''Amy Lee''' ([[Pangalang Koreano]]: '''Lee Yejin'''; [[Hangul]]: 이예진; [[Hanja]]: 李藝眞), na mas kilala bilang '''Ailee''' ({{Korean|에일리}}), ay isang Amerikanang mang-aawit na kaanib ng YMC Entertainment sa Timog Korea.<ref name="YMC Entertainment Official Website">{{cite news|url=http://www.ymcent.com|title=YMC Entertainment Official Website}}</ref> Inilabas niya ang kanyang unang sensilyo na "Heaven" noong Pebrero 2012. ==Buhay at Karera== ===Personal na buhay at pagsimula sa karera=== Ipinanganak si Ailee sa Denver, Colorado noong 30 Mayo 1989 ngunit lumaki sa New Jersey. Pumasok siya sa Palisades Park Junior/Senior High School bago lumipat sa [[Leonia]]. Nakapagtapos siya sa [[Scotch Plains-Fanwood High School]] at nag-aral ng komunikasyon sa [[Pace University]]<ref>{{cite news|url=http://www.hancinema.net/ailee-the-k-pop-and-youtube-sensation-45522.html| title=Ailee The K-pop and YouTube sensation| date= 23 July 2012}}</ref> bago siya huminto upang ipagpatuloy ang karera sa musika.<ref name="YMC Entertainment Official Website"/> Nakapag-simula siya sa pag-aawit sa paglikha ng [[YouTube]] ''channel'' na may pangalang "mzamyx3" at pagkatapos ay "aileemusic" sa dahilang nais niyang makalikom ng pagkakilanlan sa pamamagitan ng pag-awit sa web. Pumunta siya sa [[Timog Korea]] noong 2010 pagkatapos sumali sa isang awdisyon mula sa mga kaugnayan ng kanyang tiyuhin.<ref>http://www.hancinema.net/ailee-the-k-pop-and-youtube-sensation-45522.html</ref> Inawit niya ang "Resignation" ng [[Big Mama (banda)|Big Mama]] at agaran ding nakuha. Bago ang kanyang debut sa K-pop, nakalagda si Ailee sa Muzo Entertainment, isang nagsasariling ahensyang na nasa [[New York]] at [[New Jersey]], kung saan nakipag-kolaborasyon siya sa maraming mang-aawit, katulad ni [[Johnnyphlo]] (na naka-kontrata rin sa Korea), at ni Decipher na taga-Philadelphia. Habang isa pa siyang aprendis (''trainee'') pa siya sa YMC Entertainment, tampok siya sa awit ni [[Wheesung]] na "They Are Coming" na inilabas noong 9 Oktubre 2011.<ref>{{cite news|url=http://www.allkpop.com/2011/10/wheesung-unveils-he-is-coming-final-mini-album-before-enlistement| title=Wheesung unveils ‘They Are Coming’, final mini-album before enlistment| date= 9 October 2011}}</ref> Itinampok din si Ailee sa awit ni Decipher na "Catch Me If You Can" kung saan tampok din si [[Jay Park]]. Naka-tanghal ni Ailee sila Jay Park, [[Art of Movement]], [[Johnnyphlo]], Decipher at [[Clara Chung|Clara C]] "projectKorea III" na ginanap sa [[Rutgers University]] noong 2010.<ref name=rutgers>{{cite web|title=Jay Park, Art of Movement, Johnnyphlo, Decipher & more to perform at Rutgers University!|url=http://www.allkpop.com/2010/03/jay-park-art-of-movement-johnnyphlo-and-more-to-perform-at-rutgers-university|publisher=allkpop|accessdate=31 December 2012}}</ref> Noong 13 Setyembre 2011, nagtanghal si Ailee kasama si [[Wheeseung]] sa espesyal na kabanatang pang-Chuseok ng [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] na ''Singer and Trainee''. Agad na nadama ng madlang mánonoód ang presensya ni Ailee dahil sa paghangang tila isa siyang propesyonal nang mang-aawit, kahit na hindi pa siya opisyal na nag-debut noon. Pagkatapos ng pagtanghal niya sa awit na "Halo" ni [[Beyoncé]], ipinahayag ng mang-aawit na si [[Big Mama King|BMK]], "Kahit na saan man siya magpunta, mayroong siyang potensyal na maging isang malaking bituin. Sadyang may natatangi nga siyang tinig." Matapos bigyan ng mga hukom ang lahat ng kani-kanilang puntos, nanalo si Ailee sa unang puwesto.<ref>{{cite news| url=http://www.soompi.com/news/wheesung-and-trainee-ailee-wow-the-audience| title=Wheesung and Trainee Ailee Wow the Audience| publisher=[[Soompi]]| date=16 September 2011| accessdate=8 March 2012| archive-date=20 Enero 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120120222023/http://www.soompi.com/news/wheesung-and-trainee-ailee-wow-the-audience| url-status=dead}}</ref> ==2012: "Invitation" Debut== Noong Pebrero 6, inilabas ang paunang tingin sa ''music video'' ng ''debut'' na awit ni Ailee na "Heaven", na sinulat ni Wheesung.<ref>{{cite news| url=http://www.allkpop.com/2012/02/ailee-releases-heaven-mv-teaser-feat-b2sts-kikwang| title= Ailee releases "Heaven" MV teaser feat. B2ST’s Kikwang| publisher= [[Allkpop]]| date= 6 February 2012| accessdate=6 February 2012}}</ref> Sa pagsapit ng ika-9, inilabas ni Ailee ang awit at ang ''music video'', na kung saan tampok si [[Lee Gi Kwang|Gi Kwang]] ng [[BE2ST]].<ref>{{cite news| url=http://www.soompi.com/news/ailee-releases-full-mv-for-heaven| title=Ailee releases "Heaven" MV teaser| publisher=[[Soompi]]| date=8 February 2012| accessdate=8 March 2012| archive-date=19 Marso 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120319212254/http://www.soompi.com/news/ailee-releases-full-mv-for-heaven| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.soompi.com/news/beast-lee-ki-kwang-appears-on-ailees-heaven-music-video| title=Lee Ki Kwang appears on Ailee's "Heaven" music video| publisher=[[Soompi]]| date=7 February 2012| accessdate=8 March 2012| archive-date=12 Marso 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120312124234/http://www.soompi.com/news/beast-lee-ki-kwang-appears-on-ailees-heaven-music-video| url-status=dead}}</ref> Noong araw ding iyon, itinanghal ni Ailee ang "Heaven" sa [[M.net]] ''[[M! Countdown]]'' sa kauna-unahang pagkatataon,<ref>{{ cite news| url= http://www.allkpop.com/2012/02/ailee-makes-an-angelic-debut-with-heaven-on-m-countdown|title= Ailee makes an angelic debut with "Heaven" on ‘M! Countdown’!| publisher= [[Allkpop]]| date= 9 February 2012| accessdate=9 February 2012}}</ref> at saka sa [[Seoul Broadcasting System|SBS]] [[Inkigayo]] noong Pebrero 11.<ref>{{cite news| url=http://www.soompi.com/news/ailee-makes-debut-inkigayo-performance| title=Ailee Makes Debut Inkigayo Performance| publisher=[[Soompi]]| date=12 February 2012| accessdate=8 March 2012| archive-date=16 Marso 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120316122352/http://www.soompi.com/news/ailee-makes-debut-inkigayo-performance| url-status=dead}}</ref> Isang buwan makalipas ng kanyang debut, nanalo siya ng 2 gantimpala sa [[Cyworld]] Music Awards—"Song of the Month" at "Rookie of the Month".<ref>{{cite news| url=http://www.allkpop.com/2012/03/rookie-singer-ailee-wins-two-titles-from-cyworld-music-awards| title= Rookie singer Ailee wins two titles from Cyworld Music Awards| publisher= [[Allkpop]]| date=2 March 2012| accessdate= 17 October 2012}}</ref> Noong Marso 2012, lumahok si Ailee sa kanyang unang pagganap sa palabas ng [[Korean Broadcasting System|KBS]] ''Immortal Songs 2'' sa pagtanghal sa awit ni [[Patti Kim (mang-aawit)|Patti Kim]] na “Light and Shadow” ng 1967.<ref>{{cite news| url=http://www.allkpop.com/2012/03/john-park-ailee-make-their-first-appearance-on-immortal-song-2| title=John Park & Ailee make their first appearance on ‘Immortal Song 2′|publisher=[[Allkpop]]| date=24 March 2012| accessdate=17 October 2012}}</ref> Noong 19 Marso ng ikalawang bahagi ng ‘[[Park Jin-young|J.Y. Park]]' Special, inawit ni Ailee ang kauna-unahang awit ni J.Y. Park na "Don’t Leave Me". Natalo niya ng 1 puntos (419-418) si Lee Haeri ng [[Davichi]], para sa pagka-panalo.<ref>{{cite news| url=http://www.allkpop.com/2012/05/ailee-claims-victory-on-immortal-song-2| title=Ailee claims victory on Immortal Song 2| publisher=[[Allkpop]]| date=19 May 2012|accessdate=17 October 2012}}</ref> Sa kabanata noong 30 Hunyo, itinampok ng ''Immortal Songs 2'' ang kompositor na si Yoon Il-sang. Inawit ni Ailee ang awit ni Lee Seung-chul na "Fate" at nanalo uli ng may kabuuang 402 boto.<ref>{{cite news| url=http://www.allkpop.com/2012/06/ailee-claims-victory-cast-of-immortal-song-2-cover-the-greatest-hits-by-composer-yoon-il-sang| title=Ailee claims victory + cast of ‘Immortal Song 2′ cover the greatest hits by composer Yoon Il Sang| publisher=[[Allkpop]]| date=30 June 2012| accessdate=17 October 2012}}</ref> Noong Agosto ng taon ding iyon, ipinahayag na pansamanatalang aalis muna si Ailee mula sa palabas upang mabigyang-panahon ang musika.<ref>{{cite news| url=http://www.allkpop.com/2012/08/super-juniors-ryeowook-and-ailee-to-exit-immortal-song-2| title=Super Junior’s Ryeowook and Ailee to exit ‘Immortal Song 2′| publisher=[[Allkpop]] | date=13 August 2012| accessdate=17 October 2012}}</ref> Huli siyang nagtanghal noong 6 Agosto, at isina-himpapawid iyon noong 1 Setyembre.<ref>{{cite web| url=http://www.kpopstarz.com/articles/12450/20120813/super-junior-s-ryeowook-and-soloist-ailee-to-leave-immortal-song-2.htm| title=Super Junior's Ryeowook and Soloist Ailee to Leave 'Immortal Song 2'| publisher=Kpopstarz| date=13 August 2012| accessdate=13 August 2012| archive-date=10 Nobiyembre 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131110181117/http://www.kpopstarz.com/articles/12450/20120813/super-junior-s-ryeowook-and-soloist-ailee-to-leave-immortal-song-2.htm| url-status=dead}}</ref> ==Diskograpiya== * 2012: ''[[Invitation (EP)|Invitation]]'' * 2013: ''[[A's Doll House]]'' * 2014: ''[[Magazine (EP)|Magazine]]'' * 2015: "[[Vivid]]" * 2016: "[[A New Empire]]" ==Pilmograpiya== ===Drama sa telebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Papel |- | 2012 |''Dream High Season 2'' | Ailee |} ===''Variety Shows''=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Himpilan ! Mga tanda |- | 2011-2014 || ''Immortal Songs 2'' || [[KBS2]] || [[Contestant]] |- | 2013-2014 || ''Great Marriage'' || [[JTBC]] || Cast |- | 2013 || ''Escape Crisis No.1'' || [[Korean Broadcasting System|KBS]] || Guest |- | 2014 || ''Laws of the City'' || [[Seoul Broadcasting System|SBS]] || Series regular |- | 2014 || ''MBC Music Ailee's Vitamin'' || [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] || Cast |- | 2014 || ''Running Man'' || [[Seoul Broadcasting System|SBS]] || Guest, episode 211-212 |- | 2014 || ''Tray Song Relay'' || [[Korean Broadcasting System|KBS2]] || Guest <ref>https://www.youtube.com/watch?v=M2zPgP0sx-I</ref> |- | 2014 || ''One Fine Day'' || [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] || Season Regular |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== {{commons category}} * [https://instagram.com/aileeonline Ailee] sa [[Instagram]] * [http://www.ymcent.com Official YMC Entertainment website] * [http://wmg.jp/artist/ailee/ Official Warner Music Japan website] {{BD|1989||Ailee}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Timog Korea]] [[Kategorya:Musika]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Timog Koreano]] 68485kkh3ajbqybd9bie8uc5u4r51ey 0 250638 2236282 1755276 2026-10-22T22:29:30Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2236282 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Robartslibrary4.jpg|thumb|Nasa Aklatang Robarts ang pangunahing mga koleksyon ng unibersidad para sa humanidades at mga agham panlipunan.]] Ang '''Unibersidad ng Toronto''' ('''U of T''', '''UToronto''', o '''Toronto''') ay isang pampublikong [[Pamantasan|unibersidad sa pananaliksik]] sa [[Toronto]], [[Ontario, Canada|Ontario]], [[Canada]], na matatagpuan sa lugar na pumapalibot sa Queen's Park. Ito ay itinatag sa pamamagitan ng royal charter noong 1827 bilang ''King's''<span> College</span>, ang unang institusyon ng mas mataas na pag-aaral sa mga kolonya ng Upper Canada. Orihinal na kinokontrol ng [[Church of England]], ginamit ng unibersidad ang kasalukuyang pangalan noong 1850 nang maging isang sekular na institusyon. Ang unibersidad ay binubuo ng 12 kolehiyo, na na naiiba sa kanya-kanyang karakter at kasaysayan, at bawat isa ay may awtonomiya sa pananalapi at institutional na ugnayan. Ang unibersidad ay may dalawang satellite campus sa Scarborough at Mississauga. Ang Unibersidad ng Toronto ay ang paaralan ng dalawang Gobernador General ng Canada at apat na [[Punong Ministro ng Canada]], apat na dayuhang lider, labing-apat na Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman, at may ugnay sa sampung Nobel laureates. Ayon sa Inc Magazine at Fast Company 2025, nangunguna ang unibersidad sa larangan ng pagnenegosyo<ref>{{Cite web |title=About us |url=https://www.utoronto.ca/about-u-of-t |access-date=2026-10-22 |website=University of Toronto |language=en}}</ref>. == Mga Fakultad == * Faculty of Arts and Science  * Faculty of Applied Science and Engineering  * Faculty of Architecture, Landscape and Design  * Faculty of Music  * Faculty of Forestry  * Faculty of Information  * Faculty of Medicine  * Faculty of Nursing  * Faculty of Pharmacy  * Faculty of Dentistry  * Faculty of Kinesiology and Physical Education  * Dalla Lana School of Public Health  * Faculty of Law  * Rotman School of Management  * School of Public Policy and Governance  * Ontario Institute for Studies in Education  * Faculty of Social Work  * Toronto School of Theology {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Canada]] dav4i9zvm35yup5khjmvxgpr4q4duh2 0 283875 2236305 2234698 2026-10-23T02:14:15Z Stephan1000000 98632 144 2236305 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =File:American Horror Story.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = {{Plainlist| *[[Horror fiction|Horror]] *[[Anthology series|Anthology]] *[[Supernatural fiction|Supernatural]] *[[Slasher film|Slasher]] *[[Drama film|Drama]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-tv-series-v554165|publisher=[[AllMovie]]|title=American Horror Story TV Series (2011)|accessdate=December 13, 2015|last=Droesch|first=Paul}}</ref>}} | creator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}} | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = {{Plainlist| * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O’Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] * [[Adina Porter]] * [[Leslie Grossman]] * [[Cody Fern]] }} | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = {{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]]}} | open_theme = | end_theme = | composer = {{Plainlist| * [[James S. Levine]] * Mac Quayle}} | country = United States | language = English | num_seasons = 13 | num_episodes = <onlyinclude>144</onlyinclude> | list_episodes = List of American Horror Story episodes | executive_producer = {{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * Alexis Martin Woodall}} | producer = {{Plainlist| * Alexis Martin Woodall <small>(seasons 1–3)</small> * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}} | news_editor = | location = {{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] <small>(seasons 1–2, 5–6, 8)</small> * [[New Orleans]], [[Louisiana]] <small>(seasons 3–4, 8)</small> * [[Santa Clarita, California|Santa Clarita]], [[California]] <small>(season 6)</small> * [[Orange, California|Orange]], [[California]] <small>(season 7)</small> * [[Burbank, California|Burbank]], [[California]] <small>(season 8)</small> }} | cinematography = {{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] * [[Nelson Cragg]] }} | animator = | editor = {{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}} | camera = [[Single camera setup|Single camera]] | runtime = 37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA?|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|accessdate=July 24, 2016}}</ref> | company = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Productions * Brad Falchuk Teley-Vision}} | distributor = [[20th Television]] | budget = | network = [[FX (TV channel)|FX]] | picture_format = | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{Start date|2011|10|5}} | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = | followed_by = | related = | website = http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''American Horror Story''' (minsan ay dinaglat bilang '''AHS''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikano]]ng seryeng [[antolohiya]]ng [[katatakutan]] na kinatha nina [[Ryan Murphy]] at [[Brad Falchuk]]. Ang bawat panahon ay itinuturing na isang self-contained [[miniseries]], kasunod ng ibang hanay ng mga character at setting, at isang storyline na may sarili nitong "simula, gitna, at katapusan." Ang ilang mga lagay ng elemento ng bawat panahon ay maluwag na inspirasyon ng mga tunay na kaganapan.<ref>{{cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|website=Popsugar.com|first=Maggie|last=Pehanick|date=April 24, 2016|accessdate=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|website=Sugarscape.com|first=Lucy|last=Wood|date=October 18, 2015|accessdate=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|publisher=[[TV Guide]]|first=Sadie|last=Gennis|date=October 20, 2015|accessdate=May 8, 2016}}</ref> Ang mga tanging aktor na naroroon sa lahat ng mga pag-ulit ay [[Evan Peters]] at [[Sarah Paulson]] sa [[Lily Rabe]] at [[Frances Conroy]] na lumalabas sa lahat maliban sa isa sa mga panahon bawat isa. ==Sanggunian== {{Reflist|30em}} ==Kawing panlabas== {{sisterlinks|d=Q53922|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no|c=Category:American_Horror_Story}} * {{Official website}} * {{IMDb title|1844624|American Horror Story}} * [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ ''American Horror Story''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at [[TV.com]] {{American Horror Story}} {{Ryan Murphy}} {{FX network programming}} {{Satellite Award Best Genre Television Series}} {{Portal bar|Horror fiction|Television in the United States}} [[Kategorya:American Horror Story| ]] [[Kategorya:Mga Amerikanong serye sa telebisyon]] etjewtz39gyhi0soh1xmpdw85wo2ua5 0 298517 2236280 2204246 2026-10-22T22:20:37Z ~2026-51511-27 167888 /* Mga istasyon ng telebisyon */ 2236280 wikitext text/x-wiki {{About|the television network|its parent company|Progressive Broadcasting Corporation|the AM radio station|DZUN|the FM radio station|DWUN|the network callsign in Metro Manila|DWAO-TV}} {{redirect|UNTV 37|other uses|UNTV (disambiguation)}} {{Infobox broadcasting network | network_name = UNTV | network_logo = UNTV-Logo-2016.png | logo_size = 250px | caption = Logo Used since 2016 | network_type = [[Broadcasting|Broadcast]] [[Television broadcasting|television network]] | branding = The ''Kasangbahay'' Network (''Kasangbahay'' is a Filipino term for "household".) | country = [[Pilipinas]] | available = Nationwide | motto = Your Public Service Channel | founded = {{start date|2001|7|16}} | founder = Alfredo L. Henares | tvstations = [[#Television stations|List of TV stations]] | headquarters = La Verdad Christian College Building, Bagong Barrio, EDSA, Caloocan | owner = [[Progressive Broadcasting Corporation]] | key_people = {{plainlist| *Alfredo "Atom" L. Henares (Chairman, President of PBC) *Daniel S. Razon (Chairman, CEO of BMPI) *Jay Eusebio (Vice President for TV, UNTV-BMPI) }} | launch_date = Hulyo 16, 2001 | former_names = NUTV (1999-2001)<br>UNTV Life (2015-2016) | Picture format = [[480i]] [[SDTV]]<br>[[1080p]] [[HDTV]] {{small|(downscaled to [[720p]] locally in some markets)}} | website = {{url|untvweb.com}} }} Ang '''UNTV Integrated News and Rescue''' ay ang punong istasyon ng telebisyon ng telebisyon ng Pilipinas ng [[Progressive Broadcasting Corporation]] (PBC), kasama ang Breakthrough and Milestones Productions International, Inc. (BMPI), ang tagabigay ng nilalaman ng network at braso sa pagmemerkado. Ang DWAO-TV ay isa sa napakakaunting mga istasyon ng NTSC-System M sa buong mundo na nagpo-broadcast sa Ultra High Frequency (UHF) Channel 37. Ang mga studio ay matatagpuan sa UNTV Building, 907 Brgy. Philam, EDSA Quezon City at transmitter na matatagpuan sa Emerald Hills, Sumulong Highway, Antipolo City. Ang 16-palapag na UNTV Broadcast Center sa kahabaan ng EDSA Philam ay kasalukuyang itinatayo upang magsilbing bagong punong tanggapan nitong 2018. Kilala ito sa pagsasahimpapawid ng [[Ang Dating Daan]] '''''(ADD)''''', ang pinakahihintay na programa ng relihiyon sa Pilipinas, na pinamamahalaan ng ebanghelista sa radio at TV na si Bro. Si Eli Soriano, ang Pangkalahatang Lingkod sa Members Church of God International (MCGI). Ang mga programang pampublikong serbisyo ng UNTV at mga libreng serbisyo ay pinamamahalaan ng chairman at CEO ng BMPI na "Kuya" (Ingles: Kapatid) na si [[Daniel Razon]]. Si Razon ay Katulong sa Pangkalahatang Lingkod sa MCGI. Ang UNTV ay tinukoy bilang '''"Ang Kasangbahay Network"''',<ref name="kasangbahay">{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2015/03/24/1436813/what-lured-edu-back-teleserye&sa=U&ved=0ahUKEwiaytrNxfLMAhWLhRoKHdVGBjUQqQIIFCgAMAE&usg=AFQjCNHtcTQ0woZgbuIwp_rQmvgJn5Q12g|title=What lured Edu back to teleserye |publisher=''philstar.com''}}</ref><ref name="kasangbahay2">{{cite web|url=https://www.untvradio.com/hosts/angelo-diego-castro-iii/|title=Angelo Diego Castro III|publisher=''untvradio.com''|access-date=2020-06-25|archive-date=2017-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628030200/https://www.untvradio.com/hosts/angelo-diego-castro-iii/|url-status=dead}}</ref> isang salitang [[Pilipinas|Pilipino]] na nangangahulugang "sambahayan", isang pangkat ng mga tao, madalas na isang pamilya, na magkasama. Ipinakilala ito noong 2007. ==Kasaysayan== {{main|Progressive Broadcasting Corporation}} ===Mga unang taon (2001 hanggang 2004)=== <!-- [[File:Untvoldlogo.jpg|150px|Old UNTV logo used from 2002 to 2006.|right]] --> Noong Hulyo 2001, ang [[Progressive Broadcasting Corporation]] (PBC) na pag-aari ng negosyante na si Alfredo "Atom" Henares ay sumali sa telebisyon ng UHF sa pamamagitan ng UNTV 37. [3] Matapos ang halos isang taon ng pag-broadcast ng pagsubok, ang UNTV (binibigkas bilang "un-tee-vee") ay inilunsad noong Mayo 2002 bilang isang counterpart ng telebisyon sa istasyon ng FM ng FM ng PBC na NU 107 (DWNU 107.5 FM), ang airing rock at mga alternatibong video sa musika ng rock. Ang NU 107 ay isang utak ng Henares at beterano ng radyo na si Mike N. Pedero. Ito ay nakaukit ng isang angkop na lugar sa kasaysayan ng pag-broadcast sa radyo bilang isa sa pinakaunang alternatibong istasyon ng radyo na gumaganap ng mga artista na sumisira sa bagong batayan sa musika. Sa mga unang taon nito sa telebisyon, nagkamit ang UNTV ng isang kulto na sumusunod sa pamamagitan ng komedya at reality show na Strangebrew na kilala bilang "Ang show na may tama" at "Sa Raw." ===UN Television (2004 hanggang ngayon)=== Noong 2004, unti-unting nabawasan ang UNTV at sa huli ay tumigil sa pag-airing ng mga music music rock matapos ang mga blocktime slot na nakuha ng Tapatan, Inc., isang firm ng multimedia at consultancy na pinamumunuan ng beterano na broadcaster na si Jay Sonza bilang chairman at CEO. [4] Nang maglaon, ipinakilala ang mga programa sa balita at pampublikong at ang Sonza ay naging manager ng istasyon ng UNTV. [5] Si Henares ay nakipag-ugnayan din sa MCGI para sa relihiyosong programa sa gabi. [6] Simula noon, nagsimulang mag-airing ang UNTV at kalaunan ay naging permanenteng tahanan ng programang pangrelihiyon Ang Dating Daan (The Old Path) matapos iwanang UHF TV network na pag-aari ng GemHom Holdings na SBH 21. Nang maglaon, ang istasyon ay muling naitala bilang "UN Television (UNTV)" (binibigkas bilang "you-en-tee-vee."). Ang muling pagsasama ay naglalayong ipakilala ang istasyon sa isang mas malaking hanay ng madla ng madla. Ito ay kasama ng isang bagong Station ID, sariling website, at bagong tagline na "In Service to Humanity. Wordwide." Nagsimula ang UNTV mula sa simula ng isang one-room broadcast studio na matatagpuan sa AIC Gold Tower sa Ortigas Center, Pasig City. [7] 2004 minarkahan ang pagpasok ng UNTV sa satellite broadcasting gamit ang Agila 2 satellite at ang pagsisimula ng 24/7 broadcast sa pamamagitan ng opisyal na website. Noong Nobyembre 2005, naging sikat ang istasyon matapos makuha ng isa sa cameraman nito ang eksklusibong apat na minuto na raw na footage ng isang insidente ng pagbaril mismo sa harap ng studio nito sa Ortigas na naipalabas sa TV Patrol, ang nangungunang rating ng primetime newscast ng [[ABS-CBN]]. [9] Dahil nangangailangan ito ng mas malaking puwang para sa lumalagong mga inisyatibo ng publiko sa serbisyo, ang istasyon ay inilipat sa Brgy. Damayang Lagi New Manila, Quezon City noong 2006 at kalaunan sa sarili nitong gusali sa 907 Philam Homes kasama ang EDSA Quezon City noong 2008. Mula noon, ang UNTV ay naging isang 24/7 na libreng istasyon ng TV na naglalathala ng 24 na oras sa isang araw, 7 araw sa isang linggo (maliban sa Lunes ng umaga mula 12mn hanggang 3:00 para sa regular na pagpapanatili ng transmiter) sa libreng-to-air TV airing hindi lamang mga relihiyosong programa ng ADD, ngunit din sa mga balita at kasalukuyang mga gawain, pampublikong serbisyo, impormasyon sa programa at libangan. Noong 2007, nakuha ng BMPI ni Kuya Daniel Razon ang pangunahing teknikal at operasyon ng produksiyon sa TV ng UNTV at inilunsad bilang isang public service channel, una sa kasaysayan ng TV sa Pilipinas. Noong 2013, minarkahan ng UNTV ang isa pang una sa tanawin ng balita sa TV ng TV habang nakuha ng network ang DJI Phantom aerial drones para sa kanilang live na pag-uulat ng balita. Ang mga drone na ito ay ginamit sa saklaw nito ng Bagyong Haiyan [10] pagkatapos. Noong 2013, tumigil ang UNTV gamit ang dati nitong analog transmitter tower sa Crestview Heights Subdivision, Brgy. Ang San Roque, Antipolo City, Rizal at nagsimulang gamitin ang bagong itinayo na tore na matatagpuan malapit sa Emerald Hills sa Sumulong Highway, Antipolo City, Rizal para sa isang mas malinaw at mas mahusay na pagtanggap ng signal at ginamit upang i-broadcast ang UNTV kapwa sa analog at digital at 107.5 Wish FM.   Noong nakaraang Hunyo 25–26, 2014, ang network ay nagmarka ng ika-10 anibersaryo sa broadcast industry na may dalawang araw na UNTV Elderpowerment Expo at UNTV Rescue Summit na ginanap sa Philippine Trade Training Center (PTTC) at World Trade Center (WTC) kapwa sa Pasay City at ang malambot na paglulunsad ng "107.5" isang bagong istasyon ng radyo ng FM sa ilalim ng pamamahala ng UNTV-BMPI. Gayundin noong 26 Hunyo 2014, ginanap ng UNTV ang groundbreaking seremonya para sa pagtatayo ng [[UNTV Broadcast Center]], isang 16-palapag na iconic na gusali na magsisilbing bagong punong punong-istratehikong ito na matatagpuan sa kahabaan ng EDSA, sa harap ng Ayala Land's Vertis North project at TriNoma mall at ilang metro lamang ang layo mula sa kasalukuyang gusali nito, ang maraming dating sinakop ng Transient Home Home ng Kamanggagawa Foundation. Noong 14 Hulyo 2014, ang UNTV ay naging isang top trending topic sa Twitter matapos ipahayag ng mga netizen ang kanilang mga damdamin pagkatapos mismo ng UNTV-BMPI Chairman at CEO na si Daniel Razon, sa kanyang morning show na "Magandang Umaga si Kuya", ay nagdulot ng pagkadismaya sa isang isyu ng diskriminasyon ng media kapag Sofitel Philippine Plaza Manila, isa sa mga mamahaling hotel sa Metro Manila na tinanggal ang UNTV sa kanilang line TV line-up nang walang paunawa. Sinabi ng hotel na ito ay isang limitasyon ng system sa bahagi nito habang ang mga komento mula sa ilan sa mga netizens ay nag-uugnay sa pangyayaring ito sa 27 Hulyo 2014 na sentenario (100-taon) pagdiriwang ng Iglesia Ni Cristo (INC), isang mayaman at pampulitika na maimpluwensyang simbahan sa Pilipinas. Pinahihintulutan, ang ilang mga myembro ng INC na nananatili sa Sofitel ay humiling ng pag-alis ng UNTV na tinanggihan ng INC, isang kilalang doktrinal na kalaban ng ADD, isang programa na naisahimpapawid sa UNTV. Noong 10 Agosto 2014, pormal na muling binuhay ng UNTV-BMPI ang 107.5 bilang 107.5 Nais ng FM ang isang libreng konsiyerto na nagtatampok ng mga mag-aawit ng OPM sa WTC at pinakabagong tema ng UNTV na pinamagatang "Maaasahan Mo" na inaawit ni Shane Velasco at Beverly Caimen. Noong Agosto 25-26, 2015, bilang bahagi ng pagdiriwang ng anibersaryo ng UNTV, isang dalawang (2) araw na kaganapan ang ginanap kasama ang pagbubukas ng basketball liga ng mga ahensya ng gobyerno ng Pilipinas, ang UNTV Cup Season 4 sa SM Mall of Asia Arena, Public Service Expo at ang 2nd UNTV Rescue Summit sa SMX Convention Center. Noong Agosto 26, ang pag-unve ng bagong UNTV ay ginanap sa MOA Arena at opisyal itong na-rebranded bilang UNTV Life kasama ang paparating na mga palabas at isang bagong makulay na 3D cube logo ay ipinakilala na sinundan ng isang libreng konsiyerto ng kagandahang-loob ng Wish 1075. Nang sumunod na araw, nagsimula ang UNTV na maipakita ang bago at naka-refresh na hitsura. Noong 18 Mayo 2016, pinirmahan ni Pangulong [[Benigno Aquino III|Benigno S. Aquino III]] ang Republic Act No. 10820 na nag-renew ng lisensya ng PBC sa loob ng isa pang 25 taon. Binibigyan ng batas ang PBC ng prangkisa upang magtayo, mag-install, magpapatakbo, at mapanatili, para sa mga komersyal na layunin, mga radio broadcasting station at mga istasyon ng telebisyon, kasama ang digital na sistema ng telebisyon, kasama ang mga kaukulang pasilidad tulad ng mga istasyon ng relay, sa buong Pilipinas. [11] [12]   Noong 18 Hulyo 2016, ang UNTV Life ay sumasailalim sa isang pangunahing muling pag-aalaga sa isang pandaigdigang balita at kumpanya ng pagsagip at opisyal na naging UNTV News and Rescue. Samantala, pinanatili ng istasyon ang pangmatagalang slogan na ito, "Your Public Service Channel". Matapos ang pag-refresh, ang mga programa nito ay inuri sa dalawang mga bloke ng programming, UNTV News and Rescue at UNTV Public Service. Ang News and Rescue block ay binubuo ng mga newscast tulad ng [[Ito ang Balita]], Hataw Balita, UNTV Central News (C-News) at [[Why News]]. Ang blangko ng Public Service ay binubuo ng mga pampublikong serbisyo at programang pang-impormasyon, kabilang ang pinakabagong programa ng serbisyo sa publiko na Serbisyo Kasangbahay, [13] mga programang pangrelihiyon tulad ng [[Ang Dating Daan]] at [[Itanong Mo Kay Soriano]] at mga palabas sa entertainment at sports-oriented tulad ng [[ASOP Music Festival]] at [[UNTV Cup]]. [14]   ==Digital transition== ===Digital terrestrial television=== Kasalukuyang sinusubukan ng UNTV ang [[Integrated Service Digital Broadcasting-Terrestrial]] (ISDB-T) ng Japan, ang nag-iisang [[digital na telebisyon]] (DTV) sa Pilipinas para sa paglipat nito mula sa analog hanggang digital broadcast. [15] Sa pagdiriwang ng ika-9 na pagdiriwang nito noong 2013, inihayag ni Daniel Razon ang patuloy na paglipat ng network mula sa analog hanggang digital broadcast. Ang aktibidad ay may kasamang pag-upgrade ng mga kagamitang pang-teknikal at mga pasilidad sa studio. [16] Matapos ang isang taon, sinimulan ng UNTV ang test broadcast sa Metro Manila gamit ang bago nitong digital transmitter sa Antipolo. [17] Noong 2 Oktubre 2014, sinimulan ng UNTV ang simulcast test broadcast sa UHF channel 38 (617.143&nbsp;MHz) kasama ang analog broadcast nito sa UHF channel 37. Mayroon itong dalawang (2) standard na kahulugan (SD) na mga channel at isang 1seg o "oneseg" channel . Ang 1seg ay ang karaniwang pangalan ng serbisyo ng DTV partikular para sa mga aparatong mobile phone. Kasama rin sa UNTV multi-channel line-up ang isang (1) mataas na kahulugan (HD) na channel na tinatawag na "ADDTV" o Ang Dating Daan TV na nagpapakita ng mga programang panrelihiyon. Ang digital broadcast nito ay maaaring matanggap sa Metro Manila at kalapit na mga lalawigan tulad ng Bulacan, Pampanga, Cavite at Rizal, gamit ang ISDB-T set top box kasama ang mga LED TV set at mga mobile device na may built-in na ISDB-T tunada. [18] Sa isang pagsubok na signal ng DTV na isinagawa ng tatak ng mobile phone ng Pilipinas na Starmobile noong Abril 2015, ang UNTV ay naroroon sa walo sa 14 na lokasyon sa Metro Manila na may disenteng lakas ng signal na tatlo hanggang sa maximum ng apat na signal bar. [19] Noong Abril 2016, inihayag ng Anywave Communication Technologies Co Ltd na tinapik ng UNTV ang Anywave para sa pagpapatupad nito ng mga analog at digital transmitters. [20] Ang Anywave ay isang tagagawa ng mga kagamitan sa paghahatid ng telebisyon at radyo na may punong tanggapan sa Illinois, Estados Unidos. Noong 13 Agosto 2016, inihayag ni Daniel Razon na ang UNTV ay nakatakdang ilunsad ang kanilang digital terrestrial television (DTT) serbisyo sa pagtatapos ng 2016. [21] Ang pag-upgrade ng umiiral na mga istasyon ng analog relay sa Davao City at Cebu ay unahin. [22] ==News and current affairs== UNTV News and Current Affairs (kilala rin bilang UNTV News) ay ang news division ng UNTV News and Rescue. Ang samahan ay responsable para sa pang-araw-araw na balita at pangangalap ng impormasyon para sa mga programa ng balita. Naghahatid ito ng UNTV, [[DZUN|UNTV Radio La Verdad 1350 kHz]] at [http://www.untvweb.com/news UNTV News website]. Ang dibisyon ay nagpapatakbo sa UNTV Building sa Quezon City at may mga news bureaus sa iba't ibang lalawigan at sa ibang bansa. Mayroon itong mga koresponder sa balita at stringer sa North America, South America, Europe, Asia Oceania at Middle East. [23] Sa kasalukuyan, pinamumunuan ito ni Lorenzo Tañada III, dating kongresista mula sa lalawigan ng Quezon. North America News Bureau Chief ay si Joselito Mallari. [23] Ang UNTV Radio La Verdad 1350&nbsp;kHz, ang punong-himpilan ng estasyon ng radio sa AMTV ay pinamumunuan ng station manager na si Annie Rentoy. [24] ===News and rescue team=== Noong 18 Hulyo 2010, inilunsad ni Daniel Razon ang isang adbokasiyang "Tulong Muna Bago Balita" (Ingles: Rescue Una, Mag-ulat Mamaya). Ang mga kinatawan ng UNTV ay hindi pinipilit na masira o maiulat ang mga eksklusibo ng balita ngunit hinihikayat ang mga media practitioner na unahin ang pag-save ng mga buhay bilang bahagi ng kanilang propesyon. Ang mga kinatawan ng UNTV News ay ipinadala sa isang kurso sa pagsasanay sa emerhensiyang pagtugon (ERT). Sinanay sila ng Search and Rescue Unit Foundation, Inc. (SARUF), isang kinikilala na rescue unit sa Pilipinas, na maging mga tagapagligtas, mula sa mga aplikasyon ng first-aid hanggang sa mga operasyon sa paghahanap at pagsagip. Matapos maipasa ang ERT, pinalitan ng koponan ng balita ang UNTV News at Rescue Team. Noong 28 Nobyembre 2010, inilunsad ng network ang 15 na mga balita at mga rescue mobile unit at kalaunan, isang News and Rescue Command Center sa UNTV Building. [25] [26] Ang koponan ay nilagyan ng all-terrain / amphibian na sasakyan at mga rescue truck para sa kanilang operasyon. Inilunsad din ng istasyon ang UNTV Fire Brigade matapos makuha ang mga bagong firetruck. [27] ===Drone journalism=== Noong 2013, minarkahan ng UNTV ang isa pang una sa tanawin ng balita sa TV sa TV habang nakuha ng network ang mga drone ng aerial drone ng DJI Phantom para sa kanilang live na pag-uulat ng balita. [30] Noong Nobyembre 2013, ang mga drone ay ginamit ng UNTV para sa saklaw nito ng Bagyong Haiyan pagkatapos ng Tacloban, Leyte. Sa kasalukuyan, ang mga drone ay ginamit ng network sa pag-uulat ng sitwasyon ng trapiko. [31] ==Public Service== Ang lahat ng mga serbisyong pampublikong ito ay matatagpuan sa kanilang studio sa [[EDSA]]-Philam. Ang pang-araw-araw na libreng konsultasyong medikal ay ginawa sa 164 Congressional Avenue, Barangay Bahay-Toro, Quezon City. *911-UNTV (8688): News and Rescue in Metro Manila and in key cities around the Philippines *Cleanup Drives *Clinic ni Kuya (Free Clinic) *Job Fair ni Kuya *Law Center ni Kuya (Free Legal Counseling) *Libreng Sakay (Free One-Ride Bus Ride) *Manibela Academy *Munting Pangarap TV program (Simple Wish) *Transient Home *Tulong Muna Bago Balita *UNTV Fire Brigade *UNTV Mobile Radio Booth *Wish 1075 Bus ==Awards and recognitions== *Anak TV Seal Awardee for different UNTV shows (16 in 2016) *Best Website Award, Media Category (10th Philippine Web Awards, 2007) *People's Choice Award, Media Category (10th Philippine Web Awards, 2007) *People's Choice Award, News and Media Category (9th Philippine Web Awards, 2006) *People's Choice Award, Media and Entertainment Category (8th Philippine Web Awards, 2005) *Nominated, Best TV Station (PMPC Star Awards for TV 2006-2011) *Nominated, Best TV Station in Metro Manila (KBP Golden Dove Awards 2005-2011) *Best Male Newscaster -> [[Daniel Razon]] (PMPC Star Awards for TV, 2010) *Best Morning Show -> [[Good Morning Kuya]] (PMPC Star Awards for TV, 2010) *Best Public Service Program -> [[Bitag|Bitag LIVE!]] (PMPC Star Awards for TV, 2010) *Best TV Public Service Announcement -> "Isang Araw Lang (Drugs infomercial)" (19th KBP Golden Dove Awards, 2010) *Best Public Service Television Station (1st PUP Mabini Media Awards, 2014) *Maalaga Award -> UNTV (Department of Social Welfare and Development (DSWD) - Golden Reception and Action Center for the Elderly and Other Special Cases (GRACES), 2014) <ref>https://www.youtube.com/watch?v=iyZOkJdtbs0</ref> *Best TV Public Service Announcement -> "Caring for the Elderly" (22nd KBP Golden Dove Awards, 2014)<ref>http://www.mb.com.ph/joel-torre-boots-anson-roa-win-big-at-golden-dove-awards/</ref> *Best TV Children's Program -> The KNC Show (22nd KBP Golden Dove Awards, 2014) *Most Promising News Personality -> William Thio for Why News (2015 Gawad Amerika Awards) *Lifetime Achievement Award -> PBC Chairman Emeritus Hilarion "Larry" Henares (23rd KBP Golden Dove Awards, 2015) <ref>{{Cite web |url=https://www.untvweb.com/videos/larry-henares-receives-lifetime-achievement-award-at-23rd-kbp-golden-dove-awards/ |title=Archive copy |access-date=2020-06-25 |archive-date=2020-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627071918/https://www.untvweb.com/videos/larry-henares-receives-lifetime-achievement-award-at-23rd-kbp-golden-dove-awards/ |url-status=dead }}</ref> *Pagpapahalaga Award -> UNTV Life (Department of Social Welfare and Development (DSWD) - Golden Reception and Action Center for the Elderly and Other Special Cases (GRACES), 2015) <ref>https://kuyadanielrazon.wordpress.com/2015/10/26/dswd-honors-untv-life-with-pagpapahalaga-award/</ref> *Best Talent Search Program -> A Song of Praise (ASOP) Music Festival (29th PMPC Star Awards for TV, 2015) <ref>http://www.untvweb.com/news/asop-knc-show-at-hosts-pinarangalan-sa-29th-pmpc-star-awards-for-tv/</ref> *Best Children Show -> The KNC Show (29th PMPC Star Awards for TV, 2015) *Best Children Show Hosts -> Eric Cabobos, Bency Vallo, Moonlight Alarcon, Cid Capulong, Cedie Isip, Kim Enriquez, Tim Argallon, Angelica Tejana, Leanne Manalanzan at Kyla Manalang for The KNC Show (29th PMPC Star Awards for TV, 2015) ==Mga Programa== {{main|Talaan ng mga palabas ng UNTV}} Kasama sa lineup ng programa ng UNTV ang mga programa sa balita at pampublikong serbisyo, mga programa sa relihiyon, dokumentaryo, komentaryo, musika ng ebanghelyo, mga video ng musika at mga infomercial. Inilunsad din nito ang isang regular na panalangin sa pamayanan na naglalayong dalhin ang madasalin na pamumuhay gamit ang broadcast media. [28] Ang mga programa na ipinakita sa network ay ginawa ng Breakthrough at Milestones Productions International, Inc. (BMPI). Samantala, ang mga relihiyosong programa ay ginawa ng Members Church of God International. ==Mga istasyon ng telebisyon== Sa kasalukuyan, mayroong higit sa sampung istasyon sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas. Plano ng UNTV Management na sakupin ang nakararami ng mga lalawigan sa Pilipinas bilang bahagi ng pagpapalawak ng programa sa malapit na hinaharap. ===Analog stations=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Ch. # ! Power (kW) ! Station Type ! Location |- | UNTV 37 Manila | DWAO-TV | TV-37 | 60&nbsp;kW | Originating | [[Metro Manila]] |- | UNTV 42 Baguio | DZNU-TV | TV-42 | 5&nbsp;kW | Originating | [[Baguio]] |- | UNTV 48 Batangas | DZNY-TV | TV-48 | 10&nbsp;kW | Relay | [[Batangas City]] |- | UNTV 39 Laoag | DZNV-TV | TV-39 | 5&nbsp;kW | Relay | [[Laoag]] |- | UNTV 37 Palawan | DZAO-TV | TV-37 | 60&nbsp;kW | Relay | [[Puerto Princesa City|Palawan]] |- | UNTV 28 Tarlac | DZXT-TV | TV-28 | 1&nbsp;kW | Relay | [[Tarlac City|Tarlac]] |- | UNTV 44 Naga | DZTR-TV | TV-44 | 5&nbsp;kW | Relay | [[Naga City, Camarines Sur|Naga]] |- | UNTV 42 Iloilo | [[DYNY-TV]] | TV-42 | 5&nbsp;kW | Originating | [[Iloilo City|Iloilo]] |- | UNTV 28 Bacolod | DYNA-TV | TV-28 | 10&nbsp;kW | Relay | [[Bacolod City|Bacolod]] |- | UNTV 39 Cebu | DYNU-TV | TV-39 | 10&nbsp;kW | Originating | [[Cebu City|Cebu]] |- | UNTV 39 Tacloban | DYNV-TV | TV-39 | 5&nbsp;kW | Originating | [[Tacloban City|Tacloban]] |- | UNTV 41 Cagayan de Oro | [[DXNY-TV]] | TV-41 | 10&nbsp;kW | Relay | [[Cagayan de Oro City|Cagayan De Oro]] |- | UNTV 41 Davao | [[DXNU-TV]] | TV-41 | 10&nbsp;kW | Originating | [[Davao City|Davao]] |- | UNTV 48 General Santos | DXNV-TV | TV-48 | 5&nbsp;kW | Relay | [[General Santos City|General Santos]] |- | UNTV 37 Surigao | DXNT-TV | TV-37 | 5&nbsp;kW | Relay | [[Surigao City|Surigao]] |} ===Digital stations=== {| class="wikitable" |- |- style="font-size:90%" ! Branding ! Callsign ! Ch. # ! Frequency ! Power (kW) ! Station Type ! Transmitter Location ! Coverage Area ! Status |- |- style="font-size:90%" | UNTV | DWAO-TV | TV-38 | 617.143 | (TBA) | Originating | [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=14.607635&lon=121.164599&z=20&m=b&show=/31495746/New-UNTV-Digital-Transmitter-DWNU-FM-Wish-107-5&search=untv%20digital Metro Manila (Antipolo, Rizal)] | Metro Manila, Rizal, Bulacan, Pampanga, Laguna, Cavite | Free-to-air test broadcast |} ===Digital channel line-up=== <!-- PLEASE DO NOT REMOVE INFORMATION BEYOND THIS AREA.--> {| class="wikitable" |-ABS |- style="font-size:80%" ! [[Display resolution|Stream]] ! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]] ! [[Logical channel number|LCN]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect<br /> Ratio]] ! [[Video file format|Video<br /> Format]] ! [[Display resolution|Resolution]] ! [[Frame rate|FPS]] ! [[Progressive scan|Scan]] ! [[Audio coding format|Audio<br /> Format]] ! [[Electronic program guide|EPG]] ! [[Broadcast Markup Language|BML]] ! Programming |- |- style="font-size:80%" | SD 1 || UNTV-1 || 09.01 || [[16:9]] || [[H.264]] || 1920x1080p || 29.97 || Interlace || [[HE-AAC]] || None || None || UNTV |- |- style="font-size:80%" | SD 2 || UNTV-2 || 09.02 || [[16:9]] || [[H.264]] || 1920x1080p || 29.97 || Interlace || [[HE-AAC]] || None || None || UNTV (mirror feed) |- |- style="font-size:80%" | HD 3 || ADDTV || 09.03 || [[16:9]] || [[H.264]] || 1920x1080p [[Video scaler|Upscaled]] || 29.97 || Interlace || [[HE-AAC]] || None || None || [[Ang Dating Daan|ADD]] video library |- |- style="font-size:80%" | [[1seg|1SEG]] || UNTV 1SEG || 09.31 || [[4:3]] || [[H.264]] || 320x240p || (No Data) || Progressive || [[HE-AAC]] || None || None || UNTV (mirror feed) |} ==Satellite broadcast== UNTV can be received via satellite in the Philippines and other countries in Asia, Australia, Middle East, Europe and Africa. {| class="wikitable" |- |- style="font-size:80%" ! Type ! Satellite ! Band ! Position ! Beam ! Frequency ! Polarity ! System ! SR FEC ! Encryption ! Coverage |- |- style="font-size:80%" | Free-to-air (FTA)<ref>http://www.lyngsat.com/Measat-3a.html</ref> | [[MEASAT-3a|Measat 3A]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.measat.com/support_video_measat3.html |access-date=2020-06-25 |archive-date=2016-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160613072245/http://measat.com/support_video_measat3.html |url-status=dead }}</ref> | [[C band|C Band]] | 91.5° East | Global<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.measat.com/satellite_91e_measat3a.html |access-date=2020-06-25 |archive-date=2014-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016035406/http://www.measat.com/satellite_91e_measat3a.html |url-status=dead }}</ref> | 3705 | Horizontal | [[DVB-S]] [[MPEG-2]] | 4290 3/4 | None | Asia, Australia, Middle East, South Eastern Europe and Eastern Africa |} ==Pay television== {| class="wikitable sortable" |- ! Pay TV Provider ! Type ! Ch. # ! class="unsortable"|Coverage |- | [[SkyCable]] | Analog | 33 | [[Metro Manila]], [[Rizal]], [[Cavite]], [[Laguna (province)|Laguna]] and [[Bulacan]] |- | [[SkyCable]] | Digital | 58 | [[Metro Manila]], [[Rizal]], [[Cavite]], [[Laguna (province)|Laguna]] and [[Bulacan]] |- | [[Destiny Cable]] | Analog | 9 | [[Metro Manila]] |- | [[Destiny Cable]] | Digital | 58 | [[Metro Manila]] |- | [[Cablelink]] | Analog & Digital | 99 | [[Metro Manila]] |- | [[Cignal]] | Satellite (Digital) | 92 | Nationwide |- | [[Sky Direct]] | Satellite (Digital) | 40<ref>{{cite web|url=http://www.lyngsat.com/packages/Sky-Direct.html|title=Sky Direct on SES 9 at 108.2°E|publisher=www.lyngsat.com|accessdate=3 June 2013}}</ref> | Nationwide |- | Other cable/satellite providers | N/A | N/A | check with local operators |} ==Internet streaming== Matatanggap ang UNTV sa pamamagitan ng online streaming sa pamamagitan ng pag-encode ng streaming link ng [[URL]] sa [[VLC media player|VLC Media Player]] na naka-install sa mga personal na computer at mobile device. {| class="wikitable" |- ! Links ! Network Streaming URL |- | Primary | http://livestream01.untvweb.com:1935/public/untvwebstream/playlist.m3u8 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180319120908/http://livestream01.untvweb.com:1935/public/untvwebstream/playlist.m3u8 |date=2018-03-19 }} |- | Alternate | http://untv.vo.llnwd.net/e1/hls/untv/index.m3u8{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |} ==Mobile application== Noong 2013, inilunsad ng BMPI ang UNTV Mobile App para sa [[Apple Inc.|Apple]] [[iOS]] at [[Google]] [[Android (operating system)|Android]] mga aparatong mobile at tablet. Noong 2016, ito ay magagamit para sa mga Windows Mobile phone. Sa pamamagitan ng pag-download ng [[mobile app]] lication, ang mga gumagamit na may matatag na koneksyon sa internet ay mapapanood ang broadcast feed ng UNTV News and Rescue at makinig sa UNTV Radio La Verdad 1350&nbsp;kHz nang libre. {| class="wikitable float center" style="=width:300px; |- |- style="font-size:100%" ! Application ! Platform ! Download Link |- |- style="font-size:100%" | rowspan=3 | UNTV Mobile App | Apple iOS | [https://itunes.apple.com/ph/app/untv/id598724077?mt=8 Apple iTunes Store] |- |- style="font-size:100%" | Google Android | [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.untvweb.untvapp Google Play Store] |- |- style="font-size:100%" | Microsoft Windows Mobile | [https://www.microsoft.com/en-us/store/p/untv/9nblggh4rckc Microsoft Store] |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *{{Official website|http://www.untvweb.com/}} *[http://www.bmpicorp.com Breakthrough and Milestones Productions International] {{Dating Daan}} {{Telebisyon sa Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Untv}} [[Kategorya:Mga network pantelebisyon]] [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas]] pzzhp7df7lz65jnveiifilas4tuep8u 0 302365 2236245 2231649 2026-10-22T15:04:26Z Coronadapont 156841 Added Nuestra Señora de Salvación de Joroan 2236245 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong kanonika''' o '''koronasyong pampuntipika''' ({{lang-la|coronatio canonica}}) ay isang banal na institusyonal na pagkilos ng [[Papa|Santo Papa]], marapat na ipinahayag sa pamamagitan ng [[Bulang pampapa|Bulang Pampapa]], kung saan ipinagkalooban niya ng mala-adornong korona, diyadema o sinag sa ulo sa isang imaheng [[Maria]]na, [[Hesus|Kristolohikal]], o [[San Jose|Hosepiyano]]<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/es/speeches/1980/october/documents/hf_jp-ii_spe_19801019_vergine-cammino.html|title=Mensaje con motivo del 50 aniversario de la coronación de la imagen de la Virgen del Camino (19 de octubre de 1980) - Juan Pablo II|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/pius-xii/es/speeches/1945/documents/hf_p-xii_spe_19451012_guadalupe-mexico.html|title=Radiomensaje a los fieles mexicanos con ocasión del 50 aniversario de la coronación canónica de la Virgen de Guadalupe (12 de octubre de 1945) - PIUS XII|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03052b.htm |title=ENSIKLOPEDIYANG KATOLIKO: Mga Bula at Mga Buod |publisher=Newadvent.org |date=1 Nobyembre 1908 |accessdate=6 Abril 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hermandaddelamacarena.es/en/canonical-coronation-of-la-virgen-de-la-esperanza-macarena/ |title=Canonical Coronation of La Virgen de la Esperanza Macarena &#124; Hermandad de la Macarena |publisher=Hermandaddelamacarena.es |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Ang pormal na paggawa ay isinasagawa nang pangkalahatan ng isang kumakatawan kahalili ng Santo Papa, isang [[Legadong pampapa]], o sa pambihirang okasyon ng [[Pontipiko]] mismo, sa pamamagitan ng malaseremonyang pagputong ng isang [[Korona (putong)|korona]], [[tiyara]], o malatalang [[Sinag sa ulo (relihiyosong ikonograpiya|sinag sa ulo]] sa pinipintuhong imahen o rebulto.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2007/october/documents/hf_ben-xvi_spe_20071008_capitolo-vaticano_en.html |title=Address to members of the Vatican Chapter |publisher=Vatican.va |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Dati, ang [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] ay naglalabas ng pahintulot ng koronasyong kanonika sa pamamagitan ng [[dikasteryo]], na tinatawag na "Balangay na Batikana". Kasunod hanggang 1989 ang [[Sagradong Konggregasyon ng mga Rito]] ay inatasan ang tungkulin nito. Simula noon, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] ay nagsasaayos upang maisagawa ang malaseremonyang pagsasagawa kung saan pinapahintulutan ng dikreto. ==Kasaysayan== [[File:Canonical Coronation of Our Lady of Solitude of Porta Vaga 2018.jpg|thumb|Ang [[Pilipinas|Pilipinong]] Obispong [[Reynaldo G. Evangelista]], kumakatawan sa ngalan ni [[Papa Francisco]] kinokoronahan ang imahen ng [[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga]] sa Pilipinas.]] Ang pormal na paggawa ng koronasyon tungo sa mga imahen ni Maria ay nagsimula sa mga [[Orden ng mga Prayleng Kaputsinong Minor]], na nasa kanilang mga misyon sa pag-e-ebanghelyo nangongolekta ng mga kahanga-hangang dami ng mga hiyas na nauugnay sa pagsasagawa ng mga [[indulhensiya]], na pinondohan sa kahilingan ng tapat, ang mga gintong korona o mga aksesorya para sa imahen ni [[Maria|Birheng Maria]], pangunahin sa Italya. Ang isang natatanging prayleng Kaputsino, Jeronimo Paolucci di Calboldi di Forli (1552-1620), ay isang pangunahing tagapagtaguyod para sa kaugaliang ito, at kinilala sa panahon ng kanyang buhay bilang pinroklama nang sarili ''"Apostol ng Piangpalang Babae."'' Pagkatapos ng simpleng homilya, kinoronahan ni Forli ang [[Birheng Nag-aalaga]], ngayo'y nakadambana sa [[Dambana ng Santa Maria della Steccata]] sa lungsod ng [[Parma]] ng Italya noong 27 Mayo 1601.<ref>{{cite book|title=La Virgen de los Reyes|author= {{Interlanguage link|Juan Carrero Rodríguez|es}}|year=2019|location=Spain|publisher=Editorial Almuzara, Colección Andalucía|language=es|chapter=11. Coronación Canónica|isbn=978-8418-0894-04}}</ref> Kinabukasan, noong 3 Hulyo 1636, namatay ang [[Markes]] ng [[Piacenza]] at [[Konde]] ng Borgonovo na si Alessandro Sforza Cesarini, may iniwan sa pamamagitan ng [[habilin at testamento]] ng isang malaking halaga ng salapi sa Balangay ng Batikana, para sa puhunan ng paggawa ng mga korona gawa sa mga mahahalagang metal para sa koronasyon ng mga imahen ni Maria na lubos na ipnagdiriwang sa daigdig. Ang mga pondo mula sa kanyang ipinamana ay napunta sa pagsasaayos muli ng ‘’Madonna della Febbre’’ na nakadambana sa sakristiya ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1BXdMKKO_IYC&pg=PA241&lpg=PA241&dq=alessandro+sforza+1636#v=onepage&q=alessandro%20sforza%201636&f=false |title=Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri … |accessdate=6 Abril 2015|date=1842 |last1=Moroni |first1=Gaetano }}</ref> ==Pag-unlad ng rito== [[File:Papal bull for the Canonical Coronation of Virgen de los Remedios de Pampanga from Pope Pius 12th.jpg|thumb|left|Ang dikretong Pampapa na inilabas ni [[Papa Pio XII]] para sa koronasyong kanonika ng [[Virgen de los Remedios de Pampanga]] noong 1956.]] Ang pagpapatupad ng rito ng koronasyon ng isang mapagpitagang imahen ay naging malawak na tanyag sa mga [[Estado ng Simbahan|Estadong Pampapa]] bago ang 1800, nang humigit-kumulang 300 ritong koronasyon ay isinagawa. Noong 29 Marso 1897, ang opisyal na rito ay isinama sa ''[[Romanong Pontipikal]]'', para sa [[plenaryong indulhensya]] na nakatanggap din ng mga mananampalataya na sumali sa mga nasabing rito.<ref>Romanong Ritwal: Mga Pagpapala, Praenotanda num. 28; ritwal na koronasyon ng isang imahen ni Birheng Maria, mga blg. 10 at 14.</ref> * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan na walang tuwirang pagsang-ayon mula sa Santo Papa nguni't isinagawa ni Kardinal [[Francesco Sforza Pallavicino]] ay ang [[Itim na Birhen ng Oropa]] sa [[Piedmont]] noong 30 Agosto 1620 * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan nang Pontipikal ay ang larawang-pinta ni [[Lippo Memmi]] ng ''La Madonna della Febbre'' (Birhen ng Lagnat) sa [[sakristiya]] ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma noong 27 Mayo 1631, ni [[Papa Urbano VIII]] sa pamamagitan ng Balangay ng Batikana. * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan ng Santo Papa mismo sa halip na kumakatawang legadong pampapa ay ang “Madonna Del Popolo” noong 3 Hunyo 1782, ni [[Papa Pio VI]], sa [[Katedral ng Cesena]]. ===Pagdadambana ng rito=== Ang taimtim na rito ng mga nakoronahang imahe ay nakapaloob sa "''[[Ordo Coronandi Imaginem Beatae Mariae Virginis]]''", na nalathala ng [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] noong 25 Mayo 1981. Bago ang 1989, ang mga bulang pampapa na nagpapahintulot sa mga koronasyong kanonika ay manu-manong nakasulat sa [[pergamino]]. Pagkatapos ng 1989, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] na nagsimulang maglabas ng mga awtorisasyon, sa gayon pinahihintulutan ang isang legadong Pampapa upang isagawa ang koronasyon ng mga naaprubahang imaheng pinipintuho sa ngalan ng Santo Papa. ==Mga kinoronahang kanonika sa Pilipinas== ===Mga imahen ni Birheng Maria na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo, La Naval de Manila|Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Manila]] |5 Oktubre 1907 |Simbahan ng Santo Domingo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio X]] |Arsobispo Ambrose Agius |[[File:Our Lady of La Naval De Manila.jpg|200px]] |[[File:Santo Domingo Church QC 2023-10-30.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Peñafrancia|Nuestra Señora de Peñafrancia]] |20 Setyembre 1924 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Peñafrancia, [[Naga, Camarines Sur|Naga]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XV]]{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Obispo ng Nueva Caceres, John Bernard MacGinley noong 13 Mayo 1920.}} |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Original Image-N.S.Penafrancia-2013.jpg|200px]] |[[File:Basilica Minore of Our Lady of Penafrancia, Naga City, Philippines.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Manaoag|Nuestra Señora del Santísimo Rosario]] |21 Abril 1926 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Manaoag]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XI]] |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Apo Baket.jpg|200px]] |[[File:Manaoag Basilica Parish 2026.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay|Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje]] |28 Nobyembre 1926 |Pandaigdigang Dambana ng Mahal na Ina ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XI | Arsobispo Michael J. O'Doherty |[[File:Images of Intramuros Grand Marian Procession 18.jpg|200px]] |[[File:Antipolo Cathedral 2023-03-25.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Pagsanjan <ref>https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=122116001931033956&id=61581018695586</ref> |12 Disyembre 1947{{Efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay inilibas noong ika-15 ng Mayo 1938 at ipinagkaloob kay Apostolic Delegate Monsignor Guglielmo Piani noong ika-9 ng Hunyo 1938 ngunit hindi nagawaran ng koronasyon ang imahen hanggang sa mawasak ang simbahan ng Pagsanjan at ang imahen noong 1945. Ang pagkokorona sa bagong imahen ni Obispo Oksilyar ng Lipa Alfredo Maria Obviar noong ika-12 ng Disyembre 1947 ay tinataya na unang pagtatangkang pagpapatupad sa dekreto.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] | style="text-align: center;" |Papa Pio XI |Obispo Alfredo Maria Obviar |[[Talaksan:Pagsanjan,LagunaChurchjf4217 16.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan_Church_in_Laguna.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Piat|Nuestra Señora de Visitación]] |20 Hunyo 1954 |Basilika Minor ng Mahal na Birhen ng Piat, [[Piat]], [[Cagayan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XII]] |Arsobispo Egidio Vagnozzi |[[File:Our Lady of Piat.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Piat Basilica, Facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Regla |27 Nobyembre 1954 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen sa Regla, [[Lungsod ng Lapu-Lapu]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Arsobispo Julio Rosales |[[File:De La Regla de Cebu.jpg|frameless|200px]] |[[File:Virgen de la Regla church.JPG|center|frameless|200px]] |- |[[Birhen ng Caysasay|Nuestra Señora de Caysasay]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/ericzonejamilla/5444356395|title=Bulang pampapa para sa Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Disyembre 1954 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Caysasay, [[Taal]], [[Batangas]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Fernando Quiroga Palacios |[[File:NS de IC de Caysasay.jpg|200px]] |[[File:Caysasay Shrine (renovations) 2024-03-27.jpg|200px]] |- |[[Birhen ng Patnubay|Nuestra Señora de Guía]] |30 Disyembre 1955 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Patnubay, [[Ermita, Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Nuestra Señora De Guia.jpg|200px]] |[[File:Nuestra Señora de Guia Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Caridad |12 Enero 1956 |Parokya ni San Agustin, [[Bantay, Ilocos Sur|Bantay]], [[Ilocos Sur]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Apo Caridad.jpg|200px]] |[[File:Bantay Church Ilocos Sur.jpg|200px]] |- |[[Virgen de los Remedios de Pampanga]] |8 Setyembre 1956 |Repositoryo ng Virgen de los Remedios, [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Remedios de Pampanga.jpg|200px]] |[[File:JfChapel529Remediesfvf.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Biglang-Awa ng Boac|Nuestra Señora del Pronto Socorro]] |10 Mayo 1958 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Boac]], [[Marinduque]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Bishop [[Alfredo Obviar]] |[[File:Biglang-Awa ng Boac.jpg|200px]] |[[File:Boac cathedral, Marinduque.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo ng Orani|Nuestra Señora del Rosario]] |18 Abril 1959 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Orani]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Arsobispo ng San Fernando, Emilio Cinense y Abera noong 7 Oktubre 1958, na nilagdaan ni Canon Secretary, Giulio Barbella at ing-notaryo ng Kalihim ng Apostolic Dataria, Marco Martini.}} |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Our Lady of Orani.jpg|200px]] |[[File:OraniChurchjf3212 05.JPG|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Namacpacan |25 Nobyembre 1959 |Parokya ni Santa Catalina de Alexandria, [[Luna, La Union|Luna]], [[La Union]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Namacpacan 1.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Namacpacan Church, Luna, La Union.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 1960 |Fort Pilar, [[Lungsod Zamboanga]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Fort Pilar Shrine el Altar.JPG|200px]] | [[File:Fort Pilar Altar of the Shrine.jpg|frameless|center|200px]] |- |La Divina Pastora<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jheraldtuazon/6257406534|title=Ang Malinaw na Sipi ng Bulang Pampapa ng Koronasyong Kanonika ng La Virgen Divina Pastora|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |26 Abril 1964 |Pambansang Dambana ng La Virgen Divina Pastora, [[Gapan]], [[Nueva Ecija]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pablo VI]] |Bishop Mariano Gaviola |[[File:FvfGapanCoronation7538 03.JPG|200px]] |[[File:FvfGapanChurch9085 09.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Kandelarya ng Jaro|Nuestra Señora de la Candelaria]] |20 Pebrero 1981 |Katedral ni Santa Isabel ng Hungary, [[Jaro, Lungsod Iloilo|Jaro]], [[Lungsod Iloilo]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |[[Papa Juan Pablo II]] | [[File:Nuestra Señora de la Candelaria de Jaro 2022-07-05.jpg|frameless|center|200px]] |[[File:Facade of Jaro Cathedral at Dawn.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Peñafrancia |10 Nobyembre 1985 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:NS Peñafrancia de Manila.jpg|200px]] |[[File:Facade of Peñafrancia Church in Paco.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción de Malabon |7 Disyembre 1986 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Malabon]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:JfImmaculateConceptionParishofMalabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:ConcepcIon Church (Malabon) façade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados de Manila |12 Mayo 1991 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Desamparadosdemanila2011.jpg|200px]] |[[File:Sta. Ana Church, Manila, June 2023 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de San Sebastián |18 Agosto 1991 |Basilika Minor ni San Sebastián, [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:The Intramuros Grand Marian Procession 28.jpg|200px]] |[[File:Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|200px]] |- | Nuestra Señora del Santísimo Rosario |15 Oktubre 1995 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Ubanon-Boao, [[Catbalogan]], [[Samar]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Nuestra Senora del Santisimo Rosario de Ubanon of Catbalogan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa |4 Setyembre 2000 |[[Simbahan ng San Agustin]], [[Intramuros]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:SanAgustinChurchjf4962 03.JPG|200px]] |[[File:San Agustin Church Intramuros 2023-05-28.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Mabuting Pangyayari (Parañaque)|Nuestra Señora del Buen Suceso]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/53101144@N08/5319623789/|title=The Bull of the Canonical Coronation of Nuestra Señora del Buen Suceso in Latin|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Setyembre 2000 |Katedral ni San Andres, [[Lungsod Parañaque]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Buen Suceso De Parañaque.jpg|200px]] |[[File:ParañaqueCathedraljf0029 01.JPG|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |Nuestra Señora de los Desamparados{{Efn|Naglabas ng liham ang Dambana noong Hunyo 2025 na nagsasaad na ang imaheng ginawaran ng koronasyon ay nasa pag-aari ng Pamilyang De Guzman-Cruz. Kaugnay nito, ibinalik sa pamilya ang imahen noong ika-9 ng Hunyo 2025 at pinalitan ito sa dambana ng isang bagong gawang imahen na kahawig ng original na imahen sa Valencia, Espanya.}} |23 Oktubre 2005 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XVI]] |Cardinal [[Gaudencio Rosales]] | [[File:Our Lady of the Abandoned Parish Church (Rizal Province; 2023-08-13) E911a 33.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/23595035@N07/2496202000|title=Congregatio De Cultu Divino Et Disciplina Sacramentorum|work=Flickr|access-date=2018-08-01}}</ref> |16 July 2006 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, Guadalupe, [[Lungsod Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Original image of Guadalupe de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Guadalupe Church Cebu City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2008 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Pasig]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Edward Joseph Adams |[[File:PasigCathedraljf0030 11.JPG|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral (Pasig; 04-26-2021).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/pepeng/5990275238/|title=Bula ng Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |10 Marso 2012 |Katedral Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Malolos, Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Giuseppe Pinto |[[File:Jf1o24Malolos Cathedral Malolos City Interiorfvf.JPG|200px]] |[[File:Malolos Cathedral.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |1 Setyembre 2012 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Paracale]], [[Camarines Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Leonardo Zamora Legaspi | [[File:NSCandelariaParacale.jpg|200px]] | |- |[[Nuestra Señora del Pilar de Imus|Nuestra Señora del Pilar]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jeihzee/5832840148/|title=Bulang Pampapa para sa Koronasyong Kanonika ng Ina ng Haligi|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |3 Disyembre 2012 |Katedral ng Nuestra Señora del Pilar, [[Imus|Lungsod Imus]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Del Pilar de Imus.jpg|200px]] |[[File:Imus Cathedral (Imus, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/EsculturasReligiosasPH/photos/p.989614567727509/989614567727509/?type=1&opaqueCursor=AbrduhROclZKUvPs_UDbtMarB6nA6QRex7LRyR2f-xalUML2Rjx2UhP3ELQZs5wQRTzpT8GBfHpgj2knRPQW5wVWSZA3LqNuTS1ZsBXDFQeJc_Fy5Huoy9wXeGb4oyx6YPDrhy9mmDWoUPvx4GD83WgURxVYFN_wz7472uqGo_4dLdMi3AeWZY_qX7XeveJb7_NjCsqYAq5t_CT1usg_GlFAbHgcxNAgPXCv4kGY3DFY53oyeDGB5SZfmnbLjV_X5rZM0IrUMrdwePanfnnVKiKoNT4tSFZ8F4GDL7u_yWYmZ1gekl_sGoEpm_yxQm4g3_wbR1xe3d8B1zMhCFqLaQ_FbOw03bVmbfdRls-WD07Uatd34uYRSaaBG0zGvoohbqpjRIC7wXZbk9JHPKzhPNEKv-q7BpINAqAyczZIG5z1fg&theater|title=Esculturas Religiosas en las Filipinas|website=www.facebook.com|access-date=2018-07-17}}</ref> |11 Oktubre 2015 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Francisco]] |Bishop Arturo Bastes |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de Aranzazu<ref>{{Cite news|url=https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|title=Ina ng Aranzazu kinoronahang kanonika|work=Manila Bulletin News|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108190318/https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|title=Devotion|date=2017-05-03|work=Dambana at Parokya ng Ina ng Aranzazu|access-date=2018-07-17|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717221843/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|url-status=dead}}</ref> |31 Mayo 2017 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal Orlando Quevedo |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/100810-2/|title=Koronasyong Kanonika ng Nuestra Señora del Pilar {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-01-08}}</ref> |7 Disyembre 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Santísimo Sacramento, [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia ||[[File:Nuestra Senora Del Pilar de Manila.jpg|200px]] |[[File:Blessed Sacrament Archdiocesan Shrine 2024-05-31.jpg|200px]] |- |La Virgen Milagrosa de Badoc<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-02-03}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-07-17}}</ref> |31 Mayo 2018 |Basilika Minor ni San Juan Bautista, [[Badoc]], [[Ilocos Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Milagrosa de Badoc.jpg|200px]] |[[File:Badoc Church 001.JPG|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Pangasinan]]<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree-1|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref> |22 Agosto 2018<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/circular-2018-9-re-canonical-coronation-of-mary-help-of-christians|title=Circular 2018-9|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-26}}</ref> |Seminaryo ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Mary Help of Christians of Pangasinan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|title=Pope approves Del Pillar de Morong’s Pontifical Coronation|date=2018-04-17|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-17|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418033235/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |10 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |[[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga|Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga]]<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|title=Mga Kabitenyo Ikinagalak para sa Pag-apruba ng Koronasyong Pontipikal ng Soledad de Porta Vaga|date=2018-04-24|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-26|archive-date=2018-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426082056/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |18 Nobyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga, [[Lungsod Cavite]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:2016 Official Portrait of Our Lady of Solitude of Porta Vaga.jpg|200px]] |[[File:San Roque Parish Church in Cavite City.jpeg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Luz<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|title=UPDATE: Ina ng Kaliwanagan magiging Ika-4 na Coronada ng Diyosesis ng Antipolo.|date=2018-01-07|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108125639/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|url-status=dead}}</ref> |1 Disyembre 2018<ref>{{Cite web|url=http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|title=Koronasyong Kanonika ng Ina ng Kaliwanagan, itinakda sa Disyembre 1 – Dioecesis Antipolensis|website=www.dioceseofantipolo.org|access-date=2018-02-18|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219031235/http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|url-status=dead}}</ref> |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Virgen de la Rosa<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/VirgendelaRosa1718/photos/a.459901574427452/609503589467249/?type=3&theater|title=Cofradia de la Virgen de la Rosa|website=www.facebook.com|access-date=2018-11-26}}</ref> |16 Marso 2019 |Parokya ni San Pedro at San Pablo, [[Lungsod Makati]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:La Virgen de la Rosa.png|200px]] |[[File:View of Poblacion church from Plaza Cristo Rey.JPG|200px]] |- |Purísima Concepción<ref>{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned|title=Imahen ni Birheng Maria mula sa Bulacan kokoronahing kanonika|website=Manila Bulletin News|language=en-US|access-date=2019-10-01|archive-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609054311/https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref> |1 Pebrero 2020 |Basilika Minor ng Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Dennis Villarojo |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |15 Agosto 2020 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Carmelo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] |[[File:Our Lady of Mount Carmel of New Manila 2023-05-07.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Lourdes|Nuestra Señora de Lourdes de Manila]] |22 Agosto 2020 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] | |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Nuestra Señora de los Dolores]] |25 Marso 2021 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon|Dolores]], [[Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Mater Dolorosa de Tarlac]]<ref>{{Cite web|date=2020-10-26|title=Papa sinang-ayunan ang koronasyong kanonikal ng imahen ni Maria ng Tarlac|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-approves-canonical-coronation-of-tarlacs-marian-image/|access-date=2020-10-27|website=CBCP Balita|language=en-US}}</ref> |5 Hunyo 2021 |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |[[Dambana ng Ina ng Awa|Nuestra Señora de la Merced]]<ref>{{Cite web|date=2021-06-07|title=Santo Papa iginawad ng koronasyong kanonika kay ‘Ina ng Novaliches’|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-grants-canonical-coronation-of-novaliches-our-lady-of-mercy/|access-date=2021-06-07|website=CBCPNews|language=en-US}}</ref> |24 Setyembre 2021 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Novaliches, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:The Intramuros Manila Grand Marian Procession 19.jpg|200px]] |[[File:Shrine of Our Lady of Mercy, Novaliches, Quezon City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |23 Abril 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santísima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Retable de l'église de Boljoon .jpg|200px]] |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Parañaque]] |24 Mayo 2022 |Pambansang Dambana ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Don Bosco, [[Lungsod Parañaque]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9201Mary Help of Christians Parish 29.jpg|200px]] |[[File:9146Mary Help of Christians Parañaque.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |13 Agosto 2022 |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao |7 Oktubre 2022 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9945Diocesan Shrine Parish Our Lady of the Holy Rosary Cardona 39.jpg|200px]] |[[File:Sto Rosario Parish Church, Cardona, Rizal.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Batangan |8 Disyembre 2022 |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown | [[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced de Tarlac |24 Pebrero 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados |12 Mayo 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Muntinlupa]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Señora de los Desamparados de Muntinlupa - Manila Cathedral visit (2023-05-28).jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church, Muntinlupa (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |15 Agosto 2023 |Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Dauis]], [[Bohol]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra senra de asuncion de dauis.jpg|200px]] |[[File:Dauis church Bohol.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba|Nuestra Señora de los Dolores de Turumba]] |15 Setyembre 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis ng Turumba, [[Pakil]], [[Laguna]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Senora de los Dolores de Turumba Coronada Canonica.jpg|200px]] |[[File:The Pakil Church or the San Pedro de Alcantara Church in Pakil, Laguna.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |25 Pebrero 2024 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Marikia<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/vatican-grants-pontifical-coronation-to-marikinas-our-lady-of-fatima-image/|title=Vatican grants pontifical coronation to Marikina’s Our Lady of Fatima image|website=CBCP News|date=19 February 2024}}</ref> |12 Mayo 2024 |Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:FATIMA DE MARIKINA.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|frameless|192x192px]] |- |Nuestra Señora de Caridad de Agoo |6 Disyembre 2024 |Basilika Minor at Pandiyosesanang Dambana ni Nuestra Señora de Caridad, Agoo, La Union |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Caridad de Agoo.jpg|200px]] |[[File:1619Agoo, La Union 36.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto de Sampaloc |10 Disyembre 2024 |Pang-arkidiyosesanang Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Loreto, Sampaloc, Maynila |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Binakayan |1 Mayo 2025 |Pandiyosesanang Dambana at Parokya ni Nuestra Señora de Fatima, Binakayan, Kawit, Cavite | style="text-align:center;" | Papa Francsico |Archbishop Charles John Brown |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 03.jpg|frameless|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|center|frameless|200px]] |- |Nuestra Señora de la Annuciata de Boso-Boso |25 Mayo 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de la Annuciata, Boso-Boso, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:Inay Ciata.jpg|200px]] |[[File:Bosoboso Church.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santisimo Rosario - Reina del Caracol |9 Oktubre 2025 |Pangdiyosesis na Dambana ng Ina ng Santo Rosaryo, [[Rosario, Cavite|Rosario]], [[Kabite|Cavite]] |Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Nuestra Señora del Santísimo Rosario - Reina de Caracol.png|200px]] |[[Talaksan:Rosario, Cavite Parish Church 2023.jpg|200px]] |- |Virgen sang Barangay |16 Oktubre 2025 |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] | style="text-align: center;" |[[Papa Leon XIV]] |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - December 31, 2025.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Angeles de Binangonan |17 Enero 2026 |Parokya ng Ina ng mga Angel, [[Binangonan]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV |Archbishop Charles John Brown |[[File:De los Angeles de Binangonan Coronada.jpg|200px]] |[[Talaksan:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima |29 Mayo 2026 |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |Archbishop Charles John Brown |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Maria, Ina ng Kapayapaan |28 Oktubre 2026 |Parokya ni Maria, Ina ng Kapayapaan, Kasiglahan Village, [[Rodriguez]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |''Hindi pa tiyak'' |[[Talaksan:2233San Jose, Rodriguez, Rizal Landmarks 28.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |28 Oktubre 2026 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |''Hindi pa tiyak'' |[[Talaksan:Our_Lady_of_Salvation_of_Joroan,_Albay.jpg|283x283px]] |[[Talaksan:Joroan,_Tiwi,_Albay_church_-_Flickr.jpg|center|frameless|200x200px]] |} ===Mga imaheng Kristolohikal na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- |[[Banal na Bata ng Cebu|Santo Niño de Cebú]]<ref>{{Cite web|url=http://catholicphilippines.blogspot.com/2010/01/1965-quadricentennial-year-of.html|title=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce: 1965: The Quadricentennial Year of Catholicism in the Philippines: The Canonical Coronation of the Sto. Nino de Cebu|last=Dennisraymondm|date=2010-01-06|website=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce|access-date=2018-07-17}}</ref> |28 Abril 1965 | [[Basilica Menor del Santo Niño]], [[Lungsod Cebu]], [[Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Pablo VI |Cardinal Ildebrando Antoniutti |[[File: Original Image of the Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Basilica del Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga karagdagang babasahin== * {{cite book|title=Maria sa Ating Buhay: Atlas ng mga Pangalan at mga Titulo ni Maria, ang Ina ni Hesus, at Kanilang Lugar sa Debosyon kay Maria|author= Santoro, Nicholas Joseph|publisher= iUniverse|date= 2011|isbn=978-1-4620-4022-3}} * {{cite book|title=Banal na Puwang: Mga Pananaw ng Interdisiplinaryo sa loob ng mga Magkapanabay na Konteksto |editor=Brie, Steve |editor2=Daggers, Jenny |editor3=Torevell, David|publisher=Cambridge Scholars Publishing|date= 2009|isbn= 978-1-4438-0642-8}} Tingnan lalo sa kabanata 4, Pagkonsumo, mga Sagradong Lugar at mga Puwang sa mga kontekstong Walang Galang: Isang Paghahambing sa pagitan ng Nagkakaisang Kaharian (UK) at Indiya" ni Jan Brown, John Phillips at Vishwas Maheshwari na gumawa ng isang pagkakatulad sa pagitan ng nakaugaliang paggalang sa relihiyon at mga kapanahong abala na may palakasan, [[pamimili]] at pelikula. * [[Henri de Lubac|de Lubac, Henri]]. ''Ang Walang Hanggang Pagkababae: isang pag-aaral sa isang teksto ni [[Teilhard de Chardin]]''. Trans. René Hague. New York: Harper & Row, 1971. Tingnan sa pp.&nbsp;125–6. Ipinagtibay ni de Lubac SJ ang pananaw, unang itinaguyod ni Teilhard de Chardin SJ, kung saan ipinapahayag na ang kulto ni Maria (pamimintuho sa, koronasyon atbp.) ay isang mahahalagang pagwawasto ng lubos na panlalaki ng pagka-diyos ng Lumang Tipan sa katauhan ng Yaweh, at kaya't dito ay ang pagkakatawang-tao ng pagkababae ng Poong Maykapal ==Tignan pa== *[[Koronasyong episkopal]] [[Kategorya:Koronasyong kanonika| ]] [[Kategorya:Batas-kanon ng Simbahang Katolika]] [[Kategorya:Mga bulang pampapa]] [[Kategorya:Koronasyon]] [[Kategorya:Ikonograpiya ni Hesus]] [[Kategorya:Birheng Maria sa sining]] [[Kategorya:San Jose sa sining]] 3qq3851izkibtb7jn3q4brlw4he23cl 2236272 2236245 2026-10-22T16:03:31Z Coronadapont 156841 /* Mga imahen ni Birheng Maria na kinoronahang kanonika */ Added new shrine of Our Lady of the Abandoned of Marikina which is the house of the caretaker of the canonically-crowned image. 2236272 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong kanonika''' o '''koronasyong pampuntipika''' ({{lang-la|coronatio canonica}}) ay isang banal na institusyonal na pagkilos ng [[Papa|Santo Papa]], marapat na ipinahayag sa pamamagitan ng [[Bulang pampapa|Bulang Pampapa]], kung saan ipinagkalooban niya ng mala-adornong korona, diyadema o sinag sa ulo sa isang imaheng [[Maria]]na, [[Hesus|Kristolohikal]], o [[San Jose|Hosepiyano]]<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/es/speeches/1980/october/documents/hf_jp-ii_spe_19801019_vergine-cammino.html|title=Mensaje con motivo del 50 aniversario de la coronación de la imagen de la Virgen del Camino (19 de octubre de 1980) - Juan Pablo II|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/pius-xii/es/speeches/1945/documents/hf_p-xii_spe_19451012_guadalupe-mexico.html|title=Radiomensaje a los fieles mexicanos con ocasión del 50 aniversario de la coronación canónica de la Virgen de Guadalupe (12 de octubre de 1945) - PIUS XII|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03052b.htm |title=ENSIKLOPEDIYANG KATOLIKO: Mga Bula at Mga Buod |publisher=Newadvent.org |date=1 Nobyembre 1908 |accessdate=6 Abril 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hermandaddelamacarena.es/en/canonical-coronation-of-la-virgen-de-la-esperanza-macarena/ |title=Canonical Coronation of La Virgen de la Esperanza Macarena &#124; Hermandad de la Macarena |publisher=Hermandaddelamacarena.es |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Ang pormal na paggawa ay isinasagawa nang pangkalahatan ng isang kumakatawan kahalili ng Santo Papa, isang [[Legadong pampapa]], o sa pambihirang okasyon ng [[Pontipiko]] mismo, sa pamamagitan ng malaseremonyang pagputong ng isang [[Korona (putong)|korona]], [[tiyara]], o malatalang [[Sinag sa ulo (relihiyosong ikonograpiya|sinag sa ulo]] sa pinipintuhong imahen o rebulto.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2007/october/documents/hf_ben-xvi_spe_20071008_capitolo-vaticano_en.html |title=Address to members of the Vatican Chapter |publisher=Vatican.va |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Dati, ang [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] ay naglalabas ng pahintulot ng koronasyong kanonika sa pamamagitan ng [[dikasteryo]], na tinatawag na "Balangay na Batikana". Kasunod hanggang 1989 ang [[Sagradong Konggregasyon ng mga Rito]] ay inatasan ang tungkulin nito. Simula noon, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] ay nagsasaayos upang maisagawa ang malaseremonyang pagsasagawa kung saan pinapahintulutan ng dikreto. ==Kasaysayan== [[File:Canonical Coronation of Our Lady of Solitude of Porta Vaga 2018.jpg|thumb|Ang [[Pilipinas|Pilipinong]] Obispong [[Reynaldo G. Evangelista]], kumakatawan sa ngalan ni [[Papa Francisco]] kinokoronahan ang imahen ng [[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga]] sa Pilipinas.]] Ang pormal na paggawa ng koronasyon tungo sa mga imahen ni Maria ay nagsimula sa mga [[Orden ng mga Prayleng Kaputsinong Minor]], na nasa kanilang mga misyon sa pag-e-ebanghelyo nangongolekta ng mga kahanga-hangang dami ng mga hiyas na nauugnay sa pagsasagawa ng mga [[indulhensiya]], na pinondohan sa kahilingan ng tapat, ang mga gintong korona o mga aksesorya para sa imahen ni [[Maria|Birheng Maria]], pangunahin sa Italya. Ang isang natatanging prayleng Kaputsino, Jeronimo Paolucci di Calboldi di Forli (1552-1620), ay isang pangunahing tagapagtaguyod para sa kaugaliang ito, at kinilala sa panahon ng kanyang buhay bilang pinroklama nang sarili ''"Apostol ng Piangpalang Babae."'' Pagkatapos ng simpleng homilya, kinoronahan ni Forli ang [[Birheng Nag-aalaga]], ngayo'y nakadambana sa [[Dambana ng Santa Maria della Steccata]] sa lungsod ng [[Parma]] ng Italya noong 27 Mayo 1601.<ref>{{cite book|title=La Virgen de los Reyes|author= {{Interlanguage link|Juan Carrero Rodríguez|es}}|year=2019|location=Spain|publisher=Editorial Almuzara, Colección Andalucía|language=es|chapter=11. Coronación Canónica|isbn=978-8418-0894-04}}</ref> Kinabukasan, noong 3 Hulyo 1636, namatay ang [[Markes]] ng [[Piacenza]] at [[Konde]] ng Borgonovo na si Alessandro Sforza Cesarini, may iniwan sa pamamagitan ng [[habilin at testamento]] ng isang malaking halaga ng salapi sa Balangay ng Batikana, para sa puhunan ng paggawa ng mga korona gawa sa mga mahahalagang metal para sa koronasyon ng mga imahen ni Maria na lubos na ipnagdiriwang sa daigdig. Ang mga pondo mula sa kanyang ipinamana ay napunta sa pagsasaayos muli ng ‘’Madonna della Febbre’’ na nakadambana sa sakristiya ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1BXdMKKO_IYC&pg=PA241&lpg=PA241&dq=alessandro+sforza+1636#v=onepage&q=alessandro%20sforza%201636&f=false |title=Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri … |accessdate=6 Abril 2015|date=1842 |last1=Moroni |first1=Gaetano }}</ref> ==Pag-unlad ng rito== [[File:Papal bull for the Canonical Coronation of Virgen de los Remedios de Pampanga from Pope Pius 12th.jpg|thumb|left|Ang dikretong Pampapa na inilabas ni [[Papa Pio XII]] para sa koronasyong kanonika ng [[Virgen de los Remedios de Pampanga]] noong 1956.]] Ang pagpapatupad ng rito ng koronasyon ng isang mapagpitagang imahen ay naging malawak na tanyag sa mga [[Estado ng Simbahan|Estadong Pampapa]] bago ang 1800, nang humigit-kumulang 300 ritong koronasyon ay isinagawa. Noong 29 Marso 1897, ang opisyal na rito ay isinama sa ''[[Romanong Pontipikal]]'', para sa [[plenaryong indulhensya]] na nakatanggap din ng mga mananampalataya na sumali sa mga nasabing rito.<ref>Romanong Ritwal: Mga Pagpapala, Praenotanda num. 28; ritwal na koronasyon ng isang imahen ni Birheng Maria, mga blg. 10 at 14.</ref> * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan na walang tuwirang pagsang-ayon mula sa Santo Papa nguni't isinagawa ni Kardinal [[Francesco Sforza Pallavicino]] ay ang [[Itim na Birhen ng Oropa]] sa [[Piedmont]] noong 30 Agosto 1620 * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan nang Pontipikal ay ang larawang-pinta ni [[Lippo Memmi]] ng ''La Madonna della Febbre'' (Birhen ng Lagnat) sa [[sakristiya]] ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma noong 27 Mayo 1631, ni [[Papa Urbano VIII]] sa pamamagitan ng Balangay ng Batikana. * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan ng Santo Papa mismo sa halip na kumakatawang legadong pampapa ay ang “Madonna Del Popolo” noong 3 Hunyo 1782, ni [[Papa Pio VI]], sa [[Katedral ng Cesena]]. ===Pagdadambana ng rito=== Ang taimtim na rito ng mga nakoronahang imahe ay nakapaloob sa "''[[Ordo Coronandi Imaginem Beatae Mariae Virginis]]''", na nalathala ng [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] noong 25 Mayo 1981. Bago ang 1989, ang mga bulang pampapa na nagpapahintulot sa mga koronasyong kanonika ay manu-manong nakasulat sa [[pergamino]]. Pagkatapos ng 1989, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] na nagsimulang maglabas ng mga awtorisasyon, sa gayon pinahihintulutan ang isang legadong Pampapa upang isagawa ang koronasyon ng mga naaprubahang imaheng pinipintuho sa ngalan ng Santo Papa. ==Mga kinoronahang kanonika sa Pilipinas== ===Mga imahen ni Birheng Maria na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo, La Naval de Manila|Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Manila]] |5 Oktubre 1907 |Simbahan ng Santo Domingo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio X]] |Arsobispo Ambrose Agius |[[File:Our Lady of La Naval De Manila.jpg|200px]] |[[File:Santo Domingo Church QC 2023-10-30.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Peñafrancia|Nuestra Señora de Peñafrancia]] |20 Setyembre 1924 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Peñafrancia, [[Naga, Camarines Sur|Naga]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XV]]{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Obispo ng Nueva Caceres, John Bernard MacGinley noong 13 Mayo 1920.}} |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Original Image-N.S.Penafrancia-2013.jpg|200px]] |[[File:Basilica Minore of Our Lady of Penafrancia, Naga City, Philippines.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Manaoag|Nuestra Señora del Santísimo Rosario]] |21 Abril 1926 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Manaoag]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XI]] |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Apo Baket.jpg|200px]] |[[File:Manaoag Basilica Parish 2026.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay|Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje]] |28 Nobyembre 1926 |Pandaigdigang Dambana ng Mahal na Ina ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XI | Arsobispo Michael J. O'Doherty |[[File:Images of Intramuros Grand Marian Procession 18.jpg|200px]] |[[File:Antipolo Cathedral 2023-03-25.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Pagsanjan <ref>https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=122116001931033956&id=61581018695586</ref> |12 Disyembre 1947{{Efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay inilibas noong ika-15 ng Mayo 1938 at ipinagkaloob kay Apostolic Delegate Monsignor Guglielmo Piani noong ika-9 ng Hunyo 1938 ngunit hindi nagawaran ng koronasyon ang imahen hanggang sa mawasak ang simbahan ng Pagsanjan at ang imahen noong 1945. Ang pagkokorona sa bagong imahen ni Obispo Oksilyar ng Lipa Alfredo Maria Obviar noong ika-12 ng Disyembre 1947 ay tinataya na unang pagtatangkang pagpapatupad sa dekreto.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] | style="text-align: center;" |Papa Pio XI |Obispo Alfredo Maria Obviar |[[Talaksan:Pagsanjan,LagunaChurchjf4217 16.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan_Church_in_Laguna.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Piat|Nuestra Señora de Visitación]] |20 Hunyo 1954 |Basilika Minor ng Mahal na Birhen ng Piat, [[Piat]], [[Cagayan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XII]] |Arsobispo Egidio Vagnozzi |[[File:Our Lady of Piat.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Piat Basilica, Facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Regla |27 Nobyembre 1954 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen sa Regla, [[Lungsod ng Lapu-Lapu]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Arsobispo Julio Rosales |[[File:De La Regla de Cebu.jpg|frameless|200px]] |[[File:Virgen de la Regla church.JPG|center|frameless|200px]] |- |[[Birhen ng Caysasay|Nuestra Señora de Caysasay]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/ericzonejamilla/5444356395|title=Bulang pampapa para sa Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Disyembre 1954 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Caysasay, [[Taal]], [[Batangas]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Fernando Quiroga Palacios |[[File:NS de IC de Caysasay.jpg|200px]] |[[File:Caysasay Shrine (renovations) 2024-03-27.jpg|200px]] |- |[[Birhen ng Patnubay|Nuestra Señora de Guía]] |30 Disyembre 1955 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Patnubay, [[Ermita, Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Nuestra Señora De Guia.jpg|200px]] |[[File:Nuestra Señora de Guia Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Caridad |12 Enero 1956 |Parokya ni San Agustin, [[Bantay, Ilocos Sur|Bantay]], [[Ilocos Sur]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Apo Caridad.jpg|200px]] |[[File:Bantay Church Ilocos Sur.jpg|200px]] |- |[[Virgen de los Remedios de Pampanga]] |8 Setyembre 1956 |Repositoryo ng Virgen de los Remedios, [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Remedios de Pampanga.jpg|200px]] |[[File:JfChapel529Remediesfvf.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Biglang-Awa ng Boac|Nuestra Señora del Pronto Socorro]] |10 Mayo 1958 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Boac]], [[Marinduque]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Bishop [[Alfredo Obviar]] |[[File:Biglang-Awa ng Boac.jpg|200px]] |[[File:Boac cathedral, Marinduque.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo ng Orani|Nuestra Señora del Rosario]] |18 Abril 1959 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Orani]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Arsobispo ng San Fernando, Emilio Cinense y Abera noong 7 Oktubre 1958, na nilagdaan ni Canon Secretary, Giulio Barbella at ing-notaryo ng Kalihim ng Apostolic Dataria, Marco Martini.}} |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Our Lady of Orani.jpg|200px]] |[[File:OraniChurchjf3212 05.JPG|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Namacpacan |25 Nobyembre 1959 |Parokya ni Santa Catalina de Alexandria, [[Luna, La Union|Luna]], [[La Union]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Namacpacan 1.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Namacpacan Church, Luna, La Union.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 1960 |Fort Pilar, [[Lungsod Zamboanga]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Fort Pilar Shrine el Altar.JPG|200px]] | [[File:Fort Pilar Altar of the Shrine.jpg|frameless|center|200px]] |- |La Divina Pastora<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jheraldtuazon/6257406534|title=Ang Malinaw na Sipi ng Bulang Pampapa ng Koronasyong Kanonika ng La Virgen Divina Pastora|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |26 Abril 1964 |Pambansang Dambana ng La Virgen Divina Pastora, [[Gapan]], [[Nueva Ecija]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pablo VI]] |Bishop Mariano Gaviola |[[File:FvfGapanCoronation7538 03.JPG|200px]] |[[File:FvfGapanChurch9085 09.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Kandelarya ng Jaro|Nuestra Señora de la Candelaria]] |20 Pebrero 1981 |Katedral ni Santa Isabel ng Hungary, [[Jaro, Lungsod Iloilo|Jaro]], [[Lungsod Iloilo]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |[[Papa Juan Pablo II]] | [[File:Nuestra Señora de la Candelaria de Jaro 2022-07-05.jpg|frameless|center|200px]] |[[File:Facade of Jaro Cathedral at Dawn.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Peñafrancia |10 Nobyembre 1985 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:NS Peñafrancia de Manila.jpg|200px]] |[[File:Facade of Peñafrancia Church in Paco.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción de Malabon |7 Disyembre 1986 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Malabon]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:JfImmaculateConceptionParishofMalabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:ConcepcIon Church (Malabon) façade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados de Manila |12 Mayo 1991 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Desamparadosdemanila2011.jpg|200px]] |[[File:Sta. Ana Church, Manila, June 2023 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de San Sebastián |18 Agosto 1991 |Basilika Minor ni San Sebastián, [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:The Intramuros Grand Marian Procession 28.jpg|200px]] |[[File:Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|200px]] |- | Nuestra Señora del Santísimo Rosario |15 Oktubre 1995 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Ubanon-Boao, [[Catbalogan]], [[Samar]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Nuestra Senora del Santisimo Rosario de Ubanon of Catbalogan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa |4 Setyembre 2000 |[[Simbahan ng San Agustin]], [[Intramuros]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:SanAgustinChurchjf4962 03.JPG|200px]] |[[File:San Agustin Church Intramuros 2023-05-28.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Mabuting Pangyayari (Parañaque)|Nuestra Señora del Buen Suceso]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/53101144@N08/5319623789/|title=The Bull of the Canonical Coronation of Nuestra Señora del Buen Suceso in Latin|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Setyembre 2000 |Katedral ni San Andres, [[Lungsod Parañaque]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Buen Suceso De Parañaque.jpg|200px]] |[[File:ParañaqueCathedraljf0029 01.JPG|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |Nuestra Señora de los Desamparados{{Efn|Naglabas ng liham ang Dambana noong Hunyo 2025 na nagsasaad na ang imaheng ginawaran ng koronasyon ay nasa pag-aari ng Pamilyang De Guzman-Cruz. Kaugnay nito, ibinalik sa pamilya ang imahen noong ika-9 ng Hunyo 2025 at pinalitan ito sa dambana ng isang bagong gawang imahen na kahawig ng original na imahen sa Valencia, Espanya.}} |23 Oktubre 2005 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] (Dating dambana, hanggang 2025) Tahanan ng Ina ng Walang Mag-ampon (Tahanan ng , [[Lungsod Marikina]] (Kasalukuyang dambana) | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XVI]] |Cardinal [[Gaudencio Rosales]] | [[File:Our Lady of the Abandoned Parish Church (Rizal Province; 2023-08-13) E911a 33.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]](Dating dambana) |- |Nuestra Señora de Guadalupe<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/23595035@N07/2496202000|title=Congregatio De Cultu Divino Et Disciplina Sacramentorum|work=Flickr|access-date=2018-08-01}}</ref> |16 July 2006 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, Guadalupe, [[Lungsod Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Original image of Guadalupe de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Guadalupe Church Cebu City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2008 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Pasig]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Edward Joseph Adams |[[File:PasigCathedraljf0030 11.JPG|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral (Pasig; 04-26-2021).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/pepeng/5990275238/|title=Bula ng Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |10 Marso 2012 |Katedral Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Malolos, Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Giuseppe Pinto |[[File:Jf1o24Malolos Cathedral Malolos City Interiorfvf.JPG|200px]] |[[File:Malolos Cathedral.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |1 Setyembre 2012 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Paracale]], [[Camarines Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Leonardo Zamora Legaspi | [[File:NSCandelariaParacale.jpg|200px]] | |- |[[Nuestra Señora del Pilar de Imus|Nuestra Señora del Pilar]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jeihzee/5832840148/|title=Bulang Pampapa para sa Koronasyong Kanonika ng Ina ng Haligi|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |3 Disyembre 2012 |Katedral ng Nuestra Señora del Pilar, [[Imus|Lungsod Imus]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Del Pilar de Imus.jpg|200px]] |[[File:Imus Cathedral (Imus, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/EsculturasReligiosasPH/photos/p.989614567727509/989614567727509/?type=1&opaqueCursor=AbrduhROclZKUvPs_UDbtMarB6nA6QRex7LRyR2f-xalUML2Rjx2UhP3ELQZs5wQRTzpT8GBfHpgj2knRPQW5wVWSZA3LqNuTS1ZsBXDFQeJc_Fy5Huoy9wXeGb4oyx6YPDrhy9mmDWoUPvx4GD83WgURxVYFN_wz7472uqGo_4dLdMi3AeWZY_qX7XeveJb7_NjCsqYAq5t_CT1usg_GlFAbHgcxNAgPXCv4kGY3DFY53oyeDGB5SZfmnbLjV_X5rZM0IrUMrdwePanfnnVKiKoNT4tSFZ8F4GDL7u_yWYmZ1gekl_sGoEpm_yxQm4g3_wbR1xe3d8B1zMhCFqLaQ_FbOw03bVmbfdRls-WD07Uatd34uYRSaaBG0zGvoohbqpjRIC7wXZbk9JHPKzhPNEKv-q7BpINAqAyczZIG5z1fg&theater|title=Esculturas Religiosas en las Filipinas|website=www.facebook.com|access-date=2018-07-17}}</ref> |11 Oktubre 2015 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Francisco]] |Bishop Arturo Bastes |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de Aranzazu<ref>{{Cite news|url=https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|title=Ina ng Aranzazu kinoronahang kanonika|work=Manila Bulletin News|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108190318/https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|title=Devotion|date=2017-05-03|work=Dambana at Parokya ng Ina ng Aranzazu|access-date=2018-07-17|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717221843/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|url-status=dead}}</ref> |31 Mayo 2017 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal Orlando Quevedo |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/100810-2/|title=Koronasyong Kanonika ng Nuestra Señora del Pilar {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-01-08}}</ref> |7 Disyembre 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Santísimo Sacramento, [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia ||[[File:Nuestra Senora Del Pilar de Manila.jpg|200px]] |[[File:Blessed Sacrament Archdiocesan Shrine 2024-05-31.jpg|200px]] |- |La Virgen Milagrosa de Badoc<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-02-03}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-07-17}}</ref> |31 Mayo 2018 |Basilika Minor ni San Juan Bautista, [[Badoc]], [[Ilocos Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Milagrosa de Badoc.jpg|200px]] |[[File:Badoc Church 001.JPG|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Pangasinan]]<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree-1|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref> |22 Agosto 2018<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/circular-2018-9-re-canonical-coronation-of-mary-help-of-christians|title=Circular 2018-9|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-26}}</ref> |Seminaryo ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Mary Help of Christians of Pangasinan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|title=Pope approves Del Pillar de Morong’s Pontifical Coronation|date=2018-04-17|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-17|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418033235/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |10 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |[[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga|Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga]]<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|title=Mga Kabitenyo Ikinagalak para sa Pag-apruba ng Koronasyong Pontipikal ng Soledad de Porta Vaga|date=2018-04-24|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-26|archive-date=2018-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426082056/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |18 Nobyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga, [[Lungsod Cavite]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:2016 Official Portrait of Our Lady of Solitude of Porta Vaga.jpg|200px]] |[[File:San Roque Parish Church in Cavite City.jpeg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Luz<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|title=UPDATE: Ina ng Kaliwanagan magiging Ika-4 na Coronada ng Diyosesis ng Antipolo.|date=2018-01-07|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108125639/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|url-status=dead}}</ref> |1 Disyembre 2018<ref>{{Cite web|url=http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|title=Koronasyong Kanonika ng Ina ng Kaliwanagan, itinakda sa Disyembre 1 – Dioecesis Antipolensis|website=www.dioceseofantipolo.org|access-date=2018-02-18|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219031235/http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|url-status=dead}}</ref> |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Virgen de la Rosa<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/VirgendelaRosa1718/photos/a.459901574427452/609503589467249/?type=3&theater|title=Cofradia de la Virgen de la Rosa|website=www.facebook.com|access-date=2018-11-26}}</ref> |16 Marso 2019 |Parokya ni San Pedro at San Pablo, [[Lungsod Makati]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:La Virgen de la Rosa.png|200px]] |[[File:View of Poblacion church from Plaza Cristo Rey.JPG|200px]] |- |Purísima Concepción<ref>{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned|title=Imahen ni Birheng Maria mula sa Bulacan kokoronahing kanonika|website=Manila Bulletin News|language=en-US|access-date=2019-10-01|archive-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609054311/https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref> |1 Pebrero 2020 |Basilika Minor ng Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Dennis Villarojo |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |15 Agosto 2020 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Carmelo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] |[[File:Our Lady of Mount Carmel of New Manila 2023-05-07.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Lourdes|Nuestra Señora de Lourdes de Manila]] |22 Agosto 2020 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] | |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Nuestra Señora de los Dolores]] |25 Marso 2021 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon|Dolores]], [[Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Mater Dolorosa de Tarlac]]<ref>{{Cite web|date=2020-10-26|title=Papa sinang-ayunan ang koronasyong kanonikal ng imahen ni Maria ng Tarlac|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-approves-canonical-coronation-of-tarlacs-marian-image/|access-date=2020-10-27|website=CBCP Balita|language=en-US}}</ref> |5 Hunyo 2021 |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |[[Dambana ng Ina ng Awa|Nuestra Señora de la Merced]]<ref>{{Cite web|date=2021-06-07|title=Santo Papa iginawad ng koronasyong kanonika kay ‘Ina ng Novaliches’|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-grants-canonical-coronation-of-novaliches-our-lady-of-mercy/|access-date=2021-06-07|website=CBCPNews|language=en-US}}</ref> |24 Setyembre 2021 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Novaliches, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:The Intramuros Manila Grand Marian Procession 19.jpg|200px]] |[[File:Shrine of Our Lady of Mercy, Novaliches, Quezon City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |23 Abril 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santísima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Retable de l'église de Boljoon .jpg|200px]] |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Parañaque]] |24 Mayo 2022 |Pambansang Dambana ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Don Bosco, [[Lungsod Parañaque]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9201Mary Help of Christians Parish 29.jpg|200px]] |[[File:9146Mary Help of Christians Parañaque.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |13 Agosto 2022 |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao |7 Oktubre 2022 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9945Diocesan Shrine Parish Our Lady of the Holy Rosary Cardona 39.jpg|200px]] |[[File:Sto Rosario Parish Church, Cardona, Rizal.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Batangan |8 Disyembre 2022 |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown | [[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced de Tarlac |24 Pebrero 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados |12 Mayo 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Muntinlupa]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Señora de los Desamparados de Muntinlupa - Manila Cathedral visit (2023-05-28).jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church, Muntinlupa (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |15 Agosto 2023 |Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Dauis]], [[Bohol]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra senra de asuncion de dauis.jpg|200px]] |[[File:Dauis church Bohol.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba|Nuestra Señora de los Dolores de Turumba]] |15 Setyembre 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis ng Turumba, [[Pakil]], [[Laguna]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Senora de los Dolores de Turumba Coronada Canonica.jpg|200px]] |[[File:The Pakil Church or the San Pedro de Alcantara Church in Pakil, Laguna.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |25 Pebrero 2024 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Marikia<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/vatican-grants-pontifical-coronation-to-marikinas-our-lady-of-fatima-image/|title=Vatican grants pontifical coronation to Marikina’s Our Lady of Fatima image|website=CBCP News|date=19 February 2024}}</ref> |12 Mayo 2024 |Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:FATIMA DE MARIKINA.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|frameless|192x192px]] |- |Nuestra Señora de Caridad de Agoo |6 Disyembre 2024 |Basilika Minor at Pandiyosesanang Dambana ni Nuestra Señora de Caridad, Agoo, La Union |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Caridad de Agoo.jpg|200px]] |[[File:1619Agoo, La Union 36.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto de Sampaloc |10 Disyembre 2024 |Pang-arkidiyosesanang Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Loreto, Sampaloc, Maynila |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Binakayan |1 Mayo 2025 |Pandiyosesanang Dambana at Parokya ni Nuestra Señora de Fatima, Binakayan, Kawit, Cavite | style="text-align:center;" | Papa Francsico |Archbishop Charles John Brown |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 03.jpg|frameless|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|center|frameless|200px]] |- |Nuestra Señora de la Annuciata de Boso-Boso |25 Mayo 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de la Annuciata, Boso-Boso, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:Inay Ciata.jpg|200px]] |[[File:Bosoboso Church.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santisimo Rosario - Reina del Caracol |9 Oktubre 2025 |Pangdiyosesis na Dambana ng Ina ng Santo Rosaryo, [[Rosario, Cavite|Rosario]], [[Kabite|Cavite]] |Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Nuestra Señora del Santísimo Rosario - Reina de Caracol.png|200px]] |[[Talaksan:Rosario, Cavite Parish Church 2023.jpg|200px]] |- |Virgen sang Barangay |16 Oktubre 2025 |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] | style="text-align: center;" |[[Papa Leon XIV]] |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - December 31, 2025.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Angeles de Binangonan |17 Enero 2026 |Parokya ng Ina ng mga Angel, [[Binangonan]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV |Archbishop Charles John Brown |[[File:De los Angeles de Binangonan Coronada.jpg|200px]] |[[Talaksan:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima |29 Mayo 2026 |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |Archbishop Charles John Brown |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Maria, Ina ng Kapayapaan |28 Oktubre 2026 |Parokya ni Maria, Ina ng Kapayapaan, Kasiglahan Village, [[Rodriguez]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |''Hindi pa tiyak'' |[[Talaksan:2233San Jose, Rodriguez, Rizal Landmarks 28.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |28 Oktubre 2026 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |''Hindi pa tiyak'' |[[Talaksan:Our_Lady_of_Salvation_of_Joroan,_Albay.jpg|283x283px]] |[[Talaksan:Joroan,_Tiwi,_Albay_church_-_Flickr.jpg|center|frameless|200x200px]] |} ===Mga imaheng Kristolohikal na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- |[[Banal na Bata ng Cebu|Santo Niño de Cebú]]<ref>{{Cite web|url=http://catholicphilippines.blogspot.com/2010/01/1965-quadricentennial-year-of.html|title=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce: 1965: The Quadricentennial Year of Catholicism in the Philippines: The Canonical Coronation of the Sto. Nino de Cebu|last=Dennisraymondm|date=2010-01-06|website=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce|access-date=2018-07-17}}</ref> |28 Abril 1965 | [[Basilica Menor del Santo Niño]], [[Lungsod Cebu]], [[Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Pablo VI |Cardinal Ildebrando Antoniutti |[[File: Original Image of the Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Basilica del Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga karagdagang babasahin== * {{cite book|title=Maria sa Ating Buhay: Atlas ng mga Pangalan at mga Titulo ni Maria, ang Ina ni Hesus, at Kanilang Lugar sa Debosyon kay Maria|author= Santoro, Nicholas Joseph|publisher= iUniverse|date= 2011|isbn=978-1-4620-4022-3}} * {{cite book|title=Banal na Puwang: Mga Pananaw ng Interdisiplinaryo sa loob ng mga Magkapanabay na Konteksto |editor=Brie, Steve |editor2=Daggers, Jenny |editor3=Torevell, David|publisher=Cambridge Scholars Publishing|date= 2009|isbn= 978-1-4438-0642-8}} Tingnan lalo sa kabanata 4, Pagkonsumo, mga Sagradong Lugar at mga Puwang sa mga kontekstong Walang Galang: Isang Paghahambing sa pagitan ng Nagkakaisang Kaharian (UK) at Indiya" ni Jan Brown, John Phillips at Vishwas Maheshwari na gumawa ng isang pagkakatulad sa pagitan ng nakaugaliang paggalang sa relihiyon at mga kapanahong abala na may palakasan, [[pamimili]] at pelikula. * [[Henri de Lubac|de Lubac, Henri]]. ''Ang Walang Hanggang Pagkababae: isang pag-aaral sa isang teksto ni [[Teilhard de Chardin]]''. Trans. René Hague. New York: Harper & Row, 1971. Tingnan sa pp.&nbsp;125–6. Ipinagtibay ni de Lubac SJ ang pananaw, unang itinaguyod ni Teilhard de Chardin SJ, kung saan ipinapahayag na ang kulto ni Maria (pamimintuho sa, koronasyon atbp.) ay isang mahahalagang pagwawasto ng lubos na panlalaki ng pagka-diyos ng Lumang Tipan sa katauhan ng Yaweh, at kaya't dito ay ang pagkakatawang-tao ng pagkababae ng Poong Maykapal ==Tignan pa== *[[Koronasyong episkopal]] [[Kategorya:Koronasyong kanonika| ]] [[Kategorya:Batas-kanon ng Simbahang Katolika]] [[Kategorya:Mga bulang pampapa]] [[Kategorya:Koronasyon]] [[Kategorya:Ikonograpiya ni Hesus]] [[Kategorya:Birheng Maria sa sining]] [[Kategorya:San Jose sa sining]] cev3sej365kh8hd0ztvzoamgv1k8eve 0 304393 2236275 1810105 2026-10-22T17:07:03Z Alexsandroclaudino92 164234 /* */ 2236275 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Facciata del duomo di Biella, con il pronao di Felice Marandono del 1824-26 -FG2.jpg|right|thumb| Kanlurang harapan ng katedral]] Ang '''Katedral ng Biella''' ({{Lang-it|Duomo di Biella; Cattedrale di Santo Stefano}})<ref>{{Cite web|url=http://www.gcatholic.org/churches/italy/1621.htm|title=Cattedrale di S. Stefano, Biella, Biella, Italy|website=www.gcatholic.org|access-date=2016-11-14}}</ref> ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Katoliko Romanong]] [[Katedral|simbahan]] sa [[Biella]], [[Piemonte|Piedmont]], Italya, na alay kay [[San Esteban]]. Ito ang luklukang episkopal ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Biella|Diyosesis ng Biella]]. == Mga sanggunian == muo7facrvnu7dc59ensig52wif8b9eh 10 314011 2236351 1915977 2026-10-23T03:36:03Z Ryomaandres 8044 2236351 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Lalawigan ng Frosinone |title = [[Lacio]] &middot; Mga [[komuna]] ng [[Lalawigan ng Frosinone]] |state={{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |imageleft = |image = |list1 = * [[Acquafondata]] * [[Acuto]] * [[Alatri]] * [[Alvito, Lazio|Alvito]] * [[Amaseno]] * [[Anagni]] * [[Aquino, Italya|Aquino]] * [[Arce, Lazio|Arce]] * [[Arnara]] * [[Arpino]] * [[Atina, Lazio|Atina]] * [[Ausonia, Lazio|Ausonia]] * [[Belmonte Castello]] * [[Boville Ernica]] * [[Broccostella]] * [[Campoli Appennino]] * [[Casalattico]] * [[Casalvieri]] * [[Cassino]] * [[Castelliri]] * [[Castelnuovo Parano]] * [[Castro dei Volsci]] * [[Castrocielo]] * [[Ceccano]] * [[Ceprano]] * [[Cervaro]] * [[Colfelice]] * [[Colle San Magno]] * [[Collepardo]] * [[Coreno Ausonio]] * [[Esperia]] * [[Falvaterra]] * [[Ferentino]] * [[Filettino]] * [[Fiuggi]] * [[Fontana Liri]] * [[Fontechiari]] * [[Frosinone]] * [[Fumone]] * [[Gallinaro]] * [[Giuliano di Roma]] * [[Guarcino]] * [[Isola del Liri]] * [[Monte San Giovanni Campano]] * [[Morolo]] * [[Paliano]] * [[Pastena]] * [[Patrica]] * [[Pescosolido]] * [[Picinisco]] * [[Pico, Lazio|Pico]] * [[Piedimonte San Germano]] * [[Piglio]] * [[Pignataro Interamna]] * [[Pofi]] * [[Pontecorvo]] * [[Posta Fibreno]] * [[Ripi]] * [[Rocca d'Arce]] * [[Roccasecca]] * [[San Biagio Saracinisco]] * [[San Donato Val di Comino]] * [[San Giorgio a Liri]] * [[San Giovanni Incarico]] * [[San Vittore del Lazio]] * [[Sant'Ambrogio sul Garigliano]] * [[Sant'Andrea del Garigliano]] * [[Sant'Apollinare]] * [[Sant'Elia Fiumerapido]] * [[Santopadre]] * [[Serrone]] * [[Settefrati]] * [[Sgurgola]] * [[Sora, Lazio|Sora]] * [[Strangolagalli]] * [[Supino]] * [[Terelle]] * [[Torre Cajetani]] * [[Torrice]] * [[Trevi nel Lazio]] * [[Trivigliano]] * [[Vallecorsa]] * [[Vallemaio]] * [[Vallerotonda]] * [[Veroli]] * [[Vicalvi]] * [[Vico nel Lazio]] * [[Villa Latina]] * [[Villa Santa Lucia]] * [[Villa Santo Stefano]] * [[Viticuso]] }}{{#if: {{{nocat|}}}| |{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Template:Province of Frosinone |[[Category:Italy province templates|Frosinone, Province of]] |{{Main other|[[Category:Cities and towns in Lazio]] [[Category:Municipalities of the Province of Frosinone]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} </noinclude> qqqv4c2699k6b77so5wmtczh3o0x19m 10 320856 2236324 2235765 2026-10-23T02:51:43Z Ryomaandres 8044 2236324 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Valdagno_Marzotto.jpg|right|100px]] *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' (''nakalarawan'') ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? 8d6jfuu7jufgv1j4xmag59dnq664ssb 0 321803 2236277 2236034 2026-10-22T18:33:45Z Allyriana000 119761 2236277 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss World 2009 | image =Kaiane Aldorino in Shanghai.jpg | image size = | image alt = | caption =Kaiane Aldorino | date = 12 Disyembre 2009 | presenters = {{Hlist|Steve Douglas|Angela Chow|Michelle McLean}} | entertainment = Gang of Instrumentals | theme = | venue = Gallagher Convention Centre, [[Johannesburgo]], Timog Aprika | broadcaster = {{Hlist|E!|SABC 3}} | director = | producer = | owner = | sponsor = | entrants = 112 | placements = 16 | debuts = | withdrawals ={{Hlist|Antigua at Barbuda|Demokratikong Republika ng Konggo|Kapuluang Cayman|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Tsile}} | returns = | winner = '''[[Kaiane Aldorino]]''' | represented = {{flagicon|GIB}} Hibraltar | congeniality = | personality = | best national costume = | best state costume = | photogenic = | miss internet = | award1 label = | award1 = | award2 label = | award2 = | opening trailer = | before =[[Miss World 2008|2008]] | next = [[Miss World 2010|2010]] }} Ang '''Miss World 2009''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Gallagher Convention Centre, [[Johannesburg]], Timog Aprika noong 12 Disyembre 2009.<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2009-12-12 |title=Miss Gibraltar beats the odds, wins Miss World '09 |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/story/miss-gibraltar-beats-the-odds-wins-miss-world-09-62878-2009-12-11 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Ksenia Sukhinova ng [[Rusya]] si Kaiane Aldorino ng [[Gibraltar|Hibraltar]] bilang Miss World 2009. Ito ang unang ng Hibraltar sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2009 |title=Miss World: Gibraltar's Kaiane Aldorino crowned |url=https://www.the-independent.com/life-style/fashion/news/miss-world-gibraltar-s-kaiane-aldorino-crowned-5512421.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Gibraltar takes home Miss World 2009 crown |url=https://www.france24.com/en/20091212-gibraltar-takes-home-miss-world-2009-crown |access-date=16 Enero 2023 |website=France 24 |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Perla Beltrán ng [[Mehiko]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Tatum Keshwar ng Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2009 |title=Gibraltar wins Miss World 2009 |url=https://timesofmalta.com/article/gibraltar-wins-miss-world-2009.285810 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> Mga kandidata mula sa 112 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Steve Douglas, Angela Chow, at [[Michelle McLean]] ang kompetisyon. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2009''' | * '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' – '''Kaiane Aldorino''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Top 7 | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Lena Ma * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Daniela Ramos * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Nadege Herrera * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Chloé Mortaud |- | Top 16 | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |last=Xhuan |first=Nghi |date=12 Enero 2010 |title=Hương Giang: một trong 3 người đẹp gợi cảm nhất thế giới |trans-title=Huong Giang: one of the three sexiest women in the world. |url=https://tuoitre.vn/huong-giang-mot-trong-3-nguoi-dep-goi-cam-nhat-the-gioi-358063.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016215819/https://tuoitre.vn/huong-giang-mot-trong-3-nguoi-dep-goi-cam-nhat-the-gioi-358063.htm|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Luciana Bertolini * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Eruza Sasaki * {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] – Pooja Chopra * {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Dina Nuraliyeva * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Anna Jamróz * {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] – Mariatu Kargbo * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Kontinente ! Kandidata |- | Aprika | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Asya at Oseaniya | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |- | Europa | * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Kaiane Aldorino |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | Karibe | * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré |} == Mga kandidata == 112 kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Armina Mevlani<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2017 |title=Mediat e rajonit: Armina Mevlani, retro princesha shqiptare (Foto) |trans-title=Regional media: Armina Mevlani, the Albanian retro princess (Photo) |url=https://telegrafi.com/mediat-e-rajonit-armina-mevlani-retro-princesha-shqiptare-foto/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Telegrafi |language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017072320/https://telegrafi.com/mediat-e-rajonit-armina-mevlani-retro-princesha-shqiptare-foto/|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> | 18 | [[Tirana]] |- | {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] | Stefanie Peeck<ref>{{Cite web |last=Putsch |first=Christian |date=18 Hulyo 2017 |orig-date=13 Disyembre 2009 |title="Es interessiert keinen, wer Miss Germany ist" |trans-title="Nobody cares who Miss Germany is" |url=https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140407/https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Welt |language=de}}</ref> | 22 | Schwerin |- | {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] | Nadia Silva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Angola |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521180141/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-date=21 Mayo 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | Cabinda |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Evelyn Lucía Manchón<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2009 |title=Una puntana de 22 años es la nueva Miss Argentina |trans-title=A 22-year-old woman from Puntarena is the new Miss Argentina |url=https://www.ambito.com/informacion-general/una-puntana-22-anos-es-la-nueva-miss-argentina-n3560551 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Ambito}}</ref> | 23 | San Luis |- | {{flagicon|ABW}} [[Aruba]] | Nuraisa Lispiër<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Aruba |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-aruba-362850-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | San Nicolaas |- | {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sophie Lavers<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=Miss World Australia crowned |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-world-australia-crowned/DFGYPSAE2SJL44IMDL5I2UDXYI/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> | 24 | [[Canberra]] |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austriya]] | Anna Hammel<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2019 |title=Die schönste Frau Österreichs |trans-title=The most beautiful woman in Austria |url=https://www.diepresse.com/463622/die-schoenste-frau-oesterreichs |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de}}</ref> | 22 | Linz |- | {{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] | Joanna Brown<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Bahamas |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-bahamas-362853-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 18 | Grand Bahamas |- | {{flagicon|BRB}} [[Barbados]] | Leah Marville<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Barbados vươn lên vào phút cuối |trans-title=Miss Barbados surged ahead at the last minute. |url=https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261016001122/https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-date=16 Oktubre 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 23 | [[Bridgetown]] |- | {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] | Dacoury Rosine Gnago<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-date=19 Abril 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr}}</ref> | 21 | [[Yamoussoukro]] |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Zeynep Sever<ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2008 |title=Zeynep Sever, couronnée Miss Belgique 2009 |trans-title=Zeynep Sever, crowned Miss Belgium 2009 |url=https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030548/https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=RTBF |language=fr}}</ref> | 20 | Molenbeek |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Norma Leticia Lara<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belize |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belize-362858-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | San Pedro |- | {{flagicon|VEN}} [[Beneswela]] | María Milagros Véliz<ref>{{Cite web |last= |date=11 Setyembre 2008 |title=Miss Universo 2008 coronó a la nueva Miss Venezuela, Stefanía Fernández |trans-title=Miss Universe 2008 crowned the new Miss Venezuela, Stefanía Fernández |url=https://www.publico.es/actualidad/miss-universo-2008-corono-nueva-miss-venezuela-stefania-fernandez.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Publico |language=es}}</ref> | 23 | Guacara |- | {{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] | Yulia Sindzeyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belarus |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belarus-362855-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | Maryina Horka |- | {{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]] | Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Hương Giang là thí sinh châu Á sáng giá nhất |trans-title=Huong Giang is the most promising Asian contestant. |url=https://vnexpress.net/huong-giang-la-thi-sinh-chau-a-sang-gia-nhat-1905837.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 22 | Hai Duong |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Andrea Šarac<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2009 |title=Andrea Šarac iz Gacka Miss BiH za 2009. |trans-title=Andrea Šarac from Gack, Miss BiH for 2009 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130142451/https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Klix |language=hr}}</ref> | 18 | Gacko |- | {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] | Sumaiyah Marope<ref>{{Cite web |last=Odubeng |first=Maureen |date=24 Marso 2010 |title=Outgoing Miss Botswana returns from Swaziland |url=https://www.mmegi.bw/arts-culture/outgoing-miss-botswana-returns-from-swaziland/news |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> | 23 | Ramotswa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Luciana Reis<ref>{{Cite web |last=Blaschkauer |first=Dani |date=5 Hulyo 2009 |title=Nova Miss Mundo Brasil diz que quase largou concurso |trans-title=New Miss World Brazil says she almost quit the pageant |url=https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130134444/https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=G1 |language=pt}}</ref> | 24 | Belo Horizonte |- | {{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] | Antonia Petrova<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2009 |title=Miss Bulgaria Puts on Her Final Touches for Miss World Contest |url=https://www.novinite.com/articles/109668/Miss+Bulgaria+Puts+on+Her+Final+Touches+for+Miss+World+Contest |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Novinite |language=en}}</ref> | 25 | Pernik |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Flavia Foianini<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2023 |title=Flavia Foianini fue Miss Bolivia Mundo 2009 |trans-title=Flavia Foianini was Miss Bolivia World 2009 |url=https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130144245/https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=El Deber |language=es-ES}}</ref> | 20 | [[Santa Cruz de la Sierra]] |- | {{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] | Chantalle Thomassen<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Curacao |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-curacao-362870-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Willemstad |- | {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] | Nadia Pederson<ref>{{Cite web |date=2009-11-19 |title=Miss Denmark |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-denmark-362873-2009-11-19 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> | 25 | [[Copenhague]] |- | {{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] | Samah Shalaby<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Egypt |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-egypt-362876-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Cairo]] |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Gabriela Ulloa<ref>{{Cite web |last= |date=6 Nobyembre 2009 |title=Gabriela Ulloa, al Miss Mundo en Sudáfrica |trans-title=Gabriela Ulloa, to Miss World in South Africa |url=https://www.eluniverso.com/2009/11/06/1/1379/gabriela-ulloa-miss-mundo-sudafrica.html |access-date=18 Oktubre 2026 |website=El Universo |language=es}}</ref> | 22 | Esmeraldas |- | {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] | Elena Tedesco<ref>{{Cite web |last=Vásquez |first=Ivonne |date=28 Agosto 2009 |title=Elena Tedesco es la nueva Nuestra Belleza Mundo |trans-title=Elena Tedesco is the new Nuestra Belleza Mundo. |url=https://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=6461&idArt=3959339 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Elsalvador.com |publisher=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> | 18 | [[San Salvador]] |- | {{flagicon|SCO}} [[Eskosya]] | Katharine Brown<ref>{{Cite news |last=Broadfoot |first=Julie |date=16 Mayo 2009 |title=Let the clichés commence |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8053526.stm |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Dunblane |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Barbora Franeková<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2009 |title=Miss Slovensko 2009 - Barbora Franeková |trans-title=Miss Slovakia 2009 - Barbora Franeková |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/miss-slovensko-2009-barbora-franekova |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> | 21 | Žilina |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Tina Petelin<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2009 |title=Misica brez krone – Tina Petelin |trans-title=Miss without a crown – Tina Petelin |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/misica-brez-krone-tina-petelin.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl}}</ref> | 24 | Maribor |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Carmen Laura García<ref>{{Cite web |last= |date=19 Hulyo 2009 |title=Miss Granada, Carmen Laura García, Primera Dama de Honor en Miss España 2009 |trans-title=Miss Granada, Carmen Laura García, First Runner-Up in Miss Spain 2009 |url=https://www.ideal.es/granada/20090719/local/pinos-puente/miss-granada-carmen-laura-garcia-espana-200907191055.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Ideal |language=es}}</ref> | 22 | [[Lungsod ng Granada|Granada]] |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Lisa-Marie Kohrs<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss United-States |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-united-states-362954-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Malibu, California|Malibu]] |- | {{flagicon|ETH}} [[Etiyopiya]] | Lula Weldegebriel<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Ethiopia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-ethiopia-362879-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Addis Ababa]] |- | {{flagicon|WAL}} [[Gales]] | Lucy Whitehouse<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2009 |title=Barry girl Lucy's Miss World 'dream come true'... |url=https://www.barryanddistrictnews.co.uk/news/4786436.barry-girl-lucys-miss-world-dream-come-true/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Barry And District News |language=en}}</ref> | 22 | Barry |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Mawuse Appea<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2008 |title=Mawuse Is Miss Ghana 2008 |url=https://www.modernghana.com/entertainment/7726/mawuse-is-miss-ghana-2008.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> | 23 | Legon |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Alkisti Anyfanti<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Disyembre 2009 |title=H Άλκηστις Ανυφαντή στο διαγωνισμό Miss World! |trans-title=Alkistis Anyfanti at the Miss World competition! |url=https://www.newsit.gr/lifestyle/h-alkistis-anyfanti-sto-diagonismo-miss-world/2062237/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NewsIT |language=el}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |- | {{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] | Béatrice Blaise<ref>{{Cite web |last=Liatard |first=Michel-Ange |date=28 Agosto 2009 |title=Béatrice Blaise adore les concours de beauté |trans-title=Beatrice Blaise loves beauty pageants |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/beatrice-blaise-adore-les-concours-de-beaute-162876.php |access-date=21 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> | 22 | Basse-Terre |- | {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] | Alida Boer<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Alida Boer participa en Miss Mundo |trans-title=Alida Boer participates in Miss World |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/alida-boer-participa-miss-mundo-0-167387117/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> | 24 | [[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- | {{flagicon|GUY}} [[Guyana]] | Imarah Radix<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Guyana |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-guyana-362889-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Georgetown]] |- | {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] | Kerrie Baylis<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Marcia |date=24 Agosto 2009 |title=Kerrie Baylis is Miss Jamaica World '09 |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20090824/ent/ent1.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> | 21 | Surrey |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Eruza Sasaki<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Japan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-japan-362899-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | [[Okinawa]] |- | {{flagicon|GEO}} [[Heorhiya|Heyorhiya]] | Tsira Suknidze<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Georgia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-georgia-362882-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 19 | Chiatura |- | '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' | '''Kaiane Aldorino'''<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Gibraltar wins Miss World |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/photo/miss-gibraltar-wins-miss-world-363078-2009-12-12 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | Hibraltar |- | {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] | Cherie Gardiner<ref>{{Cite web |last=Grattan |first=Gary |date=30 Hunyo 2009 |title=Cherie crowned Miss Northern Ireland |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/cherie-crowned-miss-northern-ireland/a/119331148.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> | 18 | Bangor |- | {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] | Blaise Masey<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=13 Nobyembre 2009 |title=Blaise Masey Alvarado , belleza para el mundo |trans-title=Blaise Masey Alvarado, beauty for the world |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/blaise-masey-alvarado-belleza-para-el-mundo-JBLP534519 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> | 19 | San Pedro Pula |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Sandy Lau<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 200 |title=Sandy Lau crowned Miss Hong Kong 2009 |url=https://english.cctv.com/20090823/103143_3.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=CCTV International |language=en}}</ref> | 23 | Hong Kong |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Pooja Chopra<ref>{{Cite web |date=7 Abril 2009 |title=Pooja Chopra is Miss India 2009 |url=https://www.ndtv.com/india-news/pooja-chopra-is-miss-india-2009-390961 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NDTV |language=en}}</ref> | 24 | Pune |- | {{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] | Kerenina Sunny Halim<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2009 |title=Miss Indonesia 2009: ‘I will learn’ Indonesian |url=https://www.today.com/style/miss-indonesia-2009-i-will-learn-indonesian-wbna31205213 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Jakarta]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Katrina Hodge<ref>{{Cite news |date=29 Setyembre 2010 |title=Tunbridge Wells beauty queen returns to Army life |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-11436974 |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Tunbridge Wells |- | {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Laura Patterson<ref>{{Cite news |date=28 Setyembre 2009 |title=Derry girl crowned Miss Ireland |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8277536.stm |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 19 | [[Derry]] |- | {{flagicon|ISR}} [[Israel]] | Adi Rudnitzky<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Israel |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-israel-362897-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Tel-Abib]] |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] | Alice Taticchi<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2009 |title=Alice,finalista italiana Miss Mondo |trans-title=Alice, Italian Miss World finalist |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/articoli/462929/alice-finalista-italiana-miss-mondo.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=TGcom24 |language=it-IT}}</ref> | 19 | [[Perugia]] |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Lena Ma<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Canada |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-canada-362864-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | North York |- | {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] | Dina Nuraliyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Kazakhstan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-kazakhstan-362900-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Shymkent |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] | Fiona Konchella<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Oktubre 2009 |title=Miss Fiona Konchella enters the car she won after she was crowned the new Miss World (Kenya) at the Kenyatta International conference Centre in Nairobi |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/1144025701/n-a |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Standard |language=en}}</ref> | 20 | [[Nairobi]] |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Daniela Ramos<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Disyembre 2009 |title=Conozca a Daniela Ramos, Miss Mundo Colombia |trans-title=Meet Daniela Ramos, Miss World Colombia |url=https://www.elespectador.com/cromos/famosos-y-vida-social/conozca-a-daniela-ramos-miss-mundo-colombia/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> | 21 | [[Cali]] |- | {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] | Angie Alfaro<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2009 |title=La alajuelense Angie Alfaro da la cara por el país en Miss Mundo |trans-title=Angie Alfaro from Alajuela represents the country at Miss World |url=https://www.nacion.com/archivo/la-alajuelense-angie-alfaro-da-la-cara-por-el-pais-en-miss-mundo/UW2BNU4NR5DEJDOYCVDTA5ACGQ/story/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Nación |language=es}}</ref> | 18 | Alajuela |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Ivana Vasilj<ref>{{Cite web |last=Flego |first=Miroslav |date=15 Hunyo 2009 |title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Hrvatske! |trans-title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Croatia! |url=https://www.vecernji.hr/lifestyle/ivana-vasilj-miss-bruno-oreskovic-mister-hrvatske-877551 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> | 21 | [[Colonia]] |- | {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] | Ieva Lase<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=„Miss Latvija” Ieva Lase iekļūst starp konkursa „Miss World” labākajām |trans-title="Miss Latvia" Ieva Lase is among the best in the "Miss World" competition |url=https://jauns.lv/raksts/izklaide/224879-miss-latvija-ieva-lase-ieklust-starp-konkursa-miss-world-labakajam |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021190826/https://jauns.lv/raksts/izklaide/224879-miss-latvija-ieva-lase-ieklust-starp-konkursa-miss-world-labakajam |archive-date=21 Oktubre 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> | 21 | [[Riga]] |- | {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] | Martine Andraos<ref>{{Cite web |last=Henoud |first=Carla |date=14 Setyembre 2009 |title=Martine Andraos, une Miss Liban 2009 à contre-courant |trans-title=Martine Andraos, a Miss Lebanon 2009 going against the grain |url=https://www.lorientlejour.com/article/631205/Martine_Andraos%252C_une_Miss_Liban_2009_a_contre-courant.html |access-date=6 Marso 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> | 19 | [[Beirut]] |- | {{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] | Shurina Wiah<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Liberia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-liberia-362905-2009-11-19 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Monrovia]] |- | {{flagicon|LTU}} [[Litwanya]] | Vaida Petraškaitė<ref>{{Cite web |last=Mažeikaitė |first=Kristina |date=27 Oktubre 2009 |title=15min.lt konferencijoje – konkurso „Mis Lietuva“ nugalėtoja Vaida Petraškaitė (nuotraukos, video) |trans-title=15min.lt conference – winner of the "Miss Lithuania" contest Vaida Petraškaitė (photos, video) |url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/15min.lt-konferencijoje-mis-lietuva-laimetoja-vaida-petraskaite-56-61918 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=15min.lt |language=lt}}</ref> | 23 | Kaunas |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburgo]] | Diana Nilles<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Luxembourg |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-luxembourg-362907-2009-11-19 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | Walferdange |- | {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] | Guðrún Dögg Rúnarsdóttir<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2009 |title=Keppir í Miss World |trans-title=Competes in Miss World |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/12/11/keppir_i_miss_world/?sign=10 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> | 18 | Akranes |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Thanuja Ananthan<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2009 |title=Law student Thanuja wins Miss World Malaysia |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2009/10/03/law-student-thanuja-wins-miss-world-malaysia |access-date=22 Oktubre 2026 |website=The Star |language=en}}</ref> | 24 | [[Kuala Lumpur]] |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Shanel Debattista<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Hulyo 2009 |title=Pieta' girl to represent Malta at Miss World contest |url=https://timesofmalta.com/article/pieta-girl-to-represent-malta-at-miss-world-contest.263942 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> | 23 | Pieta |- | {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] | Ingrid Littre<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2009 |title=Ingrid Littré, 8ème merveille du monde |trans-title=Ingrid Littré, the 8th wonder of the world |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/actualite/culture/ingrid-littre-8eme-merveille-du-monde-902622.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20261022121526/https://www.martinique.franceantilles.fr/actualite/culture/ingrid-littre-8eme-merveille-du-monde-902622.php |archive-date=22 Oktubre 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr}}</ref> | 22 | Fort de France |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Suzana Al-Salkini<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2009 |title=Miss World contestants can change the world |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/miss-world-contestants-can-change-world-zuma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217010103/https://www.sanews.gov.za/south-africa/miss-world-contestants-can-change-world-zuma |archive-date=17 Pebrero 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=South African Government News Agency |language=en}}</ref> |25 |[[Skopje]] |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Anaïs Veerapatren<ref>{{Cite web |last=Olla |first=Valérie |date=22 Setyembre 2008 |title=Anaïs Veerapatren a été couronnée Miss Mauritius 2008 |trans-title=Anaïs Veerapatren was crowned Miss Mauritius 2008 |url=https://fr.allafrica.com/stories/200809221368.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216010542/http://fr.allafrica.com/stories/200809221368.html |archive-date=16 Pebrero 2012 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=AllAfrica |language=fr}}</ref> | 23 | Curepipe |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Perla Beltrán<ref>{{Cite web |last= |date=7 Nobyembre 2015 |title="La sinaloense Perla Beltrán obtiene segundo lugar en Miss Mundo" |trans-title="Perla Beltrán from Sinaloa takes second place in Miss World" |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/la-sinaloense-perla-beltran-obtiene-segundo-lugar-en-miss-mundo-OJNO197548 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Noroeste |language=es-MX}}</ref> | 23 | Guamúchil |- | {{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] | Maria Bragaru<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=13 Disyembre 2014 |title=(foto, video) Toate participantele Moldovei la Miss World în perioada 2003 - 2014 |trans-title=(photos, video) All of Moldova’s contestants at Miss World between 2003 and 2014 |url=https://diez.md/2014/12/13/foto-video-toate-participantele-moldovei-la-miss-world-in-perioada-2003-2014/ |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Diez |language=ro}}</ref> | 18 | [[Chișinău]] |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Battsetseg Batbaatar<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Mongolia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-mongolia-362916-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612230010/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-mongolia-362916-2009-11-19 |archive-date=12 Hunyo 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Ulan Bator]] |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Marijana Pokrajac<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Montenegro |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-montenegro-362917-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811195815/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-montenegro-362917-2009-11-19 |archive-date=11 Agosto 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibya]] | Happie Ntelamo<ref>{{Cite web |last=Uys |first=Natasha |date=8 Hunyo 2009 |title=Happie wins the crown! |url=https://www.namibian.com.na/happie-wins-the-crown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918091604/https://www.namibian.com.na/happie-wins-the-crown/ |archive-date=18 Setyembre 2024 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=The Namibian |language=en-US}}</ref> | 21 | Katima Mulilo |- | {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] | Zenisha Moktan<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2009 |title=Zenisha crowned Miss Nepal |url=https://thehimalayantimes.com/news-archives/zenisha-crowned-miss-nepal |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226041052/https://thehimalayantimes.com/news-archives/zenisha-crowned-miss-nepal |archive-date=26 Pebrero 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> | 20 | [[Katmandu]] |- | {{flagicon|NGA}} [[Niherya]] | Glory Chuku<ref>{{Cite web |last=Eribake |first=Akintayo |date=20 Pebrero 2010 |title=Enhancements not an advantage at pageantry - Glory Chukwu MBGN'10 |url=https://www.vanguardngr.com/2010/02/enhancements-not-an-advantage-at-pageantry-glory-chukwu-mbgn10/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260719012708/https://www.vanguardngr.com/2010/02/enhancements-not-an-advantage-at-pageantry-glory-chukwu-mbgn10/ |archive-date=19 Hulyo 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> | 24 | Lafia |- | {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] | Sara Skjoldnes<ref>{{Cite web |last=Glesnes |first=Gjermund |date=12 Disyembre 2009 |title=Missedrømmen over for Sara (18) |trans-title=Beauty pageant dream over for Sara (18) |url=https://www.vg.no/rampelys/i/XKjwb/missedroemmen-over-for-sara-18 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Verdens Gang |language=no-nb}}</ref> | 18 | Skien |- |{{flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Magdalena Schoeman<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2009 |title=Magdalena Schoeman is Miss World New Zealand ’09 |url=https://lucire.com/insider/20090428/magdalena-schoeman-is-miss-world-new-zealand-09/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804164226/https://lucire.com/insider/20090428/magdalena-schoeman-is-miss-world-new-zealand-09/ |archive-date=4 Agosto 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Lucire |language=en-GB}}</ref> |19 |Christchurch |- | {{flagicon|NED}} [[Olanda]] | Avalon-Chanel Weyzig<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2009 |title=Avalon-Chanel Miss Universe Nederland |trans-title=Avalon-Chanel Miss Universe Netherlands |url=https://www.parool.nl/parool/nl/984/SHOWNIEUWS/article/detail/250733/2009/06/27/Avalon-Chanel-Miss-Universe-Nederland.dhtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423133137/https://www.parool.nl/parool/nl/984/SHOWNIEUWS/article/detail/250733/2009/06/27/Avalon-Chanel-Miss-Universe-Nederland.dhtml |archive-date=23 Abril 2016 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Het Parool |language=nl}}</ref> | 18 | Zwolle |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Nadege Herrera | 22 | [[Lungsod ng Panama]] |- | {{flagicon|PRY}} [[Paragway]] | Tamara Sosa | 20 | [[Asuncion]] |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Claudia Carrasco | 21 | Cuzco |- | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | Marie-Ann Umali | 22 | [[Lungsod ng Batangas]] |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | Sanna Kankaanpää | 24 | Turku |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Anna Jamróz | 22 | Rumia |- | {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko]] | Jennifer Colón | 21 | Bayamon |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Marta Cadilhe | 24 | Viana do Castelo |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Chloé Mortaud | 20 | Benac |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Ana Contreras | 25 | Bayaguana |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Aneta Vignerová | 21 | Havirov |- | {{flagicon|ROU}} [[Rumanya]] | Loredana Violeta Salanta | 18 | Bestrita |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ksenia Shipilova | 18 | Kokhme |- | {{flagicon|ZMB}} [[Sambiya]] | Sekwila Mumba | 23 | Kabwe |- | {{flagicon|SRB}} [[Serbiya]] | Jelena Markovic | 21 | Užice |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Mariatu Kargbo | 24 | [[Freetown]] |- | {{flagicon|ZWE}} [[Simbabwe]] | Vanessa Sibanda | 21 | [[Harare]] |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapura]] | Pilar Carmelita Arlando | 20 | [[Singapura]] |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Gamya Wijayadasa | 23 | Malabe |- | {{flagicon|SUR}} [[Suriname]] | Zoureena Rijger | 18 | [[Paramaribo]] |- | {{flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] | Nompilo Mncina | 23 | [[Mbabane]] |- | {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] | Erica Harrison | 18 | Djurhamn |- | {{flagicon|PYF}} [[French Polynesia|Tahiti]] | Nanihi Bambridge | 19 | Papeete |- | {{flagicon|TZA}} [[Tansaniya]] | Miriam Gerald | 21 | Mwanza |- | {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] | Pongchanok Kunklub | 18 | [[Bangkok]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] | Tatum Keshwar | 25 | Durban |- | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | Kim Joo-ri | 21 | [[Seoul]] |- | {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] | Ashanna Arthur | 22 | Glencoe |- | {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | Yu Sheng | 22 | Anhui |- | {{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] | Christalla Tsiali | 18 | Larnaca |- | {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] | Ebru Şam | 18 | Solingen |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Maria Namiiro | 21 | [[London]] |- | {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] | Evgeniya Tulchevskaya | 19 | Dnipro |- | {{flagicon|HUN}} [[Unggarya]] | Orsolya Serdült | 22 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|URY}} [[Urugway]] | Claudia Vanrell | 22 | Montevideo |} == Mga hurado == * Julia Morley – Chairwoman ng Miss World Organization * Priyanka Chopra – [[Miss World 2000]] mula [[India|Indiya]] * Zhang Zilin – [[Miss World 2007]] mula [[Tsina]] * Mike Dixon – Direktor ng Musika * JJ Schoeman – Designer * Lindiwe Mahlangu-Kwele – CEO Johannesburg Tourism Company * Graham Cooke – MD World Travel Group * Warren Batchelor – Executive Producer ng Miss World 2009 == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} 42fqz5uif4hdbum2teh79mevrs2kv77 2236367 2236277 2026-10-23T08:34:52Z Allyriana000 119761 2236367 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss World 2009 | image =Kaiane Aldorino in Shanghai.jpg | image size = | image alt = | caption =Kaiane Aldorino | date = 12 Disyembre 2009 | presenters = {{Hlist|Steve Douglas|Angela Chow|Michelle McLean}} | entertainment = Gang of Instrumentals | theme = | venue = Gallagher Convention Centre, [[Johannesburgo]], Timog Aprika | broadcaster = {{Hlist|E!|SABC 3}} | director = | producer = | owner = | sponsor = | entrants = 112 | placements = 16 | debuts = | withdrawals ={{Hlist|Antigua at Barbuda|Demokratikong Republika ng Konggo|Kapuluang Cayman|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Tsile}} | returns = | winner = '''[[Kaiane Aldorino]]''' | represented = {{flagicon|GIB}} Hibraltar | congeniality = | personality = | best national costume = | best state costume = | photogenic = | miss internet = | award1 label = | award1 = | award2 label = | award2 = | opening trailer = | before =[[Miss World 2008|2008]] | next = [[Miss World 2010|2010]] }} Ang '''Miss World 2009''' ay ang ika-59 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Gallagher Convention Centre, [[Johannesburg]], Timog Aprika noong 12 Disyembre 2009.<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2009-12-12 |title=Miss Gibraltar beats the odds, wins Miss World '09 |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/story/miss-gibraltar-beats-the-odds-wins-miss-world-09-62878-2009-12-11 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Ksenia Sukhinova ng [[Rusya]] si Kaiane Aldorino ng [[Gibraltar|Hibraltar]] bilang Miss World 2009. Ito ang unang ng Hibraltar sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2009 |title=Miss World: Gibraltar's Kaiane Aldorino crowned |url=https://www.the-independent.com/life-style/fashion/news/miss-world-gibraltar-s-kaiane-aldorino-crowned-5512421.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Gibraltar takes home Miss World 2009 crown |url=https://www.france24.com/en/20091212-gibraltar-takes-home-miss-world-2009-crown |access-date=16 Enero 2023 |website=France 24 |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Perla Beltrán ng [[Mehiko]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Tatum Keshwar ng Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2009 |title=Gibraltar wins Miss World 2009 |url=https://timesofmalta.com/article/gibraltar-wins-miss-world-2009.285810 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> Mga kandidata mula sa 112 mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Steve Douglas, Angela Chow, at [[Michelle McLean]] ang kompetisyon. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2009''' | * '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' – '''Kaiane Aldorino''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Top 7 | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Lena Ma * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Daniela Ramos * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Nadege Herrera * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Chloé Mortaud |- | Top 16 | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |last=Xhuan |first=Nghi |date=12 Enero 2010 |title=Hương Giang: một trong 3 người đẹp gợi cảm nhất thế giới |trans-title=Huong Giang: one of the three sexiest women in the world. |url=https://tuoitre.vn/huong-giang-mot-trong-3-nguoi-dep-goi-cam-nhat-the-gioi-358063.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016215819/https://tuoitre.vn/huong-giang-mot-trong-3-nguoi-dep-goi-cam-nhat-the-gioi-358063.htm|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Luciana Bertolini * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Eruza Sasaki * {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] – Pooja Chopra * {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Dina Nuraliyeva * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Anna Jamróz * {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] – Mariatu Kargbo * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Kontinente ! Kandidata |- | Aprika | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar |- | Asya at Oseaniya | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Joo-ri |- | Europa | * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Kaiane Aldorino |- | Kaamerikahan | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Perla Beltrán |- | Karibe | * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Ingrid Littré |} == Mga kandidata == 112 kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Armina Mevlani<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2017 |title=Mediat e rajonit: Armina Mevlani, retro princesha shqiptare (Foto) |trans-title=Regional media: Armina Mevlani, the Albanian retro princess (Photo) |url=https://telegrafi.com/mediat-e-rajonit-armina-mevlani-retro-princesha-shqiptare-foto/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Telegrafi |language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017072320/https://telegrafi.com/mediat-e-rajonit-armina-mevlani-retro-princesha-shqiptare-foto/|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref> | 18 | [[Tirana]] |- | {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] | Stefanie Peeck<ref>{{Cite web |last=Putsch |first=Christian |date=18 Hulyo 2017 |orig-date=13 Disyembre 2009 |title="Es interessiert keinen, wer Miss Germany ist" |trans-title="Nobody cares who Miss Germany is" |url=https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130140407/https://www.welt.de/vermischtes/article5516061/Es-interessiert-keinen-wer-Miss-Germany-ist.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Welt |language=de}}</ref> | 22 | Schwerin |- | {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] | Nadia Silva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Angola |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521180141/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-angola-362848-2009-11-19 |archive-date=21 Mayo 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | Cabinda |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Evelyn Lucía Manchón<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2009 |title=Una puntana de 22 años es la nueva Miss Argentina |trans-title=A 22-year-old woman from Puntarena is the new Miss Argentina |url=https://www.ambito.com/informacion-general/una-puntana-22-anos-es-la-nueva-miss-argentina-n3560551 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Ambito}}</ref> | 23 | San Luis |- | {{flagicon|ABW}} [[Aruba]] | Nuraisa Lispiër<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Aruba |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-aruba-362850-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | San Nicolaas |- | {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sophie Lavers<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=Miss World Australia crowned |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-world-australia-crowned/DFGYPSAE2SJL44IMDL5I2UDXYI/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> | 24 | [[Canberra]] |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austriya]] | Anna Hammel<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2019 |title=Die schönste Frau Österreichs |trans-title=The most beautiful woman in Austria |url=https://www.diepresse.com/463622/die-schoenste-frau-oesterreichs |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de}}</ref> | 22 | Linz |- | {{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] | Joanna Brown<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Bahamas |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-bahamas-362853-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 18 | Grand Bahamas |- | {{flagicon|BRB}} [[Barbados]] | Leah Marville<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Barbados vươn lên vào phút cuối |trans-title=Miss Barbados surged ahead at the last minute. |url=https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261016001122/https://vnexpress.net/miss-barbados-vuon-len-vao-phut-cuoi-1905895.html |archive-date=16 Oktubre 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 23 | [[Bridgetown]] |- | {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] | Dacoury Rosine Gnago<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |archive-date=19 Abril 2026 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr}}</ref> | 21 | [[Yamoussoukro]] |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Zeynep Sever<ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2008 |title=Zeynep Sever, couronnée Miss Belgique 2009 |trans-title=Zeynep Sever, crowned Miss Belgium 2009 |url=https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030548/https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=RTBF |language=fr}}</ref> | 20 | Molenbeek |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Norma Leticia Lara<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belize |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belize-362858-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | San Pedro |- | {{flagicon|VEN}} [[Beneswela]] | María Milagros Véliz<ref>{{Cite web |last= |date=11 Setyembre 2008 |title=Miss Universo 2008 coronó a la nueva Miss Venezuela, Stefanía Fernández |trans-title=Miss Universe 2008 crowned the new Miss Venezuela, Stefanía Fernández |url=https://www.publico.es/actualidad/miss-universo-2008-corono-nueva-miss-venezuela-stefania-fernandez.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Publico |language=es}}</ref> | 23 | Guacara |- | {{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] | Yulia Sindzeyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Belarus |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-belarus-362855-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | Maryina Horka |- | {{flagicon|VNM}} [[Biyetnam]] | Trần Thị Hương Giang<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Hương Giang là thí sinh châu Á sáng giá nhất |trans-title=Huong Giang is the most promising Asian contestant. |url=https://vnexpress.net/huong-giang-la-thi-sinh-chau-a-sang-gia-nhat-1905837.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 22 | Hai Duong |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Andrea Šarac<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2009 |title=Andrea Šarac iz Gacka Miss BiH za 2009. |trans-title=Andrea Šarac from Gack, Miss BiH for 2009 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130142451/https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/andrea-sarac-iz-gacka-miss-bih-za-2009-godinu/090614090 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Klix |language=hr}}</ref> | 18 | Gacko |- | {{flagicon|BOT}} [[Botswana]] | Sumaiyah Marope<ref>{{Cite web |last=Odubeng |first=Maureen |date=24 Marso 2010 |title=Outgoing Miss Botswana returns from Swaziland |url=https://www.mmegi.bw/arts-culture/outgoing-miss-botswana-returns-from-swaziland/news |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> | 23 | Ramotswa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Luciana Reis<ref>{{Cite web |last=Blaschkauer |first=Dani |date=5 Hulyo 2009 |title=Nova Miss Mundo Brasil diz que quase largou concurso |trans-title=New Miss World Brazil says she almost quit the pageant |url=https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130134444/https://g1.globo.com/Noticias/Brasil/0,,MUL1219028-5598,00-NOVA+MISS+MUNDO+BRASIL+DIZ+QUE+QUASE+LARGOU+CONCURSO.html |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=G1 |language=pt}}</ref> | 24 | Belo Horizonte |- | {{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] | Antonia Petrova<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2009 |title=Miss Bulgaria Puts on Her Final Touches for Miss World Contest |url=https://www.novinite.com/articles/109668/Miss+Bulgaria+Puts+on+Her+Final+Touches+for+Miss+World+Contest |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Novinite |language=en}}</ref> | 25 | Pernik |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Flavia Foianini<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2023 |title=Flavia Foianini fue Miss Bolivia Mundo 2009 |trans-title=Flavia Foianini was Miss Bolivia World 2009 |url=https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130144245/https://eldeber.com.bo/multimedia/flavia-foianini-fue-miss-bolivia-mundo-2009_517082 |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=El Deber |language=es-ES}}</ref> | 20 | [[Santa Cruz de la Sierra]] |- | {{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] | Chantalle Thomassen<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Curacao |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-curacao-362870-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Willemstad |- | {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] | Nadia Pederson<ref>{{Cite web |date=2009-11-19 |title=Miss Denmark |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-denmark-362873-2009-11-19 |access-date=2026-10-16 |website=India Today |language=en}}</ref> | 25 | [[Copenhague]] |- | {{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] | Samah Shalaby<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Egypt |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-egypt-362876-2009-11-19 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Cairo]] |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Gabriela Ulloa<ref>{{Cite web |last= |date=6 Nobyembre 2009 |title=Gabriela Ulloa, al Miss Mundo en Sudáfrica |trans-title=Gabriela Ulloa, to Miss World in South Africa |url=https://www.eluniverso.com/2009/11/06/1/1379/gabriela-ulloa-miss-mundo-sudafrica.html |access-date=18 Oktubre 2026 |website=El Universo |language=es}}</ref> | 22 | Esmeraldas |- | {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] | Elena Tedesco<ref>{{Cite web |last=Vásquez |first=Ivonne |date=28 Agosto 2009 |title=Elena Tedesco es la nueva Nuestra Belleza Mundo |trans-title=Elena Tedesco is the new Nuestra Belleza Mundo. |url=https://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=6461&idArt=3959339 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Elsalvador.com |publisher=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> | 18 | [[San Salvador]] |- | {{flagicon|SCO}} [[Eskosya]] | Katharine Brown<ref>{{Cite news |last=Broadfoot |first=Julie |date=16 Mayo 2009 |title=Let the clichés commence |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8053526.stm |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Dunblane |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Barbora Franeková<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2009 |title=Miss Slovensko 2009 - Barbora Franeková |trans-title=Miss Slovakia 2009 - Barbora Franeková |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/miss-slovensko-2009-barbora-franekova |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> | 21 | Žilina |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Tina Petelin<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2009 |title=Misica brez krone – Tina Petelin |trans-title=Miss without a crown – Tina Petelin |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/misica-brez-krone-tina-petelin.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl}}</ref> | 24 | Maribor |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Carmen Laura García<ref>{{Cite web |last= |date=19 Hulyo 2009 |title=Miss Granada, Carmen Laura García, Primera Dama de Honor en Miss España 2009 |trans-title=Miss Granada, Carmen Laura García, First Runner-Up in Miss Spain 2009 |url=https://www.ideal.es/granada/20090719/local/pinos-puente/miss-granada-carmen-laura-garcia-espana-200907191055.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Ideal |language=es}}</ref> | 22 | [[Lungsod ng Granada|Granada]] |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Lisa-Marie Kohrs<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss United-States |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-united-states-362954-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Malibu, California|Malibu]] |- | {{flagicon|ETH}} [[Etiyopiya]] | Lula Weldegebriel<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Ethiopia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-ethiopia-362879-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Addis Ababa]] |- | {{flagicon|WAL}} [[Gales]] | Lucy Whitehouse<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2009 |title=Barry girl Lucy's Miss World 'dream come true'... |url=https://www.barryanddistrictnews.co.uk/news/4786436.barry-girl-lucys-miss-world-dream-come-true/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Barry And District News |language=en}}</ref> | 22 | Barry |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Mawuse Appea<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2008 |title=Mawuse Is Miss Ghana 2008 |url=https://www.modernghana.com/entertainment/7726/mawuse-is-miss-ghana-2008.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> | 23 | Legon |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Alkisti Anyfanti<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Disyembre 2009 |title=H Άλκηστις Ανυφαντή στο διαγωνισμό Miss World! |trans-title=Alkistis Anyfanti at the Miss World competition! |url=https://www.newsit.gr/lifestyle/h-alkistis-anyfanti-sto-diagonismo-miss-world/2062237/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NewsIT |language=el}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |- | {{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] | Béatrice Blaise<ref>{{Cite web |last=Liatard |first=Michel-Ange |date=28 Agosto 2009 |title=Béatrice Blaise adore les concours de beauté |trans-title=Beatrice Blaise loves beauty pageants |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/beatrice-blaise-adore-les-concours-de-beaute-162876.php |access-date=21 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}</ref> | 22 | Basse-Terre |- | {{flagicon|GTM}} [[Guwatemala]] | Alida Boer<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2009 |title=Alida Boer participa en Miss Mundo |trans-title=Alida Boer participates in Miss World |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/alida-boer-participa-miss-mundo-0-167387117/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> | 24 | [[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- | {{flagicon|GUY}} [[Guyana]] | Imarah Radix<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Guyana |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-guyana-362889-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Georgetown]] |- | {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] | Kerrie Baylis<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Marcia |date=24 Agosto 2009 |title=Kerrie Baylis is Miss Jamaica World '09 |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20090824/ent/ent1.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> | 21 | Surrey |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Eruza Sasaki<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Japan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-japan-362899-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | [[Okinawa]] |- | {{flagicon|GEO}} [[Heorhiya|Heyorhiya]] | Tsira Suknidze<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Georgia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-georgia-362882-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 19 | Chiatura |- | '''{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]''' | '''Kaiane Aldorino'''<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2009 |title=Miss Gibraltar wins Miss World |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/photo/miss-gibraltar-wins-miss-world-363078-2009-12-12 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | Hibraltar |- | {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] | Cherie Gardiner<ref>{{Cite web |last=Grattan |first=Gary |date=30 Hunyo 2009 |title=Cherie crowned Miss Northern Ireland |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/cherie-crowned-miss-northern-ireland/a/119331148.html |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> | 18 | Bangor |- | {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] | Blaise Masey<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=13 Nobyembre 2009 |title=Blaise Masey Alvarado , belleza para el mundo |trans-title=Blaise Masey Alvarado, beauty for the world |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/blaise-masey-alvarado-belleza-para-el-mundo-JBLP534519 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> | 19 | San Pedro Pula |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Sandy Lau<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 200 |title=Sandy Lau crowned Miss Hong Kong 2009 |url=https://english.cctv.com/20090823/103143_3.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=CCTV International |language=en}}</ref> | 23 | Hong Kong |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Pooja Chopra<ref>{{Cite web |date=7 Abril 2009 |title=Pooja Chopra is Miss India 2009 |url=https://www.ndtv.com/india-news/pooja-chopra-is-miss-india-2009-390961 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=NDTV |language=en}}</ref> | 24 | Pune |- | {{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] | Kerenina Sunny Halim<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2009 |title=Miss Indonesia 2009: ‘I will learn’ Indonesian |url=https://www.today.com/style/miss-indonesia-2009-i-will-learn-indonesian-wbna31205213 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Today |language=en}}</ref> | 23 | [[Jakarta]] |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Katrina Hodge<ref>{{Cite news |date=29 Setyembre 2010 |title=Tunbridge Wells beauty queen returns to Army life |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-11436974 |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 22 | Tunbridge Wells |- | {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Laura Patterson<ref>{{Cite news |date=28 Setyembre 2009 |title=Derry girl crowned Miss Ireland |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8277536.stm |access-date=21 Oktubre 2026}}</ref> | 19 | [[Derry]] |- | {{flagicon|ISR}} [[Israel]] | Adi Rudnitzky<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Israel |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-israel-362897-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 20 | [[Tel-Abib]] |- | {{flagicon|ITA}} [[Italya]] | Alice Taticchi<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2009 |title=Alice,finalista italiana Miss Mondo |trans-title=Alice, Italian Miss World finalist |url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/articoli/462929/alice-finalista-italiana-miss-mondo.shtml |access-date=21 Oktubre 2026 |website=TGcom24 |language=it-IT|archive-url=https://web.archive.org/web/20261023074331/https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/articoli/462929/alice-finalista-italiana-miss-mondo.shtml|archive-date=23 Oktubre 2026}}</ref> | 19 | [[Perugia]] |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Lena Ma<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Canada |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-canada-362864-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | North York |- | {{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] | Dina Nuraliyeva<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Kazakhstan |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-kazakhstan-362900-2009-11-19 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | Shymkent |- | {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] | Fiona Konchella<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Oktubre 2009 |title=Miss Fiona Konchella enters the car she won after she was crowned the new Miss World (Kenya) at the Kenyatta International conference Centre in Nairobi |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/1144025701/n-a |access-date=21 Oktubre 2026 |website=The Standard |language=en}}</ref> | 20 | [[Nairobi]] |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Daniela Ramos<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Disyembre 2009 |title=Conozca a Daniela Ramos, Miss Mundo Colombia |trans-title=Meet Daniela Ramos, Miss World Colombia |url=https://www.elespectador.com/cromos/famosos-y-vida-social/conozca-a-daniela-ramos-miss-mundo-colombia/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=El Espectador |language=es}}</ref> | 21 | [[Cali]] |- | {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] | Angie Alfaro<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2009 |title=La alajuelense Angie Alfaro da la cara por el país en Miss Mundo |trans-title=Angie Alfaro from Alajuela represents the country at Miss World |url=https://www.nacion.com/archivo/la-alajuelense-angie-alfaro-da-la-cara-por-el-pais-en-miss-mundo/UW2BNU4NR5DEJDOYCVDTA5ACGQ/story/ |access-date=21 Oktubre 2026 |website=La Nación |language=es}}</ref> | 18 | Alajuela |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Ivana Vasilj<ref>{{Cite web |last=Flego |first=Miroslav |date=15 Hunyo 2009 |title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Hrvatske! |trans-title=Ivana Vasilj Miss, Bruno Orešković Mister Croatia! |url=https://www.vecernji.hr/lifestyle/ivana-vasilj-miss-bruno-oreskovic-mister-hrvatske-877551 |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> | 21 | [[Colonia]] |- | {{flagicon|LVA}} [[Letonya]] | Ieva Lase<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=„Miss Latvija” Ieva Lase iekļūst starp konkursa „Miss World” labākajām |trans-title="Miss Latvia" Ieva Lase is among the best in the "Miss World" competition |url=https://jauns.lv/raksts/izklaide/224879-miss-latvija-ieva-lase-ieklust-starp-konkursa-miss-world-labakajam |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021190826/https://jauns.lv/raksts/izklaide/224879-miss-latvija-ieva-lase-ieklust-starp-konkursa-miss-world-labakajam |archive-date=21 Oktubre 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> | 21 | [[Riga]] |- | {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] | Martine Andraos<ref>{{Cite web |last=Henoud |first=Carla |date=14 Setyembre 2009 |title=Martine Andraos, une Miss Liban 2009 à contre-courant |trans-title=Martine Andraos, a Miss Lebanon 2009 going against the grain |url=https://www.lorientlejour.com/article/631205/Martine_Andraos%252C_une_Miss_Liban_2009_a_contre-courant.html |access-date=6 Marso 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> | 19 | [[Beirut]] |- | {{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] | Shurina Wiah<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Liberia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-liberia-362905-2009-11-19 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Monrovia]] |- | {{flagicon|LTU}} [[Litwanya]] | Vaida Petraškaitė<ref>{{Cite web |last=Mažeikaitė |first=Kristina |date=27 Oktubre 2009 |title=15min.lt konferencijoje – konkurso „Mis Lietuva“ nugalėtoja Vaida Petraškaitė (nuotraukos, video) |trans-title=15min.lt conference – winner of the "Miss Lithuania" contest Vaida Petraškaitė (photos, video) |url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/15min.lt-konferencijoje-mis-lietuva-laimetoja-vaida-petraskaite-56-61918 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=15min.lt |language=lt}}</ref> | 23 | Kaunas |- | {{flagicon|LUX}} [[Luksemburgo]] | Diana Nilles<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Luxembourg |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-luxembourg-362907-2009-11-19 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 21 | Walferdange |- | {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] | Guðrún Dögg Rúnarsdóttir<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2009 |title=Keppir í Miss World |trans-title=Competes in Miss World |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/12/11/keppir_i_miss_world/?sign=10 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> | 18 | Akranes |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Thanuja Ananthan<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2009 |title=Law student Thanuja wins Miss World Malaysia |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2009/10/03/law-student-thanuja-wins-miss-world-malaysia |access-date=22 Oktubre 2026 |website=The Star |language=en}}</ref> | 24 | [[Kuala Lumpur]] |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Shanel Debattista<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Hulyo 2009 |title=Pieta' girl to represent Malta at Miss World contest |url=https://timesofmalta.com/article/pieta-girl-to-represent-malta-at-miss-world-contest.263942 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> | 23 | Pieta |- | {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] | Ingrid Littre<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2009 |title=Ingrid Littré, 8ème merveille du monde |trans-title=Ingrid Littré, the 8th wonder of the world |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/actualite/culture/ingrid-littre-8eme-merveille-du-monde-902622.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20261022121526/https://www.martinique.franceantilles.fr/actualite/culture/ingrid-littre-8eme-merveille-du-monde-902622.php |archive-date=22 Oktubre 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr}}</ref> | 22 | Fort de France |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Suzana Al-Salkini<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2009 |title=Miss World contestants can change the world |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/miss-world-contestants-can-change-world-zuma |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217010103/https://www.sanews.gov.za/south-africa/miss-world-contestants-can-change-world-zuma |archive-date=17 Pebrero 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=South African Government News Agency |language=en}}</ref> |25 |[[Skopje]] |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Anaïs Veerapatren<ref>{{Cite web |last=Olla |first=Valérie |date=22 Setyembre 2008 |title=Anaïs Veerapatren a été couronnée Miss Mauritius 2008 |trans-title=Anaïs Veerapatren was crowned Miss Mauritius 2008 |url=https://fr.allafrica.com/stories/200809221368.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216010542/http://fr.allafrica.com/stories/200809221368.html |archive-date=16 Pebrero 2012 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=AllAfrica |language=fr}}</ref> | 23 | Curepipe |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Perla Beltrán<ref>{{Cite web |last= |date=7 Nobyembre 2015 |title="La sinaloense Perla Beltrán obtiene segundo lugar en Miss Mundo" |trans-title="Perla Beltrán from Sinaloa takes second place in Miss World" |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/la-sinaloense-perla-beltran-obtiene-segundo-lugar-en-miss-mundo-OJNO197548 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Noroeste |language=es-MX}}</ref> | 23 | Guamúchil |- | {{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] | Maria Bragaru<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=13 Disyembre 2014 |title=(foto, video) Toate participantele Moldovei la Miss World în perioada 2003 - 2014 |trans-title=(photos, video) All of Moldova’s contestants at Miss World between 2003 and 2014 |url=https://diez.md/2014/12/13/foto-video-toate-participantele-moldovei-la-miss-world-in-perioada-2003-2014/ |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Diez |language=ro}}</ref> | 18 | [[Chișinău]] |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Battsetseg Batbaatar<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Mongolia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-mongolia-362916-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612230010/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-mongolia-362916-2009-11-19 |archive-date=12 Hunyo 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Ulan Bator]] |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Marijana Pokrajac<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Montenegro |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-montenegro-362917-2009-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811195815/https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-montenegro-362917-2009-11-19 |archive-date=11 Agosto 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 22 | [[Podgorica]] |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibya]] | Happie Ntelamo<ref>{{Cite web |last=Uys |first=Natasha |date=8 Hunyo 2009 |title=Happie wins the crown! |url=https://www.namibian.com.na/happie-wins-the-crown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918091604/https://www.namibian.com.na/happie-wins-the-crown/ |archive-date=18 Setyembre 2024 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=The Namibian |language=en-US}}</ref> | 21 | Katima Mulilo |- | {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] | Zenisha Moktan<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2009 |title=Zenisha crowned Miss Nepal |url=https://thehimalayantimes.com/news-archives/zenisha-crowned-miss-nepal |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226041052/https://thehimalayantimes.com/news-archives/zenisha-crowned-miss-nepal |archive-date=26 Pebrero 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref> | 20 | [[Katmandu]] |- | {{flagicon|NGA}} [[Niherya]] | Glory Chuku<ref>{{Cite web |last=Eribake |first=Akintayo |date=20 Pebrero 2010 |title=Enhancements not an advantage at pageantry - Glory Chukwu MBGN'10 |url=https://www.vanguardngr.com/2010/02/enhancements-not-an-advantage-at-pageantry-glory-chukwu-mbgn10/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260719012708/https://www.vanguardngr.com/2010/02/enhancements-not-an-advantage-at-pageantry-glory-chukwu-mbgn10/ |archive-date=19 Hulyo 2026 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref> | 24 | Lafia |- | {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] | Sara Skjoldnes<ref>{{Cite web |last=Glesnes |first=Gjermund |date=12 Disyembre 2009 |title=Missedrømmen over for Sara (18) |trans-title=Beauty pageant dream over for Sara (18) |url=https://www.vg.no/rampelys/i/XKjwb/missedroemmen-over-for-sara-18 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Verdens Gang |language=no-nb}}</ref> | 18 | Skien |- |{{flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Magdalena Schoeman<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2009 |title=Magdalena Schoeman is Miss World New Zealand ’09 |url=https://lucire.com/insider/20090428/magdalena-schoeman-is-miss-world-new-zealand-09/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804164226/https://lucire.com/insider/20090428/magdalena-schoeman-is-miss-world-new-zealand-09/ |archive-date=4 Agosto 2025 |access-date=22 Oktubre 2026 |website=Lucire |language=en-GB}}</ref> |19 |Christchurch |- | {{flagicon|NED}} [[Olanda]] | Avalon-Chanel Weyzig<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2009 |title=Avalon-Chanel Miss Universe Nederland |trans-title=Avalon-Chanel Miss Universe Netherlands |url=https://www.parool.nl/parool/nl/984/SHOWNIEUWS/article/detail/250733/2009/06/27/Avalon-Chanel-Miss-Universe-Nederland.dhtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423133137/https://www.parool.nl/parool/nl/984/SHOWNIEUWS/article/detail/250733/2009/06/27/Avalon-Chanel-Miss-Universe-Nederland.dhtml |archive-date=23 Abril 2016 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Het Parool |language=nl}}</ref> | 18 | Zwolle |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Nadege Herrera<ref>{{Cite web |last=Stoute |first=Valerie |date=27 Pebrero 2010 |title=Nadege Herrera no va por el “Miss Panamá” |trans-title=Nadege Herrera is not competing for “Miss Panama” |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/nadege-herrera-no-va-por-el-miss-panama-532068 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Panamá América |language=es}}</ref> | 22 | [[Lungsod ng Panama]] |- | {{flagicon|PRY}} [[Paragway]] | Tamara Sosa<ref>{{Cite web |date=12 Oktubre 2009 |title=Reina de belleza sufre accidente |trans-title=Beauty queen suffers accident |url=https://www.ultimahora.com/reina-belleza-sufre-accidente-n263529 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Última Hora |language=es}}</ref> | 20 | [[Asuncion]] |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Claudia Carrasco<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Hulyo 2009 |title=Cusqueña Claudia Carrasco es elegida Miss Perú Mundo 2009 |trans-title=Claudia Carrasco from Cusco is chosen Miss Peru World 2009 |url=https://andina.pe/agencia/noticia-cusquena-claudia-carrasco-es-elegida-miss-peru-mundo-2009-245139.aspx |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Agencia Andina |language=es}}</ref> | 21 | Cuzco |- | {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] | Marie-Ann Umali<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2009 |title=Showbiz industry bets fail to claim crowns at the Binibining Pilipinas 2009 pageant |url=https://www.pep.ph/lifestyle/18446/showbiz-industry-bets-fail-to-claim-crowns-at-the-binibining-pilipinas-2009-pageant |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629020503/https://www.pep.ph/lifestyle/18446/showbiz-industry-bets-fail-to-claim-crowns-at-the-binibining-pilipinas-2009-pageant |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> | 22 | [[Lungsod ng Batangas]] |- | {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | Sanna Kankaanpää<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2026 |title=Sanna Kankaanpää lähtee Miss Maailma -kisoihin |trans-title=Sanna Kankaanpää is going to the Miss World competition |url=https://yle.fi/a/3-5886732 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Yle Uutiset |language=fi}}</ref> | 24 | Turku |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Anna Jamróz<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2009 |title=Anna Jamróz została Miss Polski 2009 |trans-title=Anna Jamróz became Miss Poland 2009 |url=https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/349521,anna-jamroz-zostala-miss-polski-2009.html |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Gazeta Prawna |language=pl}}</ref> | 22 | Rumia |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Marta Cadilhe<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2009 |title=Miss Portugal entre as favoritas à Coroa de Miss Mundo 2009 |trans-title=Miss Portugal among the favorites for the Miss World 2009 crown. |url=https://lux.iol.pt/nacional/marta-cadilha/miss-portugal-entre-as-favoritas-a-coroa-de-miss-mundo-2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261023073915/https://www.lux.iol.pt/nacional/marta-cadilha/miss-portugal-entre-as-favoritas-a-coroa-de-miss-mundo-2009 |archive-date=23 Oktubre 2026 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Lux}}</ref> | 24 | Viana do Castelo |- | {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko|Puerto Rico]] | Jennifer Colón<ref>{{Cite web |last=González |first=Corina |last2=Allen |first2=William |date=14 Nobyembre 2024 |title=Who is Jennifer Colón, Puerto Rico’s contestant at Miss Universe 2024? |trans-title=Who is Jennifer Colón, Puerto Rico’s contestant at Miss Universe 2024? |url=https://en.as.com/entertainment/who-is-jennifer-colon-puerto-ricos-contestant-at-miss-universe-2024-n/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819045339/https://en.as.com/entertainment/who-is-jennifer-colon-puerto-ricos-contestant-at-miss-universe-2024-n/ |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=AS USA |language=en-us}}</ref> | 21 | Bayamon |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Chloé Mortaud<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2008 |title=Chloé Mortaud élue Miss France 2009 |trans-title=Chloé Mortaud elected Miss France 2009 |url=https://www.france24.com/fr/20081207-chloe-mortaud-elue-miss-france-2009- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628015653/https://www.france24.com/fr/20081207-chloe-mortaud-elue-miss-france-2009- |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=France 24 |language=fr}}</ref> | 20 | Benac |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Ana Rita Contreras<ref>{{Cite web |last=Núñez |first=Annely |date=13 Nobyembre 2009 |title=Ana Rita Contreras es coronada como Miss Mundo dominicana |trans-title=Ana Rita Contreras is crowned Miss World Dominican Republic |url=https://listindiario.com/las-sociales/2009/11/13/121315/ana-rita-contreras-es-coronada-como-miss-mundo-dominicana.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261023080722/https://listindiario.com/las-sociales/2009/11/13/121315/ana-rita-contreras-es-coronada-como-miss-mundo-dominicana.html |archive-date=23 Oktubre 2026 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Listín Diario |language=es}}</ref> | 25 | Bayaguana |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Aneta Vignerová<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2009 |title=Aneta Vignerová, 21, named Miss Czech Republic |url=https://english.radio.cz/aneta-vignerova-21-named-miss-czech-republic-8410545 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Radio Prague International |language=en}}</ref> | 21 | Havirov |- | {{flagicon|ROU}} [[Rumanya]] | Loredana Salanţă<ref>{{Cite web |last=Stamen |first=Diana |date=17 Nobyembre 2024 |title=Cine este Loredana Salanţă, cea care a reprezentat România la Miss Universe 2024. A fost implicată în politică |trans-title=Who is Loredana Salanţă, the one who represented Romania at Miss Universe 2024. She was involved in politics |url=https://www.libertatea.ro/entertainment/cine-este-loredana-salanta-a-reprezentat-romania-la-miss-universe-2024-5086561 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260418104820/https://www.libertatea.ro/entertainment/cine-este-loredana-salanta-a-reprezentat-romania-la-miss-universe-2024-5086561 |archive-date=18 Abril 2026 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Libertatea |language=ro}}</ref> | 18 | Bestrita |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ksenia Shipilova<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Oktubre 2009 |title=Russian Miss World 2009 contestant Ksenia Shipilova |url=https://sputnikglobe.com/20091210/157184055.html |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Sputnik International |language=en}}</ref> | 18 | Kokhme |- | {{flagicon|ZMB}} [[Sambiya]] | Sekwila Mumba<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Zambia |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-zambia-362959-2009-11-19 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 23 | Kabwe |- | {{flagicon|SRB}} [[Serbiya]] | Jelena Markovic<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2009 |title=Jelena Marković najlepša Srpkinja |trans-title=Jelena Marković, the most beautiful Serbian woman |url=https://www.danas.rs/zivot/jelena-markovic-najlepsa-srpkinja/ |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Dnevni list Danas |language=sr-RS}}</ref> | 21 | Užice |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Mariatu Kargbo<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2009 |title=Miss Sierra Leone |url=https://www.indiatoday.in/miss-world-09/photo/miss-sierra-leone-362937-2009-11-19 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> | 24 | [[Freetown]] |- | {{flagicon|ZWE}} [[Simbabwe]] | Vanessa Sibanda<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Queen Vee dreams big on music scene |url=https://newsday.co.zw/article/queen-vee-dreams-big-on-music-scene |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Newsday |language=en-US}}</ref> | 21 | [[Harare]] |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapura]] | Pilar Arlando<ref>{{Cite web |last=Ng |first=Nicolette |date=2 Nobyembre 2009 |title=Pilar Arlando: Beauty With A Purpose |url=https://www.citynews.sg/2009/11/02/pilar-arlando-beauty-with-a-purpose/ |access-date=23 Oktubre 2026 |website=City News |language=en-US}}</ref> | 20 | [[Singapura]] |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Gamya Wijayadasa<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2009 |title=Three-million dollar baby - Gamya Wijayadasa `beauty with purpose` |url=https://www.mediaupdate.co.za/publicity/20808/three-million-dollar-baby-gamya-wijayadasa-beauty-with-purpose |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Media Update |language=en}}</ref> | 23 | Malabe |- | {{flagicon|SUR}} [[Suriname]] | Zoureena Rijger | 18 | [[Paramaribo]] |- | {{flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] | Nompilo Mncina | 23 | [[Mbabane]] |- | {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] | Erica Harrison | 18 | Djurhamn |- | {{flagicon|PYF}} [[French Polynesia|Tahiti]] | Nanihi Bambridge | 19 | Papeete |- | {{flagicon|TZA}} [[Tansaniya]] | Miriam Gerald | 21 | Mwanza |- | {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] | Pongchanok Kunklub | 18 | [[Bangkok]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] | Tatum Keshwar | 25 | Durban |- | {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] | Kim Joo-ri | 21 | [[Seoul]] |- | {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] | Ashanna Arthur | 22 | Glencoe |- | {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | Yu Sheng | 22 | Anhui |- | {{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] | Christalla Tsiali | 18 | Larnaca |- | {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] | Ebru Şam | 18 | Solingen |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Maria Namiiro | 21 | [[London]] |- | {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] | Evgeniya Tulchevskaya | 19 | Dnipro |- | {{flagicon|HUN}} [[Unggarya]] | Orsolya Serdült | 22 | [[Budapest]] |- | {{flagicon|URY}} [[Urugway]] | Claudia Vanrell | 22 | Montevideo |} == Mga hurado == * Julia Morley – Chairwoman ng Miss World Organization * Priyanka Chopra – [[Miss World 2000]] mula [[India|Indiya]] * Zhang Zilin – [[Miss World 2007]] mula [[Tsina]] * Mike Dixon – Direktor ng Musika * JJ Schoeman – Designer * Lindiwe Mahlangu-Kwele – CEO Johannesburg Tourism Company * Graham Cooke – MD World Travel Group * Warren Batchelor – Executive Producer ng Miss World 2009 == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} 2sdd2px4bdlh3ny8xjc1di1b2r6nl09 0 324079 2236365 2216634 2026-10-23T07:59:14Z Allyriana000 119761 2236365 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|image=Miss Universe Visit to earth Earth infra Earth Infrastructures Limited.jpg|caption=Stefanía Fernández|winner='''[[Stefanía Fernández]]'''|congeniality=Wang Jingyao <br> {{Flagu|Tsina}}|photogenic=Chutima Durongdej <br> {{Flagu|Taylandiya}}|best national costume=Diana Broce <br> {{Flagu|Panama}}|date=23 Agosto 2009|venue=Imperial Ballroom, Atlantis Paradise Island, [[Nassau, Bahamas|Nassau]], [[Bahamas]]|presenters={{Hlist|Billy Bush|Claudia Jordan}}|acts={{Hlist|[[Heidi Montag]]|[[Flo Rida]]|[[Kelly Rowland]]|[[David Guetta]]}}|entrants=83|placements=15|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br />{{Hlist|[[NBC]]|[[Telemundo]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br />{{Hlist|ZNS-TV}}|withdraws={{Hlist|Antigua at Barbuda|Dinamarka|Kapuluang Turks at Caicos|Kasakistan|Sri Lanka|Trinidad at Tobago}}|returns={{Hlist|Bulgarya|Etiyopiya|Guyana|Lebanon|Lupangyelo|Namibya|Rumanya|Suwesya|Sambia}}|before=[[Miss Universe 2008|2008]]|next=[[Miss Universe 2010|2010]]|represented='''{{Flagicon|Venezuela}} Beneswela'''}} Ang '''Miss Universe 2009''' ay ang ika-58 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Imperial Ballroom sa Atlantis Paradise Island, [[Nassau]], Bahamas noong 23 Agosto 2009. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Dayana Mendoza]] ng Beneswela si Stefanía Fernández ng Beneswela bilang Miss Universe 2009. Ito ang una at sa kasalukuyan, ang tanging pagkakataon sa kasaysayan ng Miss Universe na nanalo ang isang bansa sa loob ng dalawang magkasunod na taon.<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2009 |title=Venezuela wins sixth Miss Universe crown |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/idINIndia-41928620090824 |access-date=3 Mayo 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2009 |title=Miss Venezuela wins Miss Universe title -- again |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/americas/08/24/miss.universe/index.html |access-date=3 Mayo 2023 |website=[[CNN]] |language=en |archive-date=11 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811160901/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/americas/08/24/miss.universe/index.html |url-status=dead }}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Ada Aimée de la Cruz ng Republikang Dominikano, habang nagtapos bilang second runner-up si Marigona Dragusha ng Kosobo.<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Erwin |date=24 Agosto 2009 |title=Miss Venezuela wins Miss Universe 2009 |url=https://www.pep.ph/news/local/22936/miss-venezuela-wins-miss-universe-2009 |access-date=3 Mayo 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2009 |title=Venezuela Wins Miss Universe Crown again |url=https://www.philstar.com/cebu-entertainment/2009/08/25/498784/venezuela-wins-miss-universe-crown-again |access-date=1 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-tatlong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Billy Bush at Claudia Jordan ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Agosto 2009 |title=Show host of Miss Universe 2009 |url=https://www.indiatoday.in/miss-universe-2009/story/show-host-of-miss-universe-2009-52463-2009-07-20 |access-date=3 Mayo 2023 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2009 |title=Miss Universe 2009 ngayong Agosto |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2009/07/29/490864/miss-universe-2009-ngayong-agosto |access-date=1 Hunyo 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Nagtanghal sina Heidi Montag, Flo Rida, [[Kelly Rowland]], at [[David Guetta]] sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=Stars booked for Miss Universe pageant |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2009/07/23/Stars-booked-for-Miss-Universe-pageant/73301248383750/ |access-date=3 Mayo 2023 |website=United Press International |language=en}}</ref> Itinampok din sa edisyong ito ang bagong ''Diamond Nexus Crown''. Sa unang pagkakataon, bumoto ang mga manonood mula sa tatlong disenyo ng bagong korona. Binoto ng mga manonood ang Peace crown, na mayroong 1,371 na ''gemstone'', at may timbang na 416.09 ''carats'' o 83.218 g. Ito ay gawa sa isang haluang metal na naglalaman ng 544.31 gramo ng 14k at 18k na puting ginto at ''platinum''.<ref>{{Cite web |last=Tayag |first=Voltaire |date=16 Mayo 2021 |title=Miss Universe crowns: Sentimental favorites, all-time greats |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-crowns-all-time-favorites-greats-rankings/ |access-date=3 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Itinampok din sa korona ang mga ''synthetic ruby'' na kinakatawan ang pangunahing adbokasiya ng Miss Universe na ''HIV/AIDS education at awareness''.<ref>{{Cite web |last=Godinez |first=Bong |date=17 Mayo 2021 |title=LOOK: The Miss Universe crown over the years |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/13958/look-the-miss-universe-crown-over-the-years/photo |access-date=3 Mayo 2023 |website=[[GMA Network]] |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Atlantis_Paradise_Island_Hotel_edit.jpg|thumb|250x250px| Atlantis Paradise Island Hotel, ang lokasyon ng Miss Universe 2009]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === May intensyon [[Donald Trump|si Donald Trump]], presidente ng [[Miss Universe|Miss Universe Organization]], na idaos ang 2009 pageant sa [[Dubai]]. Gayunpaman, ang mga negosasyon ay hindi natupad dahil sa kawalang-katatagan ng pulitika tungkol sa pagitan ng [[United Arab Emirates|Nagkakaisang Arabong Emirato]] at [[Israel]], at para rin sa mga dahilang pang-relihiyon. Interesado rin ang Kroasya sa pagdaraos ng ''pageant''. Gayunpaman, binawi ng bansa ang kanilang ''bid'' na mag-host ng patimpalak dahil sa mga suliraning pang-ekonomiya kaugnay ng pandaigdigang ''Great Recession'' na naganap mula 2007 hanggang 2009. <ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2008 |title=Miss Universe 2009 v Sloveniji? |trans-title=Miss Universe 2009 in Slovenia? |url=http://24ur.com/novice/slovenija/miss-universe-2009-v-sloveniji.html |access-date=3 Mayo 2023 |website=24UR |language=hr}}</ref> Noong 1 Hulyo 2008, sinubukan ng mamumuhunang si Jonathan Westbrook na maglunsad ng ''bid'' para ganapin sa Australya ang kompetisyon. Gayunpaman, ang hindi nagpatuloy ang negosasyon dahil hindi interesado ang bansa na idaos ang Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Thomson |first=Chris |date=1 Hulyo 2008 |title=Perth beauty judge leads Miss Universe charge |url=http://www.watoday.com.au/lifestyle/perth-beauty-judge-leads-miss-universe-charge-20080701-2zn7.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206095313/http://www.watoday.com.au/lifestyle/perth-beauty-judge-leads-miss-universe-charge-20080701-2zn7.html |archive-date=6 Disyembre 2013 |access-date=3 Mayo 2023 |website=WAtoday |language=en}}</ref> Kalaunan, inihayag ng Miss Universe Organization noong 3 Marso 2009 na gaganapin ang kompetisyon sa Atlantis Paradise Island sa [[Nassau]], [[Bahamas]] . Ang ''pageant'' ay dapat sanang gaganapin noong Agosto 25, ngunit ito ay inilipat sa Agosto 23.<ref>{{Cite web |last=Thompson |first=Monalisa |date=4 Marso 2009 |title=The Bahamas to play host to the 58th Miss Universe Pageant August 25th Live on NBC |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/international/The_Bahamas_to_play_host_to_the_2009_Miss_Universe_Pageant5693.shtml |access-date=3 Mayo 2023 |website=The Bahamas Weekly |language=en |archive-date=27 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627035324/http://www.thebahamasweekly.com/publish/international/The_Bahamas_to_play_host_to_the_2009_Miss_Universe_Pageant5693.shtml |url-status=dead }}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-tatlong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Apat na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o napili sa isang ''casting process'', habang isang kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok.<ref name=":12">{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=CA está completa |trans-title=CA is complete |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/ca-esta-completa-OALP508152 |access-date=3 Mayo 2023 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref><ref name=":22">{{Cite web |date=31 Mayo 2009 |title=Võ Hoàng Yến được cấp phép dự Miss Universe 2009 |trans-title=Vo Hoang Yen is licensed to attend Miss Universe 2009 |url=http://vnexpress.net/gl/van-hoa/2009/05/3ba0f9b7/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601094418/http://vnexpress.net/gl/van-hoa/2009/05/3ba0f9b7/ |archive-date=1 Hunyo 2009 |access-date=3 Mayo 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> ==== Mga pagpalit at pagluklok ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Curaçao 2009 na si Angenie Simon upang kumatawan sa kanyang bansa matapos na umurong sa kompetisyon ang orihinal na nagwagi na si Ashanta Macauly dahil sa kanyang kalusugan. Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Honduras 2008 na si Bélgica Suárez upang kumatawan sa kanyang bansa dahil sa politikal na krisis na nagaganap sa kanyang bansa.<ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2009 |title=CA está completa |trans-title=CA is complete |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/ca-esta-completa-OALP508152 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628031014/https://www.laprensa.hn/espectaculos/ca-esta-completa-OALP508152 |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=1 Hunyo 2023 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Universe Vietnam 2008 na si Võ Hoàng Yến bilang Miss Universe Vietnam 2009 ng UNICorp, ang may hawak ng prangkisa ng Miss Universe sa Biyetnam.<ref name=":2">{{Cite web |date=31 Mayo 2009 |title=Võ Hoàng Yến được cấp phép dự Miss Universe 2009 |url=http://vnexpress.net/gl/van-hoa/2009/05/3ba0f9b7/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601094418/http://vnexpress.net/gl/van-hoa/2009/05/3ba0f9b7/ |archive-date=1 Hunyo 2009 |access-date=1 Hunyo 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Bulgarya, Etiyopiya, Guyana, Libano, Lupangyelo, Namibya, Rumanya, Sambia, at Suwesya. Huling sumali noong [[Miss Universe 1998|1998]] ang Rumanya, noong [[Miss Universe 2006|2006]] ang Etiyopiya, Lupangyelo, Namibya, at Suwesya, at noong [[Miss Universe 2007|2007]] ang Bulgarya, Guyana, at Libano. Hindi sumali ang mga bansang Antigua at Barbuda, Dinamarka, Kapuluang Turks at Caicos, Kasakistan, Sri Lanka, at Trinidad at Tobago sa edisyong ito. Hindi sumali sina Olga Nikitina ng Kasakistan at Faith Landers ng Sri Lanka dahil sa kakulangan sa mga isponsor.<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2008 |title=Faith flies high at pageant |url=https://www.sundaytimes.lk/080330/Plus/plus000016.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305055329/https://www.sundaytimes.lk/080330/Plus/plus000016.html |archive-date=5 Marso 2024 |access-date=5 Marso 2024 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 Nobyembre 2016 |title=Pageant Fatigue |url=https://www.life.lk/article/lifestyle/Pageant-Fatigue/45/16213 |access-date=5 Marso 2024 |website=Daily Mirror Life |language=en}}</ref> Bagama't nakasali pa sa paunang komeptisyon, bumitiw sa kompetisyon si Jewel Selver ng Kapuluang Turks at Caicos dahil ito ay nagkasakit.<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2008 |title=Jewel Selver becomes Miss Turks and Caicos |url=https://tcweeklynews.com/jewel-selver-becomes-miss-turks-and-caicos-p802-85.htm |access-date=5 Marso 2024 |website=Turks and Caicos Weekly News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2009 |title=Jewel drops out of Miss Universe comp |url=https://tcweeklynews.com/jewel-drops-out-of-miss-universe-comp-p1513-1.htm |access-date=5 Marso 2024 |website=Turks and Caicos Weekly News |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Antigua at Barbuda, Dinamarka, at Trinidad at Tobago sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat rin sanang lalahok si Sorene Maratita ng Hilagang Kapuluang Mariana, ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa kakulangan ng mga isponsor.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2008 |title=Maratita is crowned 2009 Miss Marianas |url=https://www.saipantribune.com/index.php/b2712502-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630030618/https://www.saipantribune.com/index.php/b2712502-1dfb-11e4-aedf-250bc8c9958e/ |archive-date=30 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=Saipan Tribune |language=en-US}}</ref> === Mga insidente sa panahon ng kompetisyon === Noong 1 Agosto 2009, inihayag ng mga opisyal ng Bulibya na maaaring magharap ng isang legal na hamon ang mga ito sa mga ''organizer'' ng Miss Universe dahil sa nakaplanong paggamit ng isang tipikal na Diablada ni ng Peru. Ayon sa Ministro ng Kultura ng Bulibya nasi Pablo Groux, ang paggamit ni Schwarz ng nasabing kasuotan sa ''pageant'' ay labag sa batas na apropriyasyon ng kultura at pamana ng mga Bulibyano, at nagbabantang dadalhin ang kasong ito sa ''International Court of Justice''.<ref>{{Cite web |date=26 Agosto 2009 |title=Bolivia, Peru fight over 'national costume' |url=https://edition.cnn.com/2009/WORLD/americas/08/25/bolivia.peru/index.html |access-date=6 Marso 2024 |website=CNN |language=en |archive-date=3 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203203240/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/americas/08/25/bolivia.peru/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Agosto 2009 |title=The Devil Wears a Costume |language=en-US |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB125077403515246181 |access-date=6 Marso 2024}}</ref> Binanggit sa El Comercio, isang pahayagan sa Peru, na hindi ito ang unang pagkakataon na itinampok ang diablada sa kompetisyon, at na si Miss Universe Chile 1983 María Josefa Isensee ang unang gumamit nito sa Miss Universe. Sinabi ng ''Foreign Minister'' ng Peru na si José Antonio García Belaúnde na dahil mula sa Aymara ang damit na diabala, hindi ito maaaring ituring na eksklusibo sa alinmang bansa kung saan nakatira ang mga Aymara.<ref>{{Cite web |last=Odar |first=Daniela |date=13 Enero 2023 |title=Karen Schwarz: ¿por qué el traje típico que usaría en Miss Universo 2009 causó controversia con Bolivia? |trans-title=Karen Schwarz: why did the typical costume she would wear in Miss Universe 2009 cause controversy with Bolivia? |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/01/10/karen-schwarz-por-que-el-traje-tipico-que-usaria-en-miss-universo-2009-causo-controversia-con-bolivia-la-diablada-puno-evat |access-date=6 Marso 2024 |website=La Republica |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kozak |first=Robert |last2=Moffett |first2=Matt |date=21 Agosto 2009 |title=In This Spat Between Bolivia and Peru, The Details Are in the Devils |language=en-US |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB125081309502848049?mod=rss_whats_news_us |access-date=6 Marso 2024}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_2009_Map.png|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2009 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2009''' | * '''{{Flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' – '''Stefanía Fernández<ref name=":3">{{Cite web |last=Santiago |first=Erwin |date=24 Agosto 2009 |title=Miss Venezuela wins Miss Universe 2009 |url=https://www.pep.ph/news/22936/miss-venezuela-wins-miss-universe-2009 |access-date=3 Mayo 2023 |website=PEP.ph |language=en |archive-date=29 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629023135/https://www.pep.ph/news/22936/miss-venezuela-wins-miss-universe-2009 |url-status=dead }}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Ada Aimée de la Cruz<ref name=":3" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] – Marigona Dragusha<ref name=":3" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Rachel Finch<ref name=":3" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Mayra Matos<ref name=":3" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Kristen Dalton<ref name=":3" /> * {{flagicon|France|1974}} [[Pransiya]] – Chloé Mortaud<ref name=":3" /> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Iveta Lutovská<ref name=":3" /> * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Whitney Toyloy<ref name=":3" /> * {{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tatum Keshwar<ref name=":3" /> |- | Top 15 | * {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] – Hasna Xhukiçi<ref name=":3" /> * {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Zeynep Sever<ref name=":3" /> * {{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Sarah Ćosić<ref name=":3" /> * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Ingibjörg Egilsdóttir<ref name=":3" /> * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Renate Cerljen<ref name=":3" /> |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |4th Runner-up |- | style="background-color:#ffdf9b;" | |Top 10 |- | style="background-color:#white;" | |Top 15 |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Swimsuit !Evening Gown |- | style="background-color:#FADADD;" |'''{{Flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' | style="background-color:#FADADD;" |'''8.760 (4)''' | style="background-color:#FADADD;" |'''8.869 (5)''' |- | style="background-color:#eadafd;" |{{Flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | style="background-color:#eadafd;" |9.189 (2) | style="background-color:#eadafd;" |9.428 (1) |- | style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] | style="background-color:#ccff99;" |8.790 (3) | style="background-color:#ccff99;" |9.250 (2) |- | style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | style="background-color:#ffff99;" |9.264 (1) | style="background-color:#ffff99;" |9.039 (4) |- | style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | style="background-color:#d9eefb;" |8.533 (7) | style="background-color:#d9eefb;" |9.050 (3) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|France|1974}} [[Pransiya]] | style="background-color:#ffdf9b;" |8.640 (5) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.650 (6) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] | style="background-color:#ffdf9b;" |8.460 (8) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.040 (7) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | style="background-color:#ffdf9b;" |8.350 (9) | style="background-color:#ffdf9b;" |8.010 (8) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] | style="background-color:#ffdf9b;" |8.611 (6) | style="background-color:#ffdf9b;" |7.890 (9) |- | style="background-color:#ffdf9b;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | style="background-color:#ffdf9b;" |8.060 (10) | style="background-color:#ffdf9b;" |7.550 (10) |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |7.900 (11) | rowspan="5" | |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |7.870 (12) |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |7.830 (13) |- |{{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |7.811 (14) |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |7.730 (15) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal ! Nagwagi |- | Miss Congeniality | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Wang Jingyao<ref name=":3" /> |- | Miss Photogenic | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Chutima Durongdej<ref name=":3" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | Nagwagi | * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Diana Broce<ref name=":3" /> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Indiana Sánchez<ref>{{Cite news |date=20 Agosto 2009 |title=Ecuador, Iceland favourites to win Miss Universe |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2009-08-21/ecuador-iceland-favourites-to-win-miss-universe/1398948 |access-date=6 Marso 2024}}</ref> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Chutima Durongdej |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2007|2007]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang dalawampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=20 Agosto 2009 |title=India leads the beauty race! |url=https://www.indiatoday.in/miss%20universe%202009/story/India-leads-the-beauty-race-54846-2009-08-20 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627021917/https://www.indiatoday.in/miss%20universe%202009/story/India-leads-the-beauty-race-54846-2009-08-20 |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Adriana Ching – Abogado at dating ''real estate developer'', pilantropo * Corinne Nicolas – Pangulo ng ''Trump Model Management<ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date=16 Agosto 2009 |title=Tranh cãi về bộ trang phục dân tộc Peru tại cuộc thi HHHV 2009 |url=https://tuoitre.vn/news-332032.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629023634/https://tuoitre.vn/news-332032.htm |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref>'' * David Friedman – ''Executive producer'' ng <ref name=":4" /> * Rosalina Lydster Daly – Biyetnam-Amerikanong ''fashion designer'' * Sarah Markantonis – ''Ambassador'' ng Kerzner International Bahamas * Mario Mosley – Amerikanong ''choreographer<ref name=":4" />'' * Steven Schillaci – ''Talent producer<ref name=":4" />'' * Tiza Tjokroadisumarto – Director of Retail Operations para sa Michael Kors * Todd Winston – ''Vice president of sales'' sa Creative Promotional * Mark Wylie – ''Talent executive'' para sa Best Buddies<ref name=":4" /> ==== Final telecast ==== * Dean Cain – Amerikanong aktor at ''producer<ref name=":5">{{Cite web |date=18 Agosto 2009 |title=Celebrity Judges Announced For 2009 Miss Universe Pageant |url=https://www.accessonline.com/articles/celebrity-judges-announced-for-2009-miss-universe-pageant-74990 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160323/https://www.accessonline.com/articles/celebrity-judges-announced-for-2009-miss-universe-pageant-74990 |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=6 Marso 2024 |website=Access Hollywood |language=en}}</ref>''<ref name=":6">{{Cite web |date=17 Agosto 2009 |title=Cain named Miss Universe judge |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2009/08/17/Cain-named-Miss-Universe-judge/50701250560591/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607020805/https://www.upi.com/Entertainment_News/2009/08/17/Cain-named-Miss-Universe-judge/50701250560591/ |archive-date=7 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=United Press International |language=en}}</ref> * Colin Cowie – Amerikanong awtor, at taga-disenyo''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Gerry DeVeaux – Producer na Bahames''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Heather Kerzner – Timog-Aprikanang negosyante at pilantropo''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Richard LeFrak – CEO at pangulo ng LeFrak Organization''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * André Leon Talley – Amerikanong ''fashion journalist<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * George J. Maloof, Jr. – Propesyonal na ''sports mogul'' at ''hotelier<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Valeria Mazza – Arhentinang modelo''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Matthew Rolston – Amerikanong litratista at direktor''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Farouk Shami – Tagapagtatag at tagapangulo ng CHI Hair Care''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Tamara Tunie – Amerikanang aktres''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> * Keisha Whitaker – Tagapagtatag ng Kissable Couture Lip Gloss line''<ref name=":5" />''<ref name=":6" /> == Mga kandidata == Walumpu't-tatlong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2009 |title=Miss Universe 2009: Evening gowns |url=https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2009-Evening-gowns-5887.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628015808/https://www.seattlepi.com/news/slideshow/Miss-Universe-2009-Evening-gowns-5887.php |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=Seattle Post-Intelligencer |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Hasna Xhukiçi |21 |Fier |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Martina Lee<ref>{{Cite web |last=Roth |first=A. |last2=Simon |first2=V. |date=24 Agosto 2009 |title=Die schönste Frau der Welt |trans-title=The most beautiful woman in the world |url=https://www.sueddeutsche.de/leben/miss-universe-die-schoenste-frau-der-welt-1.162126 |access-date=3 Mayo 2023 |website=Süddeutsche Zeitung |language=de}}</ref> |24 |Meinerzhagen |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Nelsa Alves<ref>{{Cite web |date=20 Disyembre 2008 |title=Nelsa Alves eleita Miss Angola 2009 |trans-title=Nelsa Alves elected Miss Angola 2009 |url=http://www.portalangop.co.ao/motix/pt_pt/noticias/lazer-e-cultura/Neusa-Alves-eleita-Miss-Angola-2009,443c8a5b-c7c3-4900-8d24-06183d6b0c42.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312170123/http://www.portalangop.co.ao/motix/pt_pt/noticias/lazer-e-cultura/Neusa-Alves-eleita-Miss-Angola-2009%2C443c8a5b-c7c3-4900-8d24-06183d6b0c42.html |archive-date=12 Marso 2012 |access-date=3 Mayo 2023 |website=Angola Press News Agency}}</ref> |22 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Johanna Lasic<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Mayo 2009 |title=Los secretos de belleza de la flamante Miss Argentina |trans-title=The beauty secrets of the brand new Miss Argentina |url=https://www.infobae.com/2009/05/30/451287-los-secretos-belleza-la-flamante-miss-argentina/ |access-date=3 Mayo 2023 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Dianne Croes |22 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Rachael Finch<ref>{{Cite web |date=23 Abril 2009 |title=TV presenter wins Miss Universe Australia |url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/tv-presenter-wins-miss-universe-australia-20090423-afkr.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030544/https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/tv-presenter-wins-miss-universe-australia-20090423-afkr.html |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |21 |Townsville |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Katie Taylor<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2009 |title=Katie Taylor wins Miss Universe New Zealand 2009 |url=https://www.scoop.co.nz/stories/CU0904/S00341.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627021917/https://www.scoop.co.nz/stories/CU0904/S00341.htm |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=Scoop |language=en}}</ref> |22 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Kiara Sherman<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 2009 |title=Kiara Sherman wins Miss Bahamas Universe title |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Kiara_Sherman_wins_Miss_Bahamas_Universe_title6473.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030544/http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Kiara_Sherman_wins_Miss_Bahamas_Universe_title6473.shtml |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |26 |Freeport |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Zeynep Sever<ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2008 |title=Zeynep Sever, couronnée Miss Belgique 2009 |trans-title=Zeynep Sever, crowned Miss Belgium 2009 |url=https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030548/https://www.rtbf.be/article/zeynep-sever-couronnee-miss-belgique-2009-5178373 |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=RTBF |language=fr}}</ref> |20 |[[Bruselas]] |- |'''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |'''Stefanía Fernández'''<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2008 |title=Representante de Trujillo é eleita a Miss Venezuela 2008 |trans-title=Trujillo's representative is elected Miss Venezuela 2008 |url=https://g1.globo.com/Noticias/Mundo/0,,MUL755942-5602,00-REPRESENTANTE+DE+TRUJILLO+E+ELEITA+A+MISS+VENEZUELA.html |access-date=5 Marso 2024 |website=g1 |language=pt}}</ref> |18 |Mérida |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Võ Hoàng Yến<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2009 |title=Nhìn lại hành trình của Hoàng Yến tại Miss Universe |trans-title=Looking back at Hoang Yen's journey at Miss Universe |url=https://tienphong.vn/post-169814.tpo |access-date=5 Marso 2024 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Lungsod Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Larissa Costa<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2009 |title=Candidata do Rio Grande do Norte é eleita Miss Brasil 2009 |trans-title=Candidate from Rio Grande do Norte is elected as Miss Brazil 2009 |url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/ilustrada/ult90u563280.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030547/https://www1.folha.uol.com.br/folha/ilustrada/ult90u563280.shtml |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=Folha de S.Paulo |language=pt}}</ref> |25 |São Gonçalo Do Amarante |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Elitsa Lubenova<ref>{{Cite web |date=16 Marso 2009 |title=Blonde Beauty Antonia Petrova Wins Miss Bulgaria 2009 |url=https://www.novinite.com/articles/101975/Blonde+Beauty+Antonia+Petrova+Wins+Miss+Bulgaria+2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160325/https://www.novinite.com/articles/101975/Blonde+Beauty+Antonia+Petrova+Wins+Miss+Bulgaria+2009 |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=Novinite |language=en}}</ref> |19 |Dve Mogili |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Dominique Peltier<ref>{{cite web |last=Barba |first=Rildo |title=¡Se fue a la Llajta! Miss Bolivia tiene tres nombres |trans-title=He went to Llajta! Miss Bolivia has three names |url=http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828032525/http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |archive-date=28 Agosto 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Deber |language=es}}</ref> |22 |Cochabamba |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Angenie Simon<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2009 |title=Miss Curacao |url=https://www.indiatoday.in/miss-universe-2009/photo/miss-curacao-362200-2009-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518104315/https://www.indiatoday.in/miss-universe-2009/photo/miss-curacao-362200-2009-07-20 |archive-date=18 Mayo 2022 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> |24 |Willemstad |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Elham Wagdy<ref>{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2009 |title=More from Miss Universe 2009 – African Queens in National Costume & Evening Gown Presentations |url=https://www.bellanaija.com/2009/08/more-from-miss-universe-2009-african-queens-in-national-costume-evening-gown-presentations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027130518/https://www.bellanaija.com/2009/08/more-from-miss-universe-2009-african-queens-in-national-costume-evening-gown-presentations/ |archive-date=27 Oktubre 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |26 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Sandra Vinces<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2009 |title=Sandra Vinces, Miss Ecuador 2009 |url=https://www.eluniverso.com/2009/03/14/1/1379/EB8A50E6C0384D99A7BD177343EEEB36.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628015653/https://www.eluniverso.com/2009/03/14/1/1379/EB8A50E6C0384D99A7BD177343EEEB36.html |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |19 |Portoviejo |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Mayella Mena<ref>{{cite web |date=19 Hunyo 2009 |title=Miss El Salvador 2009 |url=http://www.elsalvador.com/mwedh/popup/popDetalleUhora.asp?id=27557 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090623035331/http://www.elsalvador.com/mwedh/popup/popDetalleUhora.asp?id=27557 |archive-date=23 Hunyo 2009 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> |21 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Denisa Mendrejová<ref>{{Cite web |last=Kvasnicová |first=Alena |date=30 Marso 2009 |title=Miss Universe 2009 Denisa Mendrejová: Chlapi, smola, táto je zadaná! |trans-title=Miss Universe 2009 Denisa Mendrejová: Guys, bad luck, this one is entered! |url=http://www.topky.sk/cl/15/430053/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160339/https://www.topky.sk/cl/15/430053/ |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=Topky.sk |language=sk}}</ref> |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Mirela Korač<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2009 |title=Mirela Korać najlepša Slovenka v vesolju! |trans-title=Mirela Korać, the most beautiful Slovenian woman in the universe! |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/prihaja-miss-universe-2009.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629020503/https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/prihaja-miss-universe-2009.html |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=24UR |language=sl}}</ref> |22 |[[Liubliana]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Estíbaliz Pereira<ref>{{Cite web |date=19 Hulyo 2009 |title=La coruñesa Estíbaliz Pereira, coronada Miss España 2009 |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2009/07/19/gentes/1247984506.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908222558/http://www.elmundo.es/elmundo/2009/07/19/gentes/1247984506.html |archive-date=8 Setyembre 2018 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=El Mundo |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago de Compostela]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Kristen Dalton<ref>{{Cite web |date=20 Abril 2009 |title=Miss USA 2009 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-usa-2009/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629032305/https://www.cbsnews.com/pictures/miss-usa-2009/ |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> |22 |Wilmington |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |Diana Arno<ref>{{Cite web |last=Jussila |first=Riina |date=18 Abril 2009 |title=Miss Estonia Diana Arno: Mu unistuseks on saada Miss Universumi esiviisikusse! |trans-title=Miss Estonia Diana Arno: My dream is to be in the top five of Miss Universe! |url=https://kroonika.delfi.ee/a/22893513 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160323/https://kroonika.delfi.ee/a/22893513 |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=Kroonika |language=Estonian}}</ref> |25 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Melat Yante<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Hulyo 2009 |title=Melat Yante to Represent Ethiopia at Miss Universe 2009 Pageant |url=http://www.tadias.com/07/28/2009/melat-yante-to-represent-ethiopia-at-miss-universe-2009-pageant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160324/http://www.tadias.com/07/28/2009/melat-yante-to-represent-ethiopia-at-miss-universe-2009-pageant/ |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=Tadias Magazine |language=en}}</ref> |19 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Jennifer Koranteng<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2009 |title=Ms Koranteng wins Miss Universe Ghana 2009 |url=https://www.modernghana.com/entertainment/9388/ms-koranteng-wins-miss-universe-ghana-2009.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160322/https://www.modernghana.com/entertainment/9388/ms-koranteng-wins-miss-universe-ghana-2009.html |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=ModernGhana |language=en}}</ref> |23 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GBR}} [[Gran Britanya]] |Clair Cooper<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Agosto 2009 |title=Seal of approval: Miss Great Britain 2009 gets a kiss from a flippered friend in Bahamas |url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-1204948/Seal-approval-Miss-Great-Britain-2009-gets-kiss-flippered-friend-Bahamas.html |access-date=5 Marso 2024 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |27 |[[Londres]] |- |{{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Viviana Zagorianakou Campanile<ref>{{Cite web |date=12 Hulyo 2009 |title=Βιβιάνα Καμπανίλε: Η ιστορία μίας Στάρ Ελλάς |trans-title=Viviana Campanile: The Story of a Star Hella |url=https://www.madata.gr/diafora/39057-viviana-kampanile-h-istoria-mias-star-ellas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617174338/https://www.madata.gr/diafora/39057-viviana-kampanile-h-istoria-mias-star-ellas.html |archive-date=17 Hunyo 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=Madata.gr |language=el}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Racine Manley<ref>{{Cite web |date=1 Hunyo 2009 |title=Racine Manley wins Miss Guam Universe Pageant |url=https://www.kuam.com/story/11218026/racine-manley-wins-miss-guam-universe-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160324/https://www.kuam.com/story/11218026/racine-manley-wins-miss-guam-universe-pageant |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=KUAM News |language=en}}</ref> |24 |Dededo |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Lourdes Figueroa<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Mayo 2009 |title=Lourdes Figueroa, de 20 años de edad, es elegida Miss Guatemala 2009 |trans-title=Lourdes Figueroa, 20 years old, is elected Miss Guatemala 2009 |url=https://www.elconfidencial.com/cultura/2009-05-26/lourdes-figueroa-de-20-anos-de-edad-es-elegida-miss-guatemala-2009_1109774/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110161824/https://www.elconfidencial.com/cultura/2009-05-26/lourdes-figueroa-de-20-anos-de-edad-es-elegida-miss-guatemala-2009_1109774/ |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Confidencial |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flag|Guyana}} |Jenel Cox<ref>{{Cite web |last=Alleyne |first=Oluatoyin |date=6 Hulyo 2009 |title=Confident Jenel Cox sets sights on Miss Universe |url=https://www.stabroeknews.com/2009/07/06/news/guyana/confident-jenel-cox-sets-sights-on-miss-universe/ |access-date=5 Marso 2024 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> |19 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Carolyn Yapp<ref>{{Cite web |date=19 Hulyo 2009 |title=Carolyn Yapp is Miss Jamaica Universe 2009 |url=http://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20090719/ent/ent4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160324/http://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20090719/ent/ent4.html |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |25 |Montego Bay |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Emiri Miyasaka<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2009 |title=Emiri Miyasaka, newly crowned 2009 Miss Universe ... |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/173_44761.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628052411/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/173_44761.html |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |25 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Lika Ordzhonikidze<ref>{{Cite web |last=Tsotniashvili |first=Eter |date=28 Hulyo 2008 |title=Georgia crowns new beauty queen |url=http://www.messenger.com.ge/issues/1657_july_28_2008/1657_miss.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706115037/http://www.messenger.com.ge/issues/1657_july_28_2008/1657_miss.html |archive-date=6 Hulyo 2022 |access-date=5 Marso 2024 |website=The Messenger |language=en}}</ref> |19 |[[Tbilisi]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Bélgica Suárez<ref>{{Cite web |date=13 Hulyo 2011 |title=Brought to heel: beauty queen found not guilty of money laundering |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/beauty/brought-to-heel-beauty-queen-found-not-guilty-of-money-laundering-20110714-1helx.html |access-date=5 Marso 2024 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |23 |[[Tegucigalpa]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Ekta Chowdhry<ref>{{Cite web |date=6 Abril 2009 |title=Ekta is Femina Miss India Universe 2009 |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2009/apr/06/ekta-is-femina-miss-india-universe-2009-38941.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160324/https://www.newindianexpress.com/nation/2009/apr/06/ekta-is-femina-miss-india-universe-2009-38941.html |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> |23 |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Zivanna Letisha<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2009 |title=Puteri Indonesia Difavoritkan Menang Miss Universe |url=https://hot.detik.com/celeb/d-1169599/puteri-indonesia-difavoritkan-menang-miss-universe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160323/https://hot.detik.com/celeb/d-1169599/puteri-indonesia-difavoritkan-menang-miss-universe |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=5 Marso 2024 |website=detik.com |language=id}}</ref> |20 |[[Jakarta]] |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Diana Donnelly<ref>{{Cite web |last=Nolan |first=Lorna |date=30 Hulyo 2009 |title=Diana can't wait to see beau after Miss Universe |url=https://www.independent.ie/regionals/herald/news/diana-cant-wait-to-see-beau-after-miss-universe-27919778.html |access-date=5 Marso 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Julia Dyment |20 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Laura Valenti<ref>{{cite web |title=Miss Universo, la finalista italiana |trans-title=Miss Universe, the Italian finalist |url=http://www.corriere.it/gallery/Spettacoli/vuoto.shtml?2009/05_Maggio/miss_universo_italia/1&1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603203318/https://www.corriere.it/gallery/Spettacoli/vuoto.shtml?2009/05_Maggio/miss_universo_italia/1&1 |archive-date=3 Hunyo 2021 |access-date=5 Marso 2024 |website=Corriere della Sera |language=it}}</ref> |25 |[[Arezzo]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Mariana Valente<ref>{{Cite web |date=25 Mayo 2009 |title=Brasileira de 23 anos vence Miss Canadá |trans-title=23-year-old Brazilian wins Miss Canada |url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/ilustrada/ult90u571188.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126115050/https://www1.folha.uol.com.br/folha/ilustrada/ult90u571188.shtml |archive-date=26 Enero 2021 |access-date=5 Marso 2024 |website=Folha de S.Paulo |language=pt}}</ref> |23 |[[Richmond Hill, Ontario|Richmond Hill]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Nicosia Lawson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 September 2008 |title=Controversial pageant winner makes it official |url=http://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525111946/https://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |archive-date=25 May 2022 |access-date=27 June 2022 |website=[[List of newspapers in the Cayman Islands|Cayman News Service]] |language=en-GB}}</ref> |26 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Michelle Rouillard<ref>{{Cite web |date=18 Nobyembre 2008 |title=Elige Colombia nueva Reina Nacional de Belleza 2008-2009 |trans-title=Colombia chooses new beauty Reina Nacional de Belleza 2008-2009 |url=https://www.informador.mx/Entretenimiento/Elige-Colombia-nueva-Reina-Nacional-de-Belleza-2008-2009-20081118-0189.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030544/https://www.informador.mx/Entretenimiento/Elige-Colombia-nueva-Reina-Nacional-de-Belleza-2008-2009-20081118-0189.html |archive-date=27 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=El Informador |language=es-MX}}</ref> |22 |[[Popayán]] |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Marigona Dragusha<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2020 |title=Ish-'Miss Universe Kosova', Marigona Dragusha bëhet nënë për herë të dytë |trans-title=The former 'Miss Universe Kosovo', Marigona Dragusha, becomes a mother for the second time |url=https://telegrafi.com/ish-miss-universe-kosova-marigona-dragusha-behet-nene-per-te-dyte/ |access-date=6 Marso 2024 |website=Telegrafi |language=sq}}</ref> |18 |Pristina |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Jessica Umaña<ref>{{cite web |last=González |first=Melissa |date=28 Marso 2009 |title=Miss Costa Rica tiene representante |trans-title=Miss Costa Rica has a representative |url=https://www.larepublica.net/noticia/miss-costa-rica-tiene-representante |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514163506/https://www.larepublica.net/noticia/miss-costa-rica-tiene-representante |archive-date=14 May 2021 |access-date=6 Marso 2024 |website=La República |language=es}}</ref> |21 |Moravia |- |{{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Sarah Ćosić<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2009 |title=Splićanka Sarah Ćosić nova je Miss Universe |trans-title=Sarah Ćosić from Split is the new Miss Universe |url=https://www.jutarnji.hr/naslovnica/splicanka-sarah-cosic-nova-je-miss-universe-3798657 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110161827/https://www.jutarnji.hr/naslovnica/splicanka-sarah-cosic-nova-je-miss-universe-3798657 |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=6 Marso 2024 |website=Jutarnji list |language=hr}}</ref> |20 |Split |- |{{Flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |Martine Andraos<ref>{{Cite web |last=Henoud |first=Carla |date=14 Setyembre 2009 |title=Martine Andraos, une Miss Liban 2009 à contre-courant |trans-title=Martine Andraos, a Miss Lebanon 2009 going against the grain |url=https://www.lorientlejour.com/article/631205/Martine_Andraos%252C_une_Miss_Liban_2009_a_contre-courant.html |access-date=6 Marso 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> |19 |[[Byblos]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Ingibjörg Egilsdóttir<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2009 |title=Verður Ingibjörg Ragnheiður Ungfrú alheimur? |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/08/22/verdur_ingibjorg_ragnheidur_ungfru_alheimur/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628033451/https://www.mbl.is/folk/frettir/2009/08/22/verdur_ingibjorg_ragnheidur_ungfru_alheimur/ |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> |24 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Joannabelle Ng<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2009 |title=Newly-crowned Miss Malaysia Universe 2009 Joanna ... |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/173_45954.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160325/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/173_45954.html |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=6 Marso 2024 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |21 |[[Kota Kinabalu]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Anaïs Veerapatren<ref>{{Cite web |last=Olla |first=Valérie |date=22 Setyembre 2008 |title=Anaïs Veerapatren a été couronnée Miss Mauritius 2008 |trans-title=Anaïs Veerapatren was crowned Miss Mauritius 2008 |url=https://fr.allafrica.com/stories/200809221368.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216010542/http://fr.allafrica.com/stories/200809221368.html |archive-date=16 Pebrero 2012 |access-date=6 Marso 2024 |website=AllAfrica |language=fr}}</ref> |23 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Karla Carrillo<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2008 |title=Karla Carrillo es la nueva miss méxico |trans-title=Karla Carrillo is the new Miss Mexico |url=https://www.quien.com/espectaculos/2008/09/21/karla-carrillo-es-la-nueva-miss-mexico/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629020504/https://www.quien.com/espectaculos/2008/09/21/karla-carrillo-es-la-nueva-miss-mexico/ |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Quién |language=es}}</ref> |21 |[[Guadalajara, Jalisco|Guadalajara]] |- |{{Flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Anja Jovanović<ref>{{Cite web |last=Strugar |first=Stefan |date=4 Hunyo 2014 |title=Montenegrin beauties: "There are more important qualities than a fat wallet" |url=https://en.vijesti.me/fun/interesting/231591/Montenegrin-beauties-have-more-important-qualities-than-a-fat-wallet |access-date=5 Marso 2024 |website=Vijesti |language=en}}</ref> |20 |[[Podgorica]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Happie Ntelamo<ref>{{Cite web |last=Uys |first=Natasha |date=8 Hunyo 2009 |title=Happie wins the crown! |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&id=54171 |access-date=6 Marso 2024 |website=The Namibian |language=en}}</ref> |20 |Katima Mulilo |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Sandra Otohwo<ref>{{Cite web |last= |date=2 Abril 2012 |title=MBGN Universe 2009 (& BN Bride) Fovwe Sandra Ekewenu is Now a Mum! Ex-Beauty Queen Gives Birth to a Baby Boy |url=https://www.bellanaija.com/2012/04/mbgn-universe-2009-bn-bride-fovwe-sandra-ekewenu-is-now-a-mum-ex-beauty-queens-gives-birth-to-a-baby-boy/ |access-date=6 Marso 2024 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |20 |Asaba |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Indiana Sánchez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Marso 2009 |title=Indiana Sánchez: Miss Nicaragua 2009 |url=http://www.elnuevodiario.com.ni/nacionales/42123-indiana-sanchez-miss-nicaragua-2009/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008142953/https://www.elnuevodiario.com.ni/nacionales/42123-indiana-sanchez-miss-nicaragua-2009/ |archive-date=8 Oktubre 2019 |access-date=6 Marso 2024 |website=El Nuevo Diario |language=es}}</ref> |22 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Eli Landa<ref>{{cite web |author=Hindhamar |first=Sølve |date=28 Marso 2009 |title=Frøken Norge 2009 |trans-title=Miss Norway 2009 |url=http://www.seher.no/809183/17-aaring-vant-froken-norge |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314132657/http://www.seher.no/809183/17-aaring-vant-froken-norge |archive-date=14 Marso 2012 |access-date=6 Marso 2024 |website=Se og Hør |language=nb}}</ref> |25 |Stavanger |- |{{flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Avalon-Chanel Weyzig<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2009 |title=Avalon-Chanel Miss Universe Nederland |trans-title=Avalon-Chanel Miss Universe Netherlands |url=https://www.parool.nl/parool/nl/984/SHOWNIEUWS/article/detail/250733/2009/06/27/Avalon-Chanel-Miss-Universe-Nederland.dhtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160423133137/https://www.parool.nl/parool/nl/984/SHOWNIEUWS/article/detail/250733/2009/06/27/Avalon-Chanel-Miss-Universe-Nederland.dhtml |archive-date=23 Abril 2016 |access-date=6 Marso 2024 |website=Het Parool |language=nl}}</ref> |19 |Zwolle |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Diana Broce<ref>{{Cite web |last=Josez |first=Félix Gabriel |date=17 Mayo 2009 |title=Sólo hubo sorprendidos |trans-title=There were only surprised |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/solo-hubo-sorprendidos-366115 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160323/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/solo-hubo-sorprendidos-366115 |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=6 Marso 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |23 |Las Tablas |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |Mareike Baumgarten<ref>{{Cite web |date=11 Hulyo 2009 |title=Paraguay con tres nuevas reinas |trans-title=Paraguay with three new queens |url=https://www.ultimahora.com/paraguay-tres-nuevas-reinas-n236983.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120183941/https://www.ultimahora.com/paraguay-tres-nuevas-reinas-n236983.html |archive-date=20 Enero 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Última Hora |language=es-ES}}</ref> |19 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Karen Schwarz<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Abril 2009 |title=Miss Amazonas Karen Schwarz fue elegida Miss Perú Universo 2009 |trans-title=Miss Amazonas Karen Schwarz was elected Miss Perú Universe 2009 |url=https://andina.pe/agencia/noticia-miss-amazonas-karen-schwarz-fue-elegida-miss-peru-universo-2009-226513.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629020627/https://andina.pe/agencia/noticia-miss-amazonas-karen-schwarz-fue-elegida-miss-peru-universo-2009-226513.aspx |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Andina |language=es}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Bianca Manalo<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2009 |title=Showbiz industry bets fail to claim crowns at the Binibining Pilipinas 2009 pageant |url=https://www.pep.ph/lifestyle/18446/showbiz-industry-bets-fail-to-claim-crowns-at-the-binibining-pilipinas-2009-pageant |access-date=3 Mayo 2023 |website=PEP.ph |language=en |archive-date=29 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629020503/https://www.pep.ph/lifestyle/18446/showbiz-industry-bets-fail-to-claim-crowns-at-the-binibining-pilipinas-2009-pageant |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Essi Pöysti<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2009 |title=Essi Pöysti on Miss Suomi 2009! |trans-title=Essi Pöysti is Miss Finland 2009! |url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/essi-poysti-on-miss-suomi-2009/2828106#gs.4sj7da |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628015808/https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/essi-poysti-on-miss-suomi-2009/2828106#gs.4sj7da |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=MTV3 |language=fi}}</ref> |22 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Angelika Jakubowska<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2008 |title=Angelika Jakubowska najpiękniejszą Polką |trans-title=Angelika Jakubowska is the most beautiful Polish woman |url=http://www.plejada.pl/5%2C10082%2Cnews%2C1%2C1%2Cangelika_jakubowska_najpiekniejsza_polka%2Cartykul.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914043922/http://www.plejada.pl/5%2C10082%2Cnews%2C1%2C1%2Cangelika_jakubowska_najpiekniejsza_polka%2Cartykul.html |archive-date=14 Setyembre 2008 |access-date=6 Marso 2024 |website=Onet.pl |language=pl}}</ref> |20 |Lubań |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Mayra Matos<ref>{{cite web |date=22 Oktubre 2008 |title=Miss Universe Puerto Rico 2009 |url=http://www.wapa.tv/noticias.php?nid=20081022224249 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212181704/https://www.wapa.tv/noticias.php?nid=20081022224249 |archive-date=12 Pebrero 2009 |access-date=6 Marso 2024 |website=WAPA-TV |language=es}}</ref> |20 |Cabo Rojo |- |{{flagicon|France|1974}} [[Pransiya]] |Chloé Mortaud<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2008 |title=Chloé Mortaud élue Miss France 2009 |trans-title=Chloé Mortaud elected Miss France 2009 |url=https://www.france24.com/fr/20081207-chloe-mortaud-elue-miss-france-2009- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628015653/https://www.france24.com/fr/20081207-chloe-mortaud-elue-miss-france-2009- |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=France 24 |language=fr}}</ref> |19 |Bénac |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Ada Aimée de la Cruz<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2009 |title=Eligen a Ada Aimeé de la Cruz Miss RD Universo 2009 |trans-title=Ada Aimeé de la Cruz is elected Miss RD Universo 2009 |url=https://hoy.com.do/eligen-a-ada-aimee-de-la-cruz-miss-rd-universo-2009/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628015654/https://hoy.com.do/eligen-a-ada-aimee-de-la-cruz-miss-rd-universo-2009/ |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |23 |Villa Mella |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Iveta Lutovská<ref>{{Cite news |date=28 Pebrero 2009 |title=Českou Miss 2009 se stala Iveta Lutovská z Třeboně |language=cs |trans-title=Iveta Lutovská from Třeboně became Českou Miss 2009 |work=Deník |url=https://www.denik.cz/umeni/ceska_miss20090228.html |url-status=live |access-date=27 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627030545/https://www.denik.cz/umeni/ceska_miss20090228.html |archive-date=27 Hunyo 2022}}</ref> |26 |Třeboň |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Elena Bianca Constantin<ref>{{Cite web |last=Navadaru |first=Cosmin |date=28 Hunyo 2009 |title=Miss Universe Romania 2009 provine din Piatra-Neamt |trans-title=Miss Universe Romania 2009 comes from Piatra-Neamt |url=https://life.hotnews.ro/stiri-showbiz-5866307-miss-universe-romania-2009-provine-din-piatra-neamt.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929134633/https://life.hotnews.ro/stiri-showbiz-5866307-miss-universe-romania-2009-provine-din-piatra-neamt.htm |archive-date=29 Setyembre 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=HotNews |language=ro}}</ref> |20 |Piatra-Neamt |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Sofia Rudieva<ref>{{cite web |author=Lyshchitskaya |first=Irina |date=7 Hulyo 2009 |title=София Рудьева едет на "Мисс Вселенная" |trans-title=Sofia Rudeva goes to Miss Universe |url=http://mk.ru/highlife/315217.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090711130101/http://mk.ru/highlife/315217.html |archive-date=11 Hulyo 2009 |access-date=6 Marso 2024 |website=Moskovskij Komsomolets |language=ru}}</ref> |18 |[[San Petersburgo]] |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Andella Chileshe Matthews |21 |[[Ndola]] |- |{{Flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Dragana Atlija<ref>{{Cite web |last= |date=31 Hulyo 2009 |title=Dragana na Bahamima |trans-title=Dragana in the Bahamas |url=https://www.blic.rs/zabava/vesti/dragana-na-bahamima/r523l3g |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160322/https://www.blic.rs/zabava/vesti/dragana-na-bahamima/r523l3g |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=6 Marso 2024 |website=Blic |language=sr}}</ref> |22 |[[Belgrado]] |- |{{Flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Rachel Kum<ref>{{Cite web |last=Khor |first=Jolene |date=30 Setyembre 2015 |title=I am the brand - Rachel Kum |url=https://www.tatlerasia.com/style/fashion/i-am-the-brand-rachel-kum |access-date=6 Marso 2024 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> |24 |Singapore |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Renate Cerljen<ref>{{Cite web |date=8 Hunyo 2009 |title=Alla pratar skånska! |trans-title=Everyone speaks Scanian |url=https://www.expressen.se/kvallsposten/alla-pratar-skanska/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626115156/https://www.expressen.se/kvallsposten/alla-pratar-skanska/ |archive-date=26 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |21 |Staffanstorp |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Whitney Toyloy<ref>{{Cite news |date=28 Setyembre 2008 |title=Whitney Toyloy ist Miss Schweiz 2008 |language=de |trans-title=Whitney Toyloy is Miss Switzerland 2008 |work=Tages-Anzeiger |url=https://www.tagesanzeiger.ch/panorama/leute/whitney-toyloy-ist-miss-schweiz-2008/story/24256222 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629032305/https://www.tagesanzeiger.ch/panorama/leute/whitney-toyloy-ist-miss-schweiz-2008/story/24256222 |archive-date=6 Marso 2024 |issn=1422-9994}}</ref> |19 |Yverdon |- |{{flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Illuminata James<ref>{{Cite web |date=1 June 2009 |title=Illuminata amrithi Odemba |url=https://bongo5.com/illuminata-amrithi-odemba-06-2009/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160332/https://bongo5.com/illuminata-amrithi-odemba-06-2009/ |archive-date=10 November 2023 |access-date=29 June 2022 |website=Bongo5.com |language=sw}}</ref> |24 |Mwanza |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chutima Durongdej<ref>{{Cite web |title=Chutima"Kaimook" Durongdej |url=https://www.prestigeonline.com/th/300-high-flyer/chutima-kaimook-durongdej-3/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815093136/https://www.prestigeonline.com/th/300-high-flyer/chutima-kaimook-durongdej-3/ |archive-date=15 Agosto 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Prestige Online |language=en-US}}</ref> |23 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Tatum Keshwar<ref>{{Cite web |last= |date=27 Hulyo 2009 |title=Miss SA takes on the universe |url=https://www.news24.com/w24/Archive/Miss-SA-takes-on-the-universe-20090727 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629032306/https://www.news24.com/w24/Archive/Miss-SA-takes-on-the-universe-20090727 |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |25 |Durban |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Na Ry<ref>{{Cite web |last=Han |first=Sang-hee |date=6 Agosto 2008 |title=Miss Korea 2008 Is Born |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/113_28927.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629032306/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/06/113_28927.html |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |23 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Wang Jingyao |18 |[[Qingdao]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Kielia Giasemidou |20 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Senem Kuyucuoğlu<ref>{{Cite web |date=30 Abril 2009 |title=Türkiye'nin en güzel kızı Ebru Şam |trans-title=Turkey's most beautiful girl Ebru Şam |url=https://www.ntv.com.tr/yasam/turkiyenin-en-guzel-kizi-ebru-sam,Jt11joisSk2syiTiKFY_5w |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628031217/https://www.ntv.com.tr/yasam/turkiyenin-en-guzel-kizi-ebru-sam,Jt11joisSk2syiTiKFY_5w |archive-date=28 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=NTV |language=tr}}</ref> |18 |[[İzmir]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Khrystyna Kots-Hotlib<ref>{{Cite web |last=Gazeta.ua |date=23 Pebrero 2009 |title="Міс Україна-Всесвіт -2009" стала Христина Коц-Готліб |trans-title=Khrystyna Kots-Hotlib became Miss Ukraine-Universe 2009 |url=https://gazeta.ua/articles/people-newspaper/_mis-ukrayinavsesvit-2009-stala-hristina-kocgotlib/283453 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629032305/https://gazeta.ua/articles/people-newspaper/_mis-ukrayinavsesvit-2009-stala-hristina-kocgotlib/283453 |archive-date=29 Hunyo 2022 |access-date=6 Marso 2024 |website=Gazeta.ua |language=uk}}</ref> |26 |Donetsk |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Suzann Budai |21 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |Cintia D'ottone<ref>{{Cite web |date=27 Hulyo 2009 |title=Miss Uruguay, vestida por sincelejanas |trans-title=Miss Uruguay, dressed by sincelejanas |url=https://www.eluniversal.com.co/sociales/miss-uruguay-vestida-por-sincelejanas-BPEU8407 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110160323/https://www.eluniversal.com.co/sociales/miss-uruguay-vestida-por-sincelejanas-BPEU8407 |archive-date=10 Nobyembre 2023 |access-date=6 Marso 2024 |website=El Universal |language=ES-es}}</ref> |21 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:Bahamas]] [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:2009]] cigrsdyrwojgzszdqr9pdgymsqszmdk 0 326014 2236255 2232838 2026-10-22T15:30:38Z Coronadapont 156841 Added Nuestra Señora de los Desamparados de Bacacay and a new section featuring deferred episcopal coronations. 2236255 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Caridad de Agoo.jpg|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 1997 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng deketro na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 24 Pebrero 2026.}} |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Maria, Luklukan ng Karunungan |9 Pebrero 1999 |Kapilya ni Maria, Luklukan ng Karunungan, Naval Education & Training Command, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] |Obispo Deogracias Soriano Iñiguez Jr. | | |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title=The Shrine}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Reina de la Paz |8 Setyembre 2003{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 2003 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng dekreto na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 20 Mayo 2026.}} |Parokya ng Mahal na Birhen, Reyna ng Kapayapaan, Salinas, [[Bacoor, Cavite|Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 38.jpg|200px]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 03.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[Talaksan:Nuestra Señora de la Immaculada Concepción de Salambáo 24.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|200x200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Lumen<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[Talaksan:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[Talaksan:Immaculate Conception Church, Mataasnakahoy, Batangas, Jun 2026.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo de Caranan |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] |Obispo Elias Ayuban, Jr. |[[File:Our Lady of the Sacred Heart of Quezon City.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Inmaculada Concepción y del Triunfo de la Cruz de Migpangi |8 Hulyo 2026 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Ozamiz]], [[Misamis Occidental]] |Arsobispo Martin Jumoad |[[File:Birhen sa Cotta of Ozamiz.jpg|200px]] | |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis C. Villarojo |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Mater Dolorosa de Bacarra |15 Setyembre 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Mater Dolorosa de Bacarra, at Parokya ni San Andres Apostol, [[Bacarra]], [[Ilocos Norte]] |Obispo Renato P. Mayugba | |[[Talaksan:Saint Andrew the Apostle Parish Bacarra (Rizal Boulevard, Bacarra, Ilocos Norte; 11-17-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |4 Oktubre 2026 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kasantusantuhang Rosaryo ng Unibersidad ng Santo Tomas, [[Maynila]] |Cardinal Jose Advincula |[[Talaksan:USTCentralSeminaryBuildingjf0456 08.JPG|200px]] |[[Talaksan:Santísimo Rosario Parish Church, UST Manila, Apr 2024 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |28 Oktubre 2026 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Antipolo, [[Minalabac, Camarines Sur]] | | | |- |Nuestra Señora de la Asuncion |31 Oktubre 2026 |Basilika at Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Asuncion, [[Santa Maria, Ilocos Sur]] |Arsobispo David William V. Antonio |[[Talaksan:The Altar of Nuestra Senora Dela Asuncion , Sta. Maria Church - Sta. Maria Ilocos Sur.JPG|200px]] |[[Talaksan:THE HILLTOP CHURCH OF STA. MARIA.jpg|200px]] |} ==== Mga Imahen na ipinagutos na gawaran ng Koronasyong Episkopal ngunit hindi pa natutuloy ang rito ng koronasyon ==== {| class="wikitable sortable" width="100%" !Opisyal na Titulo ng Imahen !Petsa ng Paglalabas ng Dikreto ng Kronasyon !Lugar ng Pamimintuho !Nag-utos ng Paggagawad ng Koronasyon !Imahen ng Birheng Maria !Dambana |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Ipinag-utos sa pamamagitan ng dekreto ng koronasyon noong 15 Mayo 2025''{{efn|Wala pang tiyak na petsa o pahayag na inilalabas ang parokya ukol sa koronasyong ito ng La Purisima Concepcion de Tanay.}} |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web |last=Diocese of Legazpi |date=2025-08-22 |title=AVE MARIA! |url=https://www.facebook.com/DioceseofLegazpi/posts/pfbid02FE4mFECJ5nLQpvebnigYBwr8h5EqbmLBKUcUFuh65zgS2HskRc9rDumQTuGcU5oal |access-date=2026-10-22 |website=Facebook}}</ref> |''Ipinag-utos sa pamamagitan ng isang Diocesan Circular noong 22 Agosto 2025''{{Efn|Sa itinakdang araw ng koronasyon, 31 Enero 2026, ay hindi isinagawa ang rito ng koronasyon at sa halip ay mayroon nang korona ang imahen nang idambana ito sa bago nitong altar nitong araw na ito. Hindi malinaw kung magkakaroon pa ng rito ng koronasyon ang imahen.}} |Parokya ni Santa Rosa de Lima, [[Bacacay]], [[Albay]] |Obispo Joel Z. Baylon | | |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] o182tb38qqmxbnktlr5782xm2reh0dy 0 327951 2236281 2172249 2026-10-22T22:25:08Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2236281 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }}{{Ibang gamit}} {{Infobox ancient site |name = Chersonesus |native_name = Χερσόνησος<br>Херсонес |alternate_name = Chersonese, Chersonesos, Cherson |image = Chersonesos ruins.jpg |alt = |caption = [[The Vladimir Cathedral in Chersonese|St. Vladimir's Cathedral]] overlooks the extensive excavations of Chersonesus. |map_type = Sevastopol#Ukraine#Russia |map_alt = |map_size = 270 |relief=yes |coordinates = {{coord|44|36|42|N|33|29|36|E|display=inline,title}} |location = [[Gagarin Raion]], [[Sevastopol]] |region = [[Taurica]] |type = Settlement |part_of = National Preserve "Khersones Tavriysky" |length = |width = |area = {{convert|30|ha|abbr=on}} |height = |builder = Settlers from [[Heraclea Pontica]] |material = |built = 6th century BC |abandoned = Around 1400&nbsp;AD |epochs = [[Classical Greece]] to [[Late Middle Ages]] |cultures = [[Greeks|Greek]], [[Ancient Rome|Roman]], [[Huns|Hunnic]], [[Byzantine Empire|Byzantine]] |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = 1827 |archaeologists = |condition = |ownership = |management = The National Preserve of Tauric Chersonesos |public_access = |website = {{URL|http://www.chersonesos.org/}} |notes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = Ancient city of Tauric Chersonese | part_of = Ancient City of Tauric Chersonese and its Chora | criteria = {{UNESCO WHS type|(ii), (v)}}(ii), (v) | ID = 1411 | year = 2013 | area = {{convert|42.8|ha|sqmi|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|207.2|ha|sqmi|abbr=on}} | website = {{url|chersonesos-sev.ru}} }}}} Ang '''Chersonesus''' (Sinaunang Griyego: Χερσόνησος, Romanisado: Khersónēsos; Latin: Chersonesus; Modernong Ruso at Ukranyano: Херсоне́с, Khersones; Slavic: Корсунь, Korsun) ay isang sinaunang kolonya ng Griyego sa timog-kanlurang bahagi ng [[Peninsula ng Crimea]] 5000 taon na ang nakalipas. Itinatag ng mga settler mula sa [[Heraclea Pontica]] sa [[Bithynia]] ang kolonya noong ika-6 na siglo BC. Sa karamihan ng klasikal na panahon, ang Chersonesus ay pinamamahalaan bilang isang demokrasya na pinamumunuan ng isang grupo ng mga nahalal na archon at isang konseho na tinatawag na Demiurgoi. Sa paglipas ng panahon, ang pamahalaan ay naging mas oligarkiya, na ang kapangyarihan ay nakatutok sa mga kamay ng mga archon.[1] Isang anyo ng panunumpa na isinumpa ng lahat ng mga mamamayan mula noong ika-3 siglo BC pataas ay nananatili hanggang sa kasalukuyan.[2][3] Noong 2013, inilista ng [[UNESCO]] ang Chersonesus bilang isang [[World Heritage Site]]. Ang sinaunang lungsod ay matatagpuan sa baybayin ng [[Dagat Itim]] sa labas ng kasalukuyang [[Sevastopol]] sa Crimean Peninsula, kung saan ito ay tinutukoy bilang Khersones. Ang site ay bahagi ng [[National Preserve ng Tauric Chersonesos]]. Ang pangalang Chersonesos sa Greek ay nangangahulugang "peninsula" at angkop na inilalarawan ang lugar kung saan itinatag ang kolonya. Hindi ito dapat malito sa Tauric Chersonese, isang pangalan na madalas na inilalapat sa buong katimugang Crimea. Sa karamihan ng klasikal na panahon, ang Chersonesus ay pinamamahalaan bilang isang demokrasya na pinamumunuan ng isang grupo ng mga nahalal na archon at isang konseho na tinatawag na Demiurgoi. Sa paglipas ng panahon, ang gobyerno ay naging mas oligarkiya, na ang kapangyarihan ay puro sa mga kamay ng mga archon. Ang isang anyo ng panunumpa na isinumpa ng lahat ng mga mamamayan mula noong ika-3 siglo BC pataas ay nananatili hanggang sa kasalukuyan. Noong 2013, inilista ng UNESCO ang Chersonesus bilang isang World Heritage Site. == Kasaysayan == === kolonya ng Greece === [[Talaksan:Odessa_museum_expo_12.jpg|thumb| Greek Coin mula sa Chersonesos sa Crimea na naglalarawan kay Diotimus na nakasuot ng royal diadem r., in exergue, ΧΕΡ ΔΙΟΤΙΜΟΥ Chersonesus sa Crimea. ika-2 siglo BCE.]] [[Talaksan:Vasnetsov_Bapt_Vladimir.jpg|right|thumb| Viktor Vasnetsov : ''Pagbibinyag ni Saint Prince Vladimir sa Korsun'' .]] Ang sinaunang lungsod ay matatagpuan sa baybayin ng Black Sea sa labas ng kasalukuyang Sevastopol sa Crimean Peninsula, kung saan ito ay tinutukoy bilang Khersones. Ang site ay bahagi ng National Preserve ng Tauric Chersonesos. Ang pangalang Chersonesos sa Greek ay nangangahulugang "peninsula" at angkop na inilalarawan ang lugar kung saan itinatag ang kolonya. Hindi ito dapat malito sa Tauric Chersonese, isang pangalan na madalas na inilalapat sa buong katimugang Crimea. Noong ika-5 siglo BC, itinatag ng mga Dorians mula sa Heraclea Pontica sa baybayin ng Black Sea ng Asia Minor ang daungan ng dagat ng Chersonesos sa timog-kanlurang Crimea (sa labas ng modernong Sevastopol). Ito ay isang site na may magandang deep-water harbors na matatagpuan sa gilid ng teritoryo ng mga katutubong Taurian. Sa karamihan ng Panahon ng Klasiko, ang Chersonesus ay isang demokrasya na pinamumunuan ng isang grupo ng mga nahalal na archon at isang konseho na tinatawag na Demiurgi. Sa paglipas ng panahon, ang gobyerno ay naging mas oligarkiya, na ang kapangyarihan ay puro sa mga kamay ng mga archon. Hanggang sa kalagitnaan ng ika-4 na siglo BC, ang Chersonesos ay nanatiling isang maliit na lungsod. Pagkatapos ay lumawak ito sa mga lupain sa hilagang-kanluran ng Crimea, na isinama ang kolonya ng Kerkinitida at nagtayo ng maraming kuta. Matapos ipagtanggol ang sarili laban sa Kaharian ng Bosporan, at ang mga katutubong Scythian at Tauri, at maging ang pagpapalawak ng kapangyarihan nito sa kanlurang baybayin ng peninsula, napilitan itong tumawag sa tulong ni Mithradates VI at ng kanyang heneral na si Diophantus, c. 110 BC, at isinumite sa Bosporan Kingdom. Napapailalim ito sa Roma at nakatanggap ng garison mula sa kalagitnaan ng ika-1 siglo BC hanggang 370s AD, nang mahuli ito ng mga Huns. === Panahon ng Byzantine === Ito ay naging pag-aari ng Byzantine noong Maagang Middle Ages at napaglabanan ang pagkubkob ng mga Göktürk noong 581. Ang pamumuno ng Byzantine ay bahagyang: mayroong isang maliit na garrison ng imperyal na higit pa para sa proteksyon ng bayan kaysa sa kontrol nito at nagsasagawa ito ng isang sukat ng sariling pamahalaan. Ito ay kapaki-pakinabang sa Byzantium sa dalawang paraan: ito ay isang observation point upang panoorin ang mga barbarian tribes, at ang paghihiwalay nito ay ginawa itong isang tanyag na lugar ng pagpapatapon para sa mga nagalit sa Romano at kalaunan sa mga pamahalaang Byzantine. Kabilang sa mas tanyag na "mga bilanggo" nito ay sina Pope Clement I at Pope Martin I, at ang pinatalsik na Byzantine Emperor [[Justinian II]]. Ayon kay Theophanes the Confessor at iba pa, ang Chersonesus ay ang tirahan ng isang Khazar governor (tudun) noong huling bahagi ng ika-7 siglo. Sa pagitan ng humigit-kumulang 705 at 840, ang mga gawain ng lungsod ay pinamahalaan ng mga inihalal na opisyal na tinatawag na babaghuq, ibig sabihin ay "ama ng lungsod". Noong 833, ipinadala ni Emperor Theophilus ang maharlikang si Petronas Kamateros, na kamakailan lamang ay namamahala sa pagtatayo ng kuta ng Khazar ng Sarkel, upang direktang kontrolin ang lungsod at ang mga paligid nito, na itinatag ang tema ng Klimata/Cherson. Nanatili ito sa mga kamay ng Byzantine hanggang 980s, nang ito ay naiulat na nahulog kay [[Vladimir ang Dakila]] ng [[Kievan Rus']]. Sumang-ayon si Vladimir na lumikas lamang sa kuta kung ang kapatid ni [[Basil II]] na si Anna Porphyrogeneta ay bibigyan siya ng kasal. Ang pangangailangan ay nagdulot ng isang iskandalo sa Constantinople. Bilang isang paunang kondisyon para sa pag-areglo ng kasal, si Vladimir ay nabautismuhan dito noong 988, sa gayon ay naghanda ng daan patungo sa Bautismo ni Kievan Rus'. Pagkatapos noon ay inilikas si Korsun'. Dahil ang kampanyang ito ay hindi naitala sa mga mapagkukunang Griyego, iminungkahi ng mga istoryador na ang ulat ay aktwal na tumutukoy sa mga kaganapan ng Rus'–Byzantine War (1043) at sa ibang Vladimir. Sa katunayan, ang karamihan sa mga mahahalagang bagay na ninakawan ng mga Slav sa Korsun ay pumunta sa Novgorod (marahil sa pamamagitan ng Joachim na Korsunian, ang unang obispo ng Novgorodian, dahil ang kanyang apelyido ay nagpapahiwatig ng mga relasyon sa Korsun), kung saan sila ay napanatili sa Cathedral of Holy Wisdom hanggang sa ika-20 siglo. Isa sa mga pinaka-kagiliw-giliw na bagay mula sa "Korsun Treasure" na ito ay ang tansong Korsun Gate, na diumano'y nakuha ng mga Novgorodian sa Korsun' at ngayon ay bahagi ng St. Sophia Cathedral. Pagkatapos ng [[Ikaapat na Krusada]] (1202–04), naging dependent si Chersonesus sa Byzantine Empire ng Trebizond bilang Principality of Theodoro. Pagkatapos ng Pagkubkob sa Trebizond (1461) naging malaya ang Prinsipalidad ng Theodoro. Ang lungsod ay nahulog sa ilalim ng kontrol ng Genoese noong unang bahagi ng ika-13 siglo, na nag-uuna sa mga Griyego na makipagkalakalan doon. Noong 1299, ang bayan ay sinamsam ng mga hukbong Mongol ng Golden Horde ni Nogai Khan. Huling binanggit ng mga pinagmumulan ng Byzantine ang Chersonesus noong 1396, at batay sa ebidensyang arkeolohiko ang site ay ipinapalagay na inabandona sa mga sumunod na dekada. == Kasaysayan ng simbahan == Si Chersonesus ay isang Romano bago ang Great Schism, kalaunan ay Greek/Orthodox, episcopal see sa loob ng maraming siglo, maagang itinaas sa ranggo ng arsobispo, dahil binanggit ito sa Notitiae Episcopatuum; nawala ito pagkatapos ng pananakop ng mga Turko noong 1475 at ang pagkawasak ng lungsod. [[Talaksan:Храм_святого_Владимира_5.jpg|thumb| Ang Saint Vladimir Cathedral sa Chersonesus ay itinayo noong ika-19 na siglo sa istilong Byzantine Revival .]] Sa huling bahagi ng ika-19 na siglo, ang engrandeng Russian Orthodox St Vladimir's Cathedral (nakumpleto noong 1892) ay itinayo sa isang maliit na burol na tinatanaw ang site; dinisenyo sa istilong Byzantine, nilayon itong gunitain ang lugar ng binyag ni Vladimir. Noong 1333, itinatag ang Roman Catholic Archdiocese of Chersonesus sa Zechia, ngunit lumilitaw na mayroon lamang itong isang obispo, isang Dominikano na tinawag na Richard the Englishman. Ito ngayon ay nakalista ng Simbahang Katoliko bilang isang titular na arsobispo, at partikular na tinatawag na Chersonesus sa Zechia upang maiwasan ang pagkalito sa iba pang mga sees na tinatawag na Chersonesus. == Mga Labi == === Archaeological site === [[Talaksan:Chersonesos_columns.jpg|thumb| Ang 1935 Basilica]] [[Talaksan:Chersonesos_Bell.jpg|thumb| Ang kampana ng Chersonesos]] [[Talaksan:Базилика_1935_года_4.jpg|thumb| Ang 1935 Basilica]] Ang mga sinaunang guho ng Chersonesus ay kasalukuyang matatagpuan sa isa sa mga suburb ng Sevastopol. Ang mga ito ay hinukay ng gobyerno ng Russia, simula noong 1827. Sila ngayon ay isang tanyag na atraksyon ng turista, na protektado bilang isang archaeological park. Ang mga gusali ay naghahalo ng mga impluwensya ng kulturang Griyego, Romano at Byzantine. Ang defensive wall ay humigit-kumulang 3.5 kilometro (2.2 mi) ang haba, 3.5 hanggang 4 metro ang lapad at 8 hanggang 10 metro ang taas na may mga tore sa taas na 10 hanggang 12 metro. Ang mga pader ay nakapaloob sa isang lugar na humigit-kumulang 30 ektarya (74 ektarya). Kasama sa mga gusali ang isang Roman amphitheater at isang Greek temple. Ang katotohanan na ang site ay hindi naninirahan mula noong ika-14 na siglo ay ginagawa itong isang mahalagang representasyon ng buhay ng Byzantine. Ang nakapalibot na lupain sa ilalim ng kontrol ng lungsod, ang chora, ay binubuo ng ilang kilometro kuwadrado ng sinaunang ngunit ngayon ay tigang na bukirin, na may mga labi ng mga wine press at nagtatanggol na mga tore. Ayon sa mga arkeologo, ang ebidensya ay nagpapahiwatig na ang mga lokal ay binayaran upang gawin ang gawaing bukid sa halip na maging alipin. Ang mga nahukay na lapida ay nagpapahiwatig ng mga kasanayan sa paglilibing na iba sa mga Griyego. Ang bawat bato ay nagmamarka ng puntod ng isang indibidwal, sa halip na ang buong pamilya at ang mga dekorasyon ay kinabibilangan lamang ng mga bagay tulad ng mga sintas at armas, sa halip na mga estatwa ng libing. Mahigit sa kalahati ng mga libingan na natuklasan ng mga arkeologo ay may mga buto ng mga bata. Iminumungkahi ng mga nasunog na labi na ang lungsod ay dinambong at nawasak. Noong 2007, tumabla si Chersonesus sa ikalima sa poll ng Seven Wonders of [[Ukranya|Ukraine]] . Noong Pebrero 13, 2009, nanawagan si Ukrainian Defense Minister Yuriy Yekhanurov sa Black Sea naval fleet ng Russia na ilipat ang depot ng sasakyan nito mula sa site patungo sa ibang lugar. Ang lokasyon ng depot ng sasakyan ng Russian Black Sea naval fleet ay isa sa mga hadlang sa pagsasama ng reserba sa listahan ng UNESCO's world heritage sites. Noong 2017, natuklasan ng mga arkeologo sa labas ng Sevastopol, ang mga fragment ng isang sinaunang Greek altar na may mga pigura ng mga diyos. <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WBjZC5X9m6g Ancient Greek Altar Discovered In Crimea]</ref> <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1xvChV6OzgA Russia: Ancient altar with figures of Greek gods found in Sevastopol]</ref> Noong 2022, sinuri ng mga mananaliksik ang mga labi ng kalansay ng tao mula sa isang nekropolis sa hilagang bahagi ng Chersonesus, mula sa pinakamaagang panahon ng kolonya (sa pagitan ng ika-5 at ika-4 na siglo BC). Karamihan sa mga namatay na indibidwal ay nakaposisyon sa isang nakabaluktot na posisyon sa paglilibing na ang kanilang mga binti ay nakayuko at nakatiklop hanggang sa dibdib, habang ang isang mas maliit na bilang ay inilibing sa isang pinahabang posisyon sa kanilang likod na ang mga braso at binti ay tuwid. Natuklasan ng mga mananaliksik na ang karamihan sa mga indibidwal ay genetically katulad sa bawat isa, anuman ang posisyon ng libing. Hinahamon ng resultang ito ang malawakang pinanghahawakang opinyon na ang posisyon ng libing sa hilagang rehiyon ng Black Sea ay tinutukoy ng mga ninuno ng namatay, na may mga nakabaluktot na libing na kabilang sa mga lokal na Taurian, at pinalawig na mga libing na pagmamay-ari ng mga kolonistang Greek. <ref>{{Cite journal |last=Rathmann |first=Hannes |last2=Stoyanov |first2=Roman |last3=Posamentir |first3=Richard |date=January 2022 |title=Comparing individuals buried in flexed and extended positions at the Greek colony of Chersonesos (Crimea) using cranial metric, dental metric, and dental nonmetric traits |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/oa.3043 |journal=International Journal of Osteoarchaeology |language=en |volume=32 |issue=1 |pages=49–63 |doi=10.1002/oa.3043 |issn=1047-482X}}</ref> === Ang 1935 basilica === Ang 1935 basilica ay ang pinakasikat na basilica na nahukay sa Chersonesus. Ang orihinal na pangalan ay hindi kilala kaya ang "1935" ay tumutukoy sa taon na ito ay natuklasan. <ref name="freewebs">{{Cite web |title=Ancient Chersoneses in Crimea: Dilettante travel |url=http://www.freewebs.com/chersoneses/rudescr2.htm |access-date=1 April 2012}}</ref> Ang basilica ay malamang na itinayo noong ika-6 na siglo sa lugar ng isang naunang templo, na ipinapalagay ng mga istoryador na isang sinagoga, na pinapalitan mismo ang isang maliit na templo mula pa noong mga unang araw ng Kristiyanismo. <ref name="1935 basilica">{{Cite web |last=Valentine Gatash |date=2 June 2007 |title=Базиліка зникне в морі? ("Will the Basilica disappear into the sea?") |url=http://dt.ua/SCIENCE/bazilika_znikne_v_mori-50239.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810012249/https://zn.ua/ukr/science/bazilika_znikne_v_mori.html |archive-date=10 August 2022 |access-date=1 April 2012 |language=uk}}</ref> Ang 1935 basilica ay kadalasang ginagamit bilang isang imahe na kumakatawan sa Chersonesos. Ang larawan nito ay makikita sa isang Ukrainian banknote. <ref name="freewebs" /> === Mga nilalaman ng museo === Pati na rin ang mga archaeological site, ang museo ay may humigit-kumulang 200,000 mas maliliit na item mula sa 5&nbsp;AD hanggang ika-15 siglo, higit sa 5,000 sa mga ito ay kasalukuyang ipinakita. Kabilang dito ang: <ref>{{Cite web |title=Chersonesus Taurica |url=http://restgeo.com/Item/1259/Sleduet-posetitj-Hersones-Tavrіjsjkij.aspx?cid=43&lang=eng |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120713210533/http://restgeo.com/Item/1259/Sleduet-posetitj-Hersones-Tavr%D1%96jsjkij.aspx?cid=43&lang=eng |archive-date=July 13, 2012 |access-date=April 1, 2012 |publisher=Restgeo.com}}</ref> * sinaunang mga teksto, kabilang ang Panunumpa ng mga mamamayang Chersonese (3rd century BC), <ref>[http://www.attalus.org/docs/sig1/s360.html Syll.]</ref> mga decrees bilang parangal kay Diophantus (2nd century BC) <ref>[http://iospe.kcl.ac.uk/3.8.html IOSPE³ 3.8] ''- Greek text and English translation''</ref> * isang koleksyon ng mga barya * isang mosaic ng itim at puting pebbles at kulay na mga bato * sinaunang [[keramika]] * mga fragment ng arkitektura, kabilang ang mga sinaunang at medieval na abacus, mga relief, ang mga labi ng mga sinaunang mural === Mga kasalukuyang pag-aaral === Ang Institute of Classical Archaeology ng [[Unibersidad ng Texas, Austin|Unibersidad ng Texas sa Austin]] at ang lokal na Archaeological Park ay nag-imbestiga sa site mula noong 1992. Ang Ukrainian government ay isinama ang site sa pansamantalang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] nito. Ang site, gayunpaman, ay nasa panganib ng higit pang urban encroachment at coastal erosion . Noong 2013, ang "The Ancient City of Tauric Chersonese and its Chora" ay nakalista bilang [[UNESCO World Heritage Site]]. Ang World Heritage Site na ito ay binubuo ng pitong lokasyon na sumasaklaw sa lungsod ng Chersonesus at anim na plot ng lupang pang-agrikultura. Ang site ay itinalaga bilang isang World Heritage site sa ilalim ng [https://whc.unesco.org/en/criteria/ UNESCO criterion (ii) at (v).] Isinasaalang-alang ng UNESCO ang mga lugar na ito upang ipakita ang mga kultural na pamumuhay at paggamit ng lupa ng mga sinaunang populasyon na naninirahan sa mga lugar na ito. <ref>{{Cite web |title=The Ancient City of Tauric Chersonese and its Chora |url=https://whc.unesco.org/en/list/1411 |access-date=3 Nov 2018 |website=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> Sa panahon ng 2014 Crimean crisis, ang Crimean peninsula ay pinagsama ng Russia, ngunit pinaninindigan ng UNESCO na patuloy nitong kikilalanin ang Crimea at ang mga heritage site nito bilang pag-aari ng Ukraine. <ref>{{Cite web |title=ЮНЕСКО и впредь будет считать Крым территорией Украины &#124; УНИАН |url=http://www.unian.net/politics/906559-yunesko-i-vpred-budet-schitat-kryim-territoriey-ukrainyi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181105062401/https://www.unian.net/politics/906559-yunesko-i-vpred-budet-schitat-kryim-territoriey-ukrainyi.html |archive-date=2018-11-05 |access-date=2014-04-10}}</ref> === Mga problema at kontrobersya === Ang pagsalakay ng modernong gusali sa loob at paligid ng sinaunang archaeological site, kasama ang kakulangan ng pondo upang maiwasan ang mga ganitong pressure sa pag-unlad, ay nag-iwan sa lugar ng Chersonesus na nasa panganib. <ref>{{Cite news |date=October 2006 |title=Managing the Archaeological Heritage at the National Preserve of Tauric Chersonesos: Problems and Perspectives |publisher=Ukrainian Museum |url=http://www.ukrainianmuseum.org/news_061001chersonesos.html |url-status=dead |access-date=2009-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012035312/http://www.ukrainianmuseum.org/news_061001chersonesos.html |archive-date=2017-10-12}}</ref> Sa isang ulat noong Oktubre 2010 na pinamagatang ''Saving Our Vanishing Heritage'', tinukoy ng Global Heritage Fund ang Chersonesus bilang isa sa 12 pandaigdigang mga site na pinaka "Nasa Verge" ng hindi na mapananauli na pagkawala at pagkasira, na binabanggit ang hindi sapat na mga panggigipit sa pamamahala at pag-unlad bilang pangunahing dahilan. <ref>{{Cite web |title=GHF |url=http://globalheritagefund.org/index.php/what_we_do/sites_on_the_verge/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820022935/http://globalheritagefund.org/index.php/what_we_do/sites_on_the_verge/ |archive-date=2012-08-20 |access-date=2012-08-31 |publisher=Global Heritage Fund}}</ref> Noong Hulyo 29, 2015, ang gobernador ng Sevastopol na si Sergey Menyaylo, ay kontrobersyal na pinaalis ang direktor ng National Preserve ng Tauric Chersonesos na si Andrey Kulagin. Pagkatapos ay hinirang niya ang punong pari ng Russian Orthodox Cathedral ng Saint Vladimir sa Chersonesus, Sergiy Khalyuta, bilang bagong direktor ng Preserve. Ang hakbang na ito ay nagdulot ng mainit na protesta mula sa mga kawani ng Preserve, at lahat ng 109 miyembro ay nagkakaisang tumanggi na magtrabaho sa ilalim ng bagong direktor. Ang salungatan ay nakakuha ng makabuluhang atensyon mula sa media, lalo na dahil sa mga kahulugan nito sa pulitika, dahil si Menyaylo ay hinirang na gobernador ng pangulo ng Russia na si [[Vladimir Putin]], ilang sandali matapos ang pagsasanib ng Russia sa Crimea noong 2014. <ref>{{Cite web |title="Указ Президента Российской Федерации от 14 апреля 2014 года № 242 «Об исполняющем обязанности Губернатора города Севастополя"" (in Russian). |url=http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?94966 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140418234315/http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?94966 |archive-date=18 April 2014 |access-date=25 August 2022}}</ref> Sinasabi ng mga manggagawa na nagsimula ang hidwaan sa pagitan ni Menyaylo at Kulagin noong Hulyo 11, nang magreklamo si Kulagin tungkol sa isang proyekto sa pagtatayo ng kalsada sa teritoryo ng Preserve na inaprubahan ng gobernador Menyaylo nang walang mga pahintulot na kinakailangan para sa mga gawaing konstruksyon sa mga protektadong lugar . Nang maglaon, sa ilalim ng panggigipit ng mga manggagawa at lokal, bumaba sa pwesto si Padre Sergiy. <ref>{{Cite web |title=""Херсонес" возвращается в лоно Минкульта" |url=http://www.kommersant.ru/doc/2783382 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161022162308/http://kommersant.ru/doc/2783382 |archive-date=2016-10-22 |access-date=2016-02-15}}</ref> == Tingnan din == * Listahan ng mga tradisyonal na pangalan ng lugar sa Griyego * Odesa Numismatics Museum na may naka-display [http://www.museum.com.ua/en/istor/tavria/hersones/herson.htm na mga barya ng Chersonesus] * Ang kampana ng Chersonesus == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Bibliograpiya at karagdagang pagbabasa == * Anokhin, Vladilen A. ''The Coinage of Chersonesus: IV century BC–XII century AD'' Oxford: British Archaeological Reports, 1980 (paperback,{{ISBN|0-86054-074-X}} ). * Carter, Joseph Coleman; Crawford, Melba ; Lehman, Paul; Nikolaenko, Galina; Trelogan, Jessica. "Ang Chora ng Chersonesos sa Crimea, Ukraine", ''American Journal of Archaeology'', Vol.&nbsp;104, Hindi.&nbsp;4. (2000), pp.&nbsp;707–741. * Carter, Joseph Coleman; Mack, Glenn Randall. ''Crimean Chersonesos: Lungsod, Chora, Museo, at Kapaligiran'' . Austin, TX: David Brown Book Company, 2003 (papel,{{ISBN|0-9708879-2-2}} ). * Kozelsky, Mara. "Ruins into Relics: The Monument to Saint Vladimir on the Excavations of Chersonesos, 1827–57", ''The Russian Review'', Vol.&nbsp;63, Hindi.&nbsp;4. (2004), pp.&nbsp;655–672. * Norwich, John Julius. ''Byzantium: Ang Maagang Mga Siglo'' . New York: Alfred A. Knopf, 1989 (hardcover,{{ISBN|0-394-53778-5}} ). * Saprykin, Sergey Yu. ''Heracleia Pontica at Tauric Chersonesus bago ang dominasyon ng Roma: (VI–I siglo BC)'' . [[Amsterdam]]: AM Hackert, 1997 ({{ISBN|9025611095}} ). * Stolba, Vladimir F.  Aarhus 2014. * Vus, Oleh. Ang Defensive Structure ng Early Byzantine Cherson: Reconstruction and Development of City Fortification from the Fourth to the Sixth Centuries. 2017. https://www.academia.edu/85590107/The_Defensive_Structures_of_Early_Byzantine_Cherson_Reconstruction_and_Development_of_City_Fortification_from_the_Fourth_to_the_Sixth_Centuries * Vus, Oleh. Ang Mobile Group ng Roman Army sa Taurica sa pagtatapos ng III—V na siglo. 2016. https://www.academia.edu/85638770/The_Mobile_Group_of_the_Roman_Army_in_Taurica_at_the_end_of_III_V_centuries * Vus, Oleh. Doktrina ng pagtatanggol ng Byzantium sa rehiyon ng Northern Black Sea: pagtatanggol sa engineering ng Taurika at Bosphorus sa huling bahagi ng ika-4 - unang bahagi ng ika-7 siglo. 2010. https://www.academia.edu/85524504/Defense_doctrine_of_Byzantium_in_the_Northern_Black_Sea_region_engineering_defense_of_Taurika_and_the_Bosphorus_in_the_late_4th_early_7th_centuries == Mga mapagkukunan at panlabas na link == {{Commons category|Chersonesos Taurica}} * [http://www.chersonesos.org/?p=index&l=eng Tungkol sa Chersonesos - website] * [https://independent.academia.edu/%D0%A5%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9/Collections-of-papers Ang Chersonese Collection.] [https://independent.academia.edu/%D0%A5%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9/Collections-of-papers Is.] [https://independent.academia.edu/%D0%A5%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9/Collections-of-papers 14-22 (2005-2021).] [https://independent.academia.edu/%D0%A5%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9/Collections-of-papers (Ang pangunahing pana-panahong siyentipikong edisyon ng Museo-Preserve "Chersonesos Taurica" sa bukas na pag-access)] * [http://www.swaen.com/antique-map-image-WP.php?id=1831 Mataas na resolution ng imahe ng antigong mapa ng rehiyong ito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716135236/http://www.swaen.com/antique-map-image-WP.php?id=1831 |date=2011-07-16 }} * [http://iospe.kcl.ac.uk/3/toc.html Greek Inscriptions of Chersonesos, na may pagsasalin sa English - IOSPE³ III] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] rzb307fri7d0d7479qg5ktaychg9udl 0 328416 2236279 2236033 2026-10-22T18:54:57Z Allyriana000 119761 2236279 wikitext text/x-wiki {{ Infobox beauty pageant | photo = Miss World 2008 (2) (close-up).jpg | caption = Ksenia Sukhinova | winner = '''[[Ksenia Sukhinova]]''' | represented = {{flagu|Rusya}} | date = 13 Disyembre 2008 | presenters = {{Hlist|Tumisho Masha|Angela Chow}} | acts = {{Hlist|Alesha Dixon|McFly}} | entrants = 109 | placements = 15 | venue = Sandton Convention Centre, Johannesburgo, Timog Aprika | broadcaster = <small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|SABC 3}}<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[E!]]|Challenge}} | withdraws = {{Hlist|Eslobenya|Estonya|Grenada|Masedonya|Nepal|Panama|Rumanya|Suriname}} | returns = {{Hlist|Antigua at Barbuda|Barbados|Demokratikong Republika ng Konggo|Ehipto|Honduras|Portugal|Sambia|Santa Lucia|Seykelas|Taywan|Urugway}} | before = [[Miss World 2007|2007]] | next = [[Miss World 2009|2009]] }} Ang '''Miss World 2008''' ay ang ika-58 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sandton Convention Center sa [[Johannesburgo]], Timog Aprika noong 13 Disyembre 2008.<ref name="NewVision-1">{{Cite web |last=Kezaabu |first=Carol |date=11 Disyembre 2008 |title=Miss World 2008: She will not but who will be? |url=http://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060522/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008 |archive-date=27 Pebrero 2019 |access-date=13 Abril 2024 |website=New Vision |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2008 |title=Miss Russia is Miss World 2008; RP bet fails to make semis |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/139429/pep-miss-russia-is-miss-world-20 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=[[GMA News Online]] |publisher=[[GMA Network]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015023305/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/139429/pep-miss-russia-is-miss-world-2008-rp-bet-fails-to-make-semis/story/|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Zhang Zilin ng Tsina si Ksenia Sukhinova ng Rusya bilang bagong Miss World.<ref name="ABC News 2008">{{cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World 2008 |url=http://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |access-date=13 Abril 2024 |website=ABC News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016015556/https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168|archive-date=16 Oktubre 2026}}</ref><ref name="express.co.uk">{{cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned as Miss World 2008 |url=http://www.express.co.uk/news/world/75616/Russian-crowned-as-Miss-World-2008 |access-date=13 Abril 2024 |work=Daily Express |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120035535/https://www.express.co.uk/news/world/75616/Russian-crowned-as-Miss-World-2008|archive-date=20 Enero 2025}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Rusya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Parvathy Omanakuttan ng Indiya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Gabrielle Walcott ng Trinidad at Tobago.<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Sizzling Siberian wins Miss World |url=https://www.france24.com/en/20081214-sizzling-siberian-wins-miss-world- |access-date=13 Abril 2024 |website=France 24 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260927124435/https://www.france24.com/en/20081214-sizzling-siberian-wins-miss-world-|archive-date=27 Setyembre 2026}}</ref> Mga kandidata mula sa 109 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World winner |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7781708.stm |access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004032043/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7781708.stm|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref> Pinangunahan nina Tumisho Masha at Angela Chow ang kompetisyon. Nagtanghal sina Alesha Dixon at ang bandang McFly sa edisyong ito. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa === Sa pagtatapos ng Miss World 2007, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang edisyong ito sa Ukranya. Noong 3 Abril 2008, inaunsyo ng pangalawang punonglungsod ng Kyiv na si Vitaly Zhuravskyi na magaganap ang kompetisyon sa National Palace of Arts, Kyiv sa 4 Oktubre.<ref name=":1">{{Cite web |last=Singh |first=Anita |date=13 Agosto 2008 |title=Miss World final moved from Ukraine over Georgia conflict |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/2553712/Miss-World-final-moved-from-Ukraine-over-Georgia-conflict.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Telegraph |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206195622/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/2553712/Miss-World-final-moved-from-Ukraine-over-Georgia-conflict.html|archive-date=6 Disyembre 2025}}</ref> Gayunpaman, noong 1 Agosto, sumiklab ang digmaan sa pagitan ng Rusya at Heorhiya, mga bansang kapitbahay ng Ukranya, dulot ng matagal nang namumuong mga hidwaan sa etnisidad at teritoryo sa mga humiwalay na rehiyon ng [[Timog Osetya]] at [[Abkhazia|Abkasya]].<ref>{{Cite web |last=Dickinson |first=Peter |date=7 Agosto 2021 |title=The 2008 Russo-Georgian War: Putin’s green light |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Atlantic Council |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261008234910/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/the-2008-russo-georgian-war-putins-green-light/|archive-date=8 Oktubre 2026}}</ref> Dahil dito, noong 11 Agosto, inanunsyo ni Zhuravskyi na ipinagpaliban ang kompetisyong dapat magaganap sa Kyiv, at kasalukuyang pinag-iisipan ng komite sa pangunguna ang iba pang mga bansa kung saan maaaring idaos ang kompetisyon.<ref name=":1" /> Isa ang [[Nha Trang]], Biyetnam sa isinasaalang-alang bilang alternatibo.<ref name=":1" /> Noong 23 Agosto, ipinaalam ng Miss World Organization sa mga pambansang direktor na gaganapin sa Sandton Convention Center sa Johannesburgo, Timog Aprika sa 13 Disyembre ang edisyong ito, at kinakailangang dumating ang mga kandidata sa nasabing lungsod sa 16 Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Fraser |first=Mark |date=13 Nobyembre 2008 |title=Miss World $$ woes |url=https://trinidadexpress.com/news/local/miss-world-woes/article_1bf50477-08c5-5f44-b1aa-bae6a978b3bc.html |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003013051/https://trinidadexpress.com/news/local/miss-world-woes/article_1bf50477-08c5-5f44-b1aa-bae6a978b3bc.html|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> IIto ang ikaanim na pagkakataon na pinangunahan ng Timog Aprika ang kompetisyon. === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa 109 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Kathrin Krahfuss si Marina Schneider bilang kinatawan ng Austrya upang pagtuunan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |date=29 Marso 2008 |title=Marina Schneider aus Tirol ist die neue "Miss Austria" |trans-title=Marina Schneider from Tyrol is the new "Miss Austria" |url=https://www.diepresse.com/373174/marina-schneider-aus-tirol-ist-die-neue-miss-austria |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Die Presse |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004001414/https://www.diepresse.com/373174/marina-schneider-aus-tirol-ist-die-neue-miss-austria|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2008 |title=Kathrin fliegt zur Miss World Wahl 2008: Vize-Miss Austria vertritt Marina Schneider |trans-title=Kathrin flies to the Miss World election 2008: Vice Miss Austria represents Marina Schneider |url=http://www.news.at/a/kathrin-miss-world-wahl-2008-vize-miss-austria-marina-schneider-221483 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521163552/http://www.news.at/a/kathrin-miss-world-wahl-2008-vize-miss-austria-marina-schneider-221483 |archive-date=21 Mayo 2016 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=NEWS |language=de}}</ref> Pinalitan nina Skye Chan ng Hong Kong, Linda Wikstedt ng Pinlandiya at Mari Vasileiou ng Tsipre sina Edelweiss Cheung, Johanna Ahlbäck,<ref>{{Cite web |last= |date=11 Abril 2013 |title=Miss Suomi -finalisti Johanna hekumallisissa kuvissa |trans-title=Miss Finland finalist Johanna in sexy photos |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000602179.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Ilta-Sanomat |language=fi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261003210502/https://www.is.fi/viihde/art-2000000602179.html|archive-date=3 Oktubre 2026}}</ref> at Iosifina Sekki, ayon sa pagkakabanggit, sa mga kadahilanang pangkalusugan.<ref name=":4">{{Cite web |last=Wilson |first=David |date=17 Mayo 2018 |title=10 years on: the Miss Hong Kong contestant who lost, and won |url=https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/2146391/miss-hong-kong-pageant-runner-who-was-big-winner-when |access-date=4 Oktubre 2026 |website=South China Morning Post |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215124429/https://www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/2146391/miss-hong-kong-pageant-runner-who-was-big-winner-when|archive-date=15 Disyembre 2024}}</ref> Pinalitan ni [[Danielle Castaño]] si Binibining Pilipinas World 2008 [[Janina San Miguel]] bilang kinatawan ng Pilipinas sa personal na dahilan, kabilang ang pagpanaw ng kaniyang lolo.<ref>{{Cite news |last=Pangilinan |first=Ed |date=10 Marso 2008 |title=UST alumna wins Bb. Pilipinas crown |work=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/national/2008/mar/10/yehey/top_stories/20080310top4.html |url-status=dead |access-date=10 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328013303/http://www.manilatimes.net/national/2008/mar/10/yehey/top_stories/20080310top4.html |archive-date=28 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080930-163845/Controversial-beauty-titlist-quits|title=Controversial beauty titlist quits|access-date=10 Oktubre 2026|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=30 Setyembre 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002223953/http://showbizandstyle.inquirer.net/entertainment/entertainment/view/20080930-163845/Controversial-beauty-titlist-quits|archive-date=2 Oktubre 2008|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=1 Oktubre 2008 |title=Goodbye, Janina; hello, Danielle! |url=https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/01/403902/goodbye-janina-hello-danielle |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010190030/https://www.philstar.com/entertainment/2008/10/01/403902/goodbye-janina-hello-danielle|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Pinalitan nina Sanaa Ismail Hamed ng Ehipto, Maribel Arana ng Guwatemala, Gabriela Zavala ng Honduras sina Meriam George, Alida Boer, at Bélgica Suárez, sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Trejo |first=Natalia |date=15 Pebrero 2020 |title=Latina entrepreneur Alida Boer on her handbags brand, Marias Bag |url=https://www.hola.com/us/fashion/20200215fkp0mzw4w1/marias-bag-alida-boer-guatemalan-handbags/ |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hola! USA |language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004001206/https://www.hola.com/us/fashion/20200215fkp0mzw4w1/marias-bag-alida-boer-guatemalan-handbags/|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=14 Marso 2009 |title='Realmente sí me siento bella”: Bélgica Suárez |trans-title='I really do feel beautiful': Bélgica Suárez |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/realmente-si-me-siento-bella-belgica-suarez-AYLP515252 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004024002/https://www.laprensa.hn/espectaculos/realmente-si-me-siento-bella-belgica-suarez-AYLP515252|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref> Lumahok si Boer sa sumunod na edisyon. Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss France 2008 na si Laura Tanguy upang kumatawan sa kayang bansa matapos lumabas sa publiko ang mga mapagpahiwatig na litrato ni Miss France 2008 Valérie Bègue na siyang dahilan kung bakit hindi siya pinayagang lumahok sa kahit anong internasyonal na kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=28 Disyembre 2007|title=Miss France keeps crown amid row|language=en|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7162767.stm|access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261004031408/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7162767.stm|archive-date=4 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Disyembre 2007|title=Valérie Bègue, Miss France 2008, sauve son titre|trans-title=Valérie Bègue, Miss France 2008, saves her title|work=France-Soir|url=http://www.francesoir.fr/dossier/2007/12/29/valerie-begue-miss-france-2008-sauve-son-titre.html|url-status=dead|access-date=4 Oktubre 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101171246/http://www.francesoir.fr/dossier/2007/12/29/valerie-begue-miss-france-2008-sauve-son-titre.html|archive-date=1 Enero 2008}}</ref> Iniluklok ang ''third runner-up'' ng Miss World Sweden 2008 na si Jennifer Palm Lundberg bilang kinatawan ng Suwesya matapos tumanggi sa korona ang bawat isa sa orihinal na nangunang tatlong kandidata dahil sa mga hindi pagkakasundo hinggil sa kontrata ng magwawagi. Hindi pinayagang lumahok si Miss Vietnam 2008 Trần Thị Thùy Dung matapos mapag-alamang hindi siya kwalipikado dahil sa pagpepeke ng kaniyang sertipiko ng pagtatapos sa hayskul.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Setyembre 2008 |title=Thuỳ Dung sẽ không tham dự Hoa hậu Thế giới 2008 |trans-title=Thuy Dung will not participate in Miss World 2008 |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/thuy-dung-se-khong-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2008-1221372063.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011051247/https://dantri.com.vn/giai-tri/thuy-dung-se-khong-tham-du-hoa-hau-the-gioi-2008-1221372063.htm|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tuấn |first=Văn |date=4 Abril 2025 |title=Sự cố học vấn của Hoa hậu Thùy Dung và phản hồi từ Ban tổ chức Hoa hậu Việt Nam 2008 |trans-title=The academic controversy surrounding Miss Thuy Dung and the response from the Miss Vietnam 2008 Organizing Committee. |url=https://doisongvaphattrien.vn/su-co-hoc-van-cua-hoa-hau-thuy-dung-va-phan-hoi-tu-ban-to-chuc-hoa-hau-viet-nam-2008-a47350.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Đời sống và Phát triển Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010150059/https://doisongvaphattrien.vn/su-co-hoc-van-cua-hoa-hau-thuy-dung-va-phan-hoi-tu-ban-to-chuc-hoa-hau-viet-nam-2008-a47350.html|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Hindi rin pinayang lumahok ang kaniyang ''first runner-up'' na si Phan Hoàng Minh Thư at ''second runner-up'' na si Nguyễn Thụy Vân. Dahil dito, iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Universe Vietnam 2008 na si Dương Trương Thiên Lý bilang kinatawan ng Biyetnam.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Nobyembre 2008 |title=Hoa hậu thế giới 2008: BTC chọn Dương Trương Thiên Lý! |trans-title=Miss World 2008: The organizers chose Duong Truong Thien Ly! |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/hoa-hau-the-gioi-2008-btc-chon-duong-truong-thien-ly-1226552712.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Dân trí |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011191129/https://dantri.com.vn/giai-tri/hoa-hau-the-gioi-2008-btc-chon-duong-truong-thien-ly-1226552712.htm|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> ==== Mga pagbalik at pag-urong ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Seykelas na huling sumali noong [[Miss World 1999|1999]];<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2008 |title=Elena bids to be crowned Miss World |url=https://nation.sc/archive/221501/elena-bids-to-be-crowned-miss-world |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010030136/https://nation.sc/archive/221501/elena-bids-to-be-crowned-miss-world |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> Antigua at Barbuda, Ehipto at Honduras na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Taywan na huling sumali noong [[Miss World 2005|2005]]; at Barbados, ang Demokratikong Republika ng Konggo, Portugal, Sambia, Santa Lucia, at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 2006|2006]]. Bumitiw si Suzana Al-Salkini ng Masedonya sa suliraning pinansyal. Lumahok siya sa sumunod na edisyon. Bumitiw si Kathya Saldaña ng Panama matapos mabigong makakuha ng visa upang makapaglakbay patungo sa Johannesburgo.<ref>{{Cite web |last=Magallón D. |first=Enedelkis |date=16 Hulyo 2008 |title=Kathya Saldaña, Miss Mundo 2008 |trans-title=Kathya Saldaña, Miss Mundo 2008 |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/kathya-saldana-miss-mundo-2008-394865 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010040444/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/kathya-saldana-miss-mundo-2008-394865 |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Panamá América |language=es}}</ref> Bumitiw si Mireille Nederbiel ng Suriname upang pagtuonan ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite web |last= |date=11 Agosto 2008 |title=Mireille Nederbiel is Miss Suriname 2008 |url=https://www.waterkant.net/suriname/2008/08/11/mirreille-nederbiel-is-miss-suriname-2008/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202200113/https://www.waterkant.net/suriname/2008/08/11/mirreille-nederbiel-is-miss-suriname-2008/ |archive-date=2 Disyembre 2008 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Waterkant |language=nl-NL}}</ref> Bumitiw si Duska Stojic ng Eslobenya sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2007 |title=Najlepša je Tadeja! |trans-title=Tadeja is the most beautiful! |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/tuja-scena/ste-zadovoljni-z-letosnjo-miss-slovenije.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=24UR |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20250222033348/https://www.24ur.com/ekskluziv/tuja-scena/ste-zadovoljni-z-letosnjo-miss-slovenije.html|archive-date=22 Pebrero 2025}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Estonya, Nepal, at Rumanya matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Bumitiw sina Margarita Sarukhanyan ng [[Armenya]],<ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 2007 |title=Yerevan,16 October, Armenpress. The beauty contest “Miss Armenia-2007” took place at The National Theatre of Opera and Ballet. Margarita Sarukhanyan from Yerevan was announced Miss Armenia 2 |url=https://armenpress.am/en/article/1164655 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Armenpress |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010053930/https://armenpress.am/en/article/1164655|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> Jannatul Ferdouse Peya ng [[Bangladesh|Bangglades]],<ref>{{Cite web |last=Koishy |first=Samayla Mahjabin |date=30 Mayo 2023 |title=Peya Jannatul and her “Picture Perfect” initiative |url=https://www.thedailystar.net/life-living/news/peya-jannatul-and-her-picture-perfect-initiative-3333366 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Daily Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919005319/https://www.thedailystar.net/life-living/news/peya-jannatul-and-her-picture-perfect-initiative-3333366|archive-date=19 Setyembre 2024}}</ref> Murielle Claude Nanié ng [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]],<ref>{{Cite web |last=Koffi |first=Sandra Manuella |date=24 Hunyo 2023 |title=Qui sont ces miss ivoiriennes qui ont rayonné à l'international ? |trans-title=Who are these Ivorian beauty queens who have shone internationally? |url=https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Pulse Côte d'Ivoire |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419142312/https://www.pulse.ci/article/qui-sont-ces-miss-ivoiriennes-qui-ont-rayonne-a-linternational-2024090512120656949|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> Maquita Richards ng [[Britanikong Kapuluang Birhenes]],<ref>{{Cite web |last= |date=15 Agosto 2008 |title=BVI Vincentian Association elects new Executive |url=https://www.searchlight.vc/news/2008/08/15/bvi-vincentian-association-elects-new-executive/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Searchlight |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260901232330/https://www.searchlight.vc/news/2008/08/15/bvi-vincentian-association-elects-new-executive/|archive-date=1 Setyembre 2026}}</ref> Lessley-Ann Gumbs ng [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]], Yllka Berisha ng [[Kosovo|Kosobo]],<ref>{{Cite web |last=Gernes |first=Jonatan |date=15 Enero 2010 |title=Det yttre har gett Yllka ett starkt inre |trans-title=The exterior has given Yllka a strong interior |url=https://www.hallandsposten.se/familj/det-yttre-har-gett-yllka-ett-starkt-inre.6ffbba5b-7493-455e-9341-7df228c2d047 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Hallandsposten |language=sv|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015222912/https://www.hallandsposten.se/familj/det-yttre-har-gett-yllka-ett-starkt-inre.6ffbba5b-7493-455e-9341-7df228c2d047|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> Bindu Parker ng Liberya,<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2007 |title=Liberia: Bindu Parker is 'Miss Liberia' |url=https://allafrica.com/stories/200711261823.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Inquirer Newspaper |language=en |via=AllAfrica|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629160850/http://allafrica.com/stories/200711261823.html|archive-date=29 Hunyo 2018}}</ref> Daniela Ferreira ng [[Liechtenstein]], at Ana Kuan Barroso ng [[Macau|Makaw]] sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2008 |title=Florence Loi voted Miss Macau 2008 |url=https://macaonews.org/tourism/florence-loi-voted-miss-macau-2008/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Macao News |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519123849/https://macaonews.org/tourism/florence-loi-voted-miss-macau-2008/|archive-date=19 Mayo 2026}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2008 Map.PNG|thumb|Mga bansa at teritoryong lumahok sa Miss World 2007 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref name=":0">{{Cite web |last=Manago |first=Lito |date=15 Disyembre 2008 |title=Miss Russia wins Miss World 2008; Philippines fails to make it in semi-finals |url=https://www.pep.ph/news/local/20234/miss-russia-wins-miss-world-2008-philippines-fails-to-make-it-in-semi-finals |access-date=13 Abril 2024 |website=PEP.ph |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806164603/https://www.pep.ph/news/local/20234/miss-russia-wins-miss-world-2008-philippines-fails-to-make-it-in-semi-finals|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Miss World'08: Parvathy is the first runner-up! |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/stories/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/3833195.cms |access-date=10 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206195348/https://timesofindia.indiatimes.com/stories/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/3833195.cms |archive-date=6 Disyembre 2025 |issn=0971-8257}}</ref> !Kandidata |- | '''Miss World 2008''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Ksenia Sukhinova''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott |- | Top 5<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2008 |title=Russian wins Miss World 2008: Meet the most beautiful woman in the world! |url=https://www.bild.de/news/bild-english/russian-ksenia-sukhinova-named-planets-most-beautiful-woman-6837628.bild.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Bild |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011212953/https://www.bild.de/news/bild-english/russian-ksenia-sukhinova-named-planets-most-beautiful-woman-6837628.bild.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |- | Top 15<ref name=":0" /> | * {{Flag|Barbados}} – Natalie Griffith * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Tamara Almeida * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Alexandra Ívarsdóttir * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska |} === ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Rehiyong Heograpikal<ref name=":0" /> !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan |- |Karibe | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott |- |Europa | * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez |} == Mga ''Fast-track Event'' == === Hamong ''Beach Beauty'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong ''Beach Beauty'' noong 29 Nobyembre 2008 sa Beverly Hills Hotel sa Umhlanga Rocks kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ng mg taga-disenyong Timog Aprikano.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2008 |title=Miss World 2008 Beach Wear Competition |url=https://nypost.com/1999/11/30/miss-world-2008-beach-wear-competition/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=New York Post |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011020935/https://nypost.com/1999/11/30/miss-world-2008-beach-wear-competition/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hunyo 2023 |title=Miss World '08: Bikini babes |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-bikini-babes/articleshow/3835886.cms |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011021315/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-bikini-babes/articleshow/3835886.cms|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> Muling rumampa ang dalawampu't-limang ''semi-finalist'' na napili noong 28 Nobyembre at kalaunan ay napili ang sampung pinalista sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Anagabriela Espinoza ng Mehiko sa hamong ito.<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |date=2 Disyembre 2008 |title=Tiene cuerpo de concurso |trans-title=She has a contestant's body |url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2008/tiene-cuerpo-de-concurso.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=El Siglo de Torreón |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010163846/https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/2008/tiene-cuerpo-de-concurso.html|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last="'I'm doing a good job' Anagabriela Espinoza" |date=6 Nobyembre 2015 |title="'Estoy haciendo buen papel' Anagabriela Espinoza" |trans-title="'I'm doing a good job' Anagabriela Espinoza" |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/estoy-haciendo-buen-papel-anagabriela-espinoza-YUNO90735 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Noroeste |language=es-MX|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011205220/https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/estoy-haciendo-buen-papel-anagabriela-espinoza-YUNO90735|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamong ''Beach Beauty''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' – '''Anagabriela Espinoza<ref name=":3" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee'''<ref name=":3" />''' |- |2nd runner-up | * {{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Ksenia Sukhinova'''<ref name=":3" />''' |- |Top 10 | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Rosarita Tawil * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Danielle Castaño]]<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220101540/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |archive-date=20 Pebrero 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini |- |Top 21<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2008 |title=Ivonne Orsini entre los 25 cuerpos mas bellos del mundo |trans-title=Ivonne Orsini among the 25 most beautiful bodies in the world |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/ivonne-orsini-entre-los-25-cuerpos-mas-bellos-del-mundo/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Primera Hora |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015225023/https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/ivonne-orsini-entre-los-25-cuerpos-mas-bellos-del-mundo/|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> | * {{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]– Katie Richardson * {{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] – Sanaa Ismail Hamed * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lane Lindell * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Katherine Medina * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] – Kahurangi Taylor * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Gabriela Rejala * {{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] – Nevena Lipovac * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Ummarapas Jullakasian * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott * {{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] – Leyla Lydia Tuğutlu * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska * {{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] – [[Fatimih Dávila]] |} === Hamong ''Top Model'' === Ginanap ang ''finals'' ng hamong ''Top Model'' noong 3 Disyembre 2008 sa Walter Sisulu Dedication Square sa Kliptown, Soweto, kung saan nirampa ng lahat ng kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Timog Aprikano at mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref name=":5">{{Cite web |date=14 Disyembre 2008 |title=Miss World'08: Parvathy is the first runner-up! |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/22287783.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010082213/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/miss-world08-parvathy-is-the-first-runner-up/articleshow/22287783.cms |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Bangalore Mirror |language=en}}</ref> Mula rito, napili ang tatlumpu't-dalawang ''semi-finalist'' at kalaunan ay napili ang sampung pinalista sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Ksenia Sukhinova ng Rusya sa hamong ito.<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |last2= |date=4 Disyembre 2008 |title=Miss World '08: Fashion show |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-fashion-show/articleshow/3807940.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204041042/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-fashion-show/articleshow/3807940.cms |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |last= |first= |date=14 Mayo 2012 |title=Miss World contest: Parvathy finishes 2nd |url=https://www.newindianexpress.com/world/2008/Dec/13/miss-world-contest-parvathy-finishes-2nd-10464.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The New Indian Express |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011104344/https://www.newindianexpress.com/world/2008/Dec/13/miss-world-contest-parvathy-finishes-2nd-10464.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{Flagicon|RUS}} '''[[Rusya]]''' – '''Ksenia Sukhinova'''<ref name=":6" /><ref name=":7" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Birgite dos Santos<ref name=":6" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Parvathy Omanakuttan<ref name=":6" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Hannelly Quintero * {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] – Norayla Francisco * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Patricia Yurena Rodríguez * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Zuzana Jandová * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |- |Top 32<ref name=":8">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |archive-url=https://web.archive.org/web/20260606165612/https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |archive-date=6 Hunyo 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> | * {{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Agustina Quinteros * {{Flag|Barbados}} – Natalie Griffith * {{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] – Volha Khizhynkova * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Tamara Almeida * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lane Lindell * {{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hibret Fekadu * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Mizuki Kubodera * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Claudia Russo * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Katherine Medina * {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Rosarita Tawil * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Soo Wincci * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Marelize Robberts * {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Lene Egeli * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Gabriela Rejala * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Annmarie Dehainaut * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Danielle Castaño]] * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] – Ivonne Orsini * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Cynthia Muvirimi<ref>{{Cite web |last=Khosa |first=Trust |date=20 Disyembre 2008 |title=Zimbabwe: Cynthia Disappointed But Still Proud |url=https://allafrica.com/stories/200812220832.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Herald |language=en |via=AllAfrica|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011032232/https://allafrica.com/stories/200812220832.html|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Ummarapas Jullakasian<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2008 |title=สาวรัสเซียหุ่นดีชนะใจคว้ารางวัลชนะเลิศรอบ Miss World Top Model |trans-title=A stunning Russian woman with a great figure won hearts and claimed the title of Miss World Top Model. |url=https://www.sanook.com/women/238/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915054638/https://www.sanook.com/women/238/ |archive-date=15 Setyembre 2019 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Sanook |language=th}}</ref> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Mei Yan Ling |} ==== ''World Designer Award'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|USA}} '''[[Estados Unidos]]''' – '''Lane Lindell''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Gabrielle Walcott<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2008 |title=Kudos for Gabby, Peter |url=http://www.guardian.co.tt/news/kudos-for-gabby-peter-6.2.317198.054b292294 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261015230513/https://www.guardian.co.tt/news/kudos-for-gabby-peter-6.2.317198.054b292294|archive-date=15 Oktubre 2026}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Maribel Arana |} === Hamon sa Palakasan === [[Talaksan:Miss Iceland 08 Alexandra Ivarsdottir.jpg|thumb|Si Alexandra Ívarsdóttir ng Lupangyelo na nagwagi sa hamon sa Palakasan|286x286px]]Ginanap ang hamon sa Palakasan noong 5 Disyembre 2008 sa Glenburn Lodge sa Zwartkops, Muldersdrift. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Alexandra Ívarsdóttir ng Lupangyelo sa hamong ito.<ref name=":9">{{Cite web |date=5 Disyembre 2008 |title=Ungfrú Ísland sigraði í íþróttakeppni |trans-title=Miss Iceland won a sports competition |url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/12/05/ungfru_island_sigradi_i_ithrottakeppni/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Morgunblaðið |language=is|archive-url=https://web.archive.org/web/20261011081452/https://www.mbl.is/frettir/innlent/2008/12/05/ungfru_island_sigradi_i_ithrottakeppni/|archive-date=11 Oktubre 2026}}</ref><ref name=":5" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay<ref name=":9" /><ref>{{Cite web |last=Huyen |first=Thu |date=7 Disyembre 2008 |title=Miss World 2008: Iceland đăng quang Hoa hậu Thể thao |trans-title=Miss World 2008: Iceland crowned Miss Sport |url=https://giadinh.suckhoedoisong.vn/miss-world-2008-iceland-dang-quang-hoa-hau-the-thao-1722008127104614793.htm |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo Điện tử Sức khỏe và Đời sống |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20261010150614/https://giadinh.suckhoedoisong.vn/miss-world-2008-iceland-dang-quang-hoa-hau-the-thao-1722008127104614793.htm|archive-date=10 Oktubre 2026}}</ref> !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|'''Lupangyelo''']] – '''Alexandra Ívarsdóttir''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Adaeze Igwe |- |2nd runner-up | * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Andreia Rodrigues |- |Top 6 | * {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] – Aggeliki Kalaitzi * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Tamar Ziskind * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Annmarie Dehainaut |} === Hamon sa Talento === [[Talaksan:Miss Barbados 08 Natalie Griffith.jpg|thumb|300x300px|Si Natalie Griffith ng Barbados na nagwagi sa hamon sa Talento]]Ginanap ang hamon sa Talento sa Sandton Convention Center sa [[Johannesburgo]] noong 7 Nobyembre 2008 kung saan labinsiyam na kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal.<ref name=":10">{{Cite web |date=8 Disyembre 2008 |title=Người đẹp Barbados đoạt giải Hoa hậu Tài năng |trans-title=The beauty queen from Barbados won the Miss Talent award. |url=https://vnexpress.net/nguoi-dep-barbados-doat-giai-hoa-hau-tai-nang-1900769.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116155451/https://vnexpress.net/nguoi-dep-barbados-doat-giai-hoa-hau-tai-nang-1900769.html|archive-date=16 Enero 2026}}</ref> Mula sa labinsiyam na pinalista, hinirang ang mga runner-up at ang nagwagi sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Natalie Griffith ng Barbados sa hamong ito.<ref name=":10" /> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{Flag|Barbados}}''' – '''Natalie Griffith<ref name=":10" />'''<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |date=8 Disyembre 2008 |title=Miss World '08: Talent show |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-talent-show/articleshow/3807847.cms |access-date=14 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811024934/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-world/miss-world-08-talent-show/articleshow/3807847.cms|archive-date=11 Agosto 2022}}</ref> |- |1st runner-up | * {{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Kathrin Krahfuss<ref name=":10" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Iryna Zhuravska<ref name=":10" /> |- |Top 19 | * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Lisa Lents * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Krystel Robba * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Judith Wilson * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Sandra Angelia Hadisiswantoro * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sinéad Noonan * {{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] – Nicosia Lawson * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Alfina Nasyrova * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Josipa Kusić * {{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] – Gabrielė Martirosianaitė * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Soo Wincci * {{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] – Élodie Delor * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Adaeze Igwe * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Andreia Rodrigues * '''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] – Jamie Lin * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Tansey Coetzee |} === ''Beauty With a Purpose'' === Noong 6 Disyembre 2008, inanunsyo ni Julia Morley sa Charity and Ambassadors Ball sa Sandton Convention Center ang apat na pinalista para sa Beauty With a Purpose. Mula sa apat, isang kandidata ang magwawagi sa hamong ito na iaanunsyo sa kasagsagan ng pinal na kompetisyon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Gabrielle Walcott ng Trinidad at Tobago sa hamon na ito.<ref>{{Cite web |last=Lord |first=Richard |date=14 Disyembre 2008 |title=Gabrielle should have won |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.317239.7595196b7b |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017085758/https://www.guardian.co.tt/article-6.2.317239.7595196b7b|archive-date=17 Oktubre 2026}}</ref><ref name=":11">{{Cite web |last= |date=13 Disyembre 2008 |title=Miss Trinidad and Tobago World 2nd runner up in the 2008 Miss World Competition |url=https://sflcn.com/miss-trinidad-and-tobago-world-2nd-runner-up-in-the-2008-miss-world-competition/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=South Florida Caribbean News |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809050514/https://sflcn.com/miss-trinidad-and-tobago-world-2nd-runner-up-in-the-2008-miss-world-competition/|archive-date=9 Agosto 2024}}</ref> {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 15 sa pamamagitan ng ''Beauty With a Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|TTO}} '''[[Trinidad at Tobago]]''' – '''Gabrielle Walcott<ref name=":11" />''' |- |Top 4 | * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Ruth Kinuthia * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Anagabriela Espinoza * {{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] – Szilvia Freire<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2014 |title=Second Most Beautiful Woman of the World Has Arrived Home |url=https://dailynewshungary.com/second-most-beautiful-woman-of-the-world-has-arrived-home/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Daily News Hungary |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613203816/https://dailynewshungary.com/second-most-beautiful-woman-of-the-world-has-arrived-home/|archive-date=13 Hunyo 2024}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad sa edisyong ito. Labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa edisyong ito, kung saan lima ay nanggaling sa mga ''fast-track event'', at ang natitirang sampu ay mula sa mga hurado.<ref name="NewVision-12">{{cite web |title=Miss World 2008: She will not but who will be?|website=New Vision|date=11 Disyembre 2008|url=https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008|access-date=15 Oktubre 2026|archive-date=27 Pebrero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227060522/https://www.newvision.co.ug/new_vision/news/1175035/miss-world-2008|url-status=dead|language=en}}</ref> Noong una, inihayag ng Miss World Organization na ang magwawagi sa ''People's Choice'' ay pakusang makakapasok bilang isang ''semi-finalist''.<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2008 |title=5 phần thi phụ của Miss World 2008 |trans-title=The 5 sub-competitions of Miss World 2008 |url=https://vnexpress.net/5-phan-thi-phu-cua-miss-world-2008-1900467.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20261015053254/https://vnexpress.net/5-phan-thi-phu-cua-miss-world-2008-1900467.html |archive-date=15 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> Gayunpaman, dahil sa mga suliraning tekninal sa pagboto sa ilang mga bansa, nagpasya ang organisasyon na kanselahin ang ''People's Choice'' ilang oras bago ang panghuling kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=HHTG 2008: Thiên Lý đoạt giải "Hoa hậu được ưa thích nhất"! |trans-title=Miss World 2008: Thien Ly wins the "Most Popular Miss" award! |url=https://baohagiang.vn/van-hoa/tin-tuc/200812/hhtg-2008-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-ua-thich-nhat-502768/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20261015043946/https://baotuyenquang.com.vn/van-hoa/tin-tuc/200812/hhtg-2008-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-ua-thich-nhat-502768/ |archive-date=15 Oktubre 2026 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Báo Tuyên Quang |language=vi}}</ref> Matapos ang ilang araw, inanunsyo na ang nagwagi sa ''People's Choice'' ay si Dương Trương Thiên Lý ng Biyetnam, na siyang hindi nakapasok sa Top 15.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=Dương Trương Thiên Lý đoạt giải Hoa hậu được yêu thích nhất |trans-title=Duong Truong Thien Ly won the Most Popular Miss award. |url=https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125071634/https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |archive-date=25 Nobyembre 2025 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> Mula sa labinlima, limang kandidata ang napili upang makapasok sa Top 5 para lumahok sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito, inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 2008 |title=Russian crowned Miss World 2008 |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |access-date=15 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119102446/https://www.abc.net.au/news/2008-12-14/russian-crowned-miss-world-2008/239168 |archive-date=19 Enero 2025}}</ref> === Komite sa pagpili === * Graham Cooke – Pangulo ng World Travel * Aminurta Kang – Direktor sa teatro sa Tsina at Hilagang Amerika * Pearl Luthuli – Ehekutibo ng Grupo para sa Pampublikong Serbisyong Komersyal ng SABC * Lindiwe Mahlangu – Punong ehekutibo ng Joburg Tourism Company<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2008 |title=Russian beauty claims Miss World crown |url=https://www.smh.com.au/world/russian-beauty-claims-miss-world-crown-20081214-6y2o.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> * [[Wilnelia Merced]] – [[Miss World 1975]] mula sa Puerto Rico * Julia Morley CBE – Tagapangulo at punong ehekutibo ng Miss World Organization * Precious Moloi-Motsepe – Timog Aprikanang pilantropo, tagapangulo ng African Fashion International * Krish Naidoo – Negosyanteng Irlandes; internasyonal na kinatawan ng Miss World Organization == Mga kandidata == 109 na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name="NewVision-1"/><ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2008 |title=100 người đẹp hoa hậu thế giới khoe sắc |trans-title=100 Miss World beauties showcase their charm |url=https://znews.vn/znews-post37314.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=ZNews |language=vi}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Egla Harxhi<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2017 |title=‘Miss Albania 2007’ Egla Harxhi bën plazh e zhveshur në pjesën e sipërme (Foto) |trans-title='Miss Albania 2007' Egla Harxhi goes to the beach topless (Photo) |url=https://telegrafi.com/miss-albania-2007-egla-harxhi-ben-plazh-e-zhveshur-ne-pjesen-e-siperme-foto/ |access-date=13 Abril 2024 |website=Telegrafi |language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828074835/http://telegrafi.com/miss-albania-2007-egla-harxhi-ben-plazh-e-zhveshur-ne-pjesen-e-siperme-foto/|archive-date=28 Agosto 2017}}</ref> |17 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Anne Katrin Walter<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 2008 |title=Miss World Deutschland: Studentin aus Brandenburg schönste Deutsche |language=de-DE |trans-title=Student from Brandenburg, most beautiful German |work=Der Tagesspiegel Online |url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/panorama/studentin-aus-brandenburg-schonste-deutsche-6563437.html |access-date=13 Abril 2024 |issn=1865-2263|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117192403/https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/panorama/studentin-aus-brandenburg-schonste-deutsche-6563437.html|archive-date=17 Enero 2025}}</ref> |21 |Dahme-Spreewald |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Birgite dos Santos<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2007 |title=Leslina Pereira Wins Miss Angola 2008 Contest |url=https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2007/11/50/Leslina-Pereira-Wins-Miss-Angola-2008-Contest%2C216f2246-0a27-4669-8252-a3ee36610959.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008083612/https://www.angop.ao/angola/en_us/noticias/lazer-e-cultura/2007/11/50/Leslina-Pereira-Wins-Miss-Angola-2008-Contest,216f2246-0a27-4669-8252-a3ee36610959.html |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=13 Abril 2024 |website=Angola Press News Agency |language=en}}</ref> |18 |[[Luanda]] |- |{{Flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Athina James |18 |[[Saint John's|St. John's]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Agustina Quinteros<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2008 |title=La representante pampeana es Miss Internacional Argentina 08 |work=Diario Panorama |url=http://www.diariopanorama.com/diario/noticias/2008/04/19/a-18703.html |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080423063846/http://www.diariopanorama.com/diario/noticias/2008/04/19/a-18703.html |archive-date=23 Abril 2008}}</ref> |18 |Santa Rosa |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Christina Trejo |20 |Tanki Flip |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Katie Richardson<ref>{{Cite news |last=Madden |first=James |date=10 Abril 2008 |title=Girl from the Gong to take on the world |work=The Australian |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,23515031-5013404,00.html |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916102506/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0%2C25197%2C23515031-5013404%2C00.html |archive-date=16 Setyembre 2008}}</ref> |20 |Albion Park |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Kathrin Krahfuss<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2008 |title="Miss World": Steirische Zirkusakrobatin hat "gute... |trans-title=“Miss World”: Styrian circus acrobat has a “good chance” |url=https://www.diepresse.com/437308/miss-world-steirische-zirkusakrobatin-hat-gute-chance |access-date=13 Abril 2024 |website=Die Presse |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20241126205452/https://www.diepresse.com/437308/miss-world-steirische-zirkusakrobatin-hat-gute-chance|archive-date=26 Nobyembre 2024}}</ref> |23 |Graz |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Tinnyse Johnson<ref>{{Cite web |date=13 Hunyo 2008 |title=Tinnyse Johnson crowned Miss Bahamas World |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/entertainment/Tinnyse_Johnson_crowned_Miss_Bahamas_World-003627.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507072941/http://www.thebahamasweekly.com/publish/entertainment/Tinnyse_Johnson_crowned_Miss_Bahamas_World-003627.shtml |archive-date=7 Mayo 2021 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Natalie Griffith<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Disyembre 2008 |title=HH Barbados Natalie Griffith đoạt giải Tài năng |trans-title=Miss Barbados Natalie Griffith wins the Talent award. |url=https://tienphong.vn/hh-barbados-natalie-griffith-doat-giai-tai-nang-post145946.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20261022184600/https://tienphong.vn/hh-barbados-natalie-griffith-doat-giai-tai-nang-post145946.tpo |archive-date=22 Oktubre 2026 |access-date=23 Oktubre 2026 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> |18 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Alizée Poulicek<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2007 |title=New Miss Belgium booed for not speaking Dutch |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna22301522 |access-date=5 Marso 2024 |website=NBC News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260907133254/https://www.nbcnews.com/id/wbna22301522|archive-date=7 Setyembre 2026}}</ref> |21 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Hannelly Quintero'''<ref name="Al Día">{{cite website |last=Andino |first=Allan |date=25 Setyembre 2007 |title=Reina de las Chamas |url=http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303152603/http://www.aldia.co.cr/ad_ee/2007/septiembre/25/farandula1252430.html |archive-date=3 Marso 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=Al Día |language=es}}</ref>''' |23 |Ocumare del Tuy |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |Charmaine Chinapen<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2008 |title=New Miss Belize crowned |url=https://amandala.com.bz/news/new-miss-belize-crowned/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Amandala Newspaper |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002174916/https://amandala.com.bz/news/new-miss-belize-crowned/|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |21 |Lungsod ng Belis |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Volha Khizhynkova<ref>{{Cite web |last=Klyeva |first=Violetta |title=Olga Khizhinkova: Life is always brilliant |url=https://minskherald.com/2015/06/olga-khizhinkova/ |access-date=3 Oktubre 2026 |website=The Minsk Herald |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261002173003/https://minskherald.com/2015/06/olga-khizhinkova/|archive-date=2 Oktubre 2026}}</ref> |21 |Vitebsk |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Dương Trương Thiên Lý<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2008 |title=Dương Trương Thiên Lý đoạt giải Hoa hậu được yêu thích nhất |url=https://tuoitre.vn/duong-truong-thien-ly-doat-giai-hoa-hau-duoc-yeu-thich-nhat-293106.htm |access-date=13 Abril 2024 |website=Tuổi Trẻ |language=vi|trans-title=Duong Truong Thien Ly won the Most Popular Miss award.}}</ref> |19 |Đồng Tháp |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Tanja Vujičić<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2008 |title=Tanja Vujičić Miss BiH za 2008. godinu |trans-title=Tanja Vujičić Miss BiH for 2008 |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/tanja-vujicic-miss-bih-za-2008-godinu/080602022 |access-date=13 Abril 2024 |website=Klix |language=hr}}</ref> |18 |Nevesinje |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Itseng Kgomotso<ref>{{Cite web |last=Mooketsi |first=Lekopanye |date=17 Disyembre 2007 |title=New Miss Botswana Pledges To Make A Difference |url=https://www.mmegi.bw/artculture-review/new-miss-botswana-pledges-to-make-a-difference/news |access-date=13 Abril 2024 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Tamara Almeida<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Hulyo 2008 |title=Modelo mineira é eleita Miss Mundo Brasil |trans-title=Model from Minas Gerais is elected Miss World Brazil |url=https://www.otempo.com.br/entretenimento/modelo-mineira-e-eleita-miss-mundo-brasil-1.129531 |access-date=13 Abril 2024 |website=O Tempo |language=pt-BR}}</ref> |23 |Ipatinga |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Yulia Yurevich<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Marso 2007 |title=Юлия Юревич е новата "Мис България 2007" |trans-title=Yulia Yurevich is the new "Miss Bulgaria 2007" |url=https://www.plovdiv24.bg/novini/interesno/Yuliya-Yurevich-e-novata-Mis-Bulgariya-2007-25054 |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Plovdiv24 |language=bg}}</ref> |19 |Kozloduy |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Jackelin Arias<ref>{{cite web |last=Barba |first=Rildo |title=¡Se fue a la Llajta! Miss Bolivia tiene tres nombres |trans-title=He went to Llajta! Miss Bolivia has three names |url=http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828032525/http://www.eldeber.com.bo/2008/2008-07-19/vernotasociales.php?id=080719033731 |archive-date=28 Agosto 2008 |access-date=5 Marso 2024 |website=El Deber |language=es}}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Norayla Francisco<ref>{{Cite news |date=3 Marso 2008 |title=Jenifeer Mercelina korona komo Miss Universo Korsou |language=pap |publisher=Extra |url=http://www.extra.an/index.php?option=com_content&task=view&id=1195&Itemid=36 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923172512/http://www.extra.an/index.php?option=com_content&task=view&id=1195&Itemid=36 |archive-date=23 Setyembre 2008}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |Christelle Mbila<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2008 |title=Christelle Mbila, miss RDC 2008 |url=https://www.radiookapi.net/sans-categorie/2008/08/01/christelle-mbila-miss-rdc-2008 |access-date=13 Abril 2024 |website=Radio Okapi |language=fr}}</ref> |18 |[[Kinshasa]] |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Lisa Lents<ref>{{Cite web |last=Sørensen |first=Sola Kruchov |last2=Broström |first2=Natasja |date=13 Disyembre 2008 |title=Favorit vandt Miss World |trans-title=Favorite won Miss World |url=https://ekstrabladet.dk/underholdning/kultur/article4299818.ece |access-date=14 Abril 2024 |website=Ekstrabladet |language=da}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sanaa Ismail Hamed<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=26 Nobyembre 2008 |title=Các thí sinh dự thi Hoa hậu Thế giới 2008 (phần 4) |trans-title=Contestants in the Miss World 2008 competition (part 4) |url=https://thanhnien.vn/cac-thi-sinh-du-thi-hoa-hau-the-gioi-2008-phan-4-185111541.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20261010030745/https://thanhnien.vn/cac-thi-sinh-du-thi-hoa-hau-the-gioi-2008-phan-4-185111541.htm |archive-date=10 Oktubre 2026 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Báo Thanh Niên |language=vi}}</ref> |24 |[[Alehandriya]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Marjorie Cevallos<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2008 |title=Doménica Saporitti al Miss Universo |trans-title=Doménica Saporiti at Miss Universe |url=http://www.eluniverso.com/2008/03/14/0001/1065/D18A29E6C2FF4E0A861FE9D1B6E0F8C2.aspx |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120629201751/http://www.eluniverso.com/2008/03/14/0001/1065/D18A29E6C2FF4E0A861FE9D1B6E0F8C2.aspx |archive-date=29 Hunyo 2012 |access-date=25 Enero 2023 |website=El Universo}}</ref> |22 |Guayaquil |- |{{Flag|El Salvador}} |Gabriela Gavidia<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Hulyo 2008 |title=Gabriela Gavidia, la nueva Reina |trans-title=Gabriela Gavidia, the new Queen |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/85945-gabriela-gavidia-la-nueva-reina/ |access-date=13 Abril 2024 |website=El Diario Ecuador |language=es |archive-date=3 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203142820/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/85945-gabriela-gavidia-la-nueva-reina/ |url-status=dead }}</ref> |18 |La Libertad |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Stephanie Willemse<ref>{{Cite news |title=Stunning Lisa takes second place at final |work=The Hamilton Advertiser |url=http://www.hamiltonadvertiser.co.uk/news/local-news/hamilton-news/2008/05/28/stunning-lisa-takes-second-prize-at-final-51525-20988150/ |access-date=13 Abril 2024|language=en|last=Fanning|first=Gary|date=28 Mayo 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080928040153/www.hamiltonadvertiser.co.uk/news/local-news/hamilton-news/2008/05/28/stunning-lisa-takes-second-prize-at-final-51525-20988150/|archive-date=28 Setyembre 2008|url-status=dead}}</ref> |19 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Edita Krešáková<ref>{{Cite web |title=Miss Slovensko 2008 Edita Krešáková: Chodím so svojím spolužiakom |url=http://www.bleskovky.sk/cl/15/232735/Miss-Slovensko-2008-je-19-rocna-Edita-Kresakova |access-date=13 Abril 2024 |publisher=Bleskovky|date=4 Hulyo 2008|website=Topky.sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201095019/https://www.topky.sk/cl/15/232735/Miss-Slovensko-2008-je-19-rocna-Edita-Kresakova|archive-date=1 Disyembre 2021|trans-title=Miss Slovakia 2008 Edita Krešáková: I'm dating my classmate}}</ref> |19 |Seňa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Patricia Rodríguez<ref>{{Cite web |date=3 Marso 2008 |title=Una estudiante de Tenerife, de 17 años, gana Miss España |trans-title=A 17-year-old student from Tenerife wins Miss Spain |url=https://www.elperiodicodearagon.com/vida-y-estilo/gente/2008/03/03/estudiante-tenerife-17-anos-gana-47949629.html |access-date=14 Abril 2024 |website=El Periódico de Aragón |language=es}}</ref> |18 |Granadilla de Abona |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Lane Lindell<ref>{{Cite web |last=Gillin |first=Joshua |date=4 Hunyo 2010 |title=Price had legal authority |url=https://www.tampabay.com/archive/2010/06/04/price-had-legal-authority/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Tampa Bay Times |language=en}}</ref> |18 |[[Tampa, Florida|Tampa]] |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Hibret Fekadu<ref name=":2" /> |18 |[[Adis Abeba]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Chloe-Beth Morgan<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2008 |title=Miss World finalist goes back to work in Cwmbran |url=https://www.southwalesargus.co.uk/news/3995146.miss-world-finalist-goes-back-to-work-in-cwmbran/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=South Wales Argus |language=en}}</ref> |22 |Cwmbran |- |{{Flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Frances Takyi-Mensah<ref>{{Cite web |date=5 Marso 2007 |title=Frances Takyi-Mensah is Golden Jubilee Queen |url=https://www.modernghana.com/news/124906/frances-takyi-mensah-is-golden-jubilee-queen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128054031/https://www.modernghana.com/news/124906/frances-takyi-mensah-is-golden-jubilee-queen.html |archive-date=28 Enero 2025 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> |22 |Elmina |- |{{flagicon|GRC}} [[Gresya]] |Aggeliki Kalaitzi<ref>{{Cite news |title=Λαμπερός 19ος Διαγωνισμός Ομορφιάς |publisher=Antenna TV |url=http://www.ant1online.gr/showbiz/News/Pages/20085/5f631485-372b-48ba-b40c-025bca305036.aspx |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528013115/http://www.ant1online.gr/showbiz/News/Pages/20085/5f631485-372b-48ba-b40c-025bca305036.aspx |archive-date=28 Mayo 2008|trans-title=Glamorous 19th Beauty Pageant|language=el|date=27 Mayo 2008}}</ref> |24 |[[Tesalonica]] |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Frédérika Charpentier<ref>{{Cite web |last=Média |first=Prisma |date=3 Disyembre 2008 |title=Geneviève de Fontenay demande l’annulation de l’élection Miss Monde! |trans-title=Geneviève de Fontenay calls for the cancellation of the Miss World election! |url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/genevieve_de_fontenay_demande_l_annulation_de_l_election_miss_monde_141976 |access-date=14 Abril 2024 |website=Gala |language=fr}}</ref> |23 |Basse-Terre |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Maribel Arana<ref>{{Cite web |date=3 Disyembre 2008 |title=Concurso Miss Mundo 2008, ¡Guau! |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/concurso-miss-mundo-guau-0-169783503/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119185145/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/concurso-miss-mundo-guau-0-169783503/|archive-date=19 Enero 2025|trans-title=Miss World 2008 pageant—wow!}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Christa Simmons<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Setyembre 2008 |title=Christa Simmons to represent Guyana in ‘Face of the Universe’ pageant in Ghana |url=https://www.stabroeknews.com/2008/09/09/news/guyana/christa-simmons-to-represent-guyana-in-%E2%80%98face-of-the-universe%E2%80%99-pageant-in-ghana/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> |23 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Brittany Lyons<ref>{{Cite web |last=Henry |first=Krista |date=18 Agosto 2008 |title=Jamaica Gleaner Online |url=https://old.jamaica-gleaner.com/gleaner/20080818/ent/ent1.html |access-date=14 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Mizuki Kubodera<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 2008 |title=Miss World Japan goes for the crown |language=en |work=Japan Today |url=http://www.japantoday.com/category/arts-culture/view/miss-world-japan-goes-for-the-crown |access-date=14 Abril 2024}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Khatuna Skhirtladze<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |access-date=14 Abril 2024 |website=The Financial |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260924135832/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/|archive-date=24 Setyembre 2026}}</ref> |18 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Krystel Robba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Disyembre 2008 |title=El Gobierno envía un telegrama de apoyo a Miss Gibraltar |trans-title=The Government sends a telegram of support to Miss Gibraltar |url=https://www.europasur.es/gibraltar/Gobierno-envia-telegrama-Miss-Gibraltar_0_212378982.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Europa Sur |language=es}}</ref> |22 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Judith Wilson<ref>{{Cite web |last=Coleman |first=Maureen |date=25 Nobyembre 2008 |title=Miss Northern Ireland Judith Wilson hoping to rule the world |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-judith-wilson-hoping-to-rule-the-world/a/119155132.html |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> |23 |Enniskillen |- |{{Flag|Honduras|1949}} |Gabriela Zavala<ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2007 |title=Gabriela Zagabriela Zavala rumbo a China |trans-title=Gabriela Zagabriela Zavala heading to China |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/gabriela-zagabriela-zavala-rumbo-a-china-EELP673304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210113816/https://www.laprensa.hn/espectaculos/gabriela-zagabriela-zavala-rumbo-a-china-EELP673304 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |23 |San Pedro Sula |- |{{Flag|Hong Kong}} |Skye Chan<ref name=":4" /> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Parvathy Omanakuttan<ref>{{Cite web |title=Pantaloons Femina Miss India 2008 |url=http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/2928968.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120211075535/http://feminamissindia.indiatimes.com/articleshow/2928968.cms |archive-date=11 February 2012 |access-date=5 April 2008 |website=The Times of India}}</ref> |21 |Kottayam |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Sandra Angelia Hadisiswantoro<ref>{{Cite news |title=Sandra Angelia Jadi Miss Indonesia 2008 |publisher=Inilah |url=http://www.inilah.com/berita.php?id=28164 |url-status=dead |access-date=13 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514192747/http://inilah.com/berita.php?id=28164 |archive-date=14 May 2008}}</ref> |22 |[[Surabaya]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Laura Coleman<ref>{{Cite web |last= |date=14 Setyembre 2009 |title=It's a beauty queen's job to look good so £12,000 is money well spent. How much does it cost to run YOUR body? |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/beauty/article-1213208/Its-beauty-queens-job-look-good-12-000-money-spent-says-Miss-England-2008.html |access-date=13 Abril 2024 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |22 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sinéad Noonan<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2008 |title=Sinead wins Miss Ireland crown |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/sinead-wins-miss-ireland-crown/a/119154680.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en-GB}}</ref> |21 |County Meath |- |{{Flag|Israel}} |Tamar Ziskind<ref>{{Cite web |last=Cashman |first=Greer Fay |date=11 Disyembre 2008 |title=Grapevine: The Holocaust vis a vis the Jewish state |url=https://www.jpost.com/local-israel/in-jerusalem/article-124083 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> |23 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Claudia Russo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Oktubre 2008 |title=Messina: La candidata italiana a Miss Mondo Claudia Russo incontrer |trans-title=Messina: Italian Miss World candidate Claudia Russo will meet |url=https://radiostereosantagata.it/messina-la-candidata-italiana-a-miss-mondo-claudia-russo-incontrera-i-bambini-del-policlinico/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Radio Stereo Sant'Agata |language=it-IT}}</ref> |25 |[[Mesina|Messina]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Leah Ryerse<ref>{{Cite news |last= |first= |date=18 Nobyembre 2008 |title=Miss World diện đầm dạ hội |language=vi |trans-title=Miss World wore an evening gown |work=Ngoisao |url=https://ngoisao.vnexpress.net/miss-world-dien-dam-da-hoi-2525365.html |access-date=10 Oktubre 2026}}</ref> |20 |[[Hamilton, Ontario|Hamilton]] |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Alfina Nassyrova |20 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Ruth Kinuthia<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2020 |orig-date=17 Agosto 2017 |title=Former Miss Kenya making waves as makeup artist |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/women-style/former-miss-kenya-making-waves-as-makeup-artist-439228 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> |22 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |Nicosia Lawson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Setyembre 2008 |title=Controversial pageant winner makes it official |url=http://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525111946/https://archive.caymannewsservice.com/2008/09/09/controversial-pageant-winner-makes-it-official/ |archive-date=25 Mayo 2022 |access-date=13 Abril 2024 |website=Cayman News Service |language=en-GB}}</ref> |25 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Katherine Medina<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2008 |title=Una paisa de 17 años se coronó Miss Mundo Colombia y ahora aspira a triunfar en Ucrania |trans-title=A 17-year-old paisa was crowned Miss World Colombia and now aspires to succeed in Ukraine |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-4458038 |access-date=13 Abril 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |18 |[[Medellín]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Amalia Matamoros<ref>{{cite web |last=Marín Cortés |first=Melissa |date=6 Hunyo 2008 |title=María Amalia Matamoros, Miss Costa Rica Mundo |url=http://www.prensalibre.co.cr/2008/junio/06/abanico10.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301005907/http://www.prensalibre.co.cr/2008/junio/06/abanico10.php |archive-date=1 Marso 2012 |access-date=13 Abril 2024 |work=Prensa Libre |language=es}}</ref> |19 |Naranjo |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Josipa Kusić<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2008 |title=Josipa Kusić i Dino Bubičić proglašeni najljepšim Hrvatima 2008. godine |trans-title=Josipa Kusić and Dino Bubičić declared the most beautiful Croats in 2008 |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=393955 |access-date=13 Abril 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> |20 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]] |Ina Avlasēviča<ref>{{Cite news |date=27 Pebrero 2008 |title=Noteikti konkursa 'Mis un Misters Latvija 2006' uzvarētāji |publisher=TVNET Zinas |url=http://www.tvnet.lv/zinas/latvija/cilvekzinas/article.php?id=464332 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925180054/http://www.tvnet.lv/zinas/latvija/cilvekzinas/article.php?id=464332 |archive-date=25 Setyembre 2008|trans-title=The winners of the 'Miss and Mister Latvia 2006' pageant}}</ref> |20 |Dobele |- |{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] |Rosarita Tawil<ref>{{Cite web |last=Khoder |first=Patricia |date=28 Hulyo 2008 |title=Rosarita Tawil, the new Miss Lebanon |url=https://gulfnews.com/lifestyle/rosarita-tawil-the-new-miss-lebanon-1.120445 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |20 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Gabrielė Martirosianaitė<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2008 |title=„Mis pasaulis“ konkurse Lietuvą pristatys krepšinis ir Čiurlionis |trans-title=Basketball and Čiurlionis will represent Lithuania at the Miss World contest |url=https://www.delfi.lt/veidai/zmones/mis-pasaulis-konkurse-lietuva-pristatys-krepsinis-ir-ciurlionis-19237571 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Delfi veidai |language=lt}}</ref> |18 |Kaunas |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Alexandra Ívarsdóttir<ref>{{Cite news |title=Alexandra Helga valin ungfrú Ísland |url=http://www.mbl.is/mm/folk/frettir/2008/05/31/alexandra_helga_valin_ungfru_island/ |access-date=13 Abril 2024|work=Morgunblaðið|language=is|trans-title=Alexandra Helga elected Miss Iceland}}</ref> |18 |[[Reikiavik|Reykjavík]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Soo Wincci<ref name="TWC">{{Cite web |title=The Wincci Code|url=https://www.thestar.com.my/data/archives/2013/07/10/02/22/the-wincci-code/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180520054049/https://www.thestar.com.my/data/archives/2013/07/10/02/22/the-wincci-code/|url-status=dead|archive-date=20 Mayo 2018|access-date=15 Oktubre 2026|website=The Star|date=14 Agosto 2008|last=Pal|first=Vivienne|language=en}}</ref> |23 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Martha Fenech<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2008 |title=Not Just a beautiful face |url=https://www.independent.com.mt/articles/2008-08-17/news/not-just-a-beautiful-face-211815/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=The Malta Independent |language=en}}</ref> |18 |St. Julian's |- |{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]] |Élodie Delor<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2008 |title=Miss Monde : J-1 pour Elodie |trans-title=Miss World: One day to go for Elodie |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/miss-monde-j-1-pour-elodie-177961.php |access-date=15 Oktubre 2026 |website=France-Antilles |language=fr}}</ref> |18 |Fort-de-France |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Olivia Carey<ref>{{Cite news |title=Plusieurs cordes à l'arc d'Olivia Carey |work=L'Express |url=http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=94891 |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314071053/http://www.lexpress.mu/display_article.php?news_id=94891 |archive-date=14 Marso 2016|language=fr|trans-title=Olivia Carey has several strings to her bow}}</ref> |19 |Vacoas |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Anagabriela Espinoza<ref>{{Cite news |title=Elisa Nájera, Nuestra Belleza México |url=http://www.milenio.com/index.php/2007/10/06/130824/ |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011020517/http://www.milenio.com/index.php/2007/10/06/130824/ |archive-date=11 Oktubre 2007|work=Milenio|language=es}}</ref> |20 |[[Monterrey]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]] |Iana Varnacova<ref>{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=13 Disyembre 2014 |title=(foto, video) Toate participantele Moldovei la Miss World în perioada 2003 - 2014 |trans-title=(photos, video) All of Moldova’s contestants at Miss World between 2003 and 2014 |url=https://diez.md/2014/12/13/foto-video-toate-participantele-moldovei-la-miss-world-in-perioada-2003-2014/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Diez |language=ro}}</ref> |17 |[[Chișinău|Chişinău]] |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Chinbatyn Anun |23 |[[Ulan Bator]] |- |{{Flag|Montenegro}} |Mariana Mihajlović<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2008 |title=ミス・ モンテネグロは18歳の黒髪美女、Mariana Mihajlovicさん |trans-title=Miss Montenegro is 18-year-old black-haired beauty Mariana Mihajlovic. |url=https://www.afpbb.com/articles/-/2508519 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=AFPBB News |language=ja}}</ref> |18 |Plavnica |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Marelize Robberts<ref>{{Cite web |last=Bause |first=Tanja |date=12 Agosto 2008 |title=Marelize gets ready for Miss World |url=https://www.namibian.com.na/marelize-gets-ready-for-miss-world/ |access-date=10 Oktubre 2026 |website=The Namibian |language=en-US}}</ref> |21 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Adaeze Igwe<ref>{{Cite web |last= |date=14 Nobyembre 2009 |title=Ex-Most Beautiful Girl in Nigeria Adaeze Igwe officially engaged to Everton footballer Joseph Yobo |url=https://www.bellanaija.com/2009/11/ex-most-beautiful-girl-in-nigeria-adaeze-igwe-officially-engaged-to-everton-footballer-joseph-yobo/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |18 |Awka |- |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |Lene Egeli<ref>{{Cite web |last=Madsen |title=Lene Egeli, Frøken Norge- Hun ble Frøken Norge |url=http://www.side2.no/tv/article1775606.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928214808/http://www.side2.no/tv/article1775606.ece |archive-date=28 Setyembre 2011 |access-date=13 Abril 2024 |website=Nettavisen|first=Linn Sollied|trans-title=Lene Egeli, Miss Norway – She became Miss Norway|language=no-nb}}</ref> |21 |Stavanger |- |{{Flagicon|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |Kahurangi Taylor<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 2008 |title=Student crowned Miss New Zealand |language=en |work=The New Zealand Herald |url=http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10507975&ref=rss |url-status=dead |access-date=13 Abril 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629051428/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10507975 |archive-date=29 Hunyo 2015}}</ref> |18 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Carmen Kool<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2008 |title=Carmen Kool Miss World Netherlands |url=https://www.nhnieuws.nl/nieuws/12416/carmen-kool-miss-world-netherlands |access-date=15 Oktubre 2026 |website=NH Nieuws |language=nl}}</ref> |22 |Arnhem |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Gabriela Rejala<ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2008 |title=Paraguay se destaca en Miss Mundo |trans-title=Paraguay shines at Miss World |url=https://www.abc.com.py/articulos/paraguay-se-destaca-en-miss-mundo-1125294.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |19 |Ñemby |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Annmarie Dehainaut<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Hulyo 2008 |title=La flamante Miss Perú World 2008 |trans-title=The brand new Miss Peru World 2008 |url=https://diariocorreo.pe/espectaculos/la-flamante-miss-peru-world-2008-327753/ |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Correo |language=es}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |[[Danielle Castaño]]<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/09/30/08/new-bb-pilipinas-ms-world-has-american-accent|title=New Bb. Pilipinas Ms. World has American accent|access-date=13 Abril 2024|work=[[ABS-CBN News]]|date=30 Setyembre 2008|language=en}}</ref> |19 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Linda Wikstedt<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2009 |title=Miss Finland 2009 Crowned |url=https://yle.fi/a/3-5728796 |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Yle |language=en}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Klaudia Ungerman<ref>{{Cite web |last=Polska |first=Grupa Wirtualna |date=4 Agosto 2008 |title=Miss Polski 2008 została 20-letnia Klaudia Ungerman |trans-title=20-year-old Klaudia Ungerman was crowned Miss Poland 2008. |url=https://www.money.pl/archiwum/wiadomosci_agencyjne/pap/artykul/miss;polski;2008;zostala;20-letnia;klaudia;ungerman,115,0,359283.html |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Money.pl |language=pl}}</ref> |20 |Wysieradz |- |{{Flag|Portugal}} |Andreia Rodrigues<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2008 |title=Miss Mundo: Andreia Rodrigues representa Portugal |trans-title=Miss World: Andreia Rodrigues represents Portugal |url=https://lux.iol.pt/geral/02-10-2008/miss-mundo-andreia-rodrigues-representa-portugal |access-date=15 Oktubre 2026 |website=Lux}}</ref> |24 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico]] |Ivonne Orsini<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2008 |title=Nueva Miss Mundo de Puerto Rico estuvo postrada al perder movilidad en sus piernas |trans-title=Puerto Rico's new Miss World was bedridden after losing mobility in her legs. |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-estuvo-postrada-al-perder-movilidad-en-sus-piernas/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |20 |Bayamón |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laura Tanguy<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2008 |title=Miss Pays de Loire représentera la France à l'élection de Miss Univers ! |trans-title=Miss Pays de Loire will represent France in the Miss Universe election! |url=http://www.purepeople.com/2518-Miss-Pays-de-Loire-representera-la-France-a-l-election-de-Miss-Univers-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511193926/http://www.purepeople.com/2518-Miss-Pays-de-Loire-representera-la-France-a-l-election-de-Miss-Univers-.html |archive-date=11 May 2008 |access-date=13 Abril 2024 |website=Pure People |language=fr}}</ref> |20 |Angers |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Geisha Montes De Oca<ref>{{Cite web |last=Lantigua |first=Arlene Reyes |date=11 Agosto 2008 |title=Miss Mundo Dominicana competirá en Ucrania |trans-title=Miss World Dominican Republic will compete in Ukraine |url=https://listindiario.com/las-sociales/2008/08/11/69288/miss-mundo-dominicana-competira-en-ucrania.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Listin Diario |language=es}}</ref> |21 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Zuzana Jandová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Marso 2008 |title=Seznamte se! Nová Miss ČR: Zuzana Jandová (20) |trans-title=Meet the new Miss Czech Republic: Zuzana Jandová (20) |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity/86486/seznamte-se-nova-miss-cr-zuzana-jandova-20.html |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Blesk.cz |language=cs}}</ref> |20 |Karviná |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |'''Ksenia Sukhinova'''<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Disyembre 2007 |title=Miss Russia '07 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-russia-07/articleshow/2628482.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |21 |[[Tyumen]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Winfridah Mofu<ref name=":2" /> |19 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Joy-Ann Biscette<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Kayra |date=14 Setyembre 2011 |title=Joy Ann represents on the Miss Universe stage! |url=https://stluciastar.com/joy-ann-represents-on-the-miss-universe-stage/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Star St. Lucia |language=en-US}}</ref> |22 |[[Castries]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Nevena Lipovac<ref>{{Cite web |last=Mijatović |first=M. |date=24 Disyembre 2008 |title=Upoznala sam divlju Afriku |trans-title=I met wild Africa |url=https://www.blic.rs/zabava/upoznala-sam-divlju-afriku/vd04r6z |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Blic.rs |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|SYC}} [[Seychelles|Seykelas]] |Elena Angione<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2008 |title=Elena Angione is Miss Seychelles Islands 2008 |url=https://www.nation.sc/archive/220521/elena-angione-is-miss-seychelles-islands-2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120023428/https://www.nation.sc/archive/220521/elena-angione-is-miss-seychelles-islands-2008 |archive-date=20 Enero 2025 |access-date=10 Oktubre 2026 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> |22 |Mahé |- |{{Flag|Sierra Leone}} |Tyrilla Gouldson<ref name="tpv">{{Cite news |last=Sesay |first=Babatunde |date=13 November 2008 |title=Miss Sierra Leone 2008 off to South Africa |work=The Patriotic Vanguard |url=http://www.thepatrioticvanguard.com/article.php3?id_article=3343 |access-date=13 Abril 2024 |archive-date=4 Mayo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504173144/http://www.thepatrioticvanguard.com/article.php3?id_article=3343 |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Freetown]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Cynthia Muvirimi |25 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Faraliza Tan<ref>{{Cite web |last= |date=4 Agosto 2009 |title=Miss Singapore World Grand Finals At “Mystique III” |url=https://www.citynews.sg/2009/08/04/miss-singapore-world-grand-finals-at-mystique-iii/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=City News |language=en-US}}</ref> |22 |[[Singapore]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Rochelle Correa |24 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Tiffany Simelane<ref name="Welcome Dlamini">{{Cite news |last=Dlamini|first=Welcome|date=19 Agosto 2009|url=http://www.times.co.sz/news/8688-ex-miss-sd-tiffany-is-dead.html|title=Ex-Miss SD tiffany is dead|work=Times of Swaziland|access-date=15 Oktubre 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119154322/https://times.co.sz/news/8688-ex-miss-sd-tiffany-is-dead.html|archive-date=19 Enero 2025}}</ref> |20 |Mhlambanyatsi |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |Jennifer Palm Lundberg |22 |Sigtuna |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Nasreen Karim<ref>{{Cite news |last=Namuhisa |first=Esther |date=6 Abril 2018 |title=Fahamu walimbwende watatu kutoka Tanzania waliobadilika kuwa wanaharakati |language=sw |work=BBC News Swahili |url=https://www.bbc.com/swahili/43675178 |access-date=16 Oktubre 2026}}</ref> |22 |Mwanza |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Ummarapas Jullakasian<ref>{{Cite web |title="Mim" to compete in Miss World 2008 |url=http://www.thaipost.net/index.asp?bk=xcite&iDate=31/Jul/2551&news_id=161788&cat_id=200200 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814003446/http://www.thaipost.net/index.asp?bk=xcite |archive-date=14 Agosto 2007 |access-date=13 Abril 2026 |website=Thai Post}}</ref> |23 |[[Lalawigan ng Nonthaburi|Nonthaburi]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] |Jamie Lin<ref name=":8" /> |24 |Taichung |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Tansey Coetzee<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=Tansey crowned as Miss SA |url=https://www.news24.com/tansey-crowned-as-miss-sa-20071210 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |23 |[[Johannesburg]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Bo-in |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Gabrielle Walcott<ref>{{Cite web |last=Nero |first=Sean |date=10 Abril 2011 |title=Gabrielle Walcott returns |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.439620.7dfad4f481 |access-date=16 Oktubre 2026 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |23 |[[Puerto Espanya|Petit Valley]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Nataly Chilet<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2007 |title=Nataly Chilet, Miss Chile con posibilidad de trabajar en Ecuador |trans-title=Nataly Chilet, Miss Chile with the possibility of working in Ecuador |url=https://www.eluniverso.com/2007/07/05/0001/1065/075CEC19294144BD8DC8DE6051C5526A.html |access-date=13 Abril 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago de Chile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Mei Yan Ling<ref>{{Cite web |title=Miss World 08 contestants in S Africa |url=http://www.china.org.cn/culture/2008-11/19/content_16793080_2.htm |access-date=16 Oktubre 2026 |website=China.org.cn |language=en}}</ref> |25 |[[Dalian]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Mari Vasileiou |18 |Larnaca |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] |Leyla Lydia Tuğutlu<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Marso 2008 |title=Miss Turkey '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-turkey-08/articleshow/2906048.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Dora Mwima<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Agosto 2008 |title=I am too young to date, says Miss Uganda |url=https://www.newvision.co.ug/news/1183174/date-miss-uganda |access-date=16 Oktubre 2026 |website=New Vision |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261017084736/https://www.newvision.co.ug/news/1183174/date-miss-uganda|archive-date=17 Oktubre 2026}} </ref> |18 |Tororo |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Iryna Zhuravska<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Abril 2008 |title=Miss Ukraine '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-ukraine-08/articleshow/2978088.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[Kyiv]] |- |{{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |Szilvia Freire<ref>{{Cite web |date=23 Mayo 2008 |title=Miss Hungary '08 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-hungary-08/articleshow/3065234.cms |access-date=16 Oktubre 2026 |website=The Times of India |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021184315/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/miss-hungary-08/articleshow/3065234.cms|archive-date=21 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Budapest]] |- |{{Flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |[[Fatimih Dávila]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Mayo 2019 |title=Former beauty queen found dead in Mexico City hotel |url=https://abc7.com/post/former-beauty-queen-found-dead-in-mexico-city-hotel/5284921/ |access-date=16 Oktubre 2026 |website=ABC7 Los Angeles |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827160805/https://abc7.com/post/former-beauty-queen-found-dead-in-mexico-city-hotel/5284921/|archive-date=27 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] ch0irbq1q0wb80r9x5vq3okmqj9h5sz 0 335606 2236328 2211578 2026-10-23T03:05:28Z Myrabert015 156576 2236328 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Likas | other_names = West York Island ''(Ingles)''<br/>Likas Island ''(Ingles na Filipino)''<br/>Pulo ng Likas ''(Filipino)''<br/>đảo Bến Lạc ''(Biyetnames)''<br/>西月島 / 西月岛 Xīyuè Dǎo ''(Intsik)'' | island_type = [[Pulo]] | image_name = West York Island.png | image_caption = Pulo ng Likas |pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|11|05|N|115|0|E|display=inline,title|name=Pulo ng West York}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | country = {{PHL}} | country_admin_divisions_title = [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | country_admin_divisions = [[Mimaropa|IV-B - MIMAROPA]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | country_admin_divisions_1 = [[Palawan]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Bayan]] | country_admin_divisions_2 = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | additional_info = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=14}} }} Ang '''Pulo ng Likas''','''<ref>{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=CnDlcP6L8iEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA162 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=2015-05-18 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-7656-2766-7 |language=en}}</ref>''' na kilala rin bilang '''Likas Island''' (literal na kahulugan: "Pulo ng Kalikasan"; Ingles: '''West York Island''';<ref>{{Cite book |last=Dzurek |first=Daniel J. |url=https://books.google.com/books?id=o5P4U4UlucMC&q=West+York+Island+Spratly+Islands&pg=PA10 |title=The Spratly Islands Dispute: Who's on First? |date=1996 |publisher=IBRU |isbn=978-1-897643-23-5 |language=en}}</ref> Mandarin Chinese: 西月島/西月岛; pinyin: ''Xīyuè Dǎo''; Vietnamese: ''đảo Bến Lạc''), at iba’t ibang pangalan, ay may lawak na 18.6 ektarya (46 acre). Ito ang ikatlong pinakamalaki sa mga likas na pulo ng [[Kapuluan ng Kalayaan]],<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Arthur J. |url=https://books.google.com/books?id=HO9m_mlVyLEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=RA1-PA31 |title=Environmental Considerations in Foreign-donor-supported Projects: Some Experiences in Indonesia |date=1981 |publisher=East-West Center |isbn=978-0-86638-023-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Buchholz |first=Hanns Jürgen |url=https://books.google.com/books?id=2KZEEuaS6RIC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA45 |title=Law of the Sea Zones in the Pacific Ocean |date=1987 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9971-988-73-9 |language=en}}</ref> at ang ikalawang pinakamalaki (kasunod ng [[Pulo ng Pag-asa]]) sa mga inookupa ng [[Pilipinas]]. May lapad itong 530 yarda (485 m), habang 330 yarda (302 m) naman ang haba, at may pinakamataas na bahaging umaabot sa 30 talampakan (9 m). Ang pulo ay pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]]; ito ay matatagpuan 47 milya (76 km) hilagang-silangan ng [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island''), na siyang kinaroroonan ng pangunahing bayan ng Kalayaan ayon sa depinisyon ng Pilipinas. May nakatalagang mga sundalong Pilipino sa pulo. Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina|Republika ng Bayan ng Tsina]] (Tsina), [[Taiwan|Republika ng Tsina]] (Taiwan), at [[Vietnam]]. ==Silipin din== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Kalayaan, Palawan]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 1rf8n3mjb2rwooxtk0t8ra6rqycs8pw 2236357 2236328 2026-10-23T03:40:15Z Myrabert015 156576 2236357 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Likas | other_names = West York Island ''(Ingles)''<br/>Likas Island ''(Ingles na Filipino)''<br/>Pulo ng Likas ''(Filipino)''<br/>đảo Bến Lạc ''(Biyetnames)''<br/>西月島 / 西月岛 Xīyuè Dǎo ''(Intsik)'' | island_type = [[Pulo]] | image_name = West York Island.png | image_caption = Pulo ng Likas |pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|11|05|N|115|0|E|display=inline,title|name=Pulo ng West York}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | country = {{PHL}} | country_admin_divisions_title = [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | country_admin_divisions = [[Mimaropa|IV-B - MIMAROPA]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | country_admin_divisions_1 = [[Palawan]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Bayan]] | country_admin_divisions_2 = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | additional_info = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=14}} }} Ang '''Pulo ng Likas''','''<ref>{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=CnDlcP6L8iEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA162 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=2015-05-18 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-7656-2766-7 |language=en}}</ref>''' na kilala rin bilang '''Likas Island''' (literal na kahulugan: "Pulo ng Kalikasan"; Ingles: '''West York Island''';<ref>{{Cite book |last=Dzurek |first=Daniel J. |url=https://books.google.com/books?id=o5P4U4UlucMC&q=West+York+Island+Spratly+Islands&pg=PA10 |title=The Spratly Islands Dispute: Who's on First? |date=1996 |publisher=IBRU |isbn=978-1-897643-23-5 |language=en}}</ref> Mandarin Chinese: 西月島/西月岛; pinyin: ''Xīyuè Dǎo''; Vietnamese: ''đảo Bến Lạc''), at iba’t ibang pangalan, ay may lawak na 18.6 ektarya (46 acre). Ito ang ikatlong pinakamalaki sa mga likas na pulo ng [[Kapuluan ng Kalayaan]],<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Arthur J. |url=https://books.google.com/books?id=HO9m_mlVyLEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=RA1-PA31 |title=Environmental Considerations in Foreign-donor-supported Projects: Some Experiences in Indonesia |date=1981 |publisher=East-West Center |isbn=978-0-86638-023-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Buchholz |first=Hanns Jürgen |url=https://books.google.com/books?id=2KZEEuaS6RIC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA45 |title=Law of the Sea Zones in the Pacific Ocean |date=1987 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9971-988-73-9 |language=en}}</ref> at ang ikalawang pinakamalaki (kasunod ng [[Pulo ng Pag-asa]]) sa mga inookupa at pinamamahalaan ng [[Pilipinas]]. May lapad itong 530 yarda (485 m), habang 330 yarda (302 m) naman ang haba, at may pinakamataas na bahaging umaabot sa 30 talampakan (9 m). Ang pulo ay pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]]; ito ay matatagpuan 47 milya (76 km) hilagang-silangan ng [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island''), na siyang kinaroroonan ng pangunahing bayan ng Kalayaan ayon sa depinisyon ng Pilipinas. May nakatalagang mga sundalong Pilipino sa pulo. Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina|Republika ng Bayan ng Tsina]] (Tsina), [[Taiwan|Republika ng Tsina]] (Taiwan), at [[Vietnam]]. ==Silipin din== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Kalayaan, Palawan]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] b33jenr0zv6joi2eib3i6lfd5uzxqh7 10 335626 2236341 2216375 2026-10-23T03:24:47Z Myrabert015 156576 2236341 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Calderon]] * [[Bahura ng Kagitingan]] * [[Mga Bahura ng Burgos]] * [[Bahura ng Burunyugan 4]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Antonio Luna]] * [[Bahura ng Rajah Matanda]] * [[Bahura ng Gabriela Silang]] * [[Bahura ng Pawikan]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Celerio]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo ng Patag]] * [[Bahura ng Balagtas]] * [[Pulo ng Panata]] * [[Bahura ng Kota Cay]] * [[Pulo ng Kota]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng De Jesus]] * [[Pulo ng Datu Kalantiaw]] * [[Bahura ng Magsaysay]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Gitnang Quezon]] * [[Bahura ng Roxas]] * [[Bahura ng Osmeña]] * [[Bahura ng Paredes]] * [[Bahura ng Silangan Quezon]] * [[Bahura ng Burunyugan 14]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Burunyugan 8]] * [[Pulo ng Binago]] * [[Bahura ng Hizon]] * [[Bahura ng Juan Luna]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng Timog]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Lopez-Jaena]] * [[Bahura ng Kanlurang Quezon]] | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Bulig]] * [[Bahura ng Hasa-hasa]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Dalagang Bukid]] * [[Bahura ng Kanduli]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Payao]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] ** [[Kalayaan, Palawan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> m5p8t7lczpqmh4sdqbr8rh7rkjknqg9 2236342 2236341 2026-10-23T03:26:20Z Myrabert015 156576 2236342 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Calderon]] * [[Bahura ng Kagitingan]] * [[Mga Bahura ng Burgos]] * [[Bahura ng Burunyugan 4]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Antonio Luna]] * [[Bahura ng Rajah Matanda]] * [[Bahura ng Gabriela Silang]] * [[Bahura ng Pawikan]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Celerio]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo ng Patag]] * [[Bahura ng Balagtas]] * [[Pulo ng Panata]] * [[Bahura ng Kota Cay]] * [[Pulo ng Kota]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng De Jesus]] * [[Pulo ng Datu Kalantiaw]] * [[Bahura ng Magsaysay]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Gitnang Quezon]] * [[Bahura ng Roxas]] * [[Bahura ng Osmeña]] * [[Bahura ng Paredes]] * [[Bahura ng Silangan Quezon]] * [[Bahura ng Burunyugan 14]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Burunyugan 8]] * [[Pulo ng Binago]] * [[Bahura ng Hizon]] * [[Bahura ng Juan Luna]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng Timog]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Lopez-Jaena]] * [[Bahura ng Kanlurang Quezon]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Bulig]] * [[Bahura ng Hasa-hasa]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Dalagang Bukid]] * [[Bahura ng Kanduli]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Payao]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] ** [[Kalayaan, Palawan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> 4dmnhxdnh0t06cprtc50c2q0uem6ju5 2236349 2236342 2026-10-23T03:33:53Z Myrabert015 156576 2236349 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Calderon]] * [[Bahura ng Kagitingan]] * [[Mga Bahura ng Burgos]] * [[Bahura ng Burunyugan 4]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Antonio Luna]] * [[Bahura ng Rajah Matanda]] * [[Bahura ng Gabriela Silang]] * [[Bahura ng Pawikan]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Celerio]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo ng Patag]] * [[Bahura ng Balagtas]] * [[Pulo ng Panata]] * [[Bahura ng Kota Cay]] * [[Pulo ng Kota]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng De Jesus]] * [[Pulo ng Datu Kalantiaw]] * [[Bahura ng Magsaysay]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Gitnang Quezon]] * [[Bahura ng Roxas]] * [[Bahura ng Osmeña]] * [[Bahura ng Paredes]] * [[Bahura ng Silangan Quezon]] * [[Bahura ng Burunyugan 14]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Burunyugan 8]] * [[Pulo ng Binago]] * [[Bahura ng Hizon]] * [[Bahura ng Juan Luna]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng Timog Peligro]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Lopez-Jaena]] * [[Bahura ng Kanlurang Quezon]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Bulig]] * [[Bahura ng Hasa-hasa]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Dalagang Bukid]] * [[Bahura ng Kanduli]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Payao]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] ** [[Kalayaan, Palawan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> 53hwuws0j51vqtztp2x2s20ticrka5l 2236360 2236349 2026-10-23T03:52:44Z Myrabert015 156576 2236360 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Calderon]] * [[Bahura ng Kagitingan]] * [[Mga Bahura ng Burgos]] * [[Bahura ng Burunyugan 4]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Antonio Luna]] * [[Bahura ng Rajah Matanda]] * [[Bahura ng Gabriela Silang]] * [[Bahura ng Pawikan]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Celerio]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo ng Patag]] * [[Bahura ng Balagtas]] * [[Pulo ng Panata]] * [[Bahura ng Kota Cay]] * [[Pulo ng Kota]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng De Jesus]] * [[Pulo ng Datu Kalantiaw]] * [[Bahura ng Magsaysay]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Gitnang Quezon]] * [[Bahura ng Roxas]] * [[Bahura ng Osmeña]] * [[Bahura ng Paredes]] * [[Bahura ng Silangang Quezon]] * [[Bahura ng Burunyugan 14]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Burunyugan 8]] * [[Pulo ng Binago]] * [[Bahura ng Hizon]] * [[Bahura ng Juan Luna]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng Timog Peligro]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Lopez-Jaena]] * [[Bahura ng Kanlurang Quezon]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Bulig]] * [[Bahura ng Hasa-hasa]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Dalagang Bukid]] * [[Bahura ng Kanduli]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Payao]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] ** [[Kalayaan, Palawan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> dh6ete40c65mqs14dst5mms52txmkvi 2236361 2236360 2026-10-23T03:53:21Z Myrabert015 156576 2236361 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Kapuluan ng Kalayaan | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | listclass = hlist | image = | group1 = Mga sagupaan | list1 = * [[Pulo ng Pugad#1975 – Pagbawi ng Timog Vietnam sa Pulo ng Pugad|Insidente sa Pulo ng Pugad (1975)]] * [[Kampanya sa Dagat Silangan]] (1975) * [[Sagupaan sa Bahura ng Mabini]] (1988) | group2 = Mga rehiyon | list2 = * [[Dangerous Ground (South China Sea)|Delikadong Karagatan]] * [[Pampang ng Kota]] * [[Bahura ng Quezon]] * [[Bahura ng Hilagang Peligro]] * [[Guyot ng Recto]] * [[Pampang ng Bayani]] * [[Pampang ng Pagkakaisa]] | group3 = Mga sinasakop na pulo/bahura | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = text-align: left | group1 = {{flag icon|Brunei}} [[Brunei]] | list1 = * [[Bahura ng Louisa]] | group2 = {{flag icon|China}} [[Tsina]] | list2 = * [[Bahura ng Calderon]] * [[Bahura ng Kagitingan]] * [[Bahura ng Burgos]] * [[Bahura ng Burunyugan 4]] * [[Bahura ng Mabini]] * [[Bahura ng Panganiban]] * [[Bahura ng Zamora]] | group3 ={{flag icon|Malaysia}} [[Malaysia]] | list3 = * [[Bahura ng Antonio Luna]] * [[Bahura ng Rajah Matanda]] * [[Bahura ng Gabriela Silang]] * [[Bahura ng Pawikan]] * [[Bahura ng Mariveles]] * [[Bahura ng Celerio]] | group4 = {{flag icon|Philippines}} [[Pilipinas]] | list4 = * [[Bahura ng Rizal]] * [[Pulo ng Patag]] * [[Bahura ng Balagtas]] * [[Pulo ng Panata]] * [[Bahura ng Kota Cay]] * [[Pulo ng Kota]] * [[Pulo ng Loaita]] * [[Pulo ng Lawak]] * [[Pulo ng Parola]] * [[Buhanginan ng Ayungin|Bahura ng Ayungin]] * [[Pulo ng Pag-asa]] * [[Pulo ng Likas]] | group5 = {{flag icon|Republic of China}} [[Taiwan]] | list5 = * [[Pulo ng Ligaw]] * [[Bahura ng Silangang Ligaw]] | group6 = {{flag icon|Vietnam}} [[Biyetnam]] | list6 = * [[Bahura ng De Jesus]] * [[Pulo ng Datu Kalantiaw]] * [[Bahura ng Magsaysay]] * [[Bahura ng Bombay Castle]] * [[Bahura ng Gitnang Quezon]] * [[Bahura ng Roxas]] * [[Bahura ng Osmeña]] * [[Bahura ng Paredes]] * [[Bahura ng Silangang Quezon]] * [[Bahura ng Burunyugan 14]] * [[Bahura ng Ladd]] * [[Bahura ng Burunyugan 8]] * [[Pulo ng Binago]] * [[Bahura ng Hizon]] * [[Bahura ng Juan Luna]] * [[Pulo ng Bailan]] * [[Pulo ng Rurok]] * [[Bahura ng Timog Peligro]] * [[Pulo ng Pugad]] * [[Pulo ng Lagos]] * [[Bahura ng Lopez-Jaena]] * [[Bahura ng Kanlurang Quezon]] }} | group4 = Mga 'di sinasakop | list4 = * [[Bahura ng Bulig]] * [[Bahura ng Hasa-hasa]] * [[Mga Bahura ng Luconia]] * [[Bahura ng Dalagang Bukid]] * [[Bahura ng Kanduli]] * [[Buhanginan ng Escoda|Bahura ng Escoda]] * [[Bahura ng Payao]] * [[Bahura ng Kanluranin]] * [[Bahura ng Julian Felipe]] | group5 = Kaugnay na artikulo | list5 = * [[Alitan sa Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Malayang Teritoryo ng Freedomland]] * "[[Dakilang Pader ng Buhangin]]" * [[Listahan ng mga paliparan sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Listahan ng mga tampok na pandagat sa Kapuluan ng Spratly]] * [[Pilipinas at ang Kapuluan ng Kalayaan]] ** [[Kalayaan, Palawan]] * [[Republika ng Morac-Songhrati-Meads]] * [[Mga alitang teritoryal sa Dagat Timog Tsina]] * [[Siyam na gatlang na guhit|Siyam na gatlang na guhit (Nine-dash line)]] }} <noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Mga sulating may alitang teritoryo sa Asya]] [[Category:Mga kahon ng nabigasyon ng pulo]] </noinclude> 4ps2zt9g7bhdj0rebpfomrarc647i07 0 338653 2236362 2215372 2026-10-23T04:03:07Z Myrabert015 156576 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2236362 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Pagkakaisa Banks}}), o '''Union Banks''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014 |archive-date=18 Mayo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518001753/http://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |url-status=dead }}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Bahura ng Burunyugan 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | [[Bahura ng Chigua]] ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Chigua Reef) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Bahura ng Burunyugan 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Bahura ng Burunyugan 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Burunyugan 14]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Burunyugan 8]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] qktrthjsql089furevs5fc5nnepz05d 2236363 2236362 2026-10-23T04:09:16Z Myrabert015 156576 /* Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa */ 2236363 wikitext text/x-wiki [[File:Union Banks en.svg|thumb|alt=Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa|Mapa ng Pampang ng Pagkakaisa ''(Union Banks)'']] [[File:Collins_Reef_building_by_Vietnam.jpg|thumb|Estrukturang Vietnamese sa [[Bahura ng Roxas]] ''(Collins Reef)'']] Ang '''Pampang ng Pagkakaisa''' ({{lang-en|Pagkakaisa Banks}}), o '''Union Banks''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]); ([[Wikang Biyetnamita|Biyetnames]]: Cụm Sinh Tồn; {{zh|t=|s=|p=Jiǔzhāng Qúnjiāo|c=九章群礁}}) ay isang malaking lubog na [[atol]] sa gitna ng [[Delikadong Karagatan]] ''(Dangerous Ground)'' sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], {{convert|230|km|nmi|abbr=off}}<ref>{{cite news |title=China expanding presence on Mabini reef |url=https://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |access-date=20 May 2014 |newspaper=ABS CBN News / Kyodo News |date=13 May 2014 |archive-date=18 Mayo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140518001753/http://www.abs-cbnnews.com/focus/05/13/14/china-expanding-presence-mabini-reef-sources |url-status=dead }}</ref> sa kanluran ng baybayin ng Pilipinas. Binubuo ito ng mga [[pulo]] at [[bahura]] na nananatiling paksa ng [[Alitan sa Kapuluang Kalayaan|alitan sa pag-aangkin ng Kapuluan ng Kalayaan]].<ref>{{cite book |last=Dato Mohammad |first=Brigadier General |title=The Conflicting Claims in the South China Sea |date=1991 |publisher=U.S. Army War College |location=PA, USA}}</ref> Ang pinakamalapit na atol dito ay ang [[Pampang ng Bayani]], na matatagpuan {{convert|25|km|nmi|abbr=off}} sa gawing hilaga ng Pampang ng Pagkakaisa. Dalawa lamang ang likas na pulo sa gilid ng bahura, ang [[Pulo ng Rurok]] at ang [[Pulo ng Julian Felipe]]. Ang atol ay may haba na {{convert|55|km|mi|abbr=off}} mula sa [[Bahura ng Mabini]] sa timog-kanluran hanggang sa [[Bahura ng Julian Felipe]] sa hilagang-silangan, at may lapad na umaabot sa {{convert|15|km|mi|abbr=off}}. Ang kabuuang lawak nito ay {{convert|461|sqkm|sqmi|abbr=off}}. Ang gitnang laguna nito ay may lalim na umaabot sa {{convert|53|m|ft|abbr=off}}.<ref>[ftp://rock.geosociety.org/pub/reposit/2001/2001075.pdf Atoll Area, Depth and Rainfall]{{dead link|date=May 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, rock.geosociety.org</ref> == Mga pulo at bahurang bumubuo sa Pampang ng Pagkakaisa == {{GeoGroup}} Binubuo ang Pampang ng Pagkakaisa ng mga sumusunod na pulo at bahura, na nakalista nang pakanan mula sa timog-kanlurang sulok nito:<ref>{{Cite news |last=Cupin |first=Bea |date=2026-04-01 |title=Marcos executive order gives Philippine names to features in West Philippine Sea |url=https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260402020334/https://www.rappler.com/newsbreak/explainers/marcos-executive-order-philippine-names-features-west-sea/ |archive-date=2026-04-02 |url-access=subscription |work=Rappler |access-date=2026-06-26}}</ref><ref>{{cite book |title=China Sea Pilot - Volume II - NP 31 |date=2012 |publisher=United Kingdom Hydrographic Office |location=Taunton |url=http://mdnautical.com/sailing-directions-pilots/15739-np-31-china-sea-pilot-vol-ii-10th-2012-edition-9780707742762.html}}</ref><ref name=Gazetter>{{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | publisher = www.southchinasea.org | archive-url = https://web.archive.org/web/20070717152713/http://www.southchinasea.org/macand/gazetteer.htm | archive-date = 2007-07-17 | access-date = 2008-02-08 }}<br>- Version dated 19 August 2011 is available at: {{cite web | title = Digital Gazetteer of Spratly Islands | url = http://www.southchinasea.org/2011/08/19/digital-gazetteer-of-the-spratly-islands/ | date = 19 August 2011 | publisher = www.southchinasea.org | access-date = 5 June 2014 |quote= This list includes the names of all Spratly features known to be occupied and/or above water at low tide. }}</ref> Key: '''<span style="color: yellow;">Dilaw (Yellow)</span>''' = sinasakop ng Tsina (PRC); '''<span style="color: violet;">Lila (Violet)</span>''' = sinasakop ng Vietnam {| class="wikitable sortable" |- ! ''Feature'' || Lokasyon |-bgcolor="yellow" | [[Bahura ng Mabini]] (Johnson South Reef) (Chìguā Jiāo) (Mabini Reef) (Đá Gạc Ma) || {{coord|09|43|9|N|114|16|57|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Roxas]] (Collins Reef/Johnson North Reef) (Guǐhǎn Jiāo) (Roxas Reef) (Đá Cô Lin) || {{nowrap|{{coord|09|46|14|N|114|15|27|E|display=inline}} }} |- | ''Tam Trung Reef'' (Đá Tam Trung) || {{coord|09|50|12|N|114|16|6|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 7'' ({{ill|Loveless Reef|lt=|zh|華礁}}) (Huá Jiāo) (Đá Nghĩa Hành) || {{nowrap|{{coord|09|51|13|N|114|16|47|E|display=inline}}*}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 6'' ({{ill|Gent Reef|lt=|zh|吉阳礁}}) (Jíyáng Jiāo) (Đá Sơn Hà) || {{coord|09|52|45|N|114|18|21|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Pulo ng Rurok]] (Sin Cowe Island/Sinh Ton Island) (Jǐnghóng Dǎo) (Rurok Island) (Ching-hung Tao) (Đảo Sinh Tồn) || {{coord|09|53|9|N|114|19|46|E|display=inline}} <!-- | [[Đá Nhạn Gia]] || --> |- | ''Bahura ng Burunyugan 5'' ({{ill|Edmund Reef|lt=|zh|南門礁}}) (Nánmén Jiāo) (Đá Bình Khê) || {{nowrap|{{coord|09|53|48|N|114|23|40|E|display=inline}}*}} |- | ''Bahura ng Chigua'' ({{ill|McKennan Reef|lt=|zh|西門礁}}/Kennan Reef) (Xīmén Jiāo) (Đá Ken Nan) || {{coord|09|54|12|N|114|27|56|E|display=inline}} |- | ''Tam Trung Reef'' ([[Đá Bia]]) || {{coord|09|53|42|N|114|29|40|E|display=inline}} |-bgcolor="yellow" | ''Bahura ng Burunyugan 4'' (Hughes Reef) (Dōngmén Jiāo) (Tung-men Chiao) (Đá Tư Nghĩa) || {{coord|09|54|51|N|114|29|45|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 3'' ({{ill|Hallet Reef|lt=|zh|安樂礁}}) (Ānlè Jiāo) (Đá Bình Sơn) || {{coord|09|55|55|N|114|31|25|E|display=inline}}* |- | ''Bahura ng Burunyugan 2'' ({{ill|Holiday Reef|lt=|zh|長線礁}}) (Chángxiàn Jiāo) (Đá Bãi Khung) || {{coord|09|57|55|N|114|33|53|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 1'' ({{ill|Empire Reef|lt=|zh|主權礁}}) (Zhǔquán Jiāo) (Đá Đức Hòa) || {{coord|09|58|44|N|114|35|23|E|display=inline}}* |- | [[Bahura ng Julian Felipe]] (Whitsun Reef/Whitson Reef) (Niúè Jiāo) (Julian Felipe Reef) (Đá Ba Đầu) || {{coord|10|00|10|N|114|39|58|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 15'' ({{ill|Ross Reef|lt=|zh|染青东礁}}) (Rǎnqīngdōng Jiāo) (Đá An Bình) || {{coord|09|54|25|N|114|35|52|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Burunyugan 14]] (Grierson Reef/Sin Cowe East Island) (Rǎnqīng Shāzhōu) (Đảo Sinh Tồn Đông) || {{coord|09|54|8.2|N|114|33|50.7|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 13'' ({{ill|Bamford Reef|lt=|zh|龙虾礁}}) (Lóngxiā Jiāo) (Đá Vị Khê) || {{coord|09|53|25|N|114|32|7|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 12'' ({{ill|Tetley Reef|lt=|zh|扁参礁}}) (Biǎncān Jiāo) (Đá Ninh Hòa) || {{coord|09|52|5|N|114|30|39|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 11''|| {{coord|09|51|5|N|114|29|29|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 10'' ({{ill|Jones Reef|lt=|zh|漳溪礁}}) (Zhāngxī Jiāo) (Đá Văn Nguyên) || {{coord|09|49|47|N|114|27|57|E|display=inline}} |- | ''Bahura ng Burunyugan 9'' ({{ill|Higgens Reef|lt=|zh|屈原礁}}/Higgen Reef ) (Qūyuán Jiāo) (Đá Phúc Sĩ) || {{coord|09|48|49|N|114|24|12|E|display=inline}} |-bgcolor="violet" | [[Bahura ng Burunyugan 8]] (Lansdowne Reef) (Qióng Jiāo) (Chi'ung Chiao) (Đá Len Đao) || {{coord|09|46|43|N|114|22|14|E|display=inline}} <!--there's nothing at these coords, and they fall slightly outside of the outer rim south between Landsdowne and Higgens | [[Đá Trà Khúc]] || {{coord|09|41|5|N|114|21|3|E|display=inline}} --> |} {{Pampang ng Pagkakaisa}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Kapuluan ng Kalayaan]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] p3sqrnaa16ji2dyge4nc7yk2pheoya5 0 338917 2236366 2236031 2026-10-23T08:03:37Z Allyriana000 119761 2236366 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=Mayo 2027|venue=Tansaniya|before=[[Miss World 2026|2026]]|returns={{hlist|Ekwador|Estonya|Madagaskar}}}} Ang '''Miss World 2027''' ang magiging ika-74 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa Tansaniya. Kokoronahan ni [[Joheirry Mola]] ng Republikang Dominikano ang kaniyang kahalili pagkatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 20 Abril 2026, nilagdaan ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama ang pamahalaan ng Tansaniya ang kasunduan ng pangunguna, na opisyal na nagpapatibay na magaganap ang ika-74 na edisyon ng Miss World sa Tansaniya sa Mayo 2027.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=4 Mayo 2026 |title=After Vietnam, Tanzania to host Miss World 2027 pageant |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/04/2525605/after-vietnam-tanzania-host-miss-world-2027-pageant |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260729063020/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/05/04/2525605/after-vietnam-tanzania-host-miss-world-2027-pageant|archive-date=29 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maricha |first=Julius |date=20 Abril 2026 |title=Tanzania to host 74th Miss World pageant in 2027 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421061959/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/tanzania-to-host-74th-miss-world-pageant-in-2027-5430264 |archive-date=21 Abril 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Babalik sa edisyong ang mga bansang Ekwador, Estonya, Madagaskar, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 2025|2025]].<ref>{{Cite web |last=Kaupmees |first=Greta |date=26 Hulyo 2026 |title=GALERII {{!}} Kadrioru lossis krooniti Miss World Estonia 2026. Võitjaks tuli Eliisa-Adele Toode |trans-title=GALLERY {{!}} Miss World Estonia 2026 was crowned at Kadriorg Palace. The winner was Eliisa-Adele Toode (6) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1163196/galerii-kadrioru-lossis-krooniti-miss-world-estonia-2026-voitjaks-tuli-eliisa-adele-toode |access-date=21 Oktubre 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727024720/https://www.ohtuleht.ee/melu/1163196/galerii-kadrioru-lossis-krooniti-miss-world-estonia-2026-voitjaks-tuli-eliisa-adele-toode|archive-date=27 Hulyo 2026}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819231823/https://livemada.com/news/1353/ |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok: {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{Sortname|Louisette|N'Guessan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Louisette Cadic N'Guessan Wins Miss Côte d'Ivoire 2026 |language=en |work=Femina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702063905/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/louisette-cadic-nguessan-wins-miss-cte-divoire-2026/articleshow/154823809.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Bouaké |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Phương Oanh|Phan||nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Fernando |first=Jefferson |date=1 Abril 2026 |title=Crowned in Ho Chi Minh: Phan Phuong Oanh leads a new era for Miss World Vietnam |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331223702/https://tribune.net.ph/2026/03/31/crowned-in-ho-chi-minh-phan-phuong-oanh-leads-a-new-era-for-miss-world-vietnam |archive-date=31 Marso 2026}}</ref> |23 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{Sortname|Magdeline|Modipane|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Malabe |first=Chawada |date=2 Abril 2026 |title=Turning beauty into impact |language=en |work=The Voice |url=https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260403034846/https://thevoicebw.com/turning-beauty-into-impact/ |archive-date=3 Abril 2026}}</ref> |26 |Tonota |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{Sortname|Ash|Castro|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2026 |title=Ash Castro es la nueva Miss Mundo Bolivia 2026 |language=es |trans-title=Ash Castro is the new Miss World Bolivia 2026 |work=[[La Patria]] |url=https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726055441/https://lapatria.bo/cultura-viva/eventos/ash-castro-nueva-miss-mundo-bolivia/ |archive-date=26 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Cochabamba |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{Sortname|Elin|Kos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Marso 2026 |title=Elin Kos je Miss Slovenije 2025/26! |language=sl |trans-title=Elin Kos is Miss Slovenia 2025/26! |work=Reporter |url=https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330083635/https://reporter.si/clanek/magazin/miss-slovenije-2025-26-je-1889422 |archive-date=30 Marso 2026}}</ref> |21 |Poljane nad Škofjo Loko |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{Sortname|Jade|Glab|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Belmar |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{Sortname|Eliise Adele|Toode|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Mia Britt |date=27 Hulyo 2026 |title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: mul olid võiduhetkel pisarad silmis |trans-title=Miss World Estonia 2026 Eliisa-Adele Toode: I had tears in my eyes at the moment of victory |url=https://kroonika.delfi.ee/artikkel/120599794/miss-world-estonia-2026-eliisa-adele-toode-mul-olid-voiduhetkel-pisarad-silmis |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Kroonika |language=Estonian}}</ref> |18 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{Sortname|Estrella Juana|Mikue|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Ganadores de Miss y Mister Guinea Ecuatorial 2025 |language=es |trans-title=Winners of Miss and Mister Equatorial Guinea 2025 |work=Ministerio Información, prensa y cultura Guinea Ecuatorial |url=https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909232613/https://www.minfopressyculturage.com/ganadores-de-miss-y-mister-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=9 Setyembre 2025}}</ref> |23 |Ebibeyin |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Naïda|Estubier|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=14 Hunyo 2026 |title=Quién fueron las ganadoras del Miss Guatemala Contest 2026 |language=es |trans-title=Who were the winners of the Miss Guatemala Contest 2026? |work=Agencia Guatemalteca de Noticias |url=https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615074054/https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |archive-date=15 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Zacapa |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Sadhvi|Sail|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Sadhvi Satish Sail Crowned Femina Miss India 2026 Winner in Bhubaneswar |language=en |work=Open |url=https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260515133308/https://openthemagazine.com/entertainment/sadhvi-satish-sail-crowned-femina-miss-india-2026-winner-in-bhubaneswar |archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> |25 |Karwar |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] |{{sortname|Alda|Callista Putri|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Oktubre 2026|title=Alda Callista dari Papua Tengah Raih Mahkota Miss Indonesia 2026|trans-title=Alda Callista from Central Papua Wins the Miss Indonesia 2026 Crown|url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20261016201205-277-1416337/alda-callista-dari-papua-tengah-raih-mahkota-miss-indonesia-2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016150140/https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20261016201205-277-1416337/alda-callista-dari-papua-tengah-raih-mahkota-miss-indonesia-2026|archive-date=16 Oktubre 2026|access-date=22 Oktubre 2026|work=CNN Indonesia|language=id}}</ref> |22 |Tulungagung |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{Sortname|Sofia|Viola|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hunyo 2025 |title=Sofia Viola è Miss Mondo Italia 2025 |language=it |trans-title=Sofia Viola is Miss World Italy 2025 |work=Stato Quotidiano |url=https://www.statoquotidiano.it/16/06/2025/sofia-viola-e-miss-mondo-italia-2025/1211199/ |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Pozzuoli]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Alexa Marie|Grant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2026 |title=Miss World Canada Alexa Marie Grant Honoured for Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-canada-alexa-marie-grant-honoured-for-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/156248087.cms |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Toronto]] |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Shadiyara|Baykenova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Miss Qazaqstan 2025 Title Goes to 22-Year-Old from Shymkent |language=en |work=The Caspian Post |url=https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221120439/https://caspianpost.com/kazakhstan/miss-qazaqstan-2025-title-goes-to-22-year-old-from-shymkent |archive-date=21 Disyembre 2025}}</ref> |23 |[[Almaty]] |- |{{flagdeco|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sort name|María José|Rojas|nolink=1}}<ref>{{cite news|date=1 Agosto 2026 |title=La antioqueña María José Rojas es la nueva Miss Mundo Colombia 2026 |language=es |url=https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260802071606/https://telemedellin.tv/antioquia-miss-mundo-colombia-maria-jose/ |archive-date=2 Agosto 2026|trans-title=María José Rojas from Antioquia is the new Miss World Colombia 2026|website=Telemedellín}}</ref> |21 |[[:en:Medellín|Medellín]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Suwaida|Bugeja|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca Scalvini |date=5 Hunyo 2025 |title=Introducing Miss And Mister World Malta 2025: Suwaida Bugeja And Sean Jenkins |language=en |work=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726162635/https://lovinmalta.com/malta/introducing-miss-and-mister-world-malta-2025-suwaida-bugeja-and-sean-jenkins/ |archive-date=26 Hulyo 2025}}</ref> |20 |Żejtun |- |{{flagdeco|NPL}} [[Nepal]] |{{sortname|Deepmala|Dhakal|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nepal |first=Jony |date=1 Agosto 2026 |title=Deepmala Dhakal wins Miss Nepal World 2026 crown |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2026/08/01/deepmala-dhakal-wins-miss-nepal-world-2026-crown |access-date=4 Oktubre 2026}}</ref> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|POR}} [[Portugal]] |{{Sortname|Bruna|Nogueira|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Fernandes |first=Nuno Rosário |date=11 Setyembre 2026 |title=Jovem de Benfica vai representar Portugal no Miss World 2027 |trans-title=Young woman from Benfica will represent Portugal at Miss World 2027. |url=https://radioamparo.pt/noticia/2857670/jovem-de-benfica-vai-representar-portugal-no-miss-world-2027 |access-date=3 Oktubre 2026 |website=Radio Amparo |language=pt}}</ref> |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Lucie|Pisková|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last= |date=23 Mayo 2026 |title=Česko má novou královnu krásy. Miss Czech Republic 2026 je Lucie Pisková |language=cs |trans-title=The Czech Republic has a new beauty queen. Miss Czech Republic 2026 is Lucie Pisková |work=[iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |url-status=live |access-date=28 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260524044501/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-czech-republic-2026-vitezka-finale-soutez-krasy-svetove-finale.A260523_115829_missamodelky_zar |archive-date=24 Mayo 2026}}</ref> |23 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|CHN}} [[Tsina]] |{{sort name|Ophelia|He|nolink=1}}<ref>{{Cite news|date=14 Agosto 2026|title=耶鲁毕业生何楚宁摘得第74届世界小姐中国区冠军，以东方之美展现中国女性新风采|url=https://baby.ifeng.com/c/8vaNvqtkxd6|work=Ifeng|language=zh|access-date=4 Oktubre 2026|trans-title=Yale graduate He Chuning won the Miss World China title at the 74th Miss World pageant, showcasing the new charm of Chinese women with her Eastern beauty.}}</ref> |22 |[[:en:Shenzhen|Shenzhen]] |- |{{flagdeco|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |{{sortname|Oumayma|Haouet|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Elmay|first=Ines|date=8 Oktubre 2026|title=أميمة الحوات ممثلة تونس في مسابقة "ملكة جمال العالم" لسنة 2027|trans-title=Oumayma Haouet is Tunisia's representative in the 2027 Miss World pageant.|url=https://espacemanager.com/ar/%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%85%D8%AB%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%88%D9%86%D8%B3-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9/|access-date=12 Oktubre 2026|website=Espacemanager|language=ar}}</ref> |28 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Almorie|Nagayi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Oktubre 2026 |title=Photos: Masaka's Almorie Nagayi crowned Miss Uganda 2026/27 |url=https://www.pulse.ug/story/almorie-nagayi-crowned-miss-uganda-2026-27-2026101106422756741 |access-date=12 Oktubre 2026 |website=Pulse Uganda |language=en}}</ref> |20 |Masaka |} === Mga paparating na kompetisyong pambansa === {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Petsa |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |31 Oktubre 2026<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2026 |title=Joheirry Mola revela la historia detrás de su corona y habla de su histórico triunfo en Miss Mundo |trans-title=Joheirry Mola reveals the story behind her crown and talks about her historic Miss World victory |url=https://hoy.com.do/vivir/joheirry-mola-revela-historia-detras-corona-habla-historico-triunfo-miss-mundo_1103931.html |access-date=4 Oktubre 2026 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] qqwj86u0g80cfkfskyryisdak48hz4y 0 340693 2236208 2026-10-22T12:58:16Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354499230|List of municipalities of the Province of Verona]]" 2236208 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 98 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Verona]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Populasyon (2026)<ref>{{Cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Lawak (km²)<ref>{{Cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Affi]] |2,504 |9.88 |253.4 |- |[[Albaredo d'Adige]] |5,298 |28.25 |187.5 |- |[[Angiari]] |2,544 |13.47 |188.9 |- |[[Arcole]] |6,419 |18.87 |340.2 |- |[[Badia Calavena]] |2,707 |26.94 |100.5 |- |[[Bardolino]] |6,816 |57.33 |118.9 |- |[[Belfiore]] |3,408 |26.45 |128.8 |- |[[Bevilacqua]] |1,817 |12.20 |148.9 |- |[[Bonavigo]] |1,990 |17.99 |110.6 |- |[[Boschi Sant'Anna]] |1,385 |8.97 |154.4 |- |[[Bosco Chiesanuova]] |3,593 |64.81 |55.4 |- |[[Bovolone]] |16,392 |41.27 |397.2 |- |[[Brentino Belluno]] |1,368 |25.99 |52.6 |- |[[Brenzone]] |2,436 |51.59 |47.2 |- |[[Bussolengo]] |21,037 |24.23 |868.2 |- |[[Buttapietra]] |7,031 |17.27 |407.1 |- |[[Caldiero]] |8,160 |10.37 |786.9 |- |[[Caprino Veronese]] |8,775 |47.32 |185.4 |- |[[Casaleone]] |5,672 |38.61 |146.9 |- |[[Castagnaro]] |3,497 |34.80 |100.5 |- |[[Castel d'Azzano]] |12,333 |9.72 |1,268.8 |- |[[Castelnuovo del Garda]] |13,306 |34.43 |386.5 |- |[[Cavaion Veronese]] |5,995 |12.91 |464.4 |- |[[Cazzano di Tramigna]] |1,466 |12.27 |119.5 |- |[[Cerea]] |17,304 |70.30 |246.1 |- |[[Cerro Veronese]] |2,698 |10.06 |268.2 |- |[[Cologna Veneta]] |8,543 |42.83 |199.5 |- |[[Colognola ai Colli]] |8,801 |20.90 |421.1 |- |[[Concamarise]] |1,060 |7.91 |134.0 |- |[[Costermano]] |3,996 |16.74 |238.7 |- |[[Dolcè]] |2,536 |30.95 |81.9 |- |[[Erbè]] |1,922 |16.10 |119.4 |- |[[Erbezzo]] |850 |31.97 |26.6 |- |[[Ferrara di Monte Baldo]] |302 |26.89 |11.2 |- |[[Fumane]] |4,193 |34.21 |122.6 |- |[[Garda (VR)|Garda]] |4,044 |14.37 |281.4 |- |[[Gazzo Veronese]] |5,226 |56.66 |92.2 |- |[[Grezzana]] |10,775 |49.49 |217.7 |- |[[Illasi]] |5,149 |25.00 |206.0 |- |[[Isola della Scala]] |11,825 |69.83 |169.3 |- |[[Isola Rizza]] |3,317 |16.68 |198.9 |- |[[Lavagno]] |8,730 |14.64 |596.3 |- |[[Lazise]] |6,771 |63.15 |107.2 |- |[[Legnago]] |26,084 |79.27 |329.1 |- |[[Malcesine]] |3,472 |69.29 |50.1 |- |[[Marano di Valpolicella]] |3,085 |18.62 |165.7 |- |[[Mezzane di Sotto]] |2,502 |19.71 |126.9 |- |[[Minerbe]] |4,644 |29.65 |156.6 |- |[[Montecchia di Crosara]] |4,323 |21.06 |205.3 |- |[[Monteforte d'Alpone]] |8,953 |20.47 |437.4 |- |[[Mozzecane]] |8,200 |24.85 |330.0 |- |[[Negrar]] |16,378 |40.42 |405.2 |- |[[Nogara]] |8,488 |38.78 |218.9 |- |[[Nogarole Rocca]] |3,888 |29.14 |133.4 |- |[[Oppeano]] |10,383 |46.73 |222.2 |- |[[Palù]] |1,196 |13.61 |87.9 |- |[[Pastrengo]] |3,089 |9.00 |343.2 |- |[[Pescantina]] |17,630 |19.73 |893.6 |- |[[Peschiera del Garda]] |10,905 |18.27 |596.9 |- |[[Povegliano Veronese]] |7,401 |18.53 |399.4 |- |[[Pressana]] |2,511 |17.39 |144.4 |- |[[Rivoli Veronese]] |2,368 |18.43 |128.5 |- |[[Roncà]] |3,755 |18.15 |206.9 |- |[[Ronco all'Adige]] |6,195 |42.82 |144.7 |- |[[Roverchiara]] |2,596 |19.65 |132.1 |- |[[Roverè Veronese]] |2,169 |36.55 |59.3 |- |[[Roveredo di Guà]] |1,657 |10.16 |163.1 |- |[[Salizzole]] |3,758 |30.70 |122.4 |- |[[San Bonifacio, Verona|San Bonifacio]] |21,399 |33.79 |633.3 |- |[[San Giovanni Ilarione]] |4,848 |25.40 |190.9 |- |[[San Giovanni Lupatoto]] |25,427 |19.01 |1,337.6 |- |[[San Martino Buon Albergo]] |16,797 |34.75 |483.4 |- |[[San Mauro di Saline]] |606 |11.24 |53.9 |- |[[San Pietro di Morubio]] |3,145 |16.12 |195.1 |- |[[San Pietro in Cariano]] |12,996 |20.24 |642.1 |- |[[San Zeno di Montagna]] |1,544 |28.24 |54.7 |- |[[Sanguinetto]] |4,318 |13.51 |319.6 |- |[[Sant'Ambrogio di Valpolicella]] |11,870 |23.50 |505.1 |- |[[Sant'Anna d'Alfaedo]] |2,660 |43.43 |61.2 |- |[[Selva di Progno]] |921 |41.34 |22.3 |- |[[Soave]] |7,126 |22.72 |313.6 |- |[[Sommacampagna]] |14,480 |40.83 |354.6 |- |[[Sona, Italy|Sona]] |17,761 |41.15 |431.6 |- |[[Sorgà]] |2,979 |31.54 |94.5 |- |Terrazzo |2,143 |20.53 |104.4 |- |[[Torri del Benaco]] |2,856 |46.30 |61.7 |- |[[Tregnago]] |5,065 |37.35 |135.6 |- |[[Trevenzuolo]] |2,801 |26.94 |104.0 |- |[[Valeggio sul Mincio]] |16,040 |63.96 |250.8 |- |[[Velo Veronese]] |772 |18.90 |40.8 |- |[[Verona]] |255,139 |198.92 |1,282.6 |- |[[Veronella]] |5,189 |20.88 |248.5 |- |[[Vestenanova]] |2,499 |24.18 |103.3 |- |[[Vigasio]] |10,342 |30.76 |336.2 |- |[[Villa Bartolomea]] |5,895 |52.99 |111.2 |- |[[Villafranca di Verona]] |32,785 |57.34 |571.8 |- |[[Zevio]] |15,937 |54.87 |290.5 |- |[[Zimella]] |4,881 |20.10 |242.8 |} == Mga sanggunian == <references /> {{Veneto}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Verona (lalawigan)]] 6zlacodisy2ea1ionzczxq27jrr6w1z 2236209 2236208 2026-10-22T13:01:17Z Ryomaandres 8044 2236209 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 98 munisipalidad (mga ''[[comune]]'') ng [[Lalawigan ng Verona]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Italya]]. == Talaan == {| class="static-row-numbers plainrowheaders vertical-align-top sticky-header-multi sort-under sortable wikitable" |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" !Munisipalidad !Populasyon (2026)<ref>{{Cite web |title=Resident population |url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref> !Lawak (km²)<ref>{{Cite web |title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011 |url=https://www.istat.it/it/archivio/156224 |publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]] |language=it}}</ref> !Densidad |- |[[Affi]] |2,504 |9.88 |253.4 |- |[[Albaredo d'Adige]] |5,298 |28.25 |187.5 |- |[[Angiari]] |2,544 |13.47 |188.9 |- |[[Arcole]] |6,419 |18.87 |340.2 |- |[[Badia Calavena]] |2,707 |26.94 |100.5 |- |[[Bardolino]] |6,816 |57.33 |118.9 |- |[[Belfiore]] |3,408 |26.45 |128.8 |- |[[Bevilacqua]] |1,817 |12.20 |148.9 |- |[[Bonavigo]] |1,990 |17.99 |110.6 |- |[[Boschi Sant'Anna]] |1,385 |8.97 |154.4 |- |[[Bosco Chiesanuova]] |3,593 |64.81 |55.4 |- |[[Bovolone]] |16,392 |41.27 |397.2 |- |[[Brentino Belluno]] |1,368 |25.99 |52.6 |- |[[Brenzone]] |2,436 |51.59 |47.2 |- |[[Bussolengo]] |21,037 |24.23 |868.2 |- |[[Buttapietra]] |7,031 |17.27 |407.1 |- |[[Caldiero]] |8,160 |10.37 |786.9 |- |[[Caprino Veronese]] |8,775 |47.32 |185.4 |- |[[Casaleone]] |5,672 |38.61 |146.9 |- |[[Castagnaro]] |3,497 |34.80 |100.5 |- |[[Castel d'Azzano]] |12,333 |9.72 |1,268.8 |- |[[Castelnuovo del Garda]] |13,306 |34.43 |386.5 |- |[[Cavaion Veronese]] |5,995 |12.91 |464.4 |- |[[Cazzano di Tramigna]] |1,466 |12.27 |119.5 |- |[[Cerea]] |17,304 |70.30 |246.1 |- |[[Cerro Veronese]] |2,698 |10.06 |268.2 |- |[[Cologna Veneta]] |8,543 |42.83 |199.5 |- |[[Colognola ai Colli]] |8,801 |20.90 |421.1 |- |[[Concamarise]] |1,060 |7.91 |134.0 |- |[[Costermano]] |3,996 |16.74 |238.7 |- |[[Dolcè]] |2,536 |30.95 |81.9 |- |[[Erbè]] |1,922 |16.10 |119.4 |- |[[Erbezzo]] |850 |31.97 |26.6 |- |[[Ferrara di Monte Baldo]] |302 |26.89 |11.2 |- |[[Fumane]] |4,193 |34.21 |122.6 |- |[[Garda (VR)|Garda]] |4,044 |14.37 |281.4 |- |[[Gazzo Veronese]] |5,226 |56.66 |92.2 |- |[[Grezzana]] |10,775 |49.49 |217.7 |- |[[Illasi]] |5,149 |25.00 |206.0 |- |[[Isola della Scala]] |11,825 |69.83 |169.3 |- |[[Isola Rizza]] |3,317 |16.68 |198.9 |- |[[Lavagno]] |8,730 |14.64 |596.3 |- |[[Lazise]] |6,771 |63.15 |107.2 |- |[[Legnago]] |26,084 |79.27 |329.1 |- |[[Malcesine]] |3,472 |69.29 |50.1 |- |[[Marano di Valpolicella]] |3,085 |18.62 |165.7 |- |[[Mezzane di Sotto]] |2,502 |19.71 |126.9 |- |[[Minerbe]] |4,644 |29.65 |156.6 |- |[[Montecchia di Crosara]] |4,323 |21.06 |205.3 |- |[[Monteforte d'Alpone]] |8,953 |20.47 |437.4 |- |[[Mozzecane]] |8,200 |24.85 |330.0 |- |[[Negrar]] |16,378 |40.42 |405.2 |- |[[Nogara]] |8,488 |38.78 |218.9 |- |[[Nogarole Rocca]] |3,888 |29.14 |133.4 |- |[[Oppeano]] |10,383 |46.73 |222.2 |- |[[Palù]] |1,196 |13.61 |87.9 |- |[[Pastrengo]] |3,089 |9.00 |343.2 |- |[[Pescantina]] |17,630 |19.73 |893.6 |- |[[Peschiera del Garda]] |10,905 |18.27 |596.9 |- |[[Povegliano Veronese]] |7,401 |18.53 |399.4 |- |[[Pressana]] |2,511 |17.39 |144.4 |- |[[Rivoli Veronese]] |2,368 |18.43 |128.5 |- |[[Roncà]] |3,755 |18.15 |206.9 |- |[[Ronco all'Adige]] |6,195 |42.82 |144.7 |- |[[Roverchiara]] |2,596 |19.65 |132.1 |- |[[Roverè Veronese]] |2,169 |36.55 |59.3 |- |[[Roveredo di Guà]] |1,657 |10.16 |163.1 |- |[[Salizzole]] |3,758 |30.70 |122.4 |- |[[San Bonifacio, Verona|San Bonifacio]] |21,399 |33.79 |633.3 |- |[[San Giovanni Ilarione]] |4,848 |25.40 |190.9 |- |[[San Giovanni Lupatoto]] |25,427 |19.01 |1,337.6 |- |[[San Martino Buon Albergo]] |16,797 |34.75 |483.4 |- |[[San Mauro di Saline]] |606 |11.24 |53.9 |- |[[San Pietro di Morubio]] |3,145 |16.12 |195.1 |- |[[San Pietro in Cariano]] |12,996 |20.24 |642.1 |- |[[San Zeno di Montagna]] |1,544 |28.24 |54.7 |- |[[Sanguinetto]] |4,318 |13.51 |319.6 |- |[[Sant'Ambrogio di Valpolicella]] |11,870 |23.50 |505.1 |- |[[Sant'Anna d'Alfaedo]] |2,660 |43.43 |61.2 |- |[[Selva di Progno]] |921 |41.34 |22.3 |- |[[Soave]] |7,126 |22.72 |313.6 |- |[[Sommacampagna]] |14,480 |40.83 |354.6 |- |[[Sona, Italy|Sona]] |17,761 |41.15 |431.6 |- |[[Sorgà]] |2,979 |31.54 |94.5 |- |[[Terrazzo]] |2,143 |20.53 |104.4 |- |[[Torri del Benaco]] |2,856 |46.30 |61.7 |- |[[Tregnago]] |5,065 |37.35 |135.6 |- |[[Trevenzuolo]] |2,801 |26.94 |104.0 |- |[[Valeggio sul Mincio]] |16,040 |63.96 |250.8 |- |[[Velo Veronese]] |772 |18.90 |40.8 |- |[[Verona]] |255,139 |198.92 |1,282.6 |- |[[Veronella]] |5,189 |20.88 |248.5 |- |[[Vestenanova]] |2,499 |24.18 |103.3 |- |[[Vigasio]] |10,342 |30.76 |336.2 |- |[[Villa Bartolomea]] |5,895 |52.99 |111.2 |- |[[Villafranca di Verona]] |32,785 |57.34 |571.8 |- |[[Zevio]] |15,937 |54.87 |290.5 |- |[[Zimella]] |4,881 |20.10 |242.8 |} == Mga sanggunian == <references /> {{Veneto}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga munisipalidad ng Verona (lalawigan)]] j98lgyfntcpgbmegtn3r2zp9uuok0p6 0 340694 2236265 2026-10-22T15:48:43Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Brenzone]] sa [[Brenzone sul Garda]] 2236265 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Brenzone sul Garda]] 6p2p96zlm7nw1hl269fs0mfvfu9mcoe 2 340695 2236291 2026-10-23T01:51:00Z BGGJ1 167879 Translation from English into Tagalog 2236291 wikitext text/x-wiki '''Anna’s Archive''' (Ingles para sa ''Annas Archiv'') ay isang libreng metasearch engine para sa mga shadow library. Nagbibigay ito ng libreng access sa mga libro, siyentipikong artikulo, komiks, at magasin. Pinapatakbo ang website ng isang anonymous na team ng mga archivist na tumatawag sa kanilang sarili bilang '''Anna''' at ang '''Pirate Library Mirror (PiLiMi) team''', at pinopondohan ito sa pamamagitan ng mga donasyon. Ayon sa kanilang sariling pahayag, mayroong metadata para sa mahigit 120 milyong gawa.<ref name="1" /> Tinatayang 650,000 na libro ang dina-download araw-araw.<ref name="2" /> Ang layunin ay “i-catalog ang bawat umiiral na libro” at gawing available ang mga ito sa pamamagitan ng InterPlanetary File System.<ref name="3" /><ref name="4" /> == Website == Pinapatakbo ang digital library gamit ang open-source software.<ref name="5" /> Iniulat ng mga operator ang mga teknikal na detalye sa isang blog.<ref name="6" /><ref name="7" /> Ang code at data ng Anna’s Archive ay ganap na open source, at hinihikayat ang boluntaryong kontribusyon. Iniimbak ang data sa malalaking volume gamit ang mga torrent file upang gawing resilient ang website. Ayon sa website, hindi ito nagho-host ng copyrighted materials,<ref name="8" /> ngunit nagli-link ito sa mga lugar kung saan maaaring i-download ang mga ito.<ref name="9" /> Nag-aalok din ito ng downloads sa pamamagitan ng IPFS protocol.<ref name="10" /> May dalawang opsyon ang website para sa pag-download ng mga file: ang '''Fast Downloads''' ay available lang para sa mga user na may active membership, samantalang ang mga non-member ay gumagamit ng mas mabagal na opsyon na may Captcha upang maiwasan ang abusong gawa ng mga bot. Ayon sa mga operator, ang mga donasyon at membership fees ay ginagamit pangunahin para sa imprastraktura, at hindi personal na napupunta ang kita sa mga miyembro ng team.<ref name="8" /> Noong 31 Disyembre 2024, ang Anna’s Archive ay may 38,096,712 na libro at 106,532,043 na paper,<ref name="11" /> at ang kabuuang laki ng mga torrent ay humigit-kumulang isang petabyte.<ref name="12" /> == Kasaysayan == Nilikha ang Anna’s Archive ng mga miyembro ng Pirate Library Mirror project,<ref name="4" /><ref name="13" /> bilang isang anonymous na pagsisikap na i-mirror ang mga shadow library.<ref name="14" /> Sa simula, ipinakita lamang nito ang mga resulta mula sa Library Genesis at Z-Library.<ref name="4" /><ref name="9" /><ref name="13" /> Itinatag ang search engine bilang reaksyon sa pag-aresto sa mga operator ng shadow library na Z-Library at ang kasunod na pagkumpiska ng kanilang mga public domain ng mga US authorities.<ref name="13" /><ref name="15" /> Ang dataset ng Z-Library, na pansamantalang naa-access lang sa pamamagitan ng Tor network, ay muling naging available sa World Wide Web sa pamamagitan ng Anna’s Archive.<ref name="16" /> Bukod sa Z-Library, ini-index at ini-mirror din nito ang mga shadow library na Sci-Hub, Library Genesis, at ang digital na mababasa (borrowable) na mga gawa ng Open Library ng Internet Archive.<ref name="17" /> Nakipagtulungan sila kay Alexandra Elbakyan, ang tagapagtatag ng Sci-Hub.<ref name="4" /> May mga parallel din sa pagitan ng mga prinsipyo ng Anna’s Archive at ng mga pananaw ni Aaron Swartz.<ref name="3" /> Noong Mayo 2023, inilabas ng Anna’s Archive ang pinakamalaking illegal comic archive sa mundo mula sa mahigit 95 TB na data.<ref name="18" /> Noong Oktubre 2023, iniulat na na-scrape ng Anna’s Archive ang WorldCat, ang pinakamalaking database ng book metadata sa mundo. Ayon sa kanila, ang pag-scrape ay “isang mahalagang milestone sa pagkuha ng lahat ng libro sa mundo” at nagbibigay ng “to-do list ng lahat ng libro na kailangan pang i-preserve”.<ref name="19" /><ref name="20" /> Noong Pebrero 2024, inihabla ng Online Computer Library Center (OCLC) ang Anna’s Archive; nilinaw ng OCLC na “hindi na-hack ang kanilang internal systems”.<ref name="21" /> Noong 3 Oktubre 2023, iniulat na kinuha ng Anna’s Archive ang data mula sa WorldCat.<ref name="22" /> Naniniwala ang Anna’s Archive na ang pag-scrape ay “isang mahalagang milestone sa pagkuha ng lahat ng libro sa mundo” at nagbibigay-daan sa kanila na “gumawa ng to-do list ng lahat ng libro na kailangan pang i-preserve”.<ref name="19" /> Bilang tugon sa scrape, inihabla ng OCLC ang Anna’s Archive noong 12 Enero 2024. Ayon sa OCLC, ang data dump ay resulta ng cyberattacks sa kanilang mga server, at pinapayagan ng Anna’s Archive ang pampublikong pag-download ng data dumps.<ref name="21" /><ref name="23" /><ref name="24" /> Ang tanging naka-name na defendant sa demanda ay tinanggihan ang anumang pakikilahok sa Anna’s Archive o sa scrape ng WorldCat.<ref name="25" /> Noong 4 Nobyembre 2023, iniulat ng Anna’s Archive sa kanilang blog na nakuha nila ang kopya ng DuXiu, isang database ng mga scanned Chinese books.<ref name="26" /> Inilabas ang data nang walang embargo noong 16 Hunyo 2024.<ref name="27" /> Noong Enero 2024, na-block ang Anna’s Archive sa Italya dahil sa copyright complaint ng Association of European Publishers.<ref name="28" /> Noong Marso 2024, na-block ang website ng ilang internet provider sa Netherlands sa kahilingan ng BREIN, isang anti-piracy group.<ref name="29" /> Noong Hulyo 2024, pansamantalang pinalitan ang .org domain ng website ng bagong .gs domain upang hindi mapailalim sa US jurisdiction;<ref name="23" /> gayunpaman, kaagad ding na-block ang .gs domain at ibinalik ang website sa dating .org domain.<ref name="30" /><ref name="31" /> Noong 19 Setyembre 2025, iniulat ng tarnkappe.info na na-block ng mga German internet provider ang main domains ng Anna’s Archive. Inutos ang pag-block ng Clearingstelle Urheberrecht im Internet (CUII).<ref name="32" /> Noong Disyembre 2025, inanunsyo ng Anna’s Archive na na-download nila ang music database ng Spotify, kabilang ang lahat ng metadata at music files, at plano nilang ilabas ang 300 TB sa pamamagitan ng torrent.<ref name="33" /> Ito ay tumutugma sa 37% ng audio files sa Spotify, ngunit kumakatawan sa 99.6% ng streaming activity.<ref name="34" /> Bilang resulta ng demanda ng Spotify at ng music labels na Sony at Warner, inilabas noong Enero 2026 ang isang temporary injunction na nagbabawal sa pamamahagi ng copyrighted works.<ref name="35" /> Gayunpaman, noong kalagitnaan ng Pebrero, inilabas ang 2.8 milyong Spotify songs, na una nang tinawag na aksidente sa Reddit at kalaunan ay kinuha muli.<ref name="36" /> Dahil hindi sinagot ang injunction sa legal na paraan, nag-aplay ang Spotify ng default judgment kung saan tinantya ang pinsala sa 322 milyong euro, kung saan 300 milyon ay mapupunta sa Spotify at ang natitira sa nabanggit na music labels.<ref name="37" /> Ang batayan ay mga paglabag sa Digital Millennium Copyright Act, dahil diumano’y nalampasan ang DRM protection measures.<ref name="38" /> Sa simula ng 2026, na-block ng Public Interest Registry ang main domain sa ilalim ng .org. Nanatiling available ang .pm at .in domains, na bahagyang apektado ng DNS blocks sa Germany.<ref name="39" /> Ang dating available na .li domain ay hindi lang pansamantalang na-deactivate noong Marso ng taong iyon, kundi ganap na binura. Bilang resulta, naging bagong main address ang .gl domain.<ref name="35" /> == Resource para sa mga Language Model == Noong 2025, nalaman na ang Large Language Models na LlaMa ng Meta ay sinanay gamit ang data mula sa Anna’s Archive. Sa kabila ng mga denial, lumabas na personal na nagbigay ng utos si Mark Zuckerberg ukol dito.<ref name="40" /> Sinanay din ng DeepSeek ang kanilang mga modelo gamit ito, at ayon sa mga operator ng archive, maraming iba pang kumpanya ang humiling ng data kapalit ng pera o data donations. Binigyang-diin ng mga operator ng archive na ang paggamit ng Anna’s Archive para sa mga Chinese language model ay dapat magtulak sa Kanluran na i-adjust ang kanilang copyright laws alinsunod sa kanilang national interests.<ref name="41" /> Inaasahan din na ang mga kanta na na-scrape mula sa Spotify noong Disyembre 2025 ay gagamitin sa hinaharap para sa training ng artificial intelligence.<ref name="42" /> == Mga panlabas na kawing == * {{Commons category|Anna’s Archive}}– Koleksyon ng mga larawan at audio files * [https://annas-archive.org/ Anna’s Archive] * [https://annas-archive.org/blog Anna’s Blog] (Ingles) == Mga sanggunian == {{reflist|refs=<ref name="1">{{Cite web |title=Anna’s Archive |url=https://annas-archive.org/ |access-date=24 Agosto 2023 |language=en}}</ref> <ref name="2">{{Cite journal |last1=Kozina |first1=Elizaveta |last2=Toson |first2=Christian |title=Anna, the Universal Library |journal=La Rivista di Engramma |issue=222 |date=22 Marso 2025 |doi=10.25432/1826-901X/2025.222.0032 |language=en |url=https://engramma.it |access-date=3 Enero 2026}}</ref> <ref name="3">{{Cite web |last=Woodcock |first=Claire |title=‘Shadow Libraries’ Are Moving Their Pirated Books to The Dark Web After Fed Crackdowns |website=Vice |date=30 Nobyembre 2022 |url=https://www.vice.com |access-date=24 Agosto 2023 |language=en}}</ref> <ref name="4">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=“Anna’s Archive” Opens the Door to Z-Library and Other Pirate Libraries |website=TorrentFreak |date=19 Nobyembre 2022 |url=https://torrentfreak.com |access-date=24 Agosto 2023 |language=en}}</ref> <ref name="5">{{Cite web |title=Anna’s Software (GitLab) |url=https://gitlab.com |access-date=24 Agosto 2023}}</ref> <ref name="6">{{Cite web |title=Anna’s Blog |url=https://annas-archive.org/blog |archive-url=https://web.archive.org |archive-date=7 Disyembre 2022 |access-date=24 Agosto 2023 |language=en |url-status=dead}}</ref> <ref name="7">{{Cite web |last=Sobiraj |first=Lars |title=Anna’s Archive mausert sich zur größten Schattenbibliothek |website=tarnkappe.info |date=25 Agosto 2023 |url=https://tarnkappe.info |access-date=21 Nobyembre 2023}}</ref> <ref name="8">{{Cite web |title=Frequently Asked Questions (FAQ) |website=Anna's Archive |url=https://annas-archive.org/faq |access-date=19 Agosto 2024 |language=en}}</ref> <ref name="9">{{Cite web |last=Manos |first=Leda |title=Free Z-Library E-Book Download Search Engine "Anna's Archive" Launches Amid Arrests |website=LA Weekly |date=22 Nobyembre 2022 |url=https://www.laweekly.com |access-date=29 Disyembre 2024 |language=en-US}}</ref> <ref name="10">{{Cite journal |last1=Son |first1=Jihun |last2=Kim |first2=Gyubin |last3=Jung |first3=Hyunwoo |last4=Bang |first4=Jewan |last5=Park |first5=Jungheum |title=IF-DSS: Ein Rahmen für forensische Untersuchungen für dezentrale Speicherdienste |journal=Forensic Science International: Digital Investigation |volume=46 |date=1 Oktubre 2023 |issn=2666-2817 |pages=301611 |doi=10.1016/j.fsidi.2023.301611 |url=https://www.elsevier.com}}</ref> <ref name="11">{{Cite web |title=Anna’s Archive |website=Anna's Archive |url=https://annas-archive.org/ |access-date=31 Disyembre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="12">{{Cite web |title=Torrents |website=Anna's Archive |url=https://annas-archive.org/ |access-date=31 Disyembre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="13">{{Cite web |last=Iyer |first=Kavita |title=Anna’s Archive: eBooks Search Engine Emerges After Z-Library Shuts Down |website=TechWorm |date=20 Nobyembre 2022 |url=https://www.techworm.net |access-date=29 Disyembre 2024 |language=en-US}}</ref> <ref name="14">{{Cite web |last=Booth |first=Callum |title=The Pirate Library Mirror wants to preserve all human knowledge… illegally |website=TNW |date=4 Hulyo 2022 |url=https://thenextweb.com |access-date=19 Oktubre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="15">{{Cite journal |last1=Son |first1= |last2=Kim |first2= |last3=Jung |first3= |last4=Bang |first4= |last5=Park |first5= |title=IF-DSS: A forensic investigation framework for decentralized storage services |journal=Forensic Science International: Digital Investigation |volume=46 |publisher=Elsevier |pages=3 |language=en |url=https://www.sciencedirect.com |access-date=21 Nobyembre 2023}}</ref> <ref name="16">{{Cite web |last=Stöckel |first=Marc |title=Z-Library: Anna’s Archive macht Schattenbibliothek durchsuchbar |website=tarnkappe.info |date=19 Nobyembre 2022 |url=https://tarnkappe.info |access-date=24 Agosto 2023}}</ref> <ref name="17">{{Cite web |title=Datasets |website=Anna’s Archive |url=https://annas-archive.org/ |access-date=24 Agosto 2023 |language=en}}</ref> <ref name="18">{{Cite web |last=Sobiraj |first=Lars |title=Anna’s Archive veröffentlicht das weltgrößte illegale Comic-Archiv |website=tarnkappe.info |date=28 Mayo 2023 |url=https://tarnkappe.info |access-date=24 Agosto 2023}}</ref> <ref name="19">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=Anna's Archive Scraped WorldCat to Help Preserve 'All' Books in the World |website=TorrentFreak |date=3 Oktubre 2023 |url=https://torrentfreak.com |access-date=5 Oktubre 2023 |language=en}}</ref> <ref name="20">{{Cite web |title=Pirated search engine 'Anna's Archive' acquires data from the world's largest library catalog, aiming to 'preserve all the books in the world' |website=Gigazine News |date=10 Oktubre 2023 |url=https://gigazine.net |access-date=10 Enero 2024 |language=en}}</ref> <ref name="21">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=Lawsuit Accuses Anna's Archive of Hacking WorldCat, Stealing 2.2 TB Data |website=TorrentFreak |date=7 Pebrero 2024 |url=https://torrentfreak.com |access-date=11 Pebrero 2024 |language=en}}</ref> <ref name="22">{{Cite web |title=海賊版検索エンジン「Anna's Archive」が世界最大の図書館カタログからデータを取得 、世界中のすべての書籍の保存を目指す」姿勢 |website=GIGAZINE |date=10 Oktubre 2023 |url=https://gigazine.net |access-date=29 Disyembre 2024 |language=ja}}</ref> <ref name="23">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=Anna's Archie Faces Millions in Damages and a Permanent Injunction |website=TorrentFreak |date=8 Hulyo 2024 |url=https://torrentfreak.com |access-date=30 Disyembre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="24">{{Cite web |title=OCLC Inc. v. Anna's Archive, 2:24-cv-144 |website=casetext.com |url=https://casetext.com |archive-url=https://web.archive.org |archive-date=9 Disyembre 2024 |access-date=19 Agosto 2024 |language=en |url-status=dead}}</ref> <ref name="25">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=Key Defendant in Anna’s Archive Lawsuit Denies Any Involvement With the Site |website=TorrentFreak |url=https://torrentfreak.com |access-date=19 Agosto 2024 |language=en}}</ref> <ref name="26">{{Cite web |title=Exclusive access for LLM companies to largest Chinese non-fiction book collection in the world |website=Anna's Archive |url=https://annas-archive.org/ |access-date=19 Hulyo 2024 |language=en}}</ref> <ref name="27">{{Cite web |author=AnnaArchivist |title=We've released (without embargoes) 200TB of the DuXiu collection. We need your help seeding this, to preserve these books forever! |website=r/Annas_Archive |date=16 Hunyo 2024 |url=https://www.reddit.com |access-date=19 Hulyo 2024 |language=en}}</ref> <ref name="28">{{Cite web |last=Maxwell |first=Andy |title=Silenzio! 'Anna's Archive' Shadow Library Blocked Following Publishers' Complaint |date=4 Enero 2024 |url=https://torrentfreak.com |access-date=29 Disyembre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="29">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=Dutch Court Orders ISP to Block 'Anna's Archive' and 'LibGen' |website=TorrentFreak |date=23 Marso 2024 |url=https://torrentfreak.com |access-date=29 Disyembre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="30">{{Cite web |title=We've been having issues with our .gs domain. Please use .se or .li instead. We've also refreshed our search index with new files, enjoy! |url=https://web.archive.org |archive-date=20 Hulyo 2024 |language=en}}</ref> <ref name="31">{{Cite web |last=Van der Sar |first=Ernesto |title=Anna's Archive Loses .GS Domain Name But Remains Resilient |website=TorrentFreak |date=18 Hulyo 2024 |url=https://torrentfreak.com |access-date=29 Disyembre 2024 |language=en}}</ref> <ref name="32">{{Cite web |title=Anna’s Archive von deutschen Internetanbietern gesperrt |website=TARNKAPPE.INFO |date=19 Setyembre 2025 |url=https://tarnkappe.info}}</ref> <ref name="33">{{Cite web |title=Backing up Spotify |url=https://annas-archive.org/ |access-date=21 Disyembre 2025}}</ref> <ref name="34">{{Cite web |title=300 Terabyte Musik und Metadaten von Spotify heruntergeladen |website=heise online |date=23 Disyembre 2025 |url=https://www.heise.de |access-date=3 Enero 2026}}</ref> <ref name="35">{{Cite web |last=Frank |first=Antonia |title=Anna’s Archive verliert .li-Domain nach Spotify-Leak – Druck der Musikindustrie wächst |website=TARNKAPPE.INFO |date=3 Marso 2026 |url=https://tarnkappe.info |access-date=10 Marso 2026}}</ref> <ref name="36">{{Cite web |last=Brien |first=Jörn |title=300 Millionen Dollar Schadenersatz: Spotify fordert Rekordsumme von Schattenbibliothek |website=t3n Magazin |date=29 Marso 2026 |url=https://t3n.de |access-date=31 Marso 2026}}</ref> <ref name="37">{{Cite web |title=Heruntergeladene Songs: Spotify fordert 300 Millionen Dollar von Anna's Archive |website=heise online |date=27 Marso 2026 |url=https://www.heise.de |access-date=31 Marso 2026}}</ref> <ref name="38">{{Cite web |last=Frank |first=Antonia |title=Spotify gegen Anna’s Archive: 322-Millionen-Dollar-Klage rollt an |website=TARNKAPPE.INFO |date=28 Marso 2026 |url=https://tarnkappe.info |access-date=31 Marso 2026}}</ref> <ref name="39">{{Cite web |last=Sobiraj |first=Lars |title=Haupt-Domain von Anna’s Archive gesperrt |website=tarnkappe.info |date=6 Enero 2026 |url=https://tarnkappe.info}}</ref> <ref name="40">{{Cite web |last=Belanger |first=Ashley |title=“Torrenting from a corporate laptop doesn’t feel right”: Meta emails unsealed |date=6 Pebrero 2025 |url=https://arstechnica.com |access-date=8 Pebrero 2025 |language=en-US}}</ref> <ref name="41">{{Cite web |title=Copyright reform is necessary for national security |website=Anna's Blog |url=https://annas-archive.org/blog |archive-url=https://web.archive.org |archive-date=26 Disyembre 2025 |access-date=8 Pebrero 2025}}</ref> <ref name="42">{{Cite news |last=Milmo |first=Dan |title=Activist group says it has scraped 86m music files from Spotify |newspaper=The Guardian |date=22 Disyembre 2025 |issn=0261-3077 |url=https://www.theguardian.com |access-date=3 Enero 2026}}</ref>}} egoq7yz3kxqxabd425yeqmrj08xr9wd 0 340696 2236314 2026-10-23T02:28:46Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Costermano]] sa [[Costermano sul Garda]] 2236314 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Costermano sul Garda]] e7wq8dpdk3ctvzdtvbwp7uncb2b7pdt 0 340697 2236316 2026-10-23T02:41:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1371414875|Marzotto Group]]" 2236316 wikitext text/x-wiki Ang '''Grupong Marzotto''' ay isang Italyanong tagagawa ng [[kayo]] na nakabase sa [[Valdagno]]. Nilikha noong 1836 bilang ang ''Lanificio Luigi Marzotto & Figli''. Noong 2005, humiwalay ang negosyo ng tela ng Marzotto Group mula sa [[Grupong Moda ng Valentino|Valentino Fashion Group]]. Ang Grupo ay gumagawa ng mga sinulid na [[Lana|yari sa lana]] at bulak para sa mga damit, at sa pamamagitan ng mga pamumuhunan sa ekwidad, mga sinulid na yari sa lana para sa mga niniting na damit, mga sinulid na [[Lino (kayo)|lino]] at [[Sutla|seda]]. == Kasaysayan == [[File:Valdagno_Marzotto.jpg|left|thumb| Punong-tanggapan ng Marzotto]] k1odr4kfbz4rddrewyhy3kwv7xdjzl3 2236317 2236316 2026-10-23T02:43:24Z Ryomaandres 8044 2236317 wikitext text/x-wiki Ang '''Grupong Marzotto''' ay isang Italyanong tagagawa ng [[kayo]] na nakabase sa [[Valdagno]]. Nilikha noong 1836 bilang ang ''Lanificio Luigi Marzotto & Figli''. Noong 2005, humiwalay ang negosyo ng tela ng Marzotto Group mula sa [[Grupong Moda ng Valentino|Valentino Fashion Group]]. Ang Grupo ay gumagawa ng mga sinulid na [[Lana|yari sa lana]] at bulak para sa mga damit, at sa pamamagitan ng mga pamumuhunan sa ekwidad, mga sinulid na yari sa lana para sa mga niniting na damit, mga sinulid na [[Lino (kayo)|lino]] at [[Sutla|seda]]. == Kasaysayan == [[File:Valdagno_Marzotto.jpg|left|thumb| Punong-tanggapan ng Marzotto]] === Mga unang taon === Bilang miyembro ng maharlika, itinatag ni [[Luigi Marzotto]] (1773-1859) ang isang gilingan ng [[lana]] sa [[Valdagno]] noong 1836 na may kapital na 2,000 [[Venecianong lira]], katumbas ng $100,000 noong dekada nobenta.<ref name=":0">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Ipinagkatiwala niya ang negosyo sa kaniyang anak na si [[Gaetano Marzotto|Gaetano]] noong 1842. Pagkatapos ng pag-iisa ng [[Kaharian ng Italya]] noong 1861, bumili si Gaetano ng isang pabrika ng umiikot malapit sa [[Maglione]]. Nang panahong iyon, ang binabayaran ng kumpanya ay tumaas na sa mahigit 1,200 empleyado. Pagkamatay ni Gaetano noong 1910, nahati ang Marzotto SpA sa dalawa, kaya ang kaniyang apo ang pumalit sa pabrika ng [[Maglione]] at ang kaniyang anak na si [[Vittorio Emanuele Marzotto]], na kinikilala sa pangunguna ng kompanya sa negosyo ng pag-export, ang pumalit sa mga operasyon ng [[Valdagno]]. == Mga sanggunian == 9z40g21x6g38p2gchu4qsl6qb0kkm4e 2236318 2236317 2026-10-23T02:44:52Z Ryomaandres 8044 /* Mga unang taon */ 2236318 wikitext text/x-wiki Ang '''Grupong Marzotto''' ay isang Italyanong tagagawa ng [[kayo]] na nakabase sa [[Valdagno]]. Nilikha noong 1836 bilang ang ''Lanificio Luigi Marzotto & Figli''. Noong 2005, humiwalay ang negosyo ng tela ng Marzotto Group mula sa [[Grupong Moda ng Valentino|Valentino Fashion Group]]. Ang Grupo ay gumagawa ng mga sinulid na [[Lana|yari sa lana]] at bulak para sa mga damit, at sa pamamagitan ng mga pamumuhunan sa ekwidad, mga sinulid na yari sa lana para sa mga niniting na damit, mga sinulid na [[Lino (kayo)|lino]] at [[Sutla|seda]]. == Kasaysayan == [[File:Valdagno_Marzotto.jpg|left|thumb| Punong-tanggapan ng Marzotto]] === Mga unang taon === Bilang miyembro ng maharlika, itinatag ni [[Luigi Marzotto]] (1773-1859) ang isang gilingan ng [[lana]] sa [[Valdagno]] noong 1836 na may kapital na 2,000 [[Venecianong lira]], katumbas ng $100,000 noong dekada nobenta.<ref name=":0">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Ipinagkatiwala niya ang negosyo sa kaniyang anak na si [[Gaetano Marzotto|Gaetano]] noong 1842. Pagkatapos ng pag-iisa ng [[Kaharian ng Italya]] noong 1861, bumili si Gaetano ng isang pabrika ng umiikot malapit sa [[Maglione]]. Nang panahong iyon, ang binabayaran ng kumpanya ay tumaas na sa mahigit 1,200 empleyado. Pagkamatay ni Gaetano noong 1910, nahati ang Marzotto SpA sa dalawa, kaya ang kaniyang apo ang pumalit sa pabrika ng [[Maglione]] at ang kaniyang anak na si [[Vittorio Emanuele Marzotto]], na kinikilala sa pangunguna ng kompanya sa negosyo ng pag-export, ang pumalit sa mga operasyon ng [[Valdagno]]. === Kalagitnaan ng ikadalawampung siglo === Noong 1920, minana ni Gaetano Jr. ang gilingan ng Valdagno. Ayon sa kasaysayan ng kompanya, ginawang moderno ni Gaetano Jr. ang kompanya at pinalawak noong dekada 1920, na nagbigay-daan upang makaligtas ito sa [[Malawakang Depresyon]] nang hindi isinasyonalisa, at muling nakuha ang gilingan ng pamilya sa [[Maglione]].<ref name=":02">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Noong 1935, lumikha si Gaetano ng isang agrikultural na complex sa pagitan ng [[Fossalta di Portogruaro]] at ng [[Laguna ng Venecia]], na ipinangalan sa kaniyang asawang si Margherita Lampertico Marzotto.<ref>{{Cite web |last=Margherita |first=Santa |title=History - Santa Margherita wines |url=https://www.santamargherita.com/world/en/winery/story |access-date=2021-04-23 |website=www.santamargherita.com}}</ref> Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang kompanya ay nasa ilalim ng kontrol ng gobyerno. Gayunpaman, nabawi ni Gaetano ang kompanya sa pagtatapos ng tunggalian at sinamantala ang [[himalang ekonomiko ng Italya]].<ref name=":03">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> == Mga sanggunian == lh69nkn81t37ohmdkabm2owstmq3dcx 2236319 2236318 2026-10-23T02:48:43Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2236319 wikitext text/x-wiki Ang '''Grupong Marzotto''' ay isang Italyanong tagagawa ng [[kayo]] na nakabase sa [[Valdagno]]. Nilikha noong 1836 bilang ang ''Lanificio Luigi Marzotto & Figli''. Noong 2005, humiwalay ang negosyo ng tela ng Marzotto Group mula sa [[Grupong Moda ng Valentino|Valentino Fashion Group]]. Ang Grupo ay gumagawa ng mga sinulid na [[Lana|yari sa lana]] at bulak para sa mga damit, at sa pamamagitan ng mga pamumuhunan sa ekwidad, mga sinulid na yari sa lana para sa mga niniting na damit, mga sinulid na [[Lino (kayo)|lino]] at [[Sutla|seda]]. == Kasaysayan == [[File:Valdagno_Marzotto.jpg|left|thumb| Punong-tanggapan ng Marzotto]] === Mga unang taon === Bilang miyembro ng maharlika, itinatag ni [[Luigi Marzotto]] (1773-1859) ang isang gilingan ng [[lana]] sa [[Valdagno]] noong 1836 na may kapital na 2,000 [[Venecianong lira]], katumbas ng $100,000 noong dekada nobenta.<ref name=":0">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Ipinagkatiwala niya ang negosyo sa kaniyang anak na si [[Gaetano Marzotto|Gaetano]] noong 1842. Pagkatapos ng pag-iisa ng [[Kaharian ng Italya]] noong 1861, bumili si Gaetano ng isang pabrika ng umiikot malapit sa [[Maglione]]. Nang panahong iyon, ang binabayaran ng kumpanya ay tumaas na sa mahigit 1,200 empleyado. Pagkamatay ni Gaetano noong 1910, nahati ang Marzotto SpA sa dalawa, kaya ang kaniyang apo ang pumalit sa pabrika ng [[Maglione]] at ang kaniyang anak na si [[Vittorio Emanuele Marzotto]], na kinikilala sa pangunguna ng kompanya sa negosyo ng pag-export, ang pumalit sa mga operasyon ng [[Valdagno]]. === Kalagitnaan ng ikadalawampung siglo === Noong 1920, minana ni Gaetano Jr. ang gilingan ng Valdagno. Ayon sa kasaysayan ng kompanya, ginawang moderno ni Gaetano Jr. ang kompanya at pinalawak noong dekada 1920, na nagbigay-daan upang makaligtas ito sa [[Malawakang Depresyon]] nang hindi isinasyonalisa, at muling nakuha ang gilingan ng pamilya sa [[Maglione]].<ref name=":02">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Noong 1935, lumikha si Gaetano ng isang agrikultural na complex sa pagitan ng [[Fossalta di Portogruaro]] at ng [[Laguna ng Venecia]], na ipinangalan sa kaniyang asawang si Margherita Lampertico Marzotto.<ref>{{Cite web |last=Margherita |first=Santa |title=History - Santa Margherita wines |url=https://www.santamargherita.com/world/en/winery/story |access-date=2021-04-23 |website=www.santamargherita.com}}</ref> Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang kompanya ay nasa ilalim ng kontrol ng gobyerno. Gayunpaman, nabawi ni Gaetano ang kompanya sa pagtatapos ng tunggalian at sinamantala ang [[himalang ekonomiko ng Italya]].<ref name=":03">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Noong dekada '50, nagdibersipika ang Marzotto SpA sa paggawa ng mga pribadong tatak ng damit panlalaki, ''ang Principe by Marzotto''. Matapos maging publiko noong 1961 na may listahan sa pamilihang [[Bolsa (pamilihan)|bolsa]] ng [[Milan]] na [[Borsa Italiana]], sinimulan ng kompanya ang pagluluwas ng mga produkto nito sa [[Estados Unidos]] . Upang mabawasan ang gastos sa paggawa, 40 porsiyento ng produksiyon ng damit ang kalaunan ay ililipat doon. === Pagpapalawak === Sa pagitan ng dekada '80 at '90, lumawak ang Marzotto SpA sa pamamagitan ng mga adkisisyon. Ang Marzotto ang naging unang ganap na pinagsamang prodyuser ng lana sa Europa noong 1987 matapos makuha ang [[Lanerossi]], na sinundan ng [[Hugo Boss]] noong 1991 at ang gilingan ng lana ng [[Nová Mosilana]] ng [[Czechoslovakia]] noong 1994. Noong 1997, inanunsiyo ng grupo ang pagsasama sa [[Holding Partecipazioni Industriali|HPI]] upang mabuo [[Gruppo Industriale Marzotto|ang Gruppo Industriale Marzotto]], ang pinakamalaking tagagawa ng damit pangdisenyo sa mundo. Gayunpaman, biglang itinigil ni [[Pietro Marzotto]] ang mga negosasyon, na humantong sa pagbibitiw ni Pietro sa kanyang tungkulin bilang punong ehekutibo at ang pagkuha kay [[Jean de Jaeger]], ang unang hindi kamag-anak ng mga Marzotto na naiangat sa naturang tungkulin. Gayunpaman, nanatiling mayoryang aksiyonista si Pietro ng Marzotto SpA at binili niya ang [[Liteksas]], isang tagagawa ng damit na lana sa [[Litwanya]], noong 2000, upang mailipat ng kompanya ang bahagi ng produksiyon nito sa mas murang merkado. Binili rin niya ang [[Valentino (kompanya ng moda)|Valentino SpA]], na nahihirapan sa ilalim ng [[Holding Partecipazioni Industriali|HPI]], noong 2002.<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-11-29 |title=Italian Fashion Designers & Brands: Marzotto {{!}} Made-In-Italy.com |url=https://www.made-in-italy.com/italian-fashion/designers-and-brands/marzotto/ |access-date=2021-04-23 |website=Made In Italy |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == eqowadij7vv6b9e0hs6e4vqqd9lso0t 2236320 2236319 2026-10-23T02:48:55Z Ryomaandres 8044 /* Mga unang taon */ 2236320 wikitext text/x-wiki Ang '''Grupong Marzotto''' ay isang Italyanong tagagawa ng [[kayo]] na nakabase sa [[Valdagno]]. Nilikha noong 1836 bilang ang ''Lanificio Luigi Marzotto & Figli''. Noong 2005, humiwalay ang negosyo ng tela ng Marzotto Group mula sa [[Grupong Moda ng Valentino|Valentino Fashion Group]]. Ang Grupo ay gumagawa ng mga sinulid na [[Lana|yari sa lana]] at bulak para sa mga damit, at sa pamamagitan ng mga pamumuhunan sa ekwidad, mga sinulid na yari sa lana para sa mga niniting na damit, mga sinulid na [[Lino (kayo)|lino]] at [[Sutla|seda]]. == Kasaysayan == [[File:Valdagno_Marzotto.jpg|left|thumb| Punong-tanggapan ng Marzotto]] === Mga unang taon === Bilang miyembro ng maharlika, itinatag ni [[Luigi Marzotto]] (1773-1859) ang isang gilingan ng [[lana]] sa [[Valdagno]] noong 1836 na may kapital na 2,000 [[Venecianong lira]], katumbas ng $100,000 noong dekada nobenta.<ref name=":0">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Ipinagkatiwala niya ang negosyo sa kaniyang anak na si [[Gaetano Marzotto|Gaetano]] noong 1842. Pagkatapos ng pag-iisa ng [[Kaharian ng Italya]] noong 1861, bumili si Gaetano ng isang pabrika ng umiikot malapit sa [[Maglione]]. Nang panahong iyon, ang binabayaran ng kumpanya ay tumaas na sa mahigit 1,200 empleyado. Pagkamatay ni Gaetano noong 1910, nahati ang Marzotto SpA sa dalawa, kaya ang kaniyang apo ang pumalit sa pabrika ng [[Maglione]] at ang kaniyang anak na si [[Vittorio Emanuele Marzotto]], na kinikilala sa pangunguna ng kompanya sa negosyo ng pagluluwas, ang pumalit sa mga operasyon ng [[Valdagno]]. === Kalagitnaan ng ikadalawampung siglo === Noong 1920, minana ni Gaetano Jr. ang gilingan ng Valdagno. Ayon sa kasaysayan ng kompanya, ginawang moderno ni Gaetano Jr. ang kompanya at pinalawak noong dekada 1920, na nagbigay-daan upang makaligtas ito sa [[Malawakang Depresyon]] nang hindi isinasyonalisa, at muling nakuha ang gilingan ng pamilya sa [[Maglione]].<ref name=":02">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Noong 1935, lumikha si Gaetano ng isang agrikultural na complex sa pagitan ng [[Fossalta di Portogruaro]] at ng [[Laguna ng Venecia]], na ipinangalan sa kaniyang asawang si Margherita Lampertico Marzotto.<ref>{{Cite web |last=Margherita |first=Santa |title=History - Santa Margherita wines |url=https://www.santamargherita.com/world/en/winery/story |access-date=2021-04-23 |website=www.santamargherita.com}}</ref> Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang kompanya ay nasa ilalim ng kontrol ng gobyerno. Gayunpaman, nabawi ni Gaetano ang kompanya sa pagtatapos ng tunggalian at sinamantala ang [[himalang ekonomiko ng Italya]].<ref name=":03">{{Cite web |title=History of Marzotto S.p.A. – FundingUniverse |url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/marzotto-s-p-a-history/ |access-date=2021-04-23 |website=www.fundinguniverse.com}}</ref> Noong dekada '50, nagdibersipika ang Marzotto SpA sa paggawa ng mga pribadong tatak ng damit panlalaki, ''ang Principe by Marzotto''. Matapos maging publiko noong 1961 na may listahan sa pamilihang [[Bolsa (pamilihan)|bolsa]] ng [[Milan]] na [[Borsa Italiana]], sinimulan ng kompanya ang pagluluwas ng mga produkto nito sa [[Estados Unidos]] . Upang mabawasan ang gastos sa paggawa, 40 porsiyento ng produksiyon ng damit ang kalaunan ay ililipat doon. === Pagpapalawak === Sa pagitan ng dekada '80 at '90, lumawak ang Marzotto SpA sa pamamagitan ng mga adkisisyon. Ang Marzotto ang naging unang ganap na pinagsamang prodyuser ng lana sa Europa noong 1987 matapos makuha ang [[Lanerossi]], na sinundan ng [[Hugo Boss]] noong 1991 at ang gilingan ng lana ng [[Nová Mosilana]] ng [[Czechoslovakia]] noong 1994. Noong 1997, inanunsiyo ng grupo ang pagsasama sa [[Holding Partecipazioni Industriali|HPI]] upang mabuo [[Gruppo Industriale Marzotto|ang Gruppo Industriale Marzotto]], ang pinakamalaking tagagawa ng damit pangdisenyo sa mundo. Gayunpaman, biglang itinigil ni [[Pietro Marzotto]] ang mga negosasyon, na humantong sa pagbibitiw ni Pietro sa kanyang tungkulin bilang punong ehekutibo at ang pagkuha kay [[Jean de Jaeger]], ang unang hindi kamag-anak ng mga Marzotto na naiangat sa naturang tungkulin. Gayunpaman, nanatiling mayoryang aksiyonista si Pietro ng Marzotto SpA at binili niya ang [[Liteksas]], isang tagagawa ng damit na lana sa [[Litwanya]], noong 2000, upang mailipat ng kompanya ang bahagi ng produksiyon nito sa mas murang merkado. Binili rin niya ang [[Valentino (kompanya ng moda)|Valentino SpA]], na nahihirapan sa ilalim ng [[Holding Partecipazioni Industriali|HPI]], noong 2002.<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-11-29 |title=Italian Fashion Designers & Brands: Marzotto {{!}} Made-In-Italy.com |url=https://www.made-in-italy.com/italian-fashion/designers-and-brands/marzotto/ |access-date=2021-04-23 |website=Made In Italy |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == 9z6gp0991inzj0whqcy1oasg8z17ekw 1 340698 2236325 2026-10-23T02:52:20Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 23|2026}} 2236325 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 23|2026}} pzva9qhm3tcehp33aec6mp9tcj1rw0i 1 340699 2236326 2026-10-23T02:52:23Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 23|2026}} 2236326 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 23|2026}} pzva9qhm3tcehp33aec6mp9tcj1rw0i 0 340700 2236327 2026-10-23T03:02:42Z Myrabert015 156576 Bagong pahina: {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Lawak | other_names = Nanshan Island ''(Ingles)''<br/>Likas Island ''(Ingles na Filipino)''<br/>Pulo ng Lawak ''(Filipino)''<br/>Đảo Vĩnh Viễn ''(Biyetnames)''<br/>馬歡島 / 马欢岛 Mǎhuān Dǎo Xīyuè Dǎo ''(Intsik)'' | island_type = [[Pulo]] | image_name = Nanshan Island.png | image_caption = Pulo ng Lawak |pushp... 2236327 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Lawak | other_names = Nanshan Island ''(Ingles)''<br/>Likas Island ''(Ingles na Filipino)''<br/>Pulo ng Lawak ''(Filipino)''<br/>Đảo Vĩnh Viễn ''(Biyetnames)''<br/>馬歡島 / 马欢岛 Mǎhuān Dǎo Xīyuè Dǎo ''(Intsik)'' | island_type = [[Pulo]] | image_name = Nanshan Island.png | image_caption = Pulo ng Lawak |pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|10|44|N|115|48|E|display=inline,title|name=Pulo ng Lawak}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | country = {{PHL}} | country_admin_divisions_title = [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | country_admin_divisions = [[Mimaropa|IV-B - MIMAROPA]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | country_admin_divisions_1 = [[Palawan]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Bayan]] | country_admin_divisions_2 = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | additional_info = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=14}} }} Ang '''Pulo ng Lawak''','''<ref>{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=CnDlcP6L8iEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA162 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=2015-05-18 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-7656-2766-7 |language=en}}</ref>''' na kilala rin bilang '''Lawak Island''' (literal na kahulugan: "Pulo na Malawak"; Ingles: '''Nanshan Island''';<ref>{{Cite book |last=Dzurek |first=Daniel J. |url=https://books.google.com/books?id=o5P4U4UlucMC&q=West+York+Island+Spratly+Islands&pg=PA10 |title=The Spratly Islands Dispute: Who's on First? |date=1996 |publisher=IBRU |isbn=978-1-897643-23-5 |language=en}}</ref> Mandarin Chinese: 馬歡島 / 马欢岛; pinyin: ''Mǎhuān Dǎo Xīyuè Dǎo''; Vietnamese: ''Đảo Vĩnh Viễn''), at iba’t ibang pangalan, ay may lawak na 7.93 ektarya (19.6 acres). Ito ang ikaapat pinakamalaki sa mga likas na pulo ng [[Kapuluan ng Kalayaan]],<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Arthur J. |url=https://books.google.com/books?id=HO9m_mlVyLEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=RA1-PA31 |title=Environmental Considerations in Foreign-donor-supported Projects: Some Experiences in Indonesia |date=1981 |publisher=East-West Center |isbn=978-0-86638-023-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Buchholz |first=Hanns Jürgen |url=https://books.google.com/books?id=2KZEEuaS6RIC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA45 |title=Law of the Sea Zones in the Pacific Ocean |date=1987 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9971-988-73-9 |language=en}}</ref> at ang ikatlong pinakamalaki (kasunod ng [[Pulo ng Pag-asa]] at [[Pulo ng Likas]]) sa mga inookupa ng [[Pilipinas]]. Ang pulo ay pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]]; ito ay matatagpuan 98 milya (158 km) silangan ng [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island''), na siyang kinaroroonan ng pangunahing bayan ng Kalayaan ayon sa depinisyon ng Pilipinas. May nakatalagang mga sundalong Pilipino sa pulo. Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina|Republika ng Bayan ng Tsina]] (Tsina), [[Taiwan|Republika ng Tsina]] (Taiwan), at [[Vietnam]]. ==Silipin din== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Kalayaan, Palawan]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] crtep3aye1o5xir8vfi2ki199kvvxk8 2236356 2236327 2026-10-23T03:39:19Z Myrabert015 156576 2236356 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | disputed = yes | name = Pulo ng Lawak | other_names = Nanshan Island ''(Ingles)''<br/>Likas Island ''(Ingles na Filipino)''<br/>Pulo ng Lawak ''(Filipino)''<br/>Đảo Vĩnh Viễn ''(Biyetnames)''<br/>馬歡島 / 马欢岛 Mǎhuān Dǎo Xīyuè Dǎo ''(Intsik)'' | island_type = [[Pulo]] | image_name = Nanshan Island.png | image_caption = Pulo ng Lawak |pushpin_map = Spratly Islands relief | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{Coord|10|44|N|115|48|E|display=inline,title|name=Pulo ng Lawak}} | archipelago = [[Kapuluan ng Kalayaan]] | country = {{PHL}} | country_admin_divisions_title = [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | country_admin_divisions = [[Mimaropa|IV-B - MIMAROPA]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Mga Lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | country_admin_divisions_1 = [[Palawan]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Bayan]] | country_admin_divisions_2 = [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] | country1 = {{CHN}} | country2 = {{PHL}} | country3 = {{TWN}} | country4 = {{VNM}} | additional_info = {{maplink|frane-align=center|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=14}} }} Ang '''Pulo ng Lawak''','''<ref>{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=CnDlcP6L8iEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA162 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=2015-05-18 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-7656-2766-7 |language=en}}</ref>''' na kilala rin bilang '''Lawak Island''' (literal na kahulugan: "Pulo na Malawak"; Ingles: '''Nanshan Island''';<ref>{{Cite book |last=Dzurek |first=Daniel J. |url=https://books.google.com/books?id=o5P4U4UlucMC&q=West+York+Island+Spratly+Islands&pg=PA10 |title=The Spratly Islands Dispute: Who's on First? |date=1996 |publisher=IBRU |isbn=978-1-897643-23-5 |language=en}}</ref> Mandarin Chinese: 馬歡島 / 马欢岛; pinyin: ''Mǎhuān Dǎo Xīyuè Dǎo''; Vietnamese: ''Đảo Vĩnh Viễn''), at iba’t ibang pangalan, ay may lawak na 7.93 ektarya (19.6 acres). Ito ang ikaapat pinakamalaki sa mga likas na pulo ng [[Kapuluan ng Kalayaan]],<ref>{{Cite book |last=Hanson |first=Arthur J. |url=https://books.google.com/books?id=HO9m_mlVyLEC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=RA1-PA31 |title=Environmental Considerations in Foreign-donor-supported Projects: Some Experiences in Indonesia |date=1981 |publisher=East-West Center |isbn=978-0-86638-023-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Buchholz |first=Hanns Jürgen |url=https://books.google.com/books?id=2KZEEuaS6RIC&q=West+York+Island+likas+Spratly+Islands&pg=PA45 |title=Law of the Sea Zones in the Pacific Ocean |date=1987 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |isbn=978-9971-988-73-9 |language=en}}</ref> at ang ikatlong pinakamalaki (kasunod ng [[Pulo ng Pag-asa]] at [[Pulo ng Likas]]) sa mga inookupa at pinamamahalaan ng [[Pilipinas]]. Ang pulo ay pinamamahalaan ng Pilipinas bilang bahagi ng [[Kalayaan, Palawan]]; ito ay matatagpuan 98 milya (158 km) silangan ng [[Pulo ng Pag-asa]] (''Thitu Island''), na siyang kinaroroonan ng pangunahing bayan ng Kalayaan ayon sa depinisyon ng Pilipinas. May nakatalagang mga sundalong Pilipino sa pulo. Inaangkin din ang pulo ng [[Tsina|Republika ng Bayan ng Tsina]] (Tsina), [[Taiwan|Republika ng Tsina]] (Taiwan), at [[Vietnam]]. ==Silipin din== * [[Kapuluan ng Kalayaan]] * [[Kalayaan, Palawan]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Kapuluan ng Kalayaan}} [[Kaurian:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kaurian:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] 4tmaxpr9wh3v6v4d681fg4utktlox1h