Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1039 2237888 2097374 2026-10-29T19:58:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237888 wikitext text/x-wiki {{Agosto}} Ang '''Agosto 12''' ay ang ika-224 na araw sa [[kalendaryong Gregoryano]] (ika-225 kung [[bisyestong taon]]) na may natitira pang 141 na araw. == Pangyayari == *1883 - Ang [[Tsikago]] ay naitatag. *1898 - Isang kasunduang pangkapayapaan ang nagtapos sa [[Digmaang Espanyol-Amerikano]]. *2013 - Walong katao ang namatay at 25 ang sugatan sa isang pagpapatiwakal na pambobomba sa [[Balad]], [[Irak]], hilagang kapitolyo ng [[Baghdad]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://uk.reuters.com/article/2013/08/12/uk-iraq-violence-bomber-idUKBRE97B0KK20130812 |access-date=2013-08-22 |archive-date=2013-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130812195625/http://uk.reuters.com/article/2013/08/12/uk-iraq-violence-bomber-idUKBRE97B0KK20130812 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130812195625/http://uk.reuters.com/article/2013/08/12/uk-iraq-violence-bomber-idUKBRE97B0KK20130812 |date=2013-08-12 }}</ref> *2013 - Ilang armadong lalaki ang namaril sa hilagang-kanluran ng [[Nigeria]] na ikinasawi ng 30 katao.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://uk.reuters.com/article/2013/08/12/uk-nigeria-violence-idUKBRE97B0TR20130812 |access-date=2013-08-22 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816013111/http://uk.reuters.com/article/2013/08/12/uk-nigeria-violence-idUKBRE97B0TR20130812 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816013111/http://uk.reuters.com/article/2013/08/12/uk-nigeria-violence-idUKBRE97B0TR20130812 |date=2013-08-16 }}</ref> *2013 - Nagsagawa ng pag-atakeng panghimpapawid ang Sandatahang Lakas ng [[Tunisia]] laban sa mga militanteng [[Islam]] sa hangganang lupain ng [[Algeria]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.reuters.com/article/2013/08/12/us-tunisia-army-idUSBRE97B0H320130812 |access-date=2013-08-22 |archive-date=2015-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426150047/http://www.reuters.com/article/2013/08/12/us-tunisia-army-idUSBRE97B0H320130812 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426150047/http://www.reuters.com/article/2013/08/12/us-tunisia-army-idUSBRE97B0H320130812 |date=2015-04-26 }}</ref> *2013 - Namatay na si Prinsipe Friso ng Orange-Nassau, kapatid ni Haring Willem-Alexander ng mga [[Olanda]], sa edad na 44 kasunod ng mga komplikasyon dulot ng aksidenteng naganap noong 2012 sa pag-iiski, kung saan siya ay [[coma|na-comatose]] sa loob ng isa't kalahating taon.<ref>http://edition.cnn.com/2013/08/12/world/europe/netherlands-prince-friso-dies/index.html?hpt=ieu_c1</ref><ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-23669317</ref><ref>http://www.huffingtonpost.com/2013/08/12/prince-friso-dead_n_3743226.html</ref><ref>http://abcnews.go.com/International/wireStory/netherlands-prince-friso-dies-19934972</ref> *2013 - Ilang paaralan sa [[Maynila]] at maging sa mga probinsiya ang nagsuspinde ng klase sa iba’t ibang antas ngayong araw dahil sa pananalasa ng bagyong Labuyo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.UgjWWqDi58E |access-date=2013-08-22 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409005009/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.UgjWWqDi58E |url-status=dead }}</ref> *2013 - Isa ang patay dahil sa pagguho ng lupa sa probinsiya ng [[Benguet]]. Ipinasara rin ang [[Daang Kennon]] dahil sa bagyong Labuyo.<ref>http://www.gmanetwork.com/news/story/321647/news/regions/1-killed-in-benguet-landslide-kennon-road-closed</ref> *2013 - Probinsiya ng [[Aurora]], matinding hinagupit ng bagyo matapos nitong lumapag sa lupain ng Casiguran.<ref>http://www.gmanetwork.com/news/video/173192/balitanghali/aurora-matinding-hinagupit-ng-bagyong-labuyo</ref> *2013 - Inilunsad ng [[Indiya]] ang INS Vikrant ang kanilang kaunaunahang katutubong sasakyang panghimpapatiwid.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-launches-first-indigenous-aircraft-carrier-INS-Vikrant/articleshow/21774409.cms</ref> *2013 - Naihalal si Ibrahim Boubacar Keïta bilang bagong Pangulo ng [[Mali]].<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23677124</ref> *2013 - Nagwagi ang [[Estados Unidos|Amerikanong]] manlalaro ng golp na si Jason Dufner sa Kampeonatong PGA 2013 na ginanap sa Oak Hill Country Club sa Pittsford, [[New York]].<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/sport/golf/james-dufner-in-pole-position-in-pga/story-fnaxw0m2-1226695278365 |title=Archive copy |access-date=2013-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916230559/http://www.theaustralian.com.au/sport/golf/james-dufner-in-pole-position-in-pga/story-fnaxw0m2-1226695278365 |archive-date=2013-09-16 |url-status=dead}}</ref> *2013 - Tinalo ng [[Iran]] ang koponan ng [[Pilipinas]] sa [[Kampeonato ng FIBA Asya 2013]] sa talang 85-71.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.abante.com.ph/issue/aug1213/sports01.htm#.UgjU0KDi58E |access-date=2013-08-22 |archive-date=2013-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816033610/http://www.abante.com.ph/issue/aug1213/sports01.htm#.UgjU0KDi58E |url-status=dead }}</ref> == Kapanganakan == *1969 - [[Aga Muhlach]], [[Lahing Pilipino|Pilipinong]] aktor. *1982 - [[Iza Calzado]], [[Lahing Pilipino|Pilipinong]] aktor. *1984 - [[Marian Rivera]], [[Lahing Pilipino|Pilipinong]] aktor. == Kamatayan == *[[30 BK]] - [[Cleopatra VII]] ng [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]]. *1484 - [[Papa]] [[Sixto IV]] *1689 - [[Papa]] [[Inocencio XI]] ==Mga Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Araw]] 9ujr44nuzp3kotaho9ro2pppxczwyd6 0 1040 2237887 2097373 2026-10-29T19:58:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237887 wikitext text/x-wiki {{Agosto}} Ang '''Agosto 11''' ay ang ika-223 na araw sa [[kalendaryong Gregoryano]] (ika-224 kung [[bisyestong taon]]) na may natitira pang 142 na araw. == Pangyayari == *[[1858]] - Unang pag-akyat sa Bundok [[Eiger]]. *[[1960]] - Nagpahayag ng kalayaan ang [[Chad]]. *[[1988]] - Nabuo ang [[Al-Qaeda]] *[[2013]] - Napatay ang limang sundalong [[Yemen|Yemeni]] ng mga hinihinalang miyembro ng [[Al-Qaeda]] sa isang pag-atake sa terminal ng gas sa Katimugang Yemen.<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23655421</ref> *[[2013]] - Dalawampu't-dalawang katao ang nasawi sa pagbaha sa probinsiya ng [[Kabul]] sa [[Apganistan]].<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-23657280 </ref> *[[2013]] - Nagwagi ang Amerikong golper na si Jason Dufner sa 2013 PGA Championship na nilaro sa Oak Hill Country Club sa Pittsford, [[New York]].<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/sport/golf/james-dufner-in-pole-position-in-pga/story-fnaxw0m2-1226695278365 |title=Archive copy |access-date=2013-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916230559/http://www.theaustralian.com.au/sport/golf/james-dufner-in-pole-position-in-pga/story-fnaxw0m2-1226695278365 |archive-date=2013-09-16 |url-status=dead}}</ref> == Kapanganakan == *[[1993]] - [[Alyson Stoner]], [[Estados Unidos|Amerikanang]] aktres == Kamatayan == * [[1956]] - [[Jackson Pollock]], pintor ==Mga Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Araw}}[[Kaurian:Araw]] lxoscqbaqfurcrsuh3ecvj1fdx82l4i 0 1326 2237954 2237109 2026-10-30T02:26:11Z Ivan P. Clarin 84769 2237954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands |name = Luzon |image_map = Luzon in Philippines.svg |image_caption = Sa mapa, na pula ay ang pulo ng Luzon. |nickname = Hilagang Pilipinas<br>North Philippines |native name link = |location = [[Timog-silangang Asya]] |coordinates= |archipelago = [[Kapuluan ng Pilipinas]] |total islands = 7,107 |major islands = Luzon, [[Mindanao]], [[Mindoro Island|Mindoro]], [[Palawan Island|Palawan]] |area = 109,965 km² |highest mount = Pulag |elevation = 2,922 m |country = Pilipinas |country admin divisions title = Mga Rehiyon |country admin divisions = [[Kalakhang Maynila]], [[Bicol Region|Bicol]], [[Lambak ng Cagayan]], [[Calabarzon]], [[Gitnang Luzon]], [[Cordillera Administrative Region|Cordillera]], [[Ilocos Region|Ilocos]] & [[Mimaropa]] |Pinakamalaking Lungsod = [[Kalakhang Maynila]] |country largest city population = 9,932,560 |population = 39,500,000 |population as of = 2000 |density = 359.2 |ethnic groups = [[Aeta]], [[Agta]], [[Bikolano]], Ibanag, [[Igorot]], [[Ilokano]], [[Kapampangan]], Pangasinanse, [[Tagalog people|Tagalog]] }} Ang '''Luzon''', '''Kalusunan''' o '''Hilagang Pilipinas''', ang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]] at ika-17 sa daigdig. Katawagan din ang "Luzon" sa isa sa tatlong pangkat pangkapuluan sa bansa, kasama ng [[Kabisayaan]] at [[Mindanao]]. Bilang isang pulo, ang Luzon ay may sukat na 104,688 kilometro kwadrado. Dito matatagpuan ang lungsod ng pamahalaan ng bansa, ang [[Maynila]], at ang pinakamataong lungsod, ang [[Quezon City]]. Mabundok ang pulo at dito matatagpuan ang [[Bundok Pulag]], ang ikalawang pinakamataas na bundok sa bansa, at ang [[Bulkang Mayon]], ang pinakatanyag na bulkan. Nasa kanluran ng pulo ang [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]], sa silangan ang [[Dagat Pilipinas]], at sa hilaga ang [[Kipot ng Luzon]]. Ang pangkat ng pulo na matatawag na Kalusunan ay kinabibilangan ng Luzon kasama ang pangkat ng [[Batanes]] at [[Kapuluang Babuyan|Babuyan]] sa hilaga, ang mga pulo ng [[Catanduanes]], [[Marinduque]], [[Masbate]], [[Romblon]], [[Mindoro]] at [[Palawan]] sa timog. Nahahati ang pangkat ng pulo sa walong [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] at 38 [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]]. ==Heograpiya== {{See also|Heograpiya ng Pilipinas}} Ang kabuuang sukat ng Luzon ay {{convert|76969315.9|km2}},<ref name=unep>{{cite web|title=Islands by Land Area|url=http://islands.unep.ch/Tiarea.htm|work=Island Directory Tables|publisher=United Nations Environment Programme|accessdate=4 Marso 2013|archive-date=20 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm|url-status=dead}}</ref>, ang ika-17 pinakamalaking pulo sa buong daigdig. Matatagpuan sa Luzon ang punong lungsod ng Pilipinas, ang [[Maynila]], at ang pinakamataong lungsod sa Pilipinas, ang [[Lungsod Quezon]]. Mabundok ang pulo na kung saan matatagpuan ng [[Bundok Pulag]], ang ikatlong pinakamataas na bundok sa bansa, at ang mga [[Bulkang Pinatubo]], [[Bulkang Mayon]], [[Bulkang Taal]], ay ilan sa mga tanyag na mga [[bulkan]] sa Luzon. Matatagpuan sa kanluran ng Luzon ang [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] (ang bahagi ng [[Dagat Timog Tsina]] na nakapaloob sa [[eksklusibong sonang ekonomiko ng Pilipinas]]), sa silangan ang [[Dagat Pilipinas]], at sa hilaga ang [[Kipot ng Luzon]]. Halos parihaba ang sukat ng pulo ng Luzon at may mahabang tangway sa timog silangan na tinatawag na [[Tangway ng Bikol]]. Ang hilagang bahagi ng pulo ay kinapalolooban ng malalaking bulubundukin, ang Cordillera Central. Sa silangan ng Cordillera Central ay ang malaking [[Lambak ng Cagayan]], na nagsisilbing tagasalo, ng [[Ilog Cagayan]], ang pinakamahabang ilog sa Pilipinas. Sa silangan ng lambay ay matatagpuan ang bulubundukin ng [[Sierra Madre (Pilipinas)|Sierra Madre]], ang pinakamahabang bulubundukin sa bansa. Sa timog silangan ng [[Look ng Maynila]] matatagpuan ang pinakamalaking lawa sa bansa, at ang pinakamalaking lawa sa loob ng kalupaan sa Timog Silangang Asya, ang Lawa ng Bay. {| class="wikitable" style="font-size:90%;background-color:#FDFDFD;" |- ! scope="col" | Rehiyon ! scope="col" | Anim na dibisyon ! scope="col" | Apat na dibisyon ! scope="col" | Tatlong dibisyon ! scope="col" | Dalawang dibisyon |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gold;"| Rehiyon ng Ilocos | rowspan=2 | Ilocandia | rowspan=3 | Hilagang Luzon<ref name=North_Central_Luzon>Ang mga probinsya ng mga north area ng Central Luzon ay minsang itinuturing na sakop ng North Luzon, partikular na ang Aurora, Nueva Ecija, Tarlac, at Zambales; minsan kasama ang Pampanga. Dahil karaniwang ikinakabit ang Central Luzon sa North Luzon, North Central Luzon ay madalas sinisimplihan bilang North Luzon.</ref> | rowspan=4 | Hilaga at Gitnang Luzon<ref name=North_Central_Luzon/> | rowspan=4 | Hilaga at Gitnang Luzon<ref name=North_Central_Luzon/> |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gold;"| Lambak ng Cagayan |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gold;"| Cordillera Administrative Region | Cordilleras |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gold;"| Gitnang Luzon | colspan=2 style="text-align:center;" | Gitnang Luzon<ref name=North_Central_Luzon/> |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gray;"| National Capital Region | colspan=3 style="text-align:center;" | Kalakhang Maynila | rowspan=4 | Southern Luzon |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gray;"| Calabarzon | rowspan=2 | [[Timog Katagalugan|Southern Tagalog]] | rowspan=3 | Southern Luzon | rowspan=3 | Southern Luzon |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gray;"| Mimaropa |-style="vertical-align:top;" ! style=background-color:gray;"| Rehiyon ng Bicol | [[Bicolandia]] |} ==Pisikal== [[Talaksan:Northern_luzon_en.png|thumb|Ang Hilagang Luzon (Northern Luzon)]] ===1. HILAGANG LUZON=== {{See|Hilagang Luzon}} Ang Hilagang Luzon o Northern Luzon ay binubuo ng 3 kluster sa tatlong rehiyon, Ang Rehiyon ng Ilocos, Cordillera Administrative Region at Lambak ng Cagayan, dito matatagpuan ang [[Sierra Madre]] (Pilipinas), pinakamahabang ilog sa Pilipinas ang [[Ilog Cagayan]], Bulubunduking Caraballo, Banaue Rice Terraces at ang lungsod ng [[Baguio]]. Dito matatagpuan ang unang hangganan ng Pilipinas ang lalawigang isla ng Batanes na kilalang dayuhan ng mga turista ang ''White Parola'' at ang Windmill sa bayan ng [[Bangui, Ilocos Norte]], Ang Hilagang Luzon ay ang bumabakod sa tinatawag na Kipot ng Luzon at pumapagitan sa mga bansang [[Tsina]] at [[Taiwan]] sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]. Ito ay ang dulo ng Luzon sa direksyong Hilaga (North). Ang Gitnang Luzon o Central Luzon Region 3 ay ang Gitnang Rehiyon sa isla ng Luzon, ito ay pumapagitan sa mga rehiyon ng Hilagang Luzon, Timog Luzon at Kalakhang Maynila. Ito ang mga lalawigan ng: Aurora, [[Bataan]], [[Bulacan]], [[Nueva Ecija]], [[Pampanga]], [[Tarlac]] at [[Zambales]], ang probinsya ng Aurora sa pagitan ng taong 2002 ay nakapaloob sa Rehiyong Timog Katagalugan o Southern Tagalog. Ang rehiyong sentro ng Gitnang Luzon ay ang ''[[San Fernando, Pampanga]]''. ====4 Dibisyon==== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! style=background-color:gold;" | Rehiyon !! style=background-color:gold;" | Sentrong rehiyon !! style=background-color:gold;" | Dibisyon |- | '''[[Rehiyon ng Ilocos|Rehiyon ng Ilocos, 1]]''' || [[San Fernando, La Union]] || Northwestern Luzon |- | '''[[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera|CAR]]''' || [[Baguio]] || Northcentral Luzon |- | '''[[Lambak ng Cagayan|Lambak ng Cagayan, 2]] ''' || [[Tuguegarao]] || Northeastern Luzon |- | '''[[Gitnang Luzon|Gitnang Luzon, 3]]''' || [[San Fernando, Pampanga]] || Central Luzon |} ===2. TIMOG LUZON=== {{See|Timog Luzon}} [[Talaksan:Ph fil southern tagalog.png|thumb|Ang Timog Luzon (Southern Luzon)]] Ang Timog Luzon o Southern Luzon ay binubuo ng 3 kluster sa tatlong rehiyon, Ang Calabarzon (IV-A), Mimaropa (IV-B) at Bicol Region, kabilang ang Metro Manila na nasa ikalawang dibisyon, dito matatagpuan ang hangganan ng [[Sierra Madre]] sa pagitan ng Laguna at Quezon, at iilan pang mga tanawin ng [[Lawa ng Laguna]], [[Bulkang Taal]], [[Talon ng Pagsanjan]], [[Tagaytay]], [[Hinulugang Taktak]], [[Bundok Banahaw]], [[El Nido]], [[Puerto Galera]] at [[Bulkang Mayon]], Ito ay ang dulo ng Luzon sa direksyong Timog (South). Ang mainland Southern Tagalog ay ang kasalukuyang rehiyon ng [[Calabarzon]] na binubuo ng [[Cavite]], [[Laguna]], [[Batangas]], [[Rizal]] at [[Quezon]], Ang Minparo o [[Mimaropa]] ay ang Rehiyon IV-B na itinuturing na Rehiyong Timog-Kanlurang Tagalog o Southwestern Tagalog Region na nasa outland at ang Bicolandia ay ang rehiyon 5 ang ikahuling rehiyon sa isla ng Luzon. Ang Kalakhang Maynila o Metro Manila ay ang sentrong panglungsod o kauuluhan sa Pilipinas, Ito ay binubuo ng 16 na lungsod at 1 bayan, Ang rehiyong sentro nito ay ang [[Maynila]] ang kapitolyo ng Pilipinas, dating lalawigan o probinsya ang Metro Manila na sumasaklaw sa pangalang [[Tondo]], Noong taong 1898, kabilang rito ang mga distrito at barangay ng bawat saklaw ng lungsod maging ang ilang bayan sa lalawigan ng [[Rizal]]. ====4 Dibisyon==== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! style=background-color:gray;" | Rehiyon !! style=background-color:gray;" | Sentrong rehiyon !! style=background-color:gray;" | Dibisyon |- | '''''[[Kalakhang Maynila|Kalakhang Maynila, NCR]]''''' || '''[[Maynila]]''' || Metro Manila |- | '''[[Calabarzon|Calabarzon, 4-A]]''' || [[Calamba, Laguna|Calamba]] || Southern Luzon |- | '''[[Mimaropa|Mimaropa, 4-B]]''' || [[Calapan]] || Southwestern Luzon |- | '''[[Rehiyon ng Bicol|Bicol, 5]]''' || [[Legazpi, Albay|Legazpi]] || Southeastern Luzon |} ==Kalakhan sa Luzon== [[Talaksan:Quezon City skyline - South Triangle with TV towers (from Mezza 2) (Quezon City)(2018-05-12).jpg|thumb|Ang lungsod ng Quezon ang pinakaurbanisadong lungsod sa ''Luzon''.]] Ang Kalakhan sa Luzon o Metro sa Luzon ay ang mga kalakhan na naka-ayon sa bawat rehiyon, kapitolyo, lalawigan at lungsod, isla ng Luzon ang mga kalakhan ay dibisyon mula sa rehiyon hanggang sa lalawigan pababa sa lunsod. ===Kalakhang Luzon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! style=background-color:gold;" | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:gold;" | Sentrong kalakhan !! style=background-color:gold;" | Dibisyon |- | '''Kalakhang Baguio''' || [[Baguio]] || Hilagang Luzon/Cordillera's |- | '''[[Kalakhang Maynila]]''' || '''[[Maynila]]''' || rowspan="3"| Timog Luzon/Maynila |- | '''Kauuluhang Laguna''' || [[Calamba, Laguna|Calamba]] |- | '''Kalakhang Naga''' || [[Naga, Camarines Sur|Naga]] |- ! style=background-color:silver;" | Kalakhan (Metro) !! style=background-color:silver;" | Sentrong kalakhan !! style=background-color:silver;" | Dibisyon |- | '''Kalakhang Dagupan || [[Dagupan]] || Hilagang Luzon |- | '''Kalakhang Angeles''' || [[Angeles]] || rowspan="2"| Gitnang Luzon |- | '''Kalakhang Olongapo''' || [[Olongapo]] |- | '''Kalakhang Batangas''' || [[Lungsod ng Batangas|Batangas]] || Timog Luzon |} ==Pagkakahating Administratibo== Ang pulo ng Luzon ay kinapalolooban ng 8 sa 17 [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng Pilipinas. Ang mga rehiyong ito ay hindi mga pampolitika na entidad, subalit nagsisilbing pagkakahating administratibong pangkat ng mga lalawigan. ===Administratibo at rehiyon=== {| class="wikitable sortable toptextcells" style="margin:auto;table-layout:fixed;text-align:center;width:100%;font-size:95%;" |- style="vertical-align:middle"; ! scope="col" | Lokasyon ! scope="col" | Rehiyon<br />{{small|(designation)}} ! scope="col" data-sort-type="number" | {{abbr|Populasyon|Population and national share (as of 2015)}}<br />{{small|(2015)}}{{PH census|2015|d}} ! scope="col" | Area{{efn-lr|name=Area}}<ref name="PSA-NSCB-ProvinceList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |website=[[Philippine Statistics Authority]] |accessdate=3 April 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=11 January 2013 }}</ref><ref name="PSA-CitiesList">{{cite web|title=PSGC Interactive; List of Cities |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |website=Philippine Statistics Authority |accessdate=7 April 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429190752/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listcity.asp |archivedate=29 April 2011 }}</ref> ! scope="col" | Density ! scope="col" | Regional<br />center ! scope="col" style="width:14em;text-align:left;" data-sort-type="number" | {{center|[[List of primary local government units of the Philippines|Component LGUs]]}}{{unbulleted list | item_style=white-space:nowrap; | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{small|Province}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{small|''{{font|Independent city or municipality|css=font-weight:normal;}}''}} | {{Color box|#FDFDFD|{{font|∗|css=font-weight:normal;}}|border=darkgray}} {{small|[[Island groups of the Philippines|Associated island]]}}{{efn-lr|name=Islands}}}} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="1" | [[File:Ph fil ilocos.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting the Ilocos Region]] | style="font-weight:bold;" | [[Ilocos Region]]<br />{{small|(Region I)}} | 5,026,128<br />(''{{percentage|5026128|100981437|pad=1}}'') | {{convert|13,012.60|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|5026128/13012.60|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[San Fernando City, La Union|San Fernando<br />{{small|(La Union)}}]] | {{Collapsible list | title = 5 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = ''[[Dagupan]]''{{efn-lr|name=icc}} | 2 = '''[[Ilocos Norte]]''' | 3 = '''[[Ilocos Sur]]''' | 4 = '''[[La Union]]''' | 5 = '''[[Pangasinan]]''' }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="3" | [[File:Ph fil cagayan valley.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting Cagayan Valley]] | style="font-weight:bold;" | [[Cagayan Valley]]<br />{{small|(Region II)}} | 3,451,410<br />(''{{percentage|3451410|100981437|pad=1}}'') | {{convert|28,228.83|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|3451410/28228.83|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[Tuguegarao]] | {{Collapsible list | title = 6 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = '''[[Batanes]]'''* | 2 = '''[[Cagayan]]''' | 3 = '''[[Isabela]]''' | 4 = '''[[Nueva Vizcaya]]''' | 5 = '''[[Quirino]]''' | 6 = ''[[Santiago, Isabela|Santiago]]''{{efn-lr|name=icc}} }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="4" | [[File:Ph fil central luzon.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting Central Luzon]] | style="font-weight:bold;" | [[Central Luzon]]<br />{{small|(Region III)}} | 11,218,177<br />(''{{percentage|11218177|100981437|pad=1}}'') | {{convert|22,014.63|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|11218177/22014.63|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[San Fernando City, Pampanga|San Fernando<br />{{small|(Pampanga)}}]] | {{Collapsible list | title = 9 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = ''[[Angeles]]''{{efn-lr|name=huc}} | 2 = '''[[Aurora (lalawigan)|Aurora]]''' | 3 = '''[[Bataan]]''' | 4 = '''[[Bulacan]]''' | 5 = '''[[Nueva Ecija]]''' | 6 = ''[[Olongapo]]''{{efn-lr|name=huc}} | 7 = '''[[Pampanga]]''' | 8 = '''[[Tarlac]]''' | 9 = '''[[Zambales]]''' }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="6" | [[File:Ph fil calabarzon.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting Calabarzon]] | style="font-weight:bold;" | [[Calabarzon]]<br />{{small|(Region IV-A)}} | 14,414,774<br />(''{{percentage|14414774|100981437|pad=1}}'') | {{convert|16,873.31|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|14414774/16873.31|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[Calamba, Laguna|Calamba]] | {{Collapsible list | title = 6 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = '''[[Batangas]]''' | 2 = '''[[Cavite]]''' | 3 = '''[[Laguna]]''' | 4 = ''[[Lucena]]''{{efn-lr|name=huc}} | 5 = '''[[Quezon]]''' | 6 = '''[[Rizal]]''' }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="8" | [[File:Ph fil mimaropa.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting MIMAROPA]] | style="font-weight:bold;" | [[Mimaropa|Southwestern Tagalog Region]]{{efn-lr|name=Islands}}<br />{{small|(Mimaropa)}} | 2,963,360<br />(''{{percentage|2963360|100981437|pad=1}}'') | {{convert|29,620.90|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|2963360/29620.90|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[Calapan]] | {{Collapsible list | title = 6 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = '''[[Marinduque]]'''* | 2 = '''[[Occidental Mindoro]]'''* | 3 = '''[[Oriental Mindoro]]'''* | 4 = '''[[Palawan]]'''* | 5 = ''[[Puerto Princesa]]''*{{efn-lr|name=huc}} | 6 = '''[[Romblon]]'''* }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="7" | [[File:Ph fil bicol.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting the Bicol Region]] | style="font-weight:bold;" | [[Bicol Region]]<br />{{small|(Region V)}} | 5,796,989<br />(''{{percentage|5796989|100981437|pad=1}}'') | {{convert|18,155.82|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|5796989/18155.82|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | {{Collapsible list | title = 7 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = '''[[Albay]]''' | 2 = '''[[Camarines Norte]]''' | 3 = '''[[Camarines Sur]]''' | 4 = '''[[Catanduanes]]'''* | 5 = '''[[Masbate]]'''* | 6 = ''[[Naga, Camarines Sur|Naga]]''{{efn-lr|name=icc}} | 7 = '''[[Sorsogon]]''' }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="2" | [[File:Ph fil car.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting Cordillera Administrative Region]] | style="font-weight:bold;" | [[Cordillera Administrative Region|Cordillera<br />Administrative<br />Region]]<br />{{small|(CAR)}} | 1,722,006<br />(''{{percentage|1722006|100981437|pad=1}}'') | {{convert|19,422.03|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|1722006/19422.03|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | [[Baguio]] | {{Collapsible list | title = 7 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = '''[[Abra]]''' | 2 = '''[[Apayao]]''' | 3 = ''[[Baguio]]''{{efn-lr|name=huc}} | 4 = '''[[Benguet]]''' | 5 = '''[[Ifugao]]''' | 6 = '''[[Kalinga]]''' | 7 = '''[[Mountain Province]]''' }} |- ! scope="row" style="width:8em;" data-sort-value="5" | [[File:Ph fil ncr.png|frameless|upright=0.5|alt=Map of the Philippines highlighting the National Capital Region]] | style="font-weight:bold;" | [[Metro Manila|National&nbsp;Capital<br />Region]]<br />{{small|(NCR)}} | 12,877,253<br />(''{{percentage|12877253|100981437|pad=1}}'') | {{convert|611.39|km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | {{convert|{{sigfig|12877253/611.39|2}}|PD/km2|abbr=on|sortable=on|disp=br()}} | '''[[Manila]]''' | {{Collapsible list | title = 17 | frame_style = border:none; | title_style = font-weight:normal;text-align:left;padding-left:0.5em;background-color:#F5F5F5; | list_style = text-align:left;font-size:90%;line-height:1.20em;white-space:nowrap; | bullets = on; | 1 = ''[[Caloocan]]'' | 2 = ''[[Las Piñas]]'' | 3 = ''[[Makati]]'' | 4 = ''[[Malabon]]'' | 5 = ''[[Mandaluyong]]'' | 6 = ''[[Manila]]'' | 7 = ''[[Marikina]]'' | 8 = ''[[Muntinlupa]]'' | 9 = ''[[Navotas]]'' | 10 = ''[[Parañaque]]'' | 11 = ''[[Pasay]]'' | 12 = ''[[Pasig]]'' | 13 = ''[[Pateros]]'' | 14 = ''[[Quezon City]]'' | 15 = ''[[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan]]'' | 16 = ''[[Taguig]]'' | 17 = ''[[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Valenzuela]]'' }} |-class="sortbottom" style="font-size:85%;" ! scope="col" colspan=2 | Region ! scope="col" | 2015 sensus ! scope="col" | Area ! scope="col" | Density ! scope="col" | Sentrong rehiyon ! scope="col" | Kinukumpuning LGUs |-class="sortbottom" style="text-align:left;background-color:#F2F2F2;" | colspan="7" | ;Table note(s) {{notelist-lr|refs= {{efn-lr|name=Islands|The list includes the [[Island groups of the Philippines|associated islands]] of Luzon (provinces of [[Marinduque]], [[Occidental Mindoro]], [[Oriental Mindoro]], [[Palawan]], [[Romblon]], [[Batanes]], [[Catanduanes]] and [[Masbate]]).}} {{efn-lr|name=Area|Land area figures are the sum of each region's component provinces (and/or independent cities), derived from the National Statistical Coordination Board ([[Philippine Statistics Authority]]) official website.}} {{efn-lr|name=icc|An [[Cities of the Philippines#Classification|independent component city]], not under the jurisdiction of any provincial government.}} {{efn-lr|name=huc|A [[Cities of the Philippines#Classification|highly urbanized city]], independent from any province}} }} |} {{Largest cities | province = | stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate | list_by_pop = Philippines | div_name = Luzon | div_link = Region{{!}}Region | city_1 = Quezon City{{!}}''Quezon City'' | div_1 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_1 = 3,084,270 | img_1 = QC skyline South Triangle (Quezon City; 11-08-2022).jpg | city_2 = Manila{{!}}'''Manila''' | div_2 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_2 = 1,902,590 | img_2 = Skyline in Manila (Metro Manila; 2023-08-11) E911a 35.jpg | city_3 = Caloocan{{!}}Caloocan | div_3 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_3 = 1,712,945 | img_3 = 9526Complex Caloocan City Hall Landmarks 21.jpg | city_4 =Taguig{{!}}Taguig | div_4 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_4 = 1,308,085 | img_4 = Bonifacio Global City - skyline shot from BSA Twin Towers Ortigas.jpg | city_5 = Antipolo{{!}}'''Antipolo''' | div_5 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_5 = 913,712 | city_6 = Pasig{{!}}Pasig | div_6 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_6 = 853,050 | city_7 = Valenzuela{{!}}Valenzuela | div_7 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_7 = 725,713 | city_8 = Dasmariñas{{!}}Dasmariñas | div_8 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_8 = 744,511 | city_9 = Parañaque{{!}}Parañaque | div_9 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_9 = 703,254 | city_10 = San Jose del Monte{{!}}San Jose del Monte | div_10 = Central Luzon{{!}}Central Luzon 3 | pop_10 = 685,688 | city_11 = Bacoor{{!}}Bacoor | div_11 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_11 = 661,381 | city_12 = Las Piñas{{!}}Las Piñas | div_12 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_12 = 615,549 | city_13 = Biñan{{!}}Biñan | div_13 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_13 = 584,479 | city_14 = Calamba City{{!}}Calamba | div_14 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_14 = 575,046 | city_15 = Muntinlupa{{!}}Muntinlupa | div_15 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_15 = 552,255 | city_16 = Angeles City{{!}}Angeles | div_16 = Central Luzon{{!}}Central Luzon 3 | pop_16 = 483,452 | city_17 = General Trias{{!}}General Trias | div_17 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_17 = 482,453 | city_18 = Imus{{!}}'''Imus''' | div_18 = Calabarzon{{!}}Calabarzon 4-A | pop_18 = 481,949 | city_19 = Marikina{{!}}Marikina | div_19 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_19 = 471,323 | city_20 = Mandaluyong{{!}}Mandaluyong | div_20 = Metro Manila{{!}}Metro Manila, NCR | pop_20 = 465,932 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Luzon|*]] {{pilipinas-stub}} f13a4bk0hlsndq220iv4k4k4habgrgr 0 5519 2238020 2124068 2026-10-30T10:33:46Z Rijikk 168187 update 2238020 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Haifa |nickname = |native_name = {{lang|he|חֵיפָה}} ([[Hebrew language|Hebrew]]) <br /><br />{{lang|ar|حَيْفَا}} ([[Arabic language|Arabic]])<br /> |motto = |image_skyline = Pic haifa.png |imagesize = |image_caption = |flag_link = Coat of arms of Haifa.svg |flag_size = |image_shield = Coat of arms of Haifa.svg |shield_link = Haifa Coat of Arms |shield_size = |pushpin_map = Israel |map_caption = Lokasyon ng Haifa |coordinates = {{Coord|32|49|00|N|34|59|00|E|type:city|display=inline, title}} |subdivision_type = [[Countries of the world|Bansa]] |subdivision_name = {{flag|Israel}} |subdivision_type1 = |subdivision_name1 = |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = Haifa (''Mehoz Cheifa'') |leader_title = Mayor |leader_name = Yona Yahav |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |unit_pref = Metric |area_magnitude = |area_km2 = |area_metro_km2 = |area_urban_km2 = |elevation_m = |area_footnotes = |population_note = |population_as_of = 2012 |population_total = 264,800 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = 1,500,000 |population_footnotes = |timezone = Israel Standard Time (IST) |utc_offset = +3 |timezone_DST = Israel Summer Time (IDT) |utc_offset_DST = +2 |postal_code_type = Postal Code |postal_code = |area_code = +972 (Israel) + 02 (Haifa) |website = [http://www.haifa.muni.il/Haifa/en-us/Pages/Home-Page.aspx haifa.muni.il] {{in lang|en}} }} [[Talaksan:Panorama haifa.jpg|thumb|left|250px|Ang Look ng Haifa lampas ng Dambana ng Báb at Mga Hardin ng Monumento mula sa itaas ng [[Bundok Karmelo]]]] Ang '''Haifa''' ({{lang-he-n|חֵיפָה}} ''{{transl|he|Ḥefa}}'' {{IPA-he|χeˈfa|}}; {{lang-ar|حيفا}} ''{{transl|ar|DIN|Ḥayfa}}'')<ref name=Bosworth>{{Cite book |last=Bosworth |first=Clifford Edmund |pages=149–151 |url=https://books.google.com/books?id=UB4uSVt3ulUC&pg=PA149 |title=Historic cities of the Islamic world |edition=Illustrated |publisher=BRILL |year=2007 |isbn=9789004153882 |access-date=2 Hulyo 2011|language=en}}</ref> ay ang pangatlong pinakamalaking lungsod sa [[Israel]] – pagkatapos ng [[Jerusalem]] at [[Tel Aviv]] – na may populasyon na 283,640 noong 2018. Binubuo ang lungsod ng Haifa bilang bahagi ng kalakhang pook ng Haifa, ang ikalawa- o ikatlong- pinakamataong lugar na kalakhan sa Israel.<ref name="cbs populations">{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |title=Localities in Israel – 2014 |access-date=2 Oktubre 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151003124527/http://www1.cbs.gov.il/hodaot2015n/yeshuvim2014.xls |archivedate=3 Oktubre 2015 | language=en }}</ref><ref name="pop">{{cite web |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About+Israel/Cities/Haifa+9.htm |title=Haifa |accessdate=5 Mayo 2007 |publisher=Jewish Agency |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070926234156/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Aliyah/About%2BIsrael/Cities/Haifa%2B9.htm |archivedate=26 Setyembre 2007 |url-status=dead |language=en}}</ref> Matatagpuan dito ang Pandaigdigang Sentro ng Baháʼí, na isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]] at isang destinasyon para sa [[peregrino]]ng [[Pananampalatayang Bahá'í|Baháʼí]].<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/news/452 |accessdate=8 Hulyo 2008 |date=8 Hulyo 2008 |title=Three new sites inscribed on UNESCO's World Heritage List |author=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscat|Haifa}} * [http://www.haifa.muni.il/ Bayan ng Haifa] * {{wikivoyage|Haifa}} * [http://www.haifa.ac.il/ Pamantasan ng Haifa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718091213/http://www.haifa.ac.il/ |date=2011-07-18 }} * [http://www.technion.ac.il/ HaTechnion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528102621/http://ug.technion.ac.il/admissions/atareng/spanish/spanish.html |date=2009-05-28 }}, ''website'' ng Israel Institute of Technology * [http://www.bahai.org/ Ang mga Bahá’í], ang internasyonal na ''website'' ng pananampalatayang Bahá’í [[Kategorya:Bahá’í]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Israel]] 2tzhanrsk8sw2xeo5jjpp8ecrifyz37 4 9923 2237934 2237488 2026-10-30T01:58:04Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2237934 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na nagsagawa ng seremonyang '''[[adventus (seremonya)|adventus]]''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan ng Tulay Milvio]]''' *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] o7wuillnihl27pvtde0fqcbewahdopg 2237935 2237934 2026-10-30T01:58:14Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2237935 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na nagsagawa ng seremonyang '''[[adventus (seremonya)|adventus]]''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''' *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] smtfeh0kkl8j6xbzya5qrrzawl53ohw 2237936 2237935 2026-10-30T01:58:25Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2237936 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''' *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] lv19t8fx0vhudrbiqq5makt5wcecu40 2237982 2237936 2026-10-30T03:03:09Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2237982 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby Della Madonnina|ribalan]]''' sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa [[Chiasso]], [[Ticino]], '''[[Suwisa]]'''? *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''' *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] n2ovkzu8ak39b4hcmhzcwi0qexs0jej 2237983 2237982 2026-10-30T03:03:30Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2237983 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby della Madonnina|ribalan]]''' sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa '''[[Chiasso]]''', '''[[Ticino]]''', '''[[Suwisa]]'''? *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''' *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] 4eeyf7eqweeuvceb6k4bzekjszbz28e 2237984 2237983 2026-10-30T03:03:48Z Ryomaandres 8044 /* Oktubre 2026 */ 2237984 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyo?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsiyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Oktubre 2026 === *...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby della Madonnina|ribalan]]''' sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa '''[[Chiasso]]''', '''[[Ticino]]''', [[Suwisa]]? *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''' *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? *...na [[Dulas ng politiko|nadulas]] ang isang politikong [[Polonya|Polako]], binanggit na may bansang '''[[San Escobar]]'''? *...na bukod sa kabilang sa mga [[comune|bayang]] Italyano na may dalawang titik lamang sa pangalan, ang '''[[Vo']]''' ay ang isa sa naging unang sentro ng [[pandemya ng COVID-19 sa Europa]]? *...na ang kompanyang moda na '''[[Comme des Garçons]]''' ay nagsimula sa [[Hapon]]? *...na ang '''[[ribalang Ateneo–La Salle]]''', na nagsimula sa [[basketball]], ay kumalat kalaunan sa '''[[Ribalang pang-unibersidad at pangkolehiyo|ribalang pampaaralan]]''' sa iba pang sport at sa mga larangang akademiko? *...na ang '''[[diyalektika]]''' ay pinaunlad ng mga '''[[Pilosopiyang Aleman|pilosopong Aleman]]''' gaya nina [[Immanuel Kant|Kant]], [[Hegel]], at [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]]? *...na ilan sa mga simulain ng mga '''[[robot]]''' ay mula sa mga mitolohikong paglalarawan ng mga artipisyal na tao gaya ng '''[[Galatea (mitolohikal na estatwa)|Galatea]]''', '''[[Talos (mito)|Talos]]''', at '''[[automaton]]'''? *...na itinutulak ng '''[[Advocates of Science and Technology for the People|AGHAM]]''' ang hustisya hinggil sa pagkamatay ni Dr. '''[[Leonard Co]]'''? *...na ang isa sa mga pinakamamainit na [[Mga derby ng futbol ng Italya|derby]] sa '''[[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong futbol]]''', ang '''[[Ribalang Juventus FC–SSC Napoli|ribalang]]''' '''[[Juventus FC]]''' at '''[[SSC Napoli]]''', ay sumasalamin sa mga tunggalian ng '''[[Hilagang Italya|Hilaga]]''' at [[Katimugang Italya]]? *...na ang adbokasiya ni [[Miss USA 2022]] '''[[Morgan Romano]]''' ay ang pagtataguyod ng '''[[Kababaihan sa STEM|kababaihan]]''' sa larangan ng '''[[Siyensiya, teknolohiya, inhenyeriya, at matematika|STEM]]'''? *...na ang '''[[Noli, Liguria|Noli]]''' ang luklukan ng '''[[Republika ng Noli]]''', isa sa mga '''[[mga republikang pandagat|republikang pandagat]]'''? *...na ang lumang estrukturang '''[[Gusaling First United]]''' sa [[Kalye Escolta]] ay napapanatili sa pamamagitan ng '''[[mapang-angkop na muling paggamit]]'''? *...na ang '''[[Bantayog ni Bonifacio]]''' ay pinagpupugayan bilang isa sa pinakamahusay na monumento sa buong mundo? === Setyembre 2026 === *...na sa '''[[Casa Hacienda de Mandaloya]]''' ibinunyag ng isang Katipunero sa isang paring '''[[Mga Agustino|Agustinong]]''' kura paroko ng '''[[Simbahan ng Tondo]]''' ang lihim na pag-iral ng [[Katipunan]], na nagbunga ng napaagang [[Sigaw ng Pugad Lawin|hayag na deklarasyon]] ng [[Rebolusyong Pilipino]]? *...na biktima ng [[pekeng balita]] sa pamamagitan ng '''[[lumilikhang AI]]''' si Kong. '''[[Renee Co]]''' ng [[Kabataan Partylist]], na ipinamukha siyang kapamilya ng kontrobersiyal na si Kong. '''[[Zaldy Co]]'''? *...na ang mga serye ng mga laro sa computer na '''''[[Age of Empires]]''''' at '''''[[Age of Mythology]]''''' ay kapuwa matagumpay sa komersiyo at sa mga kritiko? *...na tinatrato ng '''[[materyalismong istoriko]]''' nina [[Marx]] at [[Friedrich Engels|Engels]] ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyayari ang mga '''[[himagsikang panlipunan]]''' kapag sa loob ng '''[[moda ng produksiyon]]''', ang umiiral na '''[[mga relasyon sa produksiyon]]''' ay humadlang sa pag-unlad ng '''[[mga puwersa ng produksiyon]]'''? *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''', at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril 2026 === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] 22mzq8ipzskzb51bs8f3ot783qd3lbb 0 11824 2237902 2229756 2026-10-29T23:46:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237902 wikitext text/x-wiki {{Napiling artikulo}}{{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng [[Silangang Alemanya|Silangang Aleman]].<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725053623/https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |archive-date=2024-07-25 |url-status=dead}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810011941/https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |archive-date=10 Agosto 2026 |url-status=dead}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |url=https://archive.org/details/dramaoffallenfra0000krau|year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=[https://archive.org/details/dramaoffallenfra0000krau/page/11 11]|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay magmula noong Agosto 2024 na Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 Agosto 2008|language=en}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead|language=de}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517|language=en}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012|language=en}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|url=https://archive.org/details/gymnastics0000mcin|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live|language=en}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live |language=de}}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead|language=de}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead |language=en}}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=7 Pebrero 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=10 Mayo 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live |language=de}}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 Mayo 2021 |archive-date=21 Mayo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live |language=en}}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=4 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live |language=de}}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=de}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 Enero 2026|language=de}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 Enero 2026|language=de}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] gb4smtvkn7aqd3yq6jegecrkjdv3qns 0 27194 2237877 1896922 2026-10-29T14:05:26Z ~2026-57954-52 168162 2237877 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=Mayo 2019}} {{orphan|date=Hunyo 2010}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Macario Peralta, Jr.''' (30 Hulyo 1913 – 7 Enero 1975) ay isang tunay na bayaning Pilipino na kinilala ng Amerika noong pangalawang giyerang pangmundo (WWII) bago naging politiko bilang isang senador ng Pilipinas (1949-1955). Siya ay naging kalihim ng [[Kagawaran ng Tanggulang Pambansa (Pilipinas)|Tanggulang Pambansa]] mula 1962 hanggang 1965. Hindi siya sumuko sa mga Hapones at ang kanyang hukbong itinayo niya ay kinilala ni Gen. {{DEFAULTSORT:Peralta, Macario, Jr.}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] {{Pilipinas-politiko-stub}} 6qtjkxit8slyvsvzx7zz96uxz55sx6e 2237878 2237877 2026-10-29T14:11:54Z ~2026-57954-52 168162 /* */ 2237878 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=Mayo 2019}} {{orphan|date=Hunyo 2010}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Macario Peralta, Jr.''' (30 Hulyo 1913 – 7 Enero 1975) ay isang tunay na bayaning Pilipino na kinilala ng Amerika noong pangalawang giyerang pangmundo (WWII) bago naging politiko bilang isang senador ng Pilipinas (1949-1955). Siya ay naging kalihim ng [[Kagawaran ng Tanggulang Pambansa (Pilipinas)|Tanggulang Pambansa]] mula 1962 hanggang 1965. Hindi siya sumuko sa mga Hapones at ang kanyang hukbong itinayo niya ay kinilala ni General Douglas Macarthur {{DEFAULTSORT:Peralta, Macario, Jr.}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] {{Pilipinas-politiko-stub}} f1ue5fkdbzmrv85jezxusr2a1gve1kc 0 31857 2237893 2236383 2026-10-29T21:09:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237893 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Aman''' ({{IPAc-en|lang|pron|ə|ˈ|m|ɑː|n}}; {{lang-ar|عَمّان}} ''{{transl|ar|ʻammān}}'' {{IPA-ar|ʕamːaːn|pron}}) ay ang [[kabisera]] at ang pinakamalaking lungsod sa [[Jordan]] at ito ang sento ng bansa sa [[ekonomiya]], [[politika]] at [[kalinangan]].<ref>{{cite web |url= http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html |title= Revealed: the 20 cities UAE residents visit most |publisher= Arabian Business Publishing Ltd |date=2015-05-01 |accessdate= 2015-09-21|language=en}}</ref> May [[populasyon]] na 4,007,526, ang Amman ay ang pinakamalaking lungsod sa rehiyon ng [[Lebante]] at ang ika-6 na pinakamalaking lungsod sa mundong [[Mga Arabe|Arabe]].<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5&nbsp;million, including 2.9&nbsp;million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208092804/http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|archive-date=2018-02-08|url-status=dead}}</ref> Ang unang ebidensya ng paninirahan sa Aman ay sa isang Neolitikong lugar na kilala bilang 'Ain Ghazal, kung saan narito ang mga pinakalumang mga estatwang tao na natagpuan, na pinepetsa sa 7250 BC. Noong [[Panahon ng Bakal]], kilala ang lungsod bilang ''[[Amon]]'', tahanan ng Kaharian ng mga Amonita. Pinangalan itong ''Filadelfia'' noong mga panahon ng Griyego at Romano nito, at sa wakas, tinawag itong ''Aman'' noong panahong Islamiko. Sa karamihan ng maaga at gitnang panahong Islamiko ([[Ika-7 dantaon|ika-7]]–[[ika-14 na dantaon]]), nagsisilbi itong isang sentro para distrito ng Balqa ng [[Sirya]]. Pagkatapos, karamihang abandunado ang lugar hanggang noong huling bahagi ng [[ika-19 na siglo]] nang nanirahan ang mga imigranteng Sirkasiyano doon sa pamamagitan ng [[Imperyong Otomano]] noong 1878. Naitatag ang unang pambayang konseho noong 1909.<ref name="Reference12" /> Nasaksihan ng Aman ang mabilis na paglago pagkatapos maitalaga ito bilang kabisera ng Transjordan noong 1921, at pagkatapos ng ilang sunod-sunod na mga pagdating mga takas o ''refurgee'': mga [[Mga Palestino|Palestino]] noong 1948 at 1967; mga taga-[[Iraq]] noong 1990 at 2003; at Siryano simula pa noong 2011. Una itong naitayo sa pitong [[burol]] ngunit ngayon ay lumawak na sa 19 na burol na pinagsama ang 22 lugar,<ref name="Reference12">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35| title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|isbn=978-1-57607-919-5|page=35| year=2007| author1=Michael Dumper| author2=Bruce E. Stanley| publisher=ABC-CLIO|language=en}}</ref> na pinamamahalaanan ng Kalakhang Munisipalidad ng Aman na pinamumunuan ng Alkalde nito na si Yousef Shawarbeh.<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |url-status=dead |archive-date=2015-09-30 |title=Aqel Biltaji appointed as Amman mayor |publisher=The Jordan News |work=The Jordan Times |date=2013-09-08 |accessdate=2015-09-21 |language=en}}</ref> Nakuha ang pangalan ng mga lugar sa Aman mula sa alinman sa burol (Jabal) o sa [[lambak]] na kanilang nasasakop, tulad ng Jabal Lweibdeh at Wadi Abdoun.<ref name="Reference12"/> Puno ng makasaysayang lugar ang silangang Aman na madalas na nagpapasinaya ng mga pangkalinangang aktibidad, habang nagsisilbi naman ang makabagong Kanlurang Aman bilang sentrong pang-ekonomiya ng lungsod.<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| title=West Amman furnished apartments cashing in on tour| date=2014-08-12| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| accessdate=2015-09-21| language=en| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072858/http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| archive-date=2016-03-04| url-status=dead}}</ref> Tinatayang na sa dalawang milyon ang bumusita sa Aman noong 2014, na ginawa itong ika-93 na lungsod na pinakabinibisita sa mundo at ikalima na pinakabinibisitang lungsod na Arabe.<ref>{{cite web| url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/TCD-presentation_FINAL.pdf|title=Top 100 International Tourist Destination Cities by Country|accessdate=2015-10-05|work=Euromonitor|publisher=Euromonitor/| date=2015-01-24|language=en}}</ref> Medyo mabilis ang paglago ng ekonomiya,<ref>{{cite web| url=https://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2014/12/31/how-a-startup-from-amman-grew-to-1b-views-on-youtube/| title=How a Startup from the Arab World Grabs 1B Views on YouTube| accessdate=2015-09-29|date=2014-12-31| work=Forbes| publisher=Forbes|language=en}}</ref> at nakaranggo ito bilang isang Beta− pandaigdigang lungsod ng ''Globalization and World Cities Research Network''.<ref>{{cite web |title=The World According to GaWC 2020 |url=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html |website=GaWC – Research Network |publisher=Globalization and World Cities |accessdate=31 Agosto 2020 |language=en |archive-date=24 Agosto 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html |url-status=dead }}</ref> Bukod dito, ipinangalan ito bilang isa sa mga pinakamagaling na lungsod sa [[Gitnang Silangan]] at [[Hilagang Aprika]] ayon sa mga kadahilanang ekonomiko, [[paggawa]], [[kalikasan|pangkalikasan]], at sosyo-kultural.<ref>{{cite news| title=Abu Dhab duke City' in MENA region| author=IANS/WAM| newspaper=sify news| date=2010-11-26| url=http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| accessdate=2015-09-22| language=en| archive-date=2010-11-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20101130082450/http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| url-status=dead}}</ref> Pinakasikat ang lungsod bilang lokasyon sa mundong Arabe para sa mga korporasyong multinasyunal upang itayo ang kanilang pangrehiyon na tanggapan, sa tabi [[Doha]] at nasa likod lamang ng [[Dubai]]. Inaasahan na ang tatlong lungsod na ito ay lalago upang maging sentro ng mga aktibidad ng mga korporasyong multinasyunal sa rehiyon.<ref name="duniafrontier.com">{{cite web| url=http://duniafrontier.com/research/doha-amman |title=Dunia Frontier Consultants " Doha, Amman Favored by MNCs as New Regional Hubs |publisher=Duniafrontier.com |date=2012-01-25 |accessdate=2012-11-28|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kabisera sa Asya]] [[Kategorya:Jordan]] kisqlda5w85fmd0bjvwe9w7lcparrqs 0 36716 2237912 1870367 2026-10-30T00:09:38Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Talaan ng mga Emperador ng Roma]] to [[Majencio]] 2237912 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Majencio]] bcd18da94ydbapb74j0b00dmtpfy7ut 0 41954 2238011 2206389 2026-10-30T08:05:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238011 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | bgcolour = light blue | name = Doraemon (General Patronage) (Rated G) | image =File:Doraemon da Arena Suzano-SP.jpg | caption = | ja_kanji = ドラえもん | ja_romaji = | genre = [[Comedy]] [[Science fiction]] }} {{Infobox animanga/Manga | title = | author = [[Fujiko Fujio|Fujiko F. Fujio]] | publisher = [[Shogakukan]] | serialized = (various Shogakukan's kids magazines) | first_run = Disyembre 1969 | last_run = 1996 | num_volumes = 45 }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = Mitsuo Kaminashi | writer = | studio = [[TMS Entertainment]] | licensor = | network = [[Nippon Television|NTV]] | network_en = | network_other = | first = 1 Abril 1973 | last = 30 Setyembre 1973 | episodes = 52 (15 minuto),<br/>26 (30 minuto) | episode_list = }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = Tsutomu Shibayama | studio = [[Shin-Ei Animation]] | licensor = [[Asatsu-DK]] | network = [[TV Asahi]] | first = 2 Abril 1979 | last = 25 Marso 2005 | episodes = 1787<ref>{{Cite web| url = http://www.animated-divots.com/doraemon2.html| title = Doraemon| accessdate = 2009-05-14| publisher = animated-divots.com| archive-date = 2009-06-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20090616010011/http://www.animated-divots.com/doraemon2.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| url = http://myanimelist.net/anime/2471/Doraemon| title =Doraemon| accessdate = 2009-05-14|publisher = [[MyAnimeList]]}}</ref> }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = Kozo Kusuba | studio = [[Studio Pierrot]] | network = [[TV Asahi]] | first = 15 Abril 2005 | last = | episodes = 200 | episode_list = }} {{Infobox animanga/Other | title = Mga kaugnay na Gawa | content = * ''[[The Doraemons]]'' * ''[[Dorabase]]'' * ''[[Kiteretsu Daihyakka]]'' }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Doraemon'''''|ドラえもん}} ay isang seryeng [[manga]] na nilikha ni [[Fujiko Fujio|Fujiko F. Fujio]] (ang pen name ni Hiroshi Fujimoto), na kinalaunan ay naging seryeng [[anime]]. Ang serye ay tungkol sa isang pusang robot na nagngangalang Doraemon, na naglakbay pabalik sa panahon mula sa ika-22 dantaon upang tulungan ang isang batang mag-aaral, si Nobita Nobi. Si Doraemon ay isinama bilang ''icon'' pangkultura ng [[Hapon]] at noong Abril 22, ay nahalal bilang sa sa mga 22 Bayani ng Asya ng magasin na [[Time Asia]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.time.com/time/asia/features/heroes/doraemon.html |access-date=2002-04-24 |archive-date=2002-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020424103757/http://www.time.com/time/asia/features/heroes/doraemon.html |url-status=live }}</ref>. Karamihan sa mga kabanata ng Doraemon ay komedya na may mga aral ng tamang asal, tulad ng katapatan, , katapangan, atbp. May iilang din mga kabanata na nagpapalabas ng mga isyung may kinalaman sa kalikasan, tulad ng mga hayop na walang tirahan, mga nangaganib na maubos na [[species]], pagkaubos ng mga kakahuyan, at [[polusyon]]. Ang mga paksa tulad ng mga [[dinosaur]], ang teorya ng patag and daigdig, at [[Kasaysayan ng Hapon]] ay nakapaloob din. Ang serye ay unang lumabas noong Disyembre 1969, nang ito ay nailimbag ng sabay-sabay sa anim na magkakaibang magasin. Tuos nito, may 1,344 na kuwento ang nabuo sa orihinal na serye, na nilimbag ng [[Shogakukan]] sa ilalim uring manga na {{nihongo|Tentōmushi|てんとう虫}} na umaaabot sa 45 na bolyum. Ang mga bolyum (volume) ay naipon sa Pang-Sentral na Aklatan ng Takaoka sa Toyama, Hapon, kung saan isinilang si Fujio. Nanalo ang Doraemong ng unang [[Shogakukan Manga Award]] para sa pambatang manga noong 1982 <ref name="ShogakukanAward">{{cite web | url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html | title=小学館漫画賞：歴代受賞者 | publisher=Shogakukan | language=Japanese | accessdate=2007-08-19 | archive-date=2010-01-18 | archive-url=https://www.webcitation.org/5msLIPidX?url=http://comics.shogakukan.co.jp/mangasho/rist.html | url-status=dead }}</ref> at ng unang [[Osamu Tezuka Culture Award]] noong 1997. == Kasaysayan == Noong Disyembre 1969, ang mangang ''Doraemon'' ay sabay sabay na inilabas sa anim na buwanang magasing pambata. Pinamagatan ang mga magasin ayon sa taon ng pag-aaral ng mga bata, na kinabibilangan ng ''Yoiko'' (mababait na bata), ''Yōchien'' (nurseri), at ang ''Shogaku Ichinensei'' (Unang baitang) hanggang ''Shogaku Yonnensei'' (ika-apat na baitang). Noong 1973, ang serye ay nagsimulang lumabas sa dalawa pang magasin, ''Shogaku Gonensei'' (ika-anim na baitang) at ang ''Shogaku Rokunensei'' (ika-anim na baitang). Ang mga kuwentong tampok sa bawat magasin ay iba-iba, na nangangahulugang ang may-akda ay orihinal na lumilikha ng mahigit anim na kuwento bawat buwan. Noong 1977, ang ''[[CoroCoro Comic]]'' ay inilunsad bilang magasin ng ''Doraemon''. Ang mga orhinal na manga binatay sa mga pangsineng ''Doraemon'' ay inilabas din ng ''CoroCoro Comic''. Ang mga kuwentong inilaan sa ilalim ng uring Tentōmushi ay ang mga kuwentong matatagpuan sa magasin na ito. Simula ng mailabas ang ''Doraemon'' noong 1969, ang kuwento ay pinili at pinagsama-sama sa apatnapu't limang mga aklat na inilimbag noong 1974 hanggang 1996, na may sirkulasyon na mahigit sa 80 milyon noong 1992. Karagdagan pa dito, ang Doraemon ay lumabas sa iba't ibang mga seryeng manga ng Shōgakukan. Noong 2005, ang Shōgakukan ay naglimbag pa ng serye ng limang aklat na manga sa ilalim ng pamagat na ''Doraemon+'' (''Doraemon Plus''), na hindi makikita sa 5 aklat ng Tentōmushi == Buod == [[Talaksan:Doraemon first appearance.jpg|thumb|right|300px|Ang Unang Labas ni Doraemon, mula sa makinang pang-oras (time machine)]] Si Doraemon ay ipinadala pabalik sa panahon ng kaapu-apuhan ni Nobita Nobi na si Sewashi upang ayusin ang mga ginagawa ni Nobita, upang ang kanyang mga salinlahi ay mabuhay sa isang maaayos na hinaharap. Sa orihinal na panahon, ang kahinaan ni Nobita, at kinalaunan sa kanyang karera sa buhay, ay nagdulot ng suliraning pangsalapi sa kanyang mag-anak. Ang kuwento ay kadalasang nakatutok sa araw-araw na mga pagsubok sa buhay ng ika-apat na baitan na mag-aaral na si Nobita, ang bida sa kuwento. Sa isang pangkaraniwang kabanata, si Nobita ay umuuwing umiiyak dahil sa mga suliranin kinakaharap niya sa paaralan o sa mga kapitbahay nito. Pagkatapos maglabas ng hinanakit, maglalabas si Doraemon ng panghinaharap na kagamitan upang matulungan si Nobita na maayos ang kanyang problema, pagkatapos ay maghihiganti, o kaya naman ay ipagmamayabang sa kanyang mga kaibigan. Kadalasang sumusobra sa ginagawa si Nobita, kahit na sa mabuting hangarin ni Doraemon na makatulong. ay lalong nadudulot si Nobita sa gulo. Minsan, ang mga kaibigan niya (kadalasang si Suneo at Jaian [Damulag sa dubbing nito sa Filipino]) ay inaagaw ang kagamitan at nagdudulot ng hindi tamang paggamit dito. Subalit, sa huling bahagi ng kuwento, mayroon laging nangyayari sa karakter na gumamit ng hindi maganda dito, at dito lumalabas ang aral pang-asal ng kuwento. == Karakter == * 1. Doraemon ===Pamilya Nobi=== * 1. [[Nobita Nobi]] * 2. [[Tamako Nobi]] * 3. [[Nobisuke Nobi]] ===Pamilya Minamoto=== * 1. [[Shizuka Minamoto]] * 2. [[Mrs. Minamoto]] ===Pamilya Honekawa=== * 1. [[Suneo Honekawa]] * 2. [[Mrs. Honekawa]] * 3. [[Mr. Honekawa]] ===Pamilya Goda=== * 1. [[Takeshi "Damulag" Goda]] * 2. [[Jaiko] * 3. [[Mrs. Goda]] ===Iba pang mga Characters=== * 1. [[Dorami]] * 2. [[Teacher] == Dōgu == {{main|Talaan ng mga Dogu ni Doraemon}} Si Doraemon ay kayang maglabas ng iba't ibang kagamitan na kilala bilang {{nihongo|''dōgu''|道具|lit. ''gadget''}} mula sa kanyang bulsa. Ang ibang mga gamit ay batay sa mga totoong kagamitang hapon na may dagdag na tampok, subalit ang iba naman ay halos kathang pang-agham (ngunit ang iba naman ay kadalasang binatay sa mga paniniwalang pangrelihiyoso). Libu-libong mga dōgu ang naitampok sa ''Doraemon''. Ang iba ay sinasabing humigit kumulang nasa 4,500. Ito ang dahilan kung bakit tanyag ito kahit pa sa mga nakakatandang tagapagbasa/manunood. == Usap Usapang Wakas ng Serye== May tatlong kasalukuyan at kadalasang sinasabing ''paniniwalang urban'' (urban legend) na nagsimulang kumalat noong huling banda ng 1980 naging katapusan ng serye ng Doraemon. * Ang unang at ang may mas higit na positibong katapusan ay isinapubliko ni Nobuo Sato mga ilan taon ang nakalipas. Ang baterya ni Doraemon ay naubos, at binigyan si Nobita ng pagpipilian sa pagitan ng kung papalitan niya ang baterya sa loob ng isang pinatigas na Doraemon, na maaaring mag dulot ng pagkabura ng kanyang memorya, o mag-antay ng isang mahusay na teknikong pangrobotiko na maaaring magpabuhay muli sa isang pusang robot balang araw. Sumumpa si Nobita araw ding yoon na siya ay mag-aaral ng mabti, at nakapagtapos ng may karangalan, at naging teknikong robotiko tulad ng kanyang naisip. Matagumpay niyang naibalik sa buhay si Doraemon sa hinaharap bilang profesor pangrobotiko, naging matagumpay bilang tagagawng pang-AI ([[Artificial Intelligence]]), at nabuhay ng masaya simula noon, na nagpagaan mga pahirap pinansiyal ng kanyang salinlahi, at nagdulot para kay Doraemon na bumalik na pabalik sa kalawakan. May ganitong katapusan na lumabas sa dojin manga.<ref>[http://www.kejut.com/doraemon1 Dōjin manga of the Ending of the Doraemon series] (Japanese with English translations).</ref> * Ang ikalawa at ang may higit na negatibong katapusan ay nagmumungkahi na si Nobita Nobi ay mayroong [[autismo]] at ang lahat ng mga karakter (kasama si Doraemon) ay simpleng kanyang mga [[delusyon]]. Ang ideya na si Nobita ay may sakit at isang batang mamamatay at nag-iimahinasyon sa buong serye sa kanyang kama upang siya'y hindi na mahirapan sa kanyang sakit at kalungkutan ay walang dudang kinagalit ng maraming mga tagahanga nito. Maraming tagahangang Hapones ang nagsagawa ng mga kilos protesta sa labas ng punong tanggapan ng tagapaglimbag ng mga serye pagkatapos nilang malaman ang mungkahi. Ang Tagapaglimbag ay naglabas ng pahayag sa publiko na walang katotohanan ang isyu. * Ang ikatlong katapusan ay nagmumungkahi na si Nobita ay natumba at tumama ang kanyang ulo sa bato. Siya ay nagkaroon ng matinding coma, at lumaon ay naging malagulay ang kanyang sitwasyon. Para makakalap ng salapi para sa operasyon upang mailigtas si Nobita, ipinagbili ni Doraemon ang lahat ng kanyang mga kagamitan at kasangkapan mula sa kanyang bulsa. Subalit, ang operasyon ay pumalya. Naipagbili ni Doraemon lahat ng kanyang kasangkapan maliban sa isang bagay na huling magagamit niya para kay Nobita. Ginamit niya ito upang marating ni Nobita ang lugar na pinakanais niyang puntahan, kahit anong panahon man ang hilingin nito. Sa katapusan, ang pinakanais na lugar ni Nobita na puntahan ay ang [[langit]]. Sinasabing ang mga kadahilang ng mga isyung ito ay pinag-diskusyunan at napatunayan na walang katapusan ang Doraemon.<ref>[http://www.remus.dti.ne.jp/~chankuma/DoraData/Q&A/Q&A1.html#QA005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228103123/http://www.remus.dti.ne.jp/~chankuma/DoraData/Q%26A/Q%26A1.html#QA005|date=2008-02-28}} (Wikang Hapon)</ref> Mayroong tatlong opisyal na katapusan na ginawa para sa seryeng Doraemon. Ang Doraemon ay hindi tinuloy sa dalawang media dahil ang mga mambabasa nito ay tumataas na ang mga baitang at ang katapusan nito ay pinaniniwalaang kailangan. Ang dalawang ito ay hindi na na ireprinta. * Sa isyung ng magasin noong Marso 1971 na ''Shogaku 4-nensei'' <ref>[http://www.netkun.com/sho4/]</ref>: Dahil sa katotohanang ang mga bisita mula sa hinaharap ay nagdudulot ng labis na kaguluhan, ang pamahalaan sa ika-22 dantaon ay nagpasa ng batas na nagbabawal sa paglalakbay sa oras, na nangangahulugan na si Doraemon ay dapat bumalik sa kanyang panahon. Iniwan niya si Nobita. * Sa Isyu ng magasing ''Shogaku 4-nensei'' noong Marso 1972: Si Doraemon, sa ilang kadahilanan, ay kailangang bumalik sa hinaharap subalit nagpanggap na mayroon siyang sirang mekanikal upang payagan siya ni Nobita na makaalis. Naniwala si Nobita at nangakong mag-aantay siya hanggang siya ay maayos. Napagtanto ni Doraemon na kaya na ni Nobita ang kanyang pag-alis kaya, sinabi na niya ang totoo kay Nobita, at tinanggap naman niya ito. Bumalik na sa hinaharap si Doraemon. Ang huling katapusan ay sinasabing ang opisyal katapusan dahil sa kababaan ng rating nito sa telebisyon at ang labis na kaabalaahan sa ibang trabaho ni [[Fujiko Fujio]]. Subalit ang Doraemon ay hindi naalis sa isip nila at nagsimula ulit noong sumunod na buwan. Noong 1981, ang kabataang iyon ay isinagawang anime at tinawag na "Ang pagbabalik ni Doraemon", at noong 1998, ito ay inilabas bilang isang pelikulang anime. * Noong isyu noong 1973&nbsp;ng magasing ''Shogaku 4-nensei'', Umuwi uli si Nobita sa bahay mula sa pagkakatalo sa away nila ni Damulag. Nagpaliwanag naman si Doraemon na kailangan na niyang bumalik. Sinubukan ni Nobita na panatilihin si Doraemon, subalit pagkatapos ng pag-uusap nila ng kanyang mga magulang, tinanggap na rin niya ang pag-alis ni Doraemon. Naglakad sila sa liwasan sa huling pagkakataon. Pagkatapos nilang maghiwalay, muling nakasagupa ni Nobita si Damulag. Pagkatapos nug mahabang duwelo sinubukang ni Nobitang talunin sa lahat ng paraan si Damulag upang makaalis si Doraemon ng walang pag-aalala, hinayaan na lang din ni Damulag si Nobita na manalo dahil sa hindi pagsuko nito. Nakita ni Doraemon si Nobita na walang malay, at dinala pabalik sa bahay nito. Si Doraemon ay nakaupo sa natutulog na Nobita, at pagkatapos ng ilang sandali ng pag-iisip, si Doraemon ay bumalik na sa hinaharap. (Ito ay matatagpuan din sa huling kabanata ng aklat 6&nbsp;ng manga). == Mga sanggunian == {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [http://www.doraemonweb.com/ Spanish Web Page of Doraemon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509173508/http://www.doraemonweb.com/ |date=2008-05-09 }} * {{in lang|jp}} [http://www.dora-world.com/ ''Doraemon'' Official Website] * {{in lang|jp}} [http://www.dora-movie.com/ ''Doraemon'' Movie Official Website] * {{in lang|jp}} [https://web.archive.org/web/20050415040355/http://www.tv-asahi.co.jp/doraemon/ ''Doraemon'' Official TV Asahi Website''] * {{in lang|jp}} [http://www.proc.org.tohoku.ac.jp/~hoshi/doraemon/doraemon.euc Doraemon Secret Dōgu List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411064800/http://www.proc.org.tohoku.ac.jp/~hoshi/doraemon/doraemon.euc |date=2006-04-11 }}, a comprehensive list of dōgu featured in ''Doraemon'' * [https://web.archive.org/web/20040909014033/http://www.geocities.com/the_doraemon_resource/ The Doraemon Resource] * [https://web.archive.org/web/20020424103757/http://www.time.com/time/asia/features/heroes/doraemon.html ''Doraemon'' article from ''TIME Asia Edition''] * ''[http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id={{{1|1317}}} {{{2|{{{title|Doraemon}}}}}}]'' (anime) at [[Anime News Network]]'s Encyclopedia * [http://www.imdb.com/title/tt{{{1|0069576}}}/ ''{{{2|Doraemon}}}'' {{{3|{{{description|}}}}}}] at the [[Internet Movie Database]] * [http://doraemon.wikia.com/wiki/Main_Page Doraemon Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217131139/http://doraemon.wikia.com/wiki/Main_Page |date=2008-02-17 }} - An English-language participatory encyclopedia (work in progress) * Internet Archive - RFART419 "5-2-2026 - Doraemon 2005 Anime - 2008 Vintage Coloring Book mula sa Japan - RFART419" Kopya ng Aking Paboritong Video Compilation: https://archive.org/details/20260502-rfart-419-doraemon-2008-coloring-book-vid {{Doraemon}} {{napiling artikulong anime}} [[Kategorya:Anime]] a3x24pw9s6ac8ia74w204eewejf0563 0 58758 2237886 2168139 2026-10-29T19:51:32Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237886 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tizian 091.jpg|thumb|right|Sina Adan at Iba.]] Sina '''Adan at Eba''' ayon sa [[mito ng paglikha]] ng mga [[relihiyon]]g Abrahamiko na [[Hudaismo]], [[Kristiyanismo]] at [[Islam]] ang unang lalake at unang babae o mga [[unang tao]] at mga [[magulang]] ng [[sangkatauhan]]. Bukod sa [[Aklat ng Genesis]], ang kuwento ni Adan at Eba ay lumilitaw rin sa [[Quran]], sa [[Talmud]], [[Apocalipsis ni Adan]] at [[Buhay ni Adan at Eba]], [[Alitan nina Adan at Eba kay Satanas]] at [[Testamento ni Adan]]. Ang mga tradisyong Hudyo gaya ng [[Alpabeto ni Sirach]] ay bumabanggit sa unang asawa ni Adan na si [[Lilith]]. Sila ay may tatlong anak na sina [[Cain]], [[Abel]] at si [[Seth]]. ==Adan== Ang salitang Adan o Adam (Hebreo: אָדָם, Arabiko: آدم) sa Hebreong biblikal ay ginamit bilang personal na pangalan ng isang indibdiwal na Adan. Ang ilan ay naniniwalang ito ay may pangkalahatang kahulugang "sangkatauhan" sa parehong paggamit ng mas maagang salitang [[Cananeo]] na 'adam. Iniugnay ng mga skolar ng Bibliya ang salitang "Adan" o אָדָם sa ugat na trilateral na אָדַם ( 'ADM ) na nangangahulugang "pula", "maganda" o "guwapo". Ang paggamit ng salitang Adan bilang personal na pangalan ay mas nauna pa sa paggamit ng pangkahalatang kahulugan nito. Ang ugat nito ay hindi ang pamantayang ugat na [[Semitiko]] para sa "tao" na sa halip ay '-(n)-sh ngunit pinatutunayan bilang personal na pangalan sa Talaan ng mga haring [[Asiryo]] sa anyo ng Adamu na nagpapakitang ito ay isang tunay na pangalan sa maagang kasaysayan ng [[Sinaunang Malapit na Silangan]]. Ayon sa Genesis 2:7, nilalang ni [[Yahweh]] si Adan mula sa [[alabok]] sa [[lupa]]. Ayon sa Genesis 1:27, nilalang ni [[Elohim]] ang tao na lalake at babae sa [[wangis]] o larawan ni Elohim. ==Eba== Si Eba o Eve (Hebreo: חַוָּה‎, Klasikong Hebreo: Ḥawwāh, Modernong Israeling Hebreo: Khavah, Arabic: حواء‎, Syriac: ܚܘܐ, Tigrinya: ሕይዋን? o Hiywan) ayon sa Genesis ang asawa ni Adan. Ayon sa Genesis 3:20, :Tinawag ni Adan ang kanyang asawa na Ḥawwāh (buhay, nabubuhay o pinagmumulan ng buhay) sapagkat siya ang ina ng lahat ng nabubuhay. ==Buod ayon sa Genesis 2:4-3:24== ===Paglikha kay Adan mula sa alabok ng lupa=== Ginawa ng Diyos ang tao mula sa alabok, hiningahan niya sa ilong, at nagkaroon ito ng buhay. ===Paglikha sa hardin ng Eden=== Gumawa ang Diyos ng isang halamanan sa Eden, sa dakong silangan, at doon dinala ang taong kanyang nilalang. Pinatubo niya roon ang lahat ng uri ng punongkahoy na magagandang pagmasdan at masasarap ang bunga. Sa gitna ng halamanan ay naroon ang punongkahoy na nagbibigay-buhay, at gayundin ang punongkahoy na nagbibigay-kaalaman tungkol sa mabuti at masama. Umaagos noon mula sa Eden ang isang ilog na dumidilig sa halamanan. Paglabas doon, ito'y nahahati sa apat na sanga. Ang una na kung tawagi'y Ilog Pishon ay umaagos sa lupain ng Havila. Lantay ang ginto roon at marami ring bedelio at batong onise. Ang ikalawang sanga ng ilog na tinawag namang Gihon ay umaagos sa lupain ng Etiopia. Ilog Tigris naman ang tawag sa ikatlong sanga, at umaagos naman ito sa silangan ng Asiria. Ang ikaapat na sanga ng ilog ay ang [[Euphrates]]. Inilagay ng Diyos ang tao sa halamanan ng Eden upang ito'y pagyamanin at pangalagaan. Sinabi niya sa tao, "Makakain mo ang alinmang bungangkahoy sa halamanan, maliban sa bunga ng punongkahoy na nagbibigay ng kaalaman tungkol sa mabuti at masama. Huwag na huwag mong kakainin ang bungang iyon, sapagkat sa araw na kainin mo iyon ay mamamatay ka." ===Paglikha sa mga hayop at mga ibon=== Ayon sa Genesis 2, matapos gawin ang lahat ng ito, sinabi ng Panginoong Yahweh, "Hindi mabuti na mag-isa ang tao; bibigyan ko siya ng isang angkop na makakasama at makakatulong." Kaya, mula sa lupa ay lumikha ang Panginoong Yahweh ng mga hayop sa parang at mga ibon sa himpapawid, dinala niya ang mga ito sa tao upang ipaubaya rito ang pagbibigay ng pangalan sa mga iyon. Salungat sa Genesis 2 na tila hindi pa tapos ang paglikha pagkatapos ng ''paglikha sa tao'' at nilikha muna ang tao bago ang mga halaman at puno at ibon at hayop, ang Genesis 1 ay nagsasaad na natapos na ang paglikha ng ''lahat'' pagkatapos ng ''paglikha sa tao''. Ayon sa Genesis 1, nilikha muna ang mga halamang nagkakabinhi at mga punong namumunga (''ikatlong araw''), ibon (''ikalimang araw'') at hayop bago ang paglikha sa tao (''ikaanim na araw''). Pagkatapos ng paglikha sa tao ay pinagmasdan ng Diyos ang lahat niyang ginawa, at lubos siyang nasiyahan (Genesis 1:31). "Pinagpala niya ang ikapitong araw at itinuring itong banal, sapagkat sa araw na ito siya nagpahinga ''matapos likhain ang lahat.''" (Genesis 2:1-3; ang mga orihinal na manuskrito ng bibliya ay walang mga dibisyon na kapitulo at bersikulo kaya ito ay pagpapatuloy ng Genesis 1:31) Ayon sa Genesis 1:11-12, nilikha ni [[Elohim]] ang lahat ng uri ng tumutubong halamang nagkakabinhi at mga punong namumunga sa ''ikatlong araw'' bago likhain ang tao sa ''ikaanim na araw''. Salungat dito, ayon sa Genesis 2, bago likhain ang tao ay "wala pang anumang halaman o pananim sa mundo, sapagkat hindi pa nagpapaulan noon si [[Yahweh]], at ''wala pa ring nagsasakang tao''". ===Paglikha kay Eba mula sa tadyang ni Adan=== Ngunit wala isa man sa mga hayop ang nababagay na makasama at makatulong ni Adan. Kaya't pinatulog niya at samantalang nahihimbing, kinuha niya ang isang tadyang nito at pinaghilom ang laman sa tapat niyon. Ang tadyang na iyo'y ginawa niyang isang babae, at dinala niya ito sa lalaki. ===Ang ahas=== Isang araw tinanong ng ahas ang babae, "Totoo bang sinabi ng Diyos na huwag kayong kakain ng anumang bungangkahoy sa halamanan?" Sumagot ang babae, "Maaari naming kainin ang anumang bunga sa halamanan, huwag lamang ang bunga ng puno na nasa gitna niyon. Sinabi ng Diyos na huwag naming kakainin ni hihipuin man ang bunga nito; kung kami raw ay kakain nito, mamamatay kami." Ngunit sinabi ng ahas, "Hindi totoo iyan, hindi kayo mamamatay!" "Sinabi lang iyan ng Diyos, sapagkat alam niyang kung kakain kayo ng bunga niyon ay makakaunawa kayo. Kayo'y magiging parang Diyos at malalaman ninyo ang mabuti at masama." ===Pagkain nina Adan at Eba ng bunga=== Ang punongkahoy ng kaalaman ng mabuti at masama ay napakaganda sa paningin ng babae at sa palagay niya'y masarap ang bunga nito. Naisip din niya na kahanga-hanga ang maging marunong, kaya't pumitas siya ng bunga at kumain nito. Binigyan niya ang kanyang asawa, at kumain din ito. Nagkaroon nga sila ng pagkaunawa matapos kumain. Noon nila nalamang sila'y hubad, kaya kumuha sila ng mga dahon ng igos, pinagtahi-tahi nila ang mga ito at ginawang panakip sa katawan. Nang dapit-hapon na, narinig nilang naglalakad sa halamanan ang Panginoong Yahweh, kaya't nagtago sila sa mga puno.Ngunit tinawag niya ang lalaki at tinanong, "Saan ka naroon?" "Natakot po ako nang marinig kong kayo'y nasa halamanan; nagtago po ako sapagkat ako'y hubad," sagot ng lalaki. Nagtanong muli ang Diyos, "Sinong maysabi sa iyong hubad ka? Bakit, kumain ka ba ng bungang ipinagbabawal ko?" "Kasi, pinakain po ako ng babaing ibinigay ninyo sa akin," tugon ng lalaki. "Bakit mo ginawa ang bagay na iyon?" tanong ng Panginoong Yahweh sa babae. "Mangyari po'y nilinlang ako ng ahas, kaya ako natuksong kumain," sagot naman nito.Eva a ang itinawag ni Adan sa kanyang asawa, sapagkat siya ang ina ng sangkatauhan. Ang mag-asawa'y iginawa ng Diyos ng mga damit na yari sa balat ng hayop. ===Pagpapalayas kina Adan at Eba sa hardin=== Pagkatapos, sinabi ng Panginoong Yahweh, "Katulad na natin ngayon ang tao, sapagkat alam na niya ang mabuti at masama. Baka pumitas siya at kumain ng bungangkahoy na nagbibigay-buhay at hindi na siya mamatay." Kaya, pinalayas niya sa halamanan ng Eden ang tao upang magbungkal ng lupang kanyang pinagmulan. ==Mga may akda ng kuwento== Ayon sa mga skolar, ang Tanakh o Lumang Tipan ay naglalaman ng dalawang mga salaysay ng [[mito ng paglikha]] mula sa magkaibang sanggunian o may akda na kalaunang pinagsama at inedit ng mga kalaunang editor ng Tanakh. Ayon sa mga skolar, ang dalawang magkasalungat at magkaibang kuwento ng paglikha sa Genesis 1 at 2 ay nagmula sa mga sangguniang independiyente: Ang Genesis 1:1-2:4a at Genesis 5 ay nagmula sa isang [[Pinagkunang maka-Saserdote]] (P) na mula ika-6 hanggang ika-5 siglo BCE. Ang Genesis 2:4b-25 ay nagmula sa [[Jahwist]] (J) o [[Jahwist]]-[[Elohist]] (J-E). Ayon sa skolar na si Westerman, ang pagkilala ng dalawang magkahiwalay na mga salaysay ng paglikha sa [[Aklat ng Genesis]] ang "isa sa pinaka mahalaga at pinaka nasisigurong resulta ng pagsisiyasat na literaryo-kritikal ng Lumang Tipan".<ref>Westermann, Claus. Creation. Fortress Press; First English Edition edition (1974) ISBN 978-0800610722</ref> ==Mga pinaniniwalaang pinaghanguan ng kuwento ni Adan at Eba== Ang kuwento ni ''Adan at Eba'' at ng hardin ng Eden ay pinaniniwalaan ng maraming mga skolar na hinango sa mas naunang lumitaw na mga [[mitolohiyang Mesopotamiano]].<ref>S. G. F. Brandon, Creation Legends of the Ancient Near East</ref><ref> Graves & Patai, Hebrew Myths: p21-23</ref><ref>Hooke, Middle Eastern Mythology: p41-45 & p119-120</ref> Ang mga imperyo ng [[Mesopotamia]] (na tumutugma sa modernong Iraq, isang seksiyon ng Syria at maliiit na bahagi ng Turkey, Iran at Kuwait) ay napakaimpluwensiyal sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]] at ang kalaunang imperyong nitong [[Babilonya]] ay sumakop sa [[Israel]] noong 587 BCE. Inilarawan ng Asiryologong si [[George Smith]] (1840–1876) ang isang silindrong selyo na mayroong dalawang mga pigurang lalake at babae sa bawat panig ng isang puno na humahawak sa kanilang mga kamay ng bunga ng isang puno sa gitna samantalang sa kanilang likuran ay may mga ahas.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps343007.jpg&retpage=18540 |access-date=2013-10-20 |archive-date=2014-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220084355/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=ps343007.jpg&retpage=18540 |url-status=dead }}</ref> Ito ay natagpuan sa Iraq at mula 2200 hanggang 2100 BCE. Ito ay pinaniniwalaang nagbibigay ng ebidensiya na ang kuwento ng "Pagkahulog ng Tao" sa [[Bibliya]] ay umiiral na sa Mesopotamia bago pa isulat ang Bibliya at maaring nakaimpluwensiya sa kalaunang isinulat na Bibliya. Ang isa pang selyo na pinaniniwalang mula 3500 BCE ay natuklasan sa ilalim ng Tepe Gawra na nagpapakita ng isang hubad na lalake at hubad na babae na nakayuko. Sa likuran ng mga ito na parsiyal na napinsala ay isang ahas. ===Mitong paglikha ng Sumeria=== {{main|Mito ng paglikha ng Sumerya}} Ayon sa [[mito]]ng Sumerian, ang tanging nagkukulang sa paraisong [[Dilmun]] (na pinaniniwalaang ang bansang [[Bahrain]] sa kasalukuyan) ang sariwang tubig. Ang [[diyos]] na si [[Enki]] (o [[Ea]]) ay nag-utos kay [[Utu]] na [[diyos]]-araw na magdala ng sariwang tubig mula sa mundo (earth) upang diligan ang hardin. Sa mito ni [[Enki]] at [[Ninhursag]], isinalaysay na ang diyosang-ina na si Ninhursag ay nagsanhi sa walong mga halaman na lumago sa hardin ng mga [[diyos]]. Si Enki ay nagnais na kumain ng mga halamang ito at ipinadala ang kanyang sugo na si Isimud na kunin ang mga ito. Kinain ni Enki ang mga ito ng isa isa at sa galit ni Ninhursag ay naghayag ng sumpang kamatayan kay Enki. Bilang resulta ng sumpang ito ni Ninhursag kay Ennki, ang walo sa mga organo ng katawan ni Enki ay inatake ng sakit at siya ay nasa sakit ng kamatayan. Ang mga dakilang diyos ay nasiphayo at si [[Enlil]] na pinunong diyos ay walang kapangyarihang makatulong. Si Ninhursag ay hinikayat na bumalik at ayusin ang sitwasyon. Si Ninhursag ay lumikha ng walong mga [[diyosa]] ng kagalingan na nagpagaling sa bawat may sakit na mga bahagi ng katawan ni Enki. Ang isa sa mga bahaging ito ang [[tadyang]] ng diyos at ang diyosang nilikha upang mangasiwa sa tadyang ay pinangalanang [[Ninti]] na nangangahulugang "babae ng tadyang". {|class="wikitable" |- ! [[Paglikhang mito ng Sumeria]]!! [[Aklat ng Genesis]] |- | Ang lugar na pinangyarihan ay isang hardin ng paraiso ||Ang lugar na pinangyarihan ay isang hardin ng paraiso |- | Ang pagdidilig sa mga hardin ng tubig mula sa mundo. || Ang pagdidilig sa mga hardin ng tubig mula sa mundo. |- |Ang pagkain ng ipinagbabawal na mga prutas ni Enki||Ang pagkain ng ipinagbabawal na mga prutas ni Adan at Eba |- | Ang sumpa sa tao (mga tao) na kumain ng ipinagbabawal na prutas.||Ang sumpa sa tao (mga tao) na kumain ng ipinagbabawal na prutas. |- | Ang paglikha ng babae upang pagalingin ang tadyang ng lalake ||Ang paglikha ng babae mula sa tadyang ng lalake |- |Ang salitang ti mula sa pangalang Ninti ay may dalawang kahulugan. Ito ay maaaring mangahulugang "tadyang" (rib) o "buhay" kaya ang Ninti ay maaaring pakahulugang "babae ng tadyang" o "babae ng buhay". || Ang Eba o sa orihinal na [[semitiko]]ng anyong Hawah ay nangangahulugang "buhay" |} ===Epiko ni Gilgamesh=== {{main|Epiko ni Gilgamesh|Arka ni Noe|Serpente (Bibliya)}} Ang Epiko ni Gilgamesh ay posibleng nag-uugat mula 3,700 taong nakakalipas. Ang unang bersiyong Lumang Babilonian ng Epiko ni Gilgamesh ay isinulat noong ca. 1800 BCE at mas naunang isinulat sa [[Tanakh]] ng [[Bibliya]]. Ang mga pagkakatugma sa Epiko ni Gilgamesh at [[Aklat ng Genesis]] ay matagal nang nakilala ng mga skolar.<ref>Gmirkin, Russell, "Berossus and Genesis, Manetho and Exodus..'', Continuum, 2006, p. 103. See also Blenkinsopp, Joseph, "Treasures old and new.." Eerdmans, 2004, pp. 93–95.</ref> Ang kuwento ng [[Arka ni Noe]] ay inaayunan ng mga skolar na hinango mula sa Epiko ni Gilgamesh.<ref name="George2003">{{cite book|author=A. R. George|title=The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts|url=http://books.google.com/books?id=21xxZ_gUy_wC&pg=PA70|accessdate=8 November 2012|year=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-927841-1|pages=70–}}</ref><ref>Rendsburg, Gary. "The Biblical flood story in the light of the Gilgamesh flood account," in ''Gilgamesh and the world of Assyria'', eds Azize, J & Weeks, N. Peters, 2007, p. 117</ref> {|class="wikitable" |- ! [[Epiko ni Gilgamesh]]!! [[Aklat ng Genesis]] |- | Si Enkidu ay binuo mula sa putik ng lupa ng [[diyosa]] ng paglikha na si [[Aruru]]. Si Enkidu ay kasama ng mga hayop. Si Enkidu ay tinukso ng babaeng si Shamhat ||Si Adan ay binuo mula sa alikabok ng lupa (Genesis 2:7). Si Adan ay kasama ng mga hayop. Si Adan ay tinukso ng babaeng si Eba |- | Pagkatapos makipagtalik ni Enkidu kay Shamhat, ang mga hayop ay hindi na tumutugon kay Enkidu gaya ng nakaraan. Inihayag ni Shamhat na si Enkidu ay naging matalino at naging tulad ng isang diyos. Tinuruan ni Shamhat si Enkidu kung paano manamit at kumain. ||Sinabi ng ahas kay Adan at Eba na sila ay magiging tulad ng diyos kung kakainin nila ang bunga ng Puno ng Kaalaman. Nang kainin nila ang bunga, kanilang nalaman na sila ay hubad at nagtago sa kahihiyan. Si [[Yahweh]] ay gumawa ng mga damit para sa kanila. (Genesis 3:7-8) |- |Sa paghahangad ni Gilgamesh ng imortalidad (walang hanggang buhay), siya ay sinabihang may umiiral na halaman sa ilalim ng dagat na may katangiang magpabatang muli sa mga matanda. Si Gilgamesh ay sumisid sa dagat at inakyat ang halaman. Gayunpaman, ang halaman ay ninakaw habang siya ay naliligo. Ang magnanakaw na nagnakaw ng halaman ng walang hanggang kabataan (everlasting youth) mula sa kanya ay walang iba kundi ang ahas|| Sinabi ni Yahweh kina Adan at Eba na huwag kumain ng bunga mula sa Puno ng Kaalaman na nagsasabing sila ay mamamatay kung gagawin nila ito. Hinikayat ng ahas sina Adan at Eba na kainin ang bunga na nagsasabing hindi sila mamamatay at magiging tulad ng diyos na nakakaalam ng mabuti at masama.[Genesis 3:2-5] Pagkatapos, sinabi ni Yahweh, "Katulad na natin ngayon ang tao, sapagkat alam na niya ang mabuti at masama. Baka pumitas siya at kumain ng bungangkahoy na nagbibigay-buhay at hindi na siya mamatay." (Genesis 3:22) |} Ayon sa tabletang ''[[Epiko ni Gilgamesh#Si Gilgamesh at ang punong Huluppu|Gilgamesh at punong Huluppu]]'' na saling [[Akkadiano]] ng kuwentong [[Sumeryo]] na mula ca. 2000 BCE, ang langit at lupa ay hiniwalay at ang mga tao ay nilikha. Pinili nina [[Anu]] at [[Enlil]] ang langit at lupa para kanilang tirhan. Si [[Ereshkigal]] ay binigyan ng mundong ilalim at si [[Enki]] ay tumungo sa isang kalalimang matubig sa ilalim ng mundo. Ang isang puno (tree) ay itinanim sa isang pampang ng Ilog [[Euphrates]] na hinipan ng hangin at tinangay sa ilog. Nakita ni Inanna na Reyna ng Kalangitan ang puno at inuwi ito sa kanyang "''banal na hardin''" at itinanim at inalagaan na umaasang mula dito ay makakagawa siya ng isang kama at trono. Nang ang puno ay lumago, si [[Inanna]] ay napigilan sa paggamit ng puno dahil ang ahas ay tumira sa ugat ng puno, ang isang ibong [[Zû]] ay gumawa ng isang pugad sa tuktok ng puno at ang isang ki-sikil-lil-la-ke na isinalin bilang [[Lilith]] ay gumawa ng bahay sa gitna ng puno. Pumasok si [[Gilgamesh]] sa hardin ni [[Inanna]] at pinatay ang ahas ng kanyang palakol na sumindak sa ibon at ki-sikil-lil-la-ke. Kinalag ni Gilgamesh ang mga ugat ng puno at pinutol ito ng kanyang mga kasama. Mula sa sanga ng puno ay gumawa si Gilgamesh ng kama at trono para kay Inanna. Gumawa si Inanna ng dalawang bagay mula sa puno, ang pukku mula sa mga ugat nito at mikku mula sa korona at ibinigay niya ito ay kay Gilgamesh na hari ng [[Uruk]]. ===Adapa=== {{main|Adapa}} Ayon sa [[mitolohiyang Mesopotamiano]], si [[Adapa]] ay isang pantas mula sa siyudad ng [[Eridu]] sa [[Sumerya]] na sumusunod sa mga kautusan ng mga [[Diyos]]. Ginawa ng Diyos na si [[Ea]] si Adapa na pangunahin sa mga tao at pinakalooba niya si Adapa ng karungunan ngunit hindi ng buhay na walang hanggan. Isang araw, habang nangingisda si Adapa, ang katimugang hangin ay marahas na umihip na siya ay tumapon sa karagatan. Sa kanyang galit, kanyang binali ang mga pakpak ng hangin na tumigil sa pagihip. Dahil dito, tinanong ng Diyos na si [[Anu]] ang kanyang sugo kung bakit ang katimugang hangin ay hindi umiihip sa lupain sa pitong araw at sumagot ang sugo na binali ito ni Adapa. Ipinatawag ni Anu si Adapa sa mga kalangitan upang ipaliwanag ang kanyang pag-aasal. Pinagbihis ni Ea si Adapa ng damit ng pagdadalamhati at nagpayo na kapag tinanong siya kung para kanino ang kanyang pagpunta sa langit at ang kanyang pagdadalamhati ay para sa dalawang Diyos na naglaho sa lupain na sina [[Tammuz]] at [[Ningishzida]] (Diyos na orihinal na may anyong Ahas).<ref name=ref1>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/415722/Ningishzida</ref> . Binalaan rin ni Ea si Adapa na huwag kainin ang pagkain ng kamatayan na ihahain nila sa kanya ngunit isuot ang mga kasuotang inihain nila at ipahid ang langis na ihahain nila. Sinunod ni Adapa ang payo ni Ea at ang dalawang Diyos ay namagitan kay Anu para kay Adapa. Isinaad nina Ningishzida na dalhin sa kanila si Adapa upang kumain ng pagkain ng buhay ngunit ito ay tinanggihan ni Adapa. Dahil dito, si Adapa ay pinabalik sa mundo. {|class="wikitable" |- ! Mito ni [[Adapa]]!! [[Aklat ng Genesis]] |- | Si Adapa ay pinagkalooban ng Diyos na si [[Ea]] ng karunungan at pinayuhan siyang huwag kakainin ang pagkain ng kamatayan na ihahain sa harap niya ng mga bantay sa langit na sina [[Ningishzida]] (Diyos na orihinal na may anyong Ahas).<ref name=ref1/> Gayunpaman, si Adapa ay inalukan ni [[Ningishzida]] ng pagkain ng buhay. ||Si Adan ay pinayuhan ng Diyos na huwag kainin ang puno ng kaalaman ng mabuti at masama at siya ay mamamatay. Gayunpaman, sinabi ng ahas na kapag kinain ito ni Adan ay hindi siya mamamatay (Genesis 3:4-5). |- |Kung kinain ni Adapa ang pagkain at inumin ng buhay, siya ay hindi mamamatay. || Kung si Adan ay kumain ng bunga ng puno ng buhay, siya ay hindi mamatay. (Genesis 3:22) |- | Inalukan ni [[Ningishzida]] si Adapa ng tinapay at tubig ng walang hanggang buhay ngunit si Adapa ay tumangging kainin ito at kaya ay ipinadala siya pabalik sa lupa.|| Upang pigilan ng diyos na si [[Yahweh]] ang imortalidad ni Adan, kanya itong itinaboy sa paraiso (eden) at ipinadala sa lupa. (Genesis 3:22) |- |Bilang prototipo ng pagkasaserdote ay gayunpaman nagpanatili ng mga pribilehiyo ng isang saserdote na pagkakatanggap sa bahay na pang-diyos, pakikipag-ugnayan sa mga diyos, kaalaman ng mga ritwal at patakaran ng puridad at nakapagpapalayas ng demonyo na kapangyarihan ng mga salita. Ang pagiging epektibo ng kanyang sumpa laban sa Timog Hangin (South Wind) ay kaugnay sa mga pangsaserdoteng eksorsismo (pagpapalayas ng demonyo) na nasa pragmentong D. ||si Adan bilang prototipo ng sangkatauhan ay nagkamit sa anyo ng mga sumpa na hirap ng pagbubungkal sa pagkuha ng pagkain at kahirapan ng panganganak o ang imortalidad ng sangkatauhan at hindi ng indibidwal na imortalidad. |} ==Pananaw ng mga relihiyon== ===Tradisyong Hudyo=== Ang magkasalungat na salaysay ng paglikha sa Genesis 1 at 2 ay matagal nang nakikilala ng mga sinaunang Hudyo. Ang unang salaysay sa Genesis 1 ay nagsasaad na "nilikha ng Diyos ang lalake at babae" na nagpapahiwatig ng sabay na paglikha samantalang sa Genesis 2 ay nilikha si Eba pagkatapos likhain ang mga ibon at hayop na nilikha pagkatapos ni Adan. Ito ay tinangkang pagkasunduin ng Midrash Rabbah&nbsp;– Genesis VIII:1 sa pagsasabing ang Genesis 1 ay nangangahulugang orihinal na nilikha ng Diyos si Adan na isang [[hermaphrodite]] na parehong lalake at babae bago hiwalay na likhain bilang Adan at Eba. Ang pananaw na ito ay tila sinusuportahan ng Genesis 5:1-2: :Ito ang kasaysayan ng lahi na mula kay Adan. Nang likhain ng Diyos ang tao, ginawa niya ito ayon sa kanyang larawan. Sila'y nilikha niya na lalaki at babae, at matapos pagpalain, sila'y tinawag niyang "Adan" (sa Hebreo). Para sa mga ibang mga sinaunang Hudyong rabbi, ang dalawang magkasalungat na salaysay ng paglikha sa Aklat ng Genesis 1 at 2 ay maipapaliwanag na ang Genesis 1 ay tumutukoy sa dalawang magkaibang paglikha. Para sa mga rabbi, ang Genesis 1 ay tumutukoy sa unang babae at ang Genesis 2 ay tumutukoy sa ikalawang babae na si Eba. Ang unang babae ay naging si [[Lilith]] sa Hudaismo. ===Kristiyanismo=== Ang kuwento ni Adan at Eba sa [[Aklat ng Genesis]] ang saligan ng doktrinang [[Orihinal na kasalanan]] ng ilang mga sektang [[Kristiyano]]. Ang konsepto ng [[orihinal na kasalanan]] ay hindi tinatanggap sa [[Hudaismo]]. Pinakahulugan ni [[Pablo ng Tarsus]] si [[Hesus]] bilang ang "[[bagong Adan]]" na nagdadala ng buhay imbis na kamatayan. Pinakahulugan ng may akda ng [[Aklat ng Pahayag]] ang [[ahas]] sa Halamanan ng Eden bilang si [[Satanas]]. ===Islam=== Itinuturing ng mga [[Muslim]] si Adan bilang ang [[unang tao]] at ang pinakaunang mga [[propeta ng Islam]]. ====Pananaw hinggil sa historisidad==== =====Liberal na Kristiyanismo===== Sa interpretasyong [[liberal na Kristiyanismo|liberal na Kristiyano]], ang kuwento ni Adan at Eba ay isang [[mito]]ng pang-[[relihiyon]] na isang alamat na may kahalagahang espiritwal ngunit hindi aktuwal na nangyari.<ref>{{Cite web |url=http://www.religioustolerance.org/sin_gene0.htm |title=Archive copy |access-date=2013-10-17 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105054223/http://www.religioustolerance.org/sin_gene0.htm |url-status=dead }}</ref> =====Kreasyonismo===== {{Main|Kreasyonismo}} Ang mga [[kreasyonismo|kreasyonista]] at konserbatibong Kristiyano ay nagtataguyod ng literal na interpretasyon ng [[Bibliya]] na naniniwalang sina Adan at Eba ay aktuwal na umiral at ang kuwento sa Genesis ay aktuwal na nangyari. =====Romano Katoliko===== Ayon sa Australiyanong Romano Katolikong Kardinal na si George Pell noong 2012, ang kuwento ni Adan at Eba ay isa lamang sopistikadong mito (myth) upang ipaliwanag ang pagdurusa at kasamaan kesa isang katotohanang siyentipiko.<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/adam-and-eve-thats-just-mythology-says-pell/story-e6frg6nf-1226322379822 |title=Archive copy |access-date=2012-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411033425/http://www.theaustralian.com.au/news/nation/adam-and-eve-thats-just-mythology-says-pell/story-e6frg6nf-1226322379822 |archive-date=2012-04-11 |url-status=dead}}</ref> =====Ilang ebanghelikal===== Ang ilang mga konserbatibong Kristiyano o [[ebanghelikal]] ay hindi na naniniwala sa salaysay ng paglikha ng tao sa [[Aklat ng Genesis]] dahil ito ay "sasalungat sa lahat ng ebidensiyang [[genome|henomiko]] na natipon sa huling 20 taon."<ref>http://www.npr.org/2011/08/09/138957812/evangelicals-question-the-existence-of-adam-and-eve</ref> ==Pananaw siyentipiko sa pinagmulan ng tao== {{main|Ebolusyon ng tao}} Kung papakahulugang literal ang kuwento ni Adan at Eba sa Genesis, ito ay sasalungat sa mga ebidensiyang pang-agham. Ayon sa agham, ang [[ebolusyon ng tao|tao ay nag-ebolb]] mula sa mas primitibong species ng mga [[hominid]] na nagebolb sa mas primitibo pang mga hayop. Ayon sa henetika, ang homo sapiens ay lumitaw sa Silangang Aprika bago kumalat sa iba't ibang mga panig ng mundo. ==Mga ibang unang tao sa mga ibang mitolohiya== {{main|Unang tao|Mito ng paglikha}} ==Tingnan din== *[[Mito ng paglikha]] *[[Aklat ng Genesis]] *[[Unang tao]] *[[Ebolusyon ng tao]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga tauhan sa Bibliya]] [[Kategorya:Unang lalaki at babae]] [[Kategorya:Unang tao]] [[Kategorya:Mga tauhan sa Lumang Tipan]] [[Kategorya:Mga mito ng paglikha]] 8f0nljeadkvz2znpl215z1gi0ue8wgh 0 86779 2237930 2150244 2026-10-30T01:13:20Z Jmbysbtr 160092 2237930 wikitext text/x-wiki {{Infobox Person | name = Reinabelle Reyes | image = | imagesize = | caption = | birth_date = [[1984]] | birth_place = [[Lungsod ng San Juan]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | other_names = Reina Reyes | known_for = Pagkakatuklas na nakakubling mga [[kwasar]] (mga [[itim na butas]] sa kalawakan) | occupation = [[siyentipiko]], [[astronomo]], at [[astropisista]] }} Si '''Reinabelle "Reina" Reyes''' (ipinanganak [[1984]]<ref>Ayon sa ''Philippine Daily Inquirer'', 24 na taong gulang na si Reyes noong 2008.</ref><ref name=Inq/>) ay isang [[siyentipiko]], [[astronomo]], at [[astropisista]]ng [[Pilipinas|Pilipina]]. Kasalukuyan siyang associate professor sa [[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman|University of the Philippines Diliman]] at namumuno sa Data and Computation Research Group sa National Institute of Physics.[https://www.rappler.com/moveph/2686-the-filipina-who-proved-einstein-right/ ²] Nakamit niya ang ''Chambliss Astronomy Achievement Student Award'' noong 2008 dahil sa pagkakatuklas ng nakakubling mga ''[[quasar (astronomiya)|quasar]]'',<ref name=Inq>Uy, Jocelyn. [http://globalnation.inquirer.net/news/news/view/20080323-125921/Filipina-wins-science-award-for-black-holes ''Filipina wins science award for ‘black holes’''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091020093400/http://globalnation.inquirer.net/news/news/view/20080323-125921/Filipina-wins-science-award-for-black-holes |date=2009-10-20 }}, Philippine Daily Inquirer, Marso 23, 2008]</ref> isang mahalagang pagkakadiskubre na makapagpapabago sa nilalaman ng mga aklat na pang-agham.<ref name=Inq/><ref name=PT/><ref name=Hidden>[http://www.physorg.com/news119115673.html ''Hidden Population of Powerful Black Holes Revealed in Large Sky Survey''], PhysOrg.com, (…) "''A team of Sloan Digital Sky Survey (SDSS-II) scientists, led by Princeton University's Reinabelle Reyes and including astronomers at Penn State, has identified a large number of "hidden quasars" -- supermassive black holes in the centers of galaxies that are shrouded in light-absorbing dust and gas.''" (…) , Enero 9, 2008.</ref> ==Talambuhay== Anak na babae si Reyes ng mga magulang na [[San Juaneño]]<ref name=PT/> na sina Ramon Reyes, dating pangulo ng ''San Juan Lion’s Club'', at ni Botan Co Reyes, na nakatira sa [[Lungsod ng San Juan]], Pilipinas.<ref name=PT/> Nagsimula ang kanyang pagkahumaling sa [[kalawakan]] at [[kosmolohiya]] nang makatanggap si Reyes ng isang teleskopyo mula sa kanyang ama, noong sampung taong gulang pa lamang siya. Bilang isang batang babae, nagbasa siya ng mga aklat hinggil sa agham at sanlibutan.<ref name=Inq/> ==Edukasyon== Isa siyang iskolar ng Meritong Pangsiyensiya ng Departmento ng Agham at Teknolohiya ng Pilipinas mula 2001 hanggang 2005. Noong 2001, nagtapos siya bilang balediktoryan mula sa ''Philippine Science Highschool''. Pagkaraan nito, tumanggap siya ng pang-akademikong iskolarsip mula sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]] mula 2001 hanggang 2005. Noong 2005, nakamit niya ang kaniyang degring Batsilyer sa [[Pisika]], bilang ''summa cum laude'', mula sa Pamantasang Ateneo de Manila. Noong 2006, nag-aral siya ng Pisika ng Partikulo, isang pang-master o nasa antas na pang-maestrong pag-aaral ng Pisikang may Mataas na Enerhiya, sa ''Abdus Salam International Center for Theoretical Physics'' sa [[Trieste, Italya]]. Nag-aaral siya sa kasalukuyan sa Pamantasan ng Princeton sa Bagong Jersey upang makamit ang kanyang Ph.D. sa [[astropisika]].<ref name=Inq/><ref name=PT/> ==Mga pagkilala at parangal== Noong Enero 2008, nakamit ni Reyes ang ''Chambliss Astronomy Achievement Student Award'' (kinabibilangan ng isang medalya at sertipiko<ref name=PT/>) nang ganapin ang ika-211<ref name=PT>Clapano, Jose Rodel. [http://www.philippinestoday.net/index.php?module=article&view=861 ''Pinay Reinabelle Reyes receives Astronomy Award''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429041624/http://www.philippinestoday.net/index.php?module=article&view=861 |date=2009-04-29 }}, ''San Juan youth receives Astronomy award'', ''Pinay receives astronomy achievement award in US''], Philippine Star, PhilippinesToday.net, Abril 8, 2008.</ref> taunang pagpupulong ng ''American Astronomical Society'' (isang samahan ng mga dalubhasang astronomo sa Hilagang Amerika na itinatag noong 1899<ref name=PT/>) sa [[Austin, Tehas]], dahil sa pagiging bahagi at pinuno ng pagkakatuklas sa tinatawag na mga ''obscured quasar'' o nakakubling malalaking bagay na radyoaktibo sa kalawakan, partikular na ang dating hindi pa natutuklasang malalaking mga [[butas na itim]] sa kalawakan. Nakatagpo sina ng Reyes ng 900 mga itim na butas ng kalawakan. Limang taon ang iginugol ni Reyes at ng kanyang mga kasama, sa pangunguna nina Nadia Zakamska ng ''Institute of Advanced Study'' at nasa ilalim ng pangangasiwa ni Michael Strauss, isang propesor. <ref name=SDSS>[http://www.sdss.org/news/releases/20080109.blackholes.html ''SDSS reveals hidden population of powerful black holes''], SDSS.org</ref><ref name=Hidden/><ref name=Inq/><ref name=PT/> Noong 2008, kaugnay ng gantimpalang Chambliss, pinarangalan din si Reyes ng Lungsod ng San Juan sa pangunguna ni Konsehal Dante Santiago.<ref name=PT/> Nakatanggap pa rin si Reyes ng mga sumusunod na parangal at pagkilala:<ref name=PT/> :*''Centennial Fellowship'', Paaralan ng Nagsipatapos ng Pamantasan ng Princeton (2006-2010) :*''Merit Prize Fellowship Grant'', Pamantasan ng Nagsipagtapos ng Pamantasan ng Princeton (2006-2010) :*''Martin Schwarschild Graduate Fellowship'', Pamantasan ng Princeton University (2006-2007) ==Mga akda== *''Improved Optical Mass Tracer for Galaxy Clusters Calibrated Using Weak Lensing Measurements'' (2008) (kasama sina Rachel Mandelbaum, Christopher M. Hirata, Neta Bahcall, at Uros Seljak)<ref name=SC>Reyes, Reinabelle atbp. [http://en.scientificcommons.org/27105375 ''Improved Optical Mass Tracer for Galaxy Clusters Calibrated Using Weak Lensing Measurements'' (2008)]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ScientificCommons.org</ref><ref name=EP>Reyes, Reinabelle atbp. [http://eprintweb.org/S/authors/All/R/R_Reyes ''Improved Optical Mass Tracer for Galaxy Clusters Calibrated Using Weak Lensing Measurements'' at ''Space Density of Optically-Selected Type 2 Quasars''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305000133/http://eprintweb.org/S/authors/All/R/R_Reyes |date=2016-03-05 }}, EprintWeb.org</ref> *''Space Density of Optically-Selected Type 2 Quasars'' (2008) (kasama sina Nadia L. Zakamska, Michael A. Strauss, Joshua Green, Jualian H. Krolik, Yue Shen, Gordon Richards, Scott Anderson, at Donald Schneider.<ref name=SC2>Reyes, Reinabelle. [http://en.scientificcommons.org/26419878 ''Space Density of Optically-Selected Type 2 Quasars'' (2008)]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ScientificCommons.org</ref><ref name=EP/> ==Mga pananaliksik== Nagsasagawa rin si Reyes ng mga proyekto ng pananaliksik ukol sa pagsubok sa [[dagisik]] na may malawakang pagsukat na ginagamitan ng mga pagsusuring kosmolohiko, paghadlang sa amplitudo ng mga pagbabagu-bago o pluktuwasyon na ginagamitan ng mga bungkos ng galaksiya, emisyon o singaw ng mga alikabok sa ispektrang inprared ng mga galaksiyang SINGS, at Kometaryong mga Buhol sa palaigid ng Nebulang Planetaryo ng Heliks.<ref> Salin ng mga pamagat o katawagang Ingles para sa mga pananaliksik na isinasagawa ni Reyes, na: ''Testing gravity on large scales using cosmological observations; Constraining the amplitude of fluctuations using galaxy clusters; Dust emission in the infrared spectra of SINGS galaxies; at Cometary Knots around the Helix Planetary Nebula.''</ref><ref name=PT/> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.astro.princeton.edu/~rreyes/ Reinabelle Reyes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504093125/http://www.astro.princeton.edu/~rreyes/ |date=2009-05-04 }} (opisyal na websayt), Astro.Princeton.edu *Larawan ni [http://affiliate.kickapps.com/_Reinabelle-Reyes/PHOTO/1789717/30188.html Reinabelle Reyes]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, mula sa Kickapps.com {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Reyes, Reinabelle}} [[Kaurian:Mga siyentipiko]] [[Kaurian:Mga Pilipino]] [[Kaurian:Mga astronomo]] [[Kaurian:Mga astropisiko]] sc1t8sfgg4gc49c9c645w3wsyg6uim7 0 98740 2237890 2237426 2026-10-29T20:21:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237890 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive] {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] cj3tepxc53nb8vl585wyabrvl1gele2 0 119628 2238003 2190945 2026-10-30T04:30:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238003 wikitext text/x-wiki {| class="infobox bordered" style="width:23em;font-size:90%" |+ style="font-size: larger;"|'''Concepcion''' |- |align="center" colspan=2| {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0".. |align="center" width="140px"|[[Talaksan:Flag of Concepcion, Chile.svg|130px]]||[[Talaksan:Coat of arms of Concepcion, Chile.svg|70px]]| |- |align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;""|City [[flag]] and [[Seal (device)|seal]] |} |- |align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|<small>City [[motto]]: ''"La Capital del Sur de Chile"<br /><small><div align=center>''The Capital of the South of Chile''</small><br />Also called ''"Biobío's Pearl"''<small> |- |'''Naitatag'''|| October 5, 1550<br /> |- |'''Orihinal na pangalan'''|| La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo |- |'''Rehiyon'''||[[Biobío Region]] |- |'''[[Lawak]]'''<br />&nbsp;- Kalungsuran || <br />&nbsp;222&nbsp;km² |- |'''[[Populasyon]]'''<br />&nbsp;- Lungsod (2006) <br />&nbsp;- [[Densidad]] (kalungsuran) ||<br /> 292,589 Mga naninirahan <br /> 955 /km² |- |'''[[Metropolitan Area]]'''<br />&nbsp;- Lungsod (2006) <br />&nbsp;- [[Densidad]] (kalungsuran) ||<br /> 1,322,581 Mga naninirahan <br /> |- |'''[[Time zone]]'''|| Santiago Time Zone, [[UTC]]- 4 |- |'''[[Telephone prefix]]'''||41 |- |'''[[Postal code]]'''|| 3349001 |- |'''[[Gentilic]]'''|| Penquista |- |'''Araw''' ||Oktubre 5 |- |'''[[Punong-bayan]]'''|| [[Jacqueline van Rysselberghe]] ([[Unión Demócrata Independiente|UDI]]) <br />(2000-2012) |- |'''Opisyal na websayt'''||https://web.archive.org/web/20100211124604/http://www.concepcion.cl/ |- |align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;"|[[Talaksan:Comuna Concepción.png|150px|170px]]<br /><small>The map of the Concepción in the Biobío Region.</small> |} [[Talaksan:Hotel El Araucano.JPG|thumb]] Ang '''Concepción''' ({{Audio|Es-Concepción.ogg|pronunciation}}) ay isang lungsod sa [[Tsile]], kabisera ng [[Lalawigan ng Concepción, Tsile|Lalawigan ng Concepción]] at bahagi ng [[Rehiyong Bío-Bío]] o Rehiyon VIII. Ang [[Kalakhang Concepción]] (''Gran Concepción'', kasama ang [[Talcahuano]], [[San Pedro de la Paz]], [[Hualpén]], [[Chiguayante]], [[Penco]], [[Tomé]], [[Lota, Chile|Lota]], [[Coronel]], [[Hualqui]] at Concepción) ang ikalawa sa pinakamalaking [[conurbation]] sa bansa, na mayroong 889,725 mga naninirahan (2002 census). Ang lungsod na ito naman ang panglabing-isa sa pinakamatao sa bansa na may populasyon na 212,003. == Galeriya == <gallery perrow=4> File:Arco de Medicina UdeC.jpg| File:Moderno Edificio en Concepción.jpg| File:Desembocadura del Biobío.jpg| File:Ex Catedral de Concepción.jpg| File:Biobus01.jpg| File:Hotel El Araucano.JPG| File:Plaza de Armas Concepción.jpg| </gallery> == Mga kakambal na lungsod == * {{flagicon|Brazil}} - [[Cascavel]], [[Brasil]] * {{flagicon|Palestine}} - [[Bethlehem]], [[Palestinian National Authority]] * {{flagicon|Ecuador}} - [[Guayaquil]], [[Ecuador]] * {{flagicon|Argentina}} - [[Rosario, Santa Fe|Rosario]], [[Arhentina]] * {{flagicon|Argentina}} - [[La Plata]], [[Arhentina]] * {{flagicon|New Zealand}} - [[Auckland City|Auckland]], [[Bagong Selanda]] * {{flagicon|Bolivia}} - [[Sucre]], [[Bulibya]] * {{flagicon|Venezuela}} - [[Caracas]], [[Beneswela]] == Sipian == === Biblyograpya === * Ida Stevenson Weldon Vernon ([[1969]]) ''Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile'', Greenwood Press * John Milton Nickles, Marie Siegrist ([[1965]]) ''Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America'', Geological Society of America, v.28 === Talababa === <references/> == Silipin din == * [[Kalakhang Concepción]] == Mga kawing panlabas == {{commons|Concepcion, Chile}} {{wiktionary|Concepción}} * [https://web.archive.org/web/20100211124604/http://www.concepcion.cl/ Concepción municipality] {{in lang|es}} * [http://www.elsur.cl ''El Sur'', newspaper of Concepción] {{in lang|es}} * [http://www.viveconce.cl ''Viveconce'', Event schedule of Concepción] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218153635/http://viveconce.cl/ |date=2014-12-18 }} {{in lang|es}} * [http://www.8va.cl ''Octava'', Website directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122030023/http://www.8va.cl/ |date=2022-01-22 }} {{in lang|es}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/130916/Concepcion Encyclopædia Britannica — Concepción] {{in lang|en}} {{coord|36|50|S|73|03|W|region:CL_type:city|display=title}} {{DEFAULTSORT:Concepcion, Chile}} [[Kategorya:Chile]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Chile]] {{stub|Tsile}} lokio925qmirr2w513ev8fwns69sif8 0 122901 2237889 2234648 2026-10-29T20:04:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237889 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Agugliaro|official_name=Comune di Agugliaro|native_name=|image=VillaSaraCeno2007 07 11 1.jpg|imagesize=|caption=Villa Saraceno|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|20|N|11|35|E|region:IT_type:city(1,350)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=VEN}}|province=[[lalawigan ng Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Calliana, Capitello, Finale, Sopra L'Acqua, Punta, Paluselli|mayor_party=|mayor=Massimo Borghettini|area_footnotes=|area_total_km2=14.7|population_footnotes=<ref>Demographics data from [[Istituto Italiano di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Agugliaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=13|saint=San Bartolomeo|day=Agosto 24|postal_code=36020|area_code=0444|website={{Official website|http://www.comune.agugliaro.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Agugliaro''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa silangan ng kalsadang SP247, sa pagitan ng [[Kaburulang Berico]] at [[Kaburulang Euganea]]. Sa nayon ng Finale di Agugliaro ay matatagpuan ang ika-16 na siglong [[Villa Saraceno]], na dinisenyo ni [[Andrea Palladio|Palladio]] at inaalagaan bilang bahagi ng isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]. Kabilang sa iba pang mga villa ng mga maharlika sa lugar ang [[Villa Dal Verme]] at ang Barchesse Trolio. Kabilang sa iba pang mga tanawin ang simbahan ng San Michele Arcangelo at ang Oratoryo ng San Bernardino. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay malamang na nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''aquillarium'', isang malinaw na pagtukoy sa masaganang tubig ng lugar. Sa katunayan, ang bayan ay may malapit na kaugnayan sa tubig, kung isasaalang-alang ang katotohanan na ito ay tinatawid ng ilang mga kanal at ang Ilog [[Bacchiglione]] ay dating dumaloy dito, bago tumawid ang mga taong nakabase sa Vicenza sa ilog sa kapinsalaan ng mga Paduano. Sa ilang mga mapa noong ika-16 na siglo, ang bayan ay nakalista bilang Lagugiaro. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Agugliaro ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Enero 13, 2003.<ref>{{cita web|titolo=Agugliaro (Vicenza) D.P.R. 13.01.2003 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2003/comuni/Agugliaro.html|accesso=26 ottobre 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211025215429/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2003/comuni/Agugliaro.html |date=2021-10-25 }}</ref> == Kinakapatid na lungsod == '''[[Agugliaro]]'''  {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|BRA}} [[Nova Odessa]], Brazil<ref>{{cite web|title=Nova Odessa e Agugliaro, na Itália, formalizam acordo de cidades-irmãs em reunião virtual|url=https://novaodessa.sp.gov.br/nova-odessa-e-agugliaro-na-italia-formalizam-acordo-de-cidades-irmas-em-reuniao-virtual|website=Prefeitura de Nova Odessa|language=pt-BR|date=2026-04-09|access-date=2026-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260519143048/https://novaodessa.sp.gov.br/nova-odessa-e-agugliaro-na-italia-formalizam-acordo-de-cidades-irmas-em-reuniao-virtual|archive-date=2026-05-19|url-status=dead}}</ref> {{div col end}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.agugliaro.vi.it/}} {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dk1btldjms9igtgxvb8jzau8wsijyws 0 122913 2237900 2234664 2026-10-29T23:29:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237900 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bassano del Grappa|official_name=Città di Bassano del Grappa|native_name={{lang|vec|Basan}} / {{native name|vec|Bassan}}|image=Bassano del Grappa Vista Aerea.jpg|image_size=|caption=Ponte Vecchio at ang Mataas na Kastilyo|image_shield=Bassano del Grappa-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|46|00|N|11|44|03|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Vicenza|Vicenza]] (VI)|frazioni=Rubbio. '''''Contrade''''': Campese, Marchesane, San Michele, Sant'Eusebio, Valrovina|mayor_party=Lega Nord|mayor=Nicola Ignazio Finco|area_footnotes=|area_total_km2=47|population_footnotes=|population_demonym=Bassanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=129|istat=024012|saint=San Basiano|day=Enero 19|postal_code=36061|area_code=0424|website={{official website|http://www.comune.bassano.vi.it}}|footnotes=}}Ang '''Bassano del Grappa''' ({{Langx|vec|Basan}}<ref>{{Cite map|publisher=Grafis Edizioni|publication-place=Bologna|date=1988|map=Bassano del Grappa XVI century map|editor-first=Fasoli|editor-last=Gina|title=A.S.V. – Raccolta Terkuz 55|series=Bassano del Grappa – Atlante storico delle città italiane – Veneto|scale=Scale not given|issue=1|page=72|inset=Castelo de Basan}}</ref> o ''Bassan'' ,{{IPA|vec|baˈsaŋ|pron}}) ay isang [[lungsod]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Vicenza]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. Ito ang hangganan ng mga komunidad ng [[Cassola]], [[Marostica]], [[Solagna]], [[Pove del Grappa]], [[Romano d'Ezzelino]], [[Valbrenta]], [[Lusiana Conco]], [[Rosà]], [[Cartigliano]], at [[Nove]]. Ang ilang mga kapitbahayan ng mga komyun na ito ay naging bahagi na ng pook urbano ng Bassano, kaya ang kabuuang populasyon ng buong conurbation ay humigit-kumulang 70,000 katao. Ang pintor noong ika-16 na siglo na si [[Jacopo Bassano]] ay ipinanganak, nagtrabaho, at namatay sa Bassano, at ginamit ang pangalan ng bayan bilang kanyang sariling apelyido. == Kasaysayan == === Mga panahong prehistoriko at Romano === Ang lungsod ay itinatag noong ika-2 siglo BK ng isang Romanong nagngangalang Bassianus, samakatuwid ang pangalan, bilang isang agrikultural na lupain. Gayunpaman, ang isang sinaunang espadang tanso (tinatawag na "spada di Riccardo"), na natagpuan noong 2009<ref>{{Cite web |last=Parolin |first=Lorenzo |date=2009-05-19 |title=Trova nel Brenta spada di bronzo di 2700 anni fa |url=http://www.ilgiornaledivicenza.it/stories/Bassano/152335_trova_nel_brenta_spada_di_bronzo_di_2700_anni_fa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221073240/http://www.ilgiornaledivicenza.it/stories/Bassano/152335_trova_nel_brenta_spada_di_bronzo_di_2700_anni_fa/ |archive-date=2014-02-21 |access-date=2012-05-16 |website=Giornale di Vicenza – Bassano}}</ref> at mula pa noong ika-7 siglo BC, ay nagmumungkahi na ang lugar ng Bassano ay tinitirhan na hindi lamang noong panahon bago ang mga [[Roma|Romano]], kundi posibleng maging noong panahon bago ang mga [[Mga Veneto|Veneciano]], gaya ng pinatutunayan ng ilang artepaktong natagpuan sa isang nekropolis na matatagpuan sa kapitbahayan ng San Giorgio di [[Villa Angarano|Angarano]].<ref>{{Cite web |last=Calogero |first=Martina |date=2010-06-04 |title=Bassano del Grappa – Ragazzo scopre nel Brenta una spada di bronzo del VII secolo a.C. |url=http://www.archeorivista.it/004505_bassano-del-grappa-ragazzo-scopre-nel-brenta-una-di-bronzo-del-vii-secolo-a-c/ |access-date=2012-05-16 |website=ArcheoRivista |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206151111/http://www.archeorivista.it/004505_bassano-del-grappa-ragazzo-scopre-nel-brenta-una-di-bronzo-del-vii-secolo-a-c/ |archive-date=2022-12-06 |url-status=dead}}</ref> === Mula sa Gitnang Panahon hanggang sa Venecia === Ang unang balita tungkol sa pagkakaroon ng lungsod noong medyebal na panahon ay mula pa noong 998, habang ang kastilyo ay unang nabanggit noong 1150. Noong 1175, nasakop ng [[Vicenza]] ang Bassano, ngunit pinanatili ng lungsod ang isang mala-awtonomong katayuan bilang isang malayang komuna noong ika-13 siglo, nang ito ang tahanan ng pamilya [[Ezzelini]], na unang nagbuklod sa iba't ibang teritoryo ng [[Veneto]]. == Ugnayang pandaigdig == === Mga kakambal na bayan – Mga kinakapatid na lungsod === Ang Bassano del Grappa ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|ITA}} [[Bellegra]], Italya * {{Flagicon|ITA}} [[Lampedusa e Linosa]], Italya * {{Flagicon|GER}} [[Mühlacker]], [[Alemanya]]<ref name="Mühlacker twinnings">{{Cite web |title=Homepage of the Town-twinning Committee of Mühlacker |url=http://www.partnerschaftskomitee-muehlacker.de/english.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126123150/http://partnerschaftskomitee-muehlacker.de/english.html |archive-date=2013-11-26 |access-date=2013-07-15}}</ref> * {{Flagicon|Croatia}} [[Šibenik]], [[Kroasya]] * {{Flagicon|Bosnia and Herzegovina}}[[Mostar]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosnia at Herzegovina]] * {{Flagicon|FRA}}[[Voiron]], [[Pransiya]]<ref name="Voiron twinnings">{{Cite web |title=45 ans de jumelage : Histoire de cités Le jumelage à Voiron |trans-title=45 years of twinning: The history of Voiron's twin towns |url=http://www.voiron.fr/Villes-Jumelees_r465.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603081058/http://www.voiron.fr/Villes-Jumelees_r465.html |archive-date=2013-06-03 |access-date=2013-09-04 |website=Voiron Hôtel de Ville [Voiron council] |language=fr}}</ref><ref name="Voiron-Bassano">{{Cite web |title=Bassano del Grappa (Italie) Ville jumelée avec Voiron |trans-title=Bassano del Grappa, Italy twin town of Voiron |url=http://www.voiron.fr/Bassano-del-Grappa_r478.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130904120918/http://www.voiron.fr/Bassano-del-Grappa_r478.html |archive-date=2013-09-04 |access-date=2013-09-04 |website=Voiron Hôtel de Ville [Voiron council] |language=fr}}</ref> [[File:Bassano_del_Grappa_Piazza_della_Liberta.jpg|center|thumb| Piazza della Libertà.]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons}} * [http://www.comune.bassano.vi.it/ Opisyal na website] * Personal webpages about the network of tributaries and ditches connected to Brenta in Bassano {{Province of Vicenza}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sm8uk9kv5l6i2d4ytennj9k0p38p6yj 0 123115 2238019 2236609 2026-10-30T10:31:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238019 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fumane|official_name=Comune di Fumane|native_name=|image=Fumane panorama.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Fumane-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|33|N|10|53|E|type:city(3,908)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Mazzurega, Cavalo, [[Molina (Fumane)|Molina]], Breonio|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=34.3|population_footnotes=|population_demonym=Fumanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=198|istat=|saint=|day=|postal_code=37022, 37020 frazioni|area_code=045|website=|footnotes=}}Ang '''Fumane''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 3,908 at may lawak na {{Convert|34.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Fumane ay binubuo ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at baryo) Mazzurega, Cavalo, [[Molina (Fumane)|Molina]], at Breonio. Ang Fumane ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Dolcè]], [[Marano di Valpolicella]], [[San Pietro in Cariano]], [[Sant'Ambrogio di Valpolicella]], at [[Sant'Anna d'Alfaedo]]. Noong Marso 14, 2024, inaprubahan ng konseho ng munisipyo ang pagpapalit ng pangalan ng munisipyo tungo sa Fumane di Valpolicella.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Kibernetes S.r.l|url=https://servizi.comune.fumane.vr.it/|titolo=ComuneWeb.it|sito=servizi.comune.fumane.vr.it|accesso=2025-08-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260517235354/https://servizi.comune.fumane.vr.it/ |date=2026-05-17 }}</ref> Walang naplanong reperendo dahil naabot ang korum noong panahon ng asamblea. Nasa Rehiyon ng Veneto ang pagpapatuloy ng proseso para sa pagpapalit ng pangalan.<ref>{{Cita web|lingua=it|autore=Kibernetes S.r.l|url=https://servizi.comune.fumane.vr.it/ServiziOnLine/Atti/ElencoAtti?Documento=Delibere%20di%20Consiglio&anno=2024&numero=14|titolo=ComuneWeb.it|sito=servizi.comune.fumane.vr.it|accesso=2025-05-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251002130910/https://servizi.comune.fumane.vr.it/ServiziOnLine/Atti/ElencoAtti?Documento=Delibere%20di%20Consiglio&anno=2024&numero=14 |date=2025-10-02 }}</ref> == Kasaysayan == Isang tipikal na penomeno sa mga taon sa pagitan ng ika-15 at ika-16 na siglo ay ang pagtatayo ng maraming [[Venecianong villa]], sa Valpolicella at gayundin sa lambak ng Fumane: Villa Della Torre sa lugar ng Banchette; Villa Salle-Jenna sa lugar ng La Volta; Villa Marchiori-Cerù-Cicogna sa pangunahing plaza. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|3590|1881|4044|1901|4379|1911|4594|1921|4656|1931|3953|1936|3722|1951|3887|1961|3564|1971|3518|1981|3412|1991|3425|2001|3816|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Fumane ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}} [[Tratalias]], Italya * {{Flagicon|Argentina}} [[Urdinarrain]], Arhentina * {{Flagicon|Spain}} [[Atapuerca, Province of Burgos|Atapuerca, Lalawigan ng Burgos]], España == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 48oyzxgj5zt2hygbvk875tq6rtw59rr 0 123118 2237974 2236269 2026-10-30T02:53:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237974 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castagnaro|official_name=Comune di Castagnaro|native_name=|image=Via Dante Alighieri e chiesa parroccchiale di San Nicolò (Castagnaro).jpg|image_size=|caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|7|N|11|25|E|type:city(4,091)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Verona|Verona]] (VR)|frazioni=Menà, Vallestrema|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=34.7|population_footnotes=|population_demonym=Castagnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=14|saint=|day=|postal_code=37043, 37040 frazioni|area_code=0442|website=|footnotes=}}Ang '''Castagnaro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Verona]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-silangan ng [[Verona]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 4,091 at may lawak na {{Convert|34.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Castagnaro ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga sitio at nayon) ng Menà at Vallestrema. Ang Castagnaro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Badia Polesine]], [[Giacciano con Baruchella]], [[Terrazzo, Italy|Terrazzo]], at [[Villa Bartolomea]]. Ang Castagnaro ay isa ring lugar kung saan nangyayari ang isa sa mga pinakatanyag na [[Labanan sa Castagnaro|labanan]] noong panahon ng mga condottieri. == Kasaysayan == Ang Castagnaro ay ang distrito ng maraming pamilyang Veronese: [[Dal Verme]], Donato, Fracanzani, Rangoni, Sacrati, Trotti, Barbarigo, Fiocco, at Grechi. == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng hari noong Hulyo 23, 1937.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?1320|titolo=Castagnaro|accesso=20 dicembre 2025|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|4027|1881|4740|1901|5231|1911|5997|1921|5996|1931|6330|1936|6449|1951|6733|1961|5088|1971|4618|1981|4578|1991|4319|2001|4151|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Kakambal na bayan == Ang Castagnaro ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Germany}}[[Fischbachau]], Alemanya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20081121052048/http://www.comunedicastagnaro.it/ilpaese.shtm Bulwagan ng Lungsod ng Castagnaro] * [https://web.archive.org/web/20230418223434/https://digilander.libero.it/parrocchiasannicola/ Parokya ng Castagnaro] {{Province of Verona}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0v8z232aaj696dv3td24e2onku4uv3h 0 130120 2238004 2232859 2026-10-30T04:38:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238004 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cordignano|official_name=Comune di Cordignano|native_name=San Cassiano del Meschio|image=Cordignano.jpg|image_size=|caption=Simbahan ng Santi Maria Assunta e Cassiano|image_shield=Cordignano-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|57|N|12|25|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Treviso|Treviso]] (TV)|frazioni=Pinidello, Ponte della Muda, Villa di Villa|mayor_party=lista civica (Cordignano Viva)|mayor=Roberto Campagna|area_footnotes=|area_total_km2=26|population_footnotes=|population_demonym=Cordignanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=56|saint=San Pedro at San Pablo|day=Hunyo 29|postal_code=31016|area_code=(+39) 0438|website={{official website|https://www.comune.cordignano.tv.it}}|footnotes=}}Ang '''Cordignano''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) na may 6,812 naninirahan<ref>[https://demo.istat.it/app/?i=D7B&a=2025&l=en Monthly demographic balance for the year 2025 (provisional data)] ISTAT</ref> sa [[lalawigan ng Treviso]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]] at may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Caneva]] ([[Lalawigan ng Pordenone|PN]]), [[Cappella Maggiore]], [[Colle Umberto]], [[Fregona]], [[Godega di Sant'Urbano]], [[Orsago]], [[Sacile]] (PN). == Pinagmulan ng pangalan == Ang Cordignano, na pinatunayan noong 1138 bilang Curdiniano at noong 1298 bilang Crudiniano, ay pinaniniwalaang isang predial na hinango sa Latin na personal na Cordo o Cordus.<ref>{{Cite web |title=Comune di Cordignano |url=https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=11330 |access-date=15 February 2023 |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530104032/https://siusa-archivi.cultura.gov.it/cgi-bin/siusa/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=11330 |archive-date=30 Mayo 2025 |url-status=dead}}</ref> Sa simula, tumutukoy lamang ito sa kastilyo ng Cordignano (ngayon ay Castelat di Villa di Villa), habang ang bayan ay matagal nang tinatawag na San Cassiano del Meschio, isang ekspresyon na napanatili pa rin sa diyalekto at upang ipahiwatig ang simbahan ng parokya. == Kasaysayan == Ang unang tinirhang sentro ng teritoryo ng munisipalidad ay nagsimula pa noong sinaunang panahon. Pagkatapos ay may mga bakas ito ng isang kuta (kilala bilang Castelat) na may petsang sa pagitan ng ika-14 at ika-10 siglo BK, sa hilaga, sa [[paanang Alpino]] ng [[Belluno]]. Noong [[Sinaunang Roma|panahong Romano,]] ang lugar ay patuloy na lumago pangunahin sa larangan ng agrikultura, na bumubuo ng isang aktibong komunidad ng pagsasaka na nasaksihan pa rin noong [[Gitnang Kapanahunan]]. Sa panahong ito ginamit ng sentro ang pangalang Corticionus (kaya tinawag itong Cordignano). == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|4492|1881|4335|1901|4538|1911|5401|1921|6090|1931|5888|1936|5922|1951|6007|1961|5586|1971|5666|1981|5888|1991|5803|2001|6374|2011|7096|2021|6900|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga mamamayan == * [[Ennio Salvador]] (ipinanganak 1960), siklista == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Province of Treviso}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jydyhrz90vgtzevlymk2o5byldfg6au 0 130329 2237885 2232957 2026-10-29T19:01:46Z Infrogmation 8743 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:P 20171203 120527.jpg]] → [[File:Parrocchia dei Santi Giacomo e Cristoforo 2017.jpg]] descriptive 2237885 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Giavera del Montello|official_name=Comune di Giavera del Montello|native_name=|image=|image_size=|caption=|image_shield=Giavera del Montello-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|48|N|12|10|E|type:city(4,800)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Province of Treviso|Treviso]] (TV)|frazioni=Cusignana, Santi Angeli|mayor_party=|mayor=Maurizio Cavallin|area_footnotes=|area_total_km2=20.19|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Giaveresi|elevation_footnotes=|elevation_m=78|saint=|day=|postal_code=31040|area_code=0422|website={{official website|https://www.comune.giavera.tv.it/}}|footnotes=|image_caption=Simbahan ng Santi Giacomo e Cristoforo|image_skyline=Parrocchia dei Santi Giacomo e Cristoforo 2017.jpg}}Ang '''Giavera del Montello''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Treviso]], rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|40|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Venecia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-kanluran ng [[Treviso]]. Ang Giavera del Montello ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arcade, Veneto|Arcade]], [[Nervesa della Battaglia]], [[Povegliano (TV)|Povegliano]], [[Sernaglia della Battaglia]], at [[Volpago del Montello]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalang Giavera ay malinaw na nauugnay sa pinagmulan ng parehong pangalan. Kaugnay nito, ang hidronym ay hango sa Latin na glaber na "makinis" o kung hindi man ay "mundo", na tumutukoy sa mga lupang tinatawid o sa mga katubigan nito. == Kasaysayan == Matapos ang mga sinaunang pamayanan, gaya ng pinatutunayan ng iba't ibang natuklasang litiko at mga labi ng isang kalansay ng tao na mula pa noong 40,000 taon na ang nakalilipas sa kuweba ng Bus del Bo Pavei, ang teritoryo ay unang tinirhan ng mga Euganea at pagkatapos ay ng mga Paleoveneto, bago pumasok sa impluwensiya ng mga Romano. Noong Gitnang Kapanahunan, ito ay naging isang peyudo ng mga Kondado ng Collalto noong bandang 990. Kalaunan, ang mga relihiyosong katawan, higit sa lahat ang Abadia at ang Certosa, ay nagkaroon ng impluwensiya sa buong Montello. Mula sa pagtatapos ng ika-labing-apat na siglo. Sinakop ng Serenissima ([[Republika ng Venecia|Venecia]]) ang buong lugar: sa loob ng maraming siglo, ang mga kakahuyan ng oak ay pinagsamantalahan ng Venecianong Arsenal. Kamakailan lamang, niyanig ng Unang Digmaang Pandaigdig ang mga bansang nasa prente: ang labanan ng Solstice (Hunyo 15–23, 1918) ay naging mapagpasya para sa Italya, na nangyari nang mahabang panahon sa Valle dei Morti, malapit sa SS. Mga Anghel.<ref>[https://www.comune.giavera.tv.it/c026032/zf/index.php/storia-comune Storia] comune.giavera.tv.it</ref> == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|?|1871|2242|1881|2541|1901|2853|1911|3627|1921|4047|1931|3811|1936|3595|1951|3684|1961|3391|1971|3384|1981|3668|1991|3806|2001|4318|2011|5144|2021|5167|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.comune.giavera.tv.it/ Opisyal na website] {{Province of Treviso}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5tcf4ks0ioa8sutwrn6dpmi2klk9be3 0 131118 2237985 2237063 2026-10-30T03:05:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = Castelnovo Bariano | official_name = Comune di Ariano nel Polesine | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=VEN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=RO}} (RO) |image_skyline=Piazza Municipale (Castelnovo Bariano).JPG}} Ang '''Castelnovo Bariano''' ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Rovigo]] sa rehiyon ng [[Veneto]], [[Hilagang-silangang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Sa pagsasanib nito sa [[Kaharian ng Italya]] noong 1866, ang toponimong Bariano ay idinagdag sa Castelnovo, marahil dahil sa ilang omonimo sa buong bansa. == Kasaysayan == Ang lugar ay tinitirhan na simula pa noong [[Panahon ng Bronse|Panahon ng]] [[Panahon ng Bronse|Bronse]], at ang natuklasang mga tumpok sa Canàr ay isa sa pinakamahalaga sa itaas na bahagi ng Polesine.<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|autore=admin|url=https://www.onemorexperience.org/palafitte-di-canar/|titolo=Palafitte di Canar|sito=One More Experience|data=2021-10-29|accesso=2025-12-30}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.iris.unimore.it/handle/11380/607048|titolo=L'insediamento palafitticolo di Canar-Rovigo 6,80-7,00 m s.l.m. (Antica Età del Bronzo). Conclusioni.|accesso=30/12/2025}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260106131515/https://www.iris.unimore.it/handle/11380/607048 |date=2026-01-06 }}</ref> Noong panahon ng mga Romano, sa puntong humihiwalay ang kanal ng Filistina mula sa Ilog Po, mayroong isang linya sa kalsada sa pagitan ng [[Aquilea]] at [[Bolonia]]. Dati itong bahagi ng mga lupain ng monasteryo ng [[Nonantola]], noong nabubuhay pa ang maharlikang si Matilda ng Canossa ay nagpatayo ng kastilyo doon at noong 1109 ay ibinigay niya ito sa obispo ng Ferrara, Landolfo, kasama ang buong lupain ng Bathrignano. == Sport == Ang tugatog ng tagumpay sa palakasan ay kinakatawan ng Unione Sportiva Sampietrese, isang koponan ng futbol mula sa [[Frazione|''frazione'']] ng San Pietro sa Polesine, na itinatag noong 1964, na naglaro ng tatlong magkakasunod na kampeonato sa Serie D sa pagitan ng 1974 at 1977. Ang pagkababa sa liga sa pagtatapos ng season ng 1976-77 ang nagmarka sa simula ng pagbagsak ng itim at puting koponan, na noong 2001 ay sumanib sa koponan ng Castelmassa, na bumuo ng S.C. Altopolesine. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Veneto}} {{Lalawigan ng Rovigo|nocat=yes}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} {{Stub|Veneto}} [[Kaurian:Mga Communi ng Rovigo]] [[Kaurian:Veneto]] oj0esa7183m0tt58fn2z276k8vxr879 0 135935 2237947 2095494 2026-10-30T02:16:11Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237947 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{PAGENAME}} | official_name = Comune di {{PAGENAME}} | image_shield = Provincia di Livorno-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Livorno posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{PAGENAME}} sa Lalawigan ng Livorno | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=TOS}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=LI}} (LI) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{PAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Livorno|Livorno]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Tuskanya}} {{Lalawigan ng Livorno}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Livorno]] [[Kaurian:Tuskanya]] cnn7wls0jj5fpc3ykw1o3be0s23y4ri 0 135962 2238014 2095624 2026-10-30T09:38:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238014 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = Provincia di Lucca-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Lucca posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Lucca | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=TOS}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=LI}} (LI) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Lucca|Lucca]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Tuskanya}} {{Lalawigan ng Lucca}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Lucca]] [[Kaurian:Tuskanya]] 2cju1mknsh4bfzsdwt3x81ohjc2p4jj 0 135967 2238026 2095776 2026-10-30T11:47:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238026 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = Provincia di Lucca-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Lucca posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Lucca | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=TOS}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=LI}} (LI) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Lucca|Lucca]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Tuskanya}} {{Lalawigan ng Lucca}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Lucca]] [[Kaurian:Tuskanya]] 2cju1mknsh4bfzsdwt3x81ohjc2p4jj 0 136021 2238007 2095544 2026-10-30T04:55:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = Provincia di Pisa.png | shield_alt = | image_map = Pisa posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Pisa | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=TOS}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=PI}} (PI) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Pisa|Pisa]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Tuskanya}} {{Lalawigan ng Pisa}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Pisa]] [[Kaurian:Tuskanya]] bvmxdp8qonusobe4o14qcud14i3svkn 0 136763 2238006 2042968 2026-10-30T04:49:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238006 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Costigliole d'Asti|native_name={{native name|pms|Costiòle d'Ast}}|official_name=Comune di Costigliole d'Asti|image_skyline=Costigliole veduta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Costigliole d'Asti-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|47|6|N|8|10|55|E|region:IT_type:city(5981)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Asti|Asti]] (AT)|frazioni=Annunziata, Bionzo, Boglietto, Burio, Case Marchisio, Loreto, Motta, Sabbionassi, Santa Margherita, Sant'Anna|mayor_party=|mayor=Giovanni Borriero|area_footnotes=|area_total_km2=36.86|population_footnotes=|population_demonym=Costigliolesi|elevation_footnotes=|elevation_m=242|saint=[[Mahal na Ina ng Loreto]]|day=Disyembre 10|postal_code=14055|area_code=0141|website={{official website|http://www.costigliole.it}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Costigliole d'Asti''' ({{Lang-pms|Costiòle d'Ast}}) ay isang maliit na bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Asti]], rehiyon ng [[Piamonte]], Hilagang [[Italya]]. Matatagpuan ito mga {{Convert|13|km|0}} sa timog ng lungsod ng [[Asti]] sa [[Alto Monferrato]], sa gilid ng [[Langhe]], sa alubyal na kapatagan ng ilog [[Tanaro]] patungong timog sa mga burol. Ang pangalan ay nagmula sa Latin na {{Lang|la|Corte Costeliolae}}. Ang mga kalapit na komunidad ay ang [[Agliano Terme]], [[Antignano]], [[Calosso]], [[Castagnole delle Lanze]], [[Isola d'Asti]], [[Montegrosso d'Asti]], at [[San Martino Alfieri]] (sa Lalawigan ng Asti); at [[Castiglione Tinella]], at [[Govone]] (sa [[Lalawigan ng Cuneo]]). == Bino == Ang Costigliole d'Asti ay partikular na kilala sa [[bitikultura]] nito. Ang mga ubasan nito, na sumasakop sa isang lugar na higit sa {{Convert|11.75|km²|2}}, ay ang pinakamalawak sa alinmang Piamontes na komuna.<ref>See {{Citation |title=I vigneti del Piemonte al microscopio |url=http://www.regione.piemonte.it/agri/osser_vitivin/vigneti_micro/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081020183453/http://www.regione.piemonte.it/agri/osser_vitivin/vigneti_micro/index.htm |series=Osservatorio vitivinicolo |contribution=I 20 comuni del Piemonte maggiormante vitati |contribution-url=http://www.regione.piemonte.it/agri/osser_vitivin/vigneti_micro/tabella7.htm |publisher=Regione Piemonte |archive-date=2008-10-20}}. </ref><ref>The varieties of wine made at Costigliole d'Asti listed below are reported in {{Citation |title=I vini di Costigliole |url=http://www.costigliole.it/territorio/vini.php |publisher=Comune di Costigliole d'Asti |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604063837/http://www.costigliole.it/territorio/vini.php |access-date=2023-09-01 |archive-date=2023-06-04 |url-status=dead}}.</ref> == Ugnayang pandaigdig == [[Talaksan:Schild_Weinsberger_Partnerstaedte_Mai_2005.jpg|left|thumb| Eskudo ng armas ng mga kakambal na bayan ng [[Weinsberg|Weinsbergs]] na bayan ng [[Carignan, Ardennes|Carignan]] (Pransiya) at Costigliole d'Asti (Italya)]] === Kakambal na lungsod – Kinakapatid na lungsod === * {{Flagicon|GER}} [[Weinsberg]], Alemanya; [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] simula 2000 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.costigliole.it Opisyal na website] {{Lalawigan ng Asti}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] kocqg0okyy213f3em7qlz5axpg19qbr 0 137217 2238023 2095766 2026-10-30T11:19:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = Provincia di Novara-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Novara posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Novara | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=PMN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=NO}} (NO) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Novara|Novara]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Piemonte}} {{Lalawigan ng Novara}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Novara]] [[Kaurian:Piemonte]] s4ndnt9kadvixeny3jx0brbtthwzhxp 0 137669 2237988 2095518 2026-10-30T03:08:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237988 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield1 = {{PAGENAME}}-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Verbania posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=PMN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=VB}} (VB) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang dating [[comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola|Verbano-Cusio-Ossola]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]]. Isinanib ito sa bagong ''comune'' ng [[Valle Cannobina]] simula Enero 1, 2019 kasama ang mga dati pang komuna ng [[Cursolo-Orasso]] at [[Falmenta]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Piemonte}} {{Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Verbano-Cusio-Ossola]] [[Kaurian:Piemonte]] 0kjb0bm8x7fwgi4b2wogzha9fnq5gzw 0 137675 2238008 2095547 2026-10-30T04:59:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield1 = {{PAGENAME}}-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Verbania posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=PMN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=VB}} (VB) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang dating [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola|Verbano-Cusio-Ossola]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]]. Isinanib ito sa bagong ''comune'' ng [[Valle Cannobina]] simula Enero 1, 2019 kasama ang mga dati pang komuna ng [[Cavaglio-Spoccia]] at [[Falmenta]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Piemonte}} {{Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Verbano-Cusio-Ossola]] [[Kaurian:Piemonte]] 0m88c5ew56rcumqqc0p421yvgh5oqnu 0 137678 2238016 2095628 2026-10-30T09:42:45Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238016 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield1 = {{PAGENAME}}-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Verbania posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=PMN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=VB}} (VB) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang dating [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola|Verbano-Cusio-Ossola]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]]. Isinanib ito sa bagong ''comune'' ng [[Valle Cannobina]] simula Enero 1, 2019 kasama ang mga dati pang komuna ng [[Cursolo-Orasso]] at [[Cavaglio-Spoccia]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Piemonte}} {{Lalawigan ng Verbano-Cusio-Ossola}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Verbano-Cusio-Ossola]] [[Kaurian:Piemonte]] 6mp90q9r929ixbmspn44187e8hx9ij0 0 137741 2237929 2095478 2026-10-30T01:10:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237929 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield1 = {{PAGENAME}}-Stemma.png | image_shield2 = Regione-Piedmonte-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Vercelli posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Vercelli | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=PMN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=VC}} (VC) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Vercelli|Vercelli]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Piemonte}} {{Lalawigan ng Vercelli}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Vercelli]] [[Kaurian:Piemonte]] cryivpme0v7twrcmt1303lks9zfnerg 0 137749 2237998 2095520 2026-10-30T03:17:10Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237998 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield1 = {{PAGENAME}}-Stemma.png | image_shield2 = Regione-Piedmonte-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Vercelli posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Vercelli | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=PMN}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=VC}} (VC) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Vercelli|Vercelli]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Piemonte}} {{Lalawigan ng Vercelli}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Vercelli]] [[Kaurian:Piemonte]] cryivpme0v7twrcmt1303lks9zfnerg 0 138425 2237897 2197562 2026-10-29T22:30:39Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = {{PAGENAME}}-Stemma.gif | shield_alt = | image_map = Pesaro posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Pesaro at Urbino | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=MAR}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=PU}} (PU) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |date=2016-03-25 }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[frazione]] na matatagpuan sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Pesaro at Urbino|Pesaro at Urbino]] sa bansang [[Italya]]. Noong 1 Enero 2019, ito ay pinagsama sa [[Sassocorvaro]] at nabuo ang [[Sassocorvaro Auditore]]. Dahil dito, and dating 227 na [[komuna]] ay naging 226.<ref>{{cite web |url=https://www.tuttitalia.it/variazioni-amministrative/nuovo-comune-di-sassocorvaro-auditore/ |title=Il Comune di Sassocorvaro Auditore (PU) |access-date=2 March 2026 |language=it}}</ref> == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Marche}} {{Lalawigan ng Pesaro at Urbino}} {{regions of Italy}} [[Kategorya:Mga Communi ng Pesaro and Urbino]] [[Kategorya:Marche]] {{Stub|Italya}} dcctzy36pc8mvmif0lx2qbo8rzazs3s 0 138426 2237899 2095450 2026-10-29T23:19:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237899 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = {{PAGENAME}}-Stemma.gif | shield_alt = | image_map = Pesaro posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Pesaro at Urbino | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=MAR}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=PU}} (PU) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Macerata|Macerata]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Marche}} {{Lalawigan ng Pesaro at Urbino}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Pesaro and Urbino]] [[Kaurian:Marche]] i113ig9y22oilwwuzq9zu37tmap0q0v 0 138433 2238002 2095532 2026-10-30T04:13:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = {{PAGENAME}}-Stemma.gif | shield_alt = | image_map = Pesaro posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Pesaro at Urbino | coordinates_type = region:IT_type:city(2415) | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=MAR}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=PU}} (PU) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 }} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Macerata|Macerata]] sa bansang [[Italya]]. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Marche}} {{Lalawigan ng Pesaro at Urbino}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Pesaro and Urbino]] [[Kaurian:Marche]] i113ig9y22oilwwuzq9zu37tmap0q0v 10 140207 2237879 2237499 2026-10-29T14:16:41Z Jojit fb 38 2237879 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 29]]''' [[Talaksan:Battle of the Milvian Bridge by Giulio Romano, 1520-24.jpg|right|100px|Morocco]] *[[312]] — Pumasok si [[Dakilang Constantino]] sa [[Roma]] matapos ng kaniyang panalo sa Labanan sa Tulay Milvio, nagsagawa ng dakilang ''adventus'', at sinalubong ng madlang kasiyahan. Kinuha ang bangkay ni Majencio sa [[Ilog Tiber]] at pinugutan. Mga huling araw: [[Oktubre 28]] — [[Oktubre 27]] — [[Oktubre 26]] 4g2zknglsia67jkaeh24ojr9pbfkqo7 2237903 2237879 2026-10-29T23:56:27Z Ryomaandres 8044 2237903 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 29]]''' [[Talaksan:Battle of the Milvian Bridge by Giulio Romano, 1520-24.jpg|right|100px|Morocco]] *[[312]] — Pumasok si [[Dakilang Constantino]] sa [[Roma]] matapos ng kaniyang panalo sa [[Labanan sa Tulay Milvio]], nagsagawa ng dakilang ''[[adventus]]'', at sinalubong ng madlang kasiyahan. Kinuha ang bangkay ni [[Majencio]] sa [[Ilog Tiber]] at pinugutan. Mga huling araw: [[Oktubre 28]] — [[Oktubre 27]] — [[Oktubre 26]] ahjuxblggopqt9jifolvzig93arv75q 2237904 2237903 2026-10-29T23:58:51Z Ryomaandres 8044 2237904 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 29]]''' [[Talaksan:Battle of the Milvian Bridge by Giulio Romano, 1520-24.jpg|right|100px|Labanan sa Tulay Milvio]] *[[312]] — Pumasok si [[Dakilang Constantino]] sa [[Roma]] matapos ng kaniyang panalo sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''', nagsagawa ng dakilang ''[[adventus (seremonya)|adventus]]'', at sinalubong ng madlang kasiyahan. Kinuha ang bangkay ni [[Majencio]] sa [[Ilog Tiber]] at pinugutan. Mga huling araw: [[Oktubre 28]] — [[Oktubre 27]] — [[Oktubre 26]] 3lw2z357ej347i9npwjeigmghpt7gpx 10 140209 2237919 2237697 2026-10-30T00:19:32Z Ryomaandres 8044 2237919 wikitext text/x-wiki '''[[Oktubre 30]]''' [[Talaksan:Henry Tudor of England cropped.jpg|right|100px|Henry VII ng Inglatera]] * [[1485]] — Kinoronahan si '''[[Enrique VII ng Inglatera]]'''. * [[1918]] — Lumagda ng armistiya ang [[Imperyong Otomano]] sa mga Alyado, na nagtapos sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] sa [[Gitnang Silangan]]. * [[1922]] — Ginawang [[Punong Ministro]] ng [[Italya]] si '''[[Benito Mussolini]]'''. * [[1961]] — Dahil sa "paglabag sa paniniwala ni [[Lenin]]", dinekreto na alisin ang katawan ni '''[[Joseph Stalin]]''' sa libingan ni Lenin at ilibing na lamang sa pader ng [[Kremlin]] na may simpleng panandang granito. Mga huling araw: [[Oktubre 29]] — [[Oktubre 28]] — [[Oktubre 27]] 6nre496u93ix8wlfnzmd3dcgq2twrwt 0 143736 2237895 2225155 2026-10-29T22:05:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237895 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Arconate|official_name=Comune di Arconate|native_name=|image_skyline=La facciata e il campanile.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|32|N|8|51|E|type:city(5,871)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Milan|Milan]] (MI)|frazioni=|mayor_party=Cambiamo Arconate|mayor=Sergio Calloni|area_footnotes=|area_total_km2=8.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=5871|population_as_of=Disyembre 31, 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Arconatesi|elevation_footnotes=|elevation_m=180|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=20020|area_code=0331|website={{official website|https://web.archive.org/web/20060513225720/http://www.comune.arconate.mi.it/}}|footnotes=}}Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Milan]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]]. Ito ay may 6,571 naninirahan. == Kasaysayan == Ang teritoryo kung saan kasalukuyang matatagpuan ang Arconate ay pinaninirahan noong sinaunang panahon ng mga [[Mga Ligur|Ligur]], na pagkatapos ay nag-iwan ng puwang para sa mga [[Mga Selta|Selta]] noong ikalimang siglo BK. Ang isang bakas ng pinagmulang Ligur ay masusubaybayan pa rin sa ponetika ng lokal na diyalekto; ang pag-iingat ng mga tampok na ito ay nabigyang-katwiran sa pagiging malayo ng sinaunang nayon mula sa mas malalaking sentro at mula sa mga pangunahing ruta ng komunikasyon.<ref>[http://www.comune.arconate.mi.it/default.cfm?docs=cenni.htm Breve storia di Arconate], sito comunale</ref> Tulad ng lahat ng [[Cisalpinang Galo]], ang lugar na ito ay nasakop din noong ika-3 siglo BK. ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]], na nagrebolusyon sa organisasyong teritoryal: ipinamahagi nila ang mga patlang ng agrikultura na may pormasyon sa mga linyang ortogono at ginawa nila ang parehong para sa pagtatayo ng mga kalsada at mga landas, sa modelo ng topograpiya ng mga kampo ng militar. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika noong Enero 28, 1953.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?3378|titolo=Arconate|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=14 luglio 2023}}</ref> == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[https://web.archive.org/web/20110226081219/http://provincia.arezzo.it/ Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Lombardy}} {{Lalawigan ng Milan}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Milan]] [[Kaurian:Lombardy]] [[Kaurian:Milan]] 3543lw9xce9t7e6tpeyldjouhj3k7li 0 159343 2237961 2234828 2026-10-30T02:38:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Casacanditella|elevation_max_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=1421|population_as_of=Enero 1, 2007|pop_density_footnotes=|population_demonym=Casacanditellesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=432|area_footnotes=|saint=|day=Setyembre 3|postal_code=66010|area_code=0871|website=|footnotes=|istat=069013|area_total_km2=12|mayor=|official_name=Comune di Casacanditella|image_map=|native_name=|image_skyline=Vista da Semivicoli - panoramio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Casacanditella-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|15|N|14|12|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CH}} (CH)|frazioni=[[Bucchianico]], [[Fara Filiorum Petri]], [[Filetto (Italia)|Filetto]], [[San Martino sulla Marrucina]], [[Vacri]]}}Ang '''Casacanditella''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) at [[bayan]] sa Lalawigan ng [[Chieti]] sa rehiyon ng [[Abruzzo]] sa [[Italya|Italya.]] Matatagpuan ito sa isang watershed na burol sa pagitan ng ilog [[Foro (ilog)|Foro]] at ng ilog [[Dendalo]]. Ang teritoryo ng munisipalidad ay umaabot sa 12.41 km² sa isang maburol na lugar na kakahuyan ng mga nakakalat na bahay at mga lugar paninirahan. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ay mula sa Latin-medieval na pinagmulan, at nangangahulugang "puting bahay" (casa candidus) mula sa ugali ng pagpinta ng mga dingding ng mga bahay na puti para sa mga kadahilanang pangkalinisan.<ref>{{Cita web|url=https://www.storieeluoghidabruzzo.it/notizie-su-casacanditella/|titolo=Notizie su Casacanditella}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250324223536/https://www.storieeluoghidabruzzo.it/notizie-su-Casacanditella/ |date=2025-03-24 }}</ref> == Mga monumento at tanawin == * Iba't ibang elemento ng arkitekturang sibil na nagmula pa noong ikalabinsiyam na siglo.<ref name="Abruzzocitta">{{cita web|url=http://www.abruzzocitta.it/comuni/casacanditella.html|titolo=Informazioni generali del Comune di Casacanditella|sito=abruzzocitta.it}}</ref> * Ang simbahan ng [[San Roque|San Rocco]]. Mayroon itong patsada na may pahalang na korona at mga elementong [[Arkitekturang Baroko|Baroko]] sa dulo. Ang [[portada]] ay binubuo ng isang maliit na [[Timpano (arkitektura)|timpano]]. Sa itaas ng portal, sa halip na ang klasikong bintanang [[roseton]], mayroong isang bintana na may oblo. Ang kampana ng tore ay matatagpuan sa likuran at isang [[espadanya]].<ref>{{Cita web|lingua=it|url=http://www.viaggioinabruzzo.it/ch/images/Casacanditella/Casacanditella_photogallery/slides/05-P9221476+.html|titolo=Viaggio in Abruzzo.it/05-P9221476+|sito=www.viaggioinabruzzo.it|accesso=2025-02-13|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20240914204529/http://www.viaggioinabruzzo.it/ch/images/Casacanditella/Casacanditella_photogallery/slides/05-P9221476+.html|dataarchivio=14 settembre 2024|urlmorto=no}}</ref> == Mga simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Casacanditella ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Enero 26, 1987.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?6045|titolo=Casacanditella, decreto 1987-01-26 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=1º ottobre 2021}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Chieti}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] fcg4q45eylmuujiwpx6ozc6fousyvxa 0 159529 2237942 2237438 2026-10-30T02:08:31Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237942 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cansano|official_name=Comune di Cansano|image=Cansano, panorama.jpg|image_size=|caption=|image_shield=Cansano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|42|0|19|N|14|0|46|E|region:IT_type:city(268)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Mario Ciampaglione|area_footnotes=|area_total_km2=37.70|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Cansanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=835|saint=[[John the Baptist|Juan Bautista]]|day=Hunyo 24|postal_code=67030|area_code=0864|website=|footnotes=}}Ang '''Cansano''' ({{IPA|it|kanˈsaːno|pron}}; ''Ang Canẓánə'' sa [[Wikang Napolitano|Abruzzese Napolitano]]<ref>{{Cite book |author=Ernesto Giammarco |title=Dizionario abruzzese e molisano |publisher=Edizioni dell'Ateneo |year=1990 |volume=6 |page=66 |language=it}}{{No ISBN}}</ref>) ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzos]], [[Gitnang Italya|gitnang]] [[Italya]]. Ito ay bahagi ng [[Liwasang Pambansa ng Maiella|Maiella National Park]].<ref>{{Cite web |title=Cansano |url=https://www.parcomajella.it/Cansano-1.htm}}</ref> Kilala ang Cansano sa arkeolohikong pagkakatuklas sa bayang [[Mga Italiko|Italiko]] at [[Sinaunang Roma|Romanong]] bayan ng ''[[Ocriticum]]'', na naging isang liwasang arkeolohiko.<ref name="Ocriticum, su abruzzoturismo.it">{{Cite web |title=Parco archeologico "Ocriticum" |url=https://abruzzoturismo.it/it/parco-archeologico-ocriticum-cansano-aq |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209021556/https://www.abruzzoturismo.it/it/parco-archeologico-ocriticum-cansano-aq |archive-date=2023-02-09 |access-date=2023-02-26}}</ref> == Heograpiya at klima == [[File:Abruzzo_Cansano.jpg|left|thumb| Ang kanayunan na nakapalibot sa Cansano]] Ang Cansano ay matatagpuan {{Convert|9|km|mi|abbr=on}} mula sa [[Sulmona]], sa isang burol malapit sa [[Valle Peligna]], sa {{Convert|835|m|ft|abbr=on}} m sa ibabaw ng [[antas ng dagat]].<ref name="comune-italia">{{Cite web |title=Comune di Cansano |url=https://www.comune-italia.it/comune-cansano.html |access-date=26 February 2023 |language=it}}</ref> Ang pinakamababang altitud ng munisipalidad ng Cansano ay {{Convert|599|m|ft|abbr=on}}, habang ang pinakamataas ay {{Convert|1792|m|ft|abbr=on}}.<ref name="italia.indettaglio">{{Cite web |title=Comune di Cansano |url=https://italia.indettaglio.it/ita/abruzzo/cansano.html |access-date=26 February 2023 |language=it}}</ref> Ang lawak ng teritoryo ng munisipyo ay {{Convert|37.70|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="italia.indettaglio" /> Ang bayan ay bahagi ng halos buo at natural na tanawin. Bahagi ng [[Liwasang Pambansa ng Maiella]] ang bahagi ng bayan, at sa partikular, ang kakahuyan ng Sant'Antonio at ang daanan ng San Leonardo. Mas mainam din ang lokasyon para sa paglalakbay sa mga pinakaaktibong sentro ng turista sa lugar; ang [[Campo di Giove]], [[Pacentro]], [[Pescocostanzo]], at Sulmona. Ang bayan ay may klimang mabundok,<ref name="comune-italia" /> na may mainit at tuyong tag-araw at malamig at maulang taglamig. Gayumpaman, sa paglipas ng panahon ay nagkaroon ng mga pagkakaiba-iba sa klima, na ngayon ay bahagyang mas mahalumigmig sa tag-araw at hindi gaanong maniyebe sa taglamig. == Kasaysayan == [[File:Cansano_(AQ)_-_Piazza_XX_Settembre.JPG|left|thumb| Piazza XX Settembre sa Cansano]] Itinayo bilang isang [[peyudo]] at [[toreng bantay]] noong unang bahagi ng [[Gitnang Kapanahunan]],<ref name="abruzzoturismo">{{Cite web |title=Cansano |url=https://www.abruzzoturismo.it/it/cansano |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323203700/https://abruzzoturismo.it/it/cansano |archive-date=23 March 2023 |access-date=26 February 2023 |language=it}}</ref> ito ay lumaganap pangunahin sa pagitan ng ika-19 at ika-20 siglo, kasunod ng [[lindol sa Abruzos noong 1706]]. Noong 1904, naging independiyenteng munisipalidad ang Casano.<ref>{{Cite web |title=Storia di Cansano |url=http://www.comune.cansano.aq.it/zf/index.php/storia-comune/ |access-date=2026-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029183305/https://comune.cansano.aq.it/zf/index.php/storia-comune |archive-date=2023-10-29 |url-status=dead}}</ref> Mula 1807 hanggang 1811, ang Cansano ay isang ''[[frazione]]'' ng [[Introdacqua]], pagkatapos mula sa taong iyon hanggang 1829 ito ay isang ''frazione'' ng [[Pacentro]].<ref name="asciatopo.xoom.it" /> Nakamit nito ang awtonomiya ng munisipyo hanggang 1846, nang muling pinagsama-sama ito sa Pacentro hanggang 1855.<ref name="asciatopo.xoom.it" /> Ang Cansano ay naging ''frazione'' ng [[Campo di Giove]] mula 1855 hanggang 1904, nang tuluyan nitong mabawi ang awtonomiya ng munisipyo.<ref name="asciatopo.xoom.it">{{Cite web |title=Geo-storia amministrativa d'Abruzzo: provincia di Abruzzo Ulteriore II o dell'Aquila |url=https://asciatopo.xoom.it/ammi_aq.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023121405/https://asciatopo.xoom.it/ammi_aq.html |archive-date=2021-10-23 |access-date=2023-02-26}}</ref> == Demograpiko == {{Historical populations|1861|1233|1871|1310|1881|1335|1901|1438|1911|1834|1921|1770|1931|1753|1936|1658|1951|1556|1961|851|1971|545|1981|430|1991|357|2001|270|2011|282|2021|205|type=|align=center|footnote=[[Istituto Nazionale di Statistica|Istat]] historical data 1861–2011<ref>{{Cite web|url=http://dati.istat.it/Index.aspx|title=Statistiche I.Stat|publisher=[[Istituto nazionale di statistica|ISTAT]]|access-date=28 December 2012}}</ref>|cols=2|graph-pos=bottom}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Cansano}} * [https://web.archive.org/web/20230707031425/https://www.comune.cansano.aq.it/hh/index.php Opisyal na website] * [https://www.treccani.it/enciclopedia/cansano Cansano] sa Treccani.it * [https://www.sapere.it/enciclopedia/Cansano.html Cansano] sa sapere.it * [https://www.cansanonelmondo.it/ Cansano nel mondo] {{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] p1q8i14xufhv3p93pz248wqi6y7anm2 0 159555 2238018 2236563 2026-10-30T10:14:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fossa|official_name=Comune di Fossa|image=Fossa(AQ).jpg|imagesize=|caption=|image_shield=Fossa_(Italia)-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|42|18|N|13|29|E|region:IT_type:city(675)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Abruzzo]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=Cerro, Le Chiuse, Osteria|mayor_party=|mayor=Fabrizio Boccabella (Fossa Bene Comune)|area_footnotes=|area_total_km2=8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Fossani|elevation_footnotes=|elevation_m=644|saint=|day=|postal_code=67020|area_code=0862|website={{official website|http://www.comunedifossa.it/}}|footnotes=}}Ang '''Fossa''' (dating ''Aveia'') ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzos]], [[Gitnang Italya|gitnang]]-[[Katimugang Italya|timog]] [[Italya]]. Si [[Bernardino ng Fossa]] ay ipinanganak sa bayan. Ang [[Lindol sa L'Aquila noong 2009|lindol sa L'Aquila]] noong 2009 ay nagdulot ng pagguho ng isang tulay sa Fossa,<ref name="J-EARTHQU-ENG-14">{{Cite journal |last=Kawashima |first=Kazuhiko |last2=Aydan |first2=Ömer |last3=Aoki |first3=T. |last4=Kishimoto |first4=Ichizo |last5=Konagai |first5=Kazuo |last6=Matsui |first6=Tomoya |last7=Sakuta |first7=Joji |last8=Takahashi |first8=Noriyuki |last9=Teodori |first9=Sven-Peter |last10=Yashima |first10=Atsushi |title=Reconnaissance Investigation on the Damage of the 2009 L'Aquila, Central Italy Earthquake |journal=Journal of Earthquake Engineering |publication-date=16 July 2010 |volume=14 |pages=817-841 |doi=10.1080/13632460903584055 |quote=A 35 m long, 5 m wide three-span continuous reinforced concrete bridge at the crossing of SR261 on Aterno River for approaching Fossa Town collapsed[…] It seems that damage of the column which was induced prior to the earthquake progressed during the earthquake. Steel bars exposed due to very thin covering concrete were extensively corroded prior to the earthquake.}}</ref> at nagdulot ng malawakang pinsala sa mga gusaling tirahan sa bayan.<ref>{{Cite book |last=Di Gregorio |first=Luciano |title=Abruzzo |publisher=Brandt Travel Guides Ltd |isbn=9781841622705 |location=UK |page=134}}</ref> Ang bayan ang naging sentro ng isang malaking aftershock na may lakas na 5.4 Mw noong Abril 7, 2009.<ref>{{Cite web |title=Terremoto di magnitudo Mw 5.4 del 07-04-2009 ore 19:47:37 (Italia) in zona: 1 km N Fossa (AQ) |url=http://cnt.rm.ingv.it/event/1908319 |access-date=12 July 2022 |publisher=[[National_Institute_of_Geophysics_and_Volcanology|Instituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128154339/http://cnt.rm.ingv.it/event/1908319 |archive-date=28 Enero 2022 |url-status=dead}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng presensiya ng tao sa lugar noong panahon bago ang mga Romano ay nagmula pa sa [[Vestini]], kasama ang mga labi ng mga kuta sa Bundok Cerro at ang [[nekropolis]] mula ika-9 na siglo BK. Nasaksihan ng panahon ng mga Romano ang pag-unlad ng Aveia, isang lungsod na bahagi ng prepektura at munisipalidad ng Roma ng rehiyong Augusto IV (Samnium et Sabina) hanggang sa [[Mga Digmaang Samnita|Ikatlong Digmaang Samnita]], ngunit isinama ito sa loob ng Roma pagkatapos ng [[Labanan sa Sentinum]] noong 295 BC kapantay ng [[Peltuinum]] at [[Amiternum]]. Ang mga pagbaha na nagdulot ng paglubog ng tubig sa kanayunan sa ilalim ng kasalukuyang Fossa at ang pagdaong ng nayon sa bundok para sa mga pangangailangang depensa kasunod ng mga pagsalakay ng mga barbaro ay naging sanhi ng pag-apaw ng bagong nayon noong medyebal sa sinaunang lungsod ng Roma, kung saan ito ang nagtustos ng karamihan sa mga materyales sa pagtatayo, gaya ng pinatutunayan ng maraming artepakto na nakikita sa mga bagong gusali. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9oylpk63gyuhpdoog6ujeay1ptdpv0a 0 159556 2238025 2236492 2026-10-30T11:46:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238025 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gioia dei Marsi|official_name=Comune di Gioia dei Marsi|native_name=|image=Gioia_dei_Marsi_municipio.jpg|image_size=|caption=Munisipyo.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|57|32|N|13|41|27|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|frazioni=Casali d'Aschi, Gioia Vecchio, Le Grette, Passo del Diavolo, Sperone; borgata: Borgo Sperone|mayor_party=|mayor=Gianclemente Berardini|area_footnotes=|area_total_km2=63.44|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Gioiesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=725|saint=San Vicente|day=Setyembre 29|postal_code=67055|area_code=0863|website={{official website|http://www.comune.gioiadeimarsi.aq.it/}}|footnotes=}}Ang '''Gioia dei Marsi''' ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng L'Aquila]], rehiyon ng [[Abruzos]], [[Gitnang Italya|gitnang]]-[[Katimugang Italya|timog]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa hangganan ng kapatagan ng [[Lawa ng Fucino]], sa [[Marsica]]. == Kasaysayan == Ang ganap na pag-agos ng tubig sa [[Lawa ng Fucino]], na opisyal na idineklara noong 1878 at isinagawa ni [[Alessandro Torlonia]], ay nagdulot ng malaking kaguluhan sa mga kalagayang sosyoekonomiko ng lugar. Ang mga mangingisda ay naging mga magsasaka at kalaunan ay mga negosyanteng pang-agrikultura, habang ang mga nayon na matatagpuan sa mataas na lugar tulad ng Gioia Vecchio ay sumailalim sa karagdagang proseso ng pagbawas ng populasyon pabor sa mga sentrong malapit sa dating ilog ng Fucino tulad ng Gioia-Manaforno.<ref name="FS">{{cita web|url=http://www.vociescrittura.it/files/il-niente-del-dopo.pdf|titolo=Il niente del dopo. 13 Gennaio 1915|autore=Concettina Falcone Salvini|editore=Gruppo editoriale tipografico stampa–Ars Grafica Vivarelli|sito=vociescrittura.it|accesso=12 agosto 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220113192034/http://www.vociescrittura.it/files/il-niente-del-dopo.pdf |date=13 Enero 2022 }}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang sibil === Munisipyo: Matatagpuan sa sentro ng bayan, sa Piazza della Repubblica (dating Piazza [[Dinastiyang Saboya|Savoia]]), ito ay itinayo pagkatapos ng lindol sa Marsica noong 1915. Ang malaking plaza ay muling binuo salamat sa Batas Blg. 64 ng 1986 para sa pagpapanumbalik ng mga arkitektura at monumental na emerhensiya. == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}}[[Pratola Peligna]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng L'Aquila}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] m0h9h6zgpoltd9p0zkwlrpra6qwyhyw 0 159680 2237977 2234736 2026-10-30T02:56:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya | name = {{BASEPAGENAME}} | official_name = Comune di {{BASEPAGENAME}} | image_shield = Provincia di Teramo-Stemma.png | shield_alt = | image_map = Teramo posizione.png | map_alt = | map_caption = Lokasyon ng {{BASEPAGENAME}} sa Lalawigan ng Teramo | coordinates_footnotes = | region = {{RegioneIT|sigla=ABR}} | province = {{ProvincialIT (short form)|sigla=TE}} (TE) | frazioni = | mayor_party = | mayor = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_footnotes = <ref name="istat">Ang lahat ng mga demograpiya at iba pang istadistkita: Italian statistical institute [[Istat]].</ref><ref>{{cite web |last= |first= |url=http://demo.istat.it/bilmens2006/index.html |title=Istat - Monthly demographic balance (January–December 2006) |publisher=Istituto Nazionale di Statistica. |accessdate=2006-07-05 |archive-date=2016-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325075131/http://www.demo.istat.it/bilmens2006/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_total = - | population_as_of = Dec. 2004 |image_skyline=Castel Castagna, TE.jpg|image_caption=Tanawin sa Castel Castagna}} Ang '''{{BASEPAGENAME}}''' ay isang [[comune]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Teramo|Teramo]] sa bansang [[Italya]]. == Kasaysayan == Ito ay nasa nangingibabaw na posisyon sa ibabaw ng lambak ng ilog [[Mavone]] at ang mga makasaysayang ugnayan nito sa kalapit na [[Bisenti]] ay nangangahulugan na ang Castel Castagna ay may kaugnayan sa [[Lambak Siciliana]] at sa ilog ng Fino. === Modernong kasaysayan === Noong 1816, ito ay inihiwalay mula sa munisipalidad ng Bisenti, at nagkaroon ng awtonomiya sa munisipyo.<ref>La legge 360 del 1º maggio [[1816]] ''Portante la circoscrizione amministrativa delle provincie del Regno di Napoli'', nel definire il nuovo assetto territoriale e amministrativo dello Stato, che stabiliva l'elevazione di Castagna a comune autonomo. {{cita libro |url=http://books.google.it/books?hl=it&id=q6NDAAAAcAAJ |isbn=no |pp=305-312 |cognome= |nome= |titolo=Collezione delle leggi e de' decreti reali del Regno delle Due Sicilie, Anno 1816. Da gennajo a tutto giugno |accesso=7 marzo 2013 |anno=1816 |editore=Stamperia Reale |città=Napoli}}</ref> Hanggang 1862, ito ay tinawag na Castagna.<ref>Nel 1863, per effetto del [[Regio decreto]] n. 1426 del 28 giugno, il comune di Castagna cambiò nome, adottando l'attuale toponimo di Castel Castagna. {{cita web|url=https://www.comuniecitta.it/storico-comune/67010-castel-castagna|titolo=Storia del Comune di Castel Castagna|accesso=7 marzo 2013|sito=comuniecitta.it}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250220150745/https://www.comuniecitta.it/storico-comune/67010-castel-castagna |date=2025-02-20 }}</ref> At hanggang 1927, ito ay bahagi ng [[Mandamento ng Bisenti]]. Simula noong dekada '50, ang bayan ay dumanas ng unti-unting pagbaba ng populasyon. Noong 2016, ang Castel Castagna ay dumanas ng mga aftershock ng lindol sa [[Amatrice]], at lalo na ang lindol noong Enero 18, 2017, sa [[Campotosto]], na naging sanhi ng pagguho ng isang bahay sa bukid, na sa kabutihang palad ay inabandona. == Mga monumento at tanawin == * Simbahan ng Abadia ng Santa Maria di Ronzano: ang simbahan ang pangunahing monumento ng Castagna, na matatagpuan sa labas ng munisipalidad. Itinayo noong 1181, pinanatili ng harapan ang estilong Romaniko nito. Ang Gotikong interyor ay may tatlong nabe na may mga kisameng kahoy. Ang mga arko ay bilugan sa mga parisukat na haligi; ang c ay may tatlong bay at isang bobedang krus. Ang harapan ay isang tripartitong aguilon na estruktura na may portal na nahahati sa tatlong puting arko na bato. Ang likurang bahagi ay may tatlong abside. == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{it icon}}[http://www.provincia.chieti.it Punong Websayt] ; Institusyong Pampubliko * [http://www.istat.it/english/ Pambansang Tanggapan ng Estadistika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207102304/http://www.istat.it/english/ |date=2009-12-07 }} * [http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK ENIT Italian State Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080327024845/http://www.enit.it/default.asp?an=uin&Lang=UK |date=2008-03-27 }} * [http://www.italiantourism.com/ ENIT Hilagang Amerika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170502153409/http://www.italiantourism.com/ |date=2017-05-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080418121932/http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National at Regional Parks] {{Abruzzo}} {{Lalawigan ng Teramo}} {{regions of Italy}} {{Stub|Italya}} [[Kaurian:Mga Communi ng Teramo]] [[Kaurian:Abruzzo]] [[Kaurian:Teramo]] en08cne9x0ejkx094fu9ouqzrzgy3qa 5 165385 2238009 2237089 2026-10-30T05:55:00Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2238009 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Opening chess position from black side.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q5580|Q5580]] | | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[Alga]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Alitang Arabe–Israeli]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1357|Q1357]] | Spider | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Archaea | [[Arkeya]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q10876|Q10876]] | Bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[Batad (genus)|batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q290|Q290]] | sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[Blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadarma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[Kanal|canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q1043|Q1043]] | | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1035|Q1035]] | Charles Darwin | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Mga Tsinong karakter|Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[Konserbasyon ng enerhiya|conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[Prinsa|dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[Digmaang sibil|digmaang patanì]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[Musikang elektronika|electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirato ng Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto (NCS).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q4916|Q4916]] | euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[Gasolinang posil|fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya|Fransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q5878|Q5878]] | Gabriel García Márquez | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon River | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3503|Q3503]] | River Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze River | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industry | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo|Kahinduhan]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Kamelyo | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comic | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[kultura]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7172|Q7172]] | Arab League | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[Larangang magnetiko|magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q7186|Q7186]] | | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:Mark Twain by AF Bradley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:The Rev. Dr. Martin Luther King Jr. Color Portrait (high quality).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[Medikasyon]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad|Mohëmmëd]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q25326|Q25326]] | Mollusca | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[Nerbiyo]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[oras]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q11995|Q11995]] | pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:ONE PREGNANCY 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[Paghinga]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji Restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | [[Talaksan:Konwencja na Śląsku - zakończenie kampanii (14066373800).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[Robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodent | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q7231|Q7231]] | Rosa Luxemburg | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7768|Q7768]] | ASEAN | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immune system | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:1402 The Tongue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Batad|Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[Estado ng materya|state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[sulat Ërëbi]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q9103|Q9103]] | breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladímir Lenin (fotografía coloreada).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - musée Carnavalet - 5 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali|Ëbuhamed Mohëmmëd Gëzali]] | [[Talaksan:أبو حامد الغزالي.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin|Александр Сергеевич Пушкин]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} lx62ug9qhlrydyht3wfvs34e0mamf0v 0 199368 2238015 2229032 2026-10-30T09:42:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238015 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = Falling in Reverse | image = Falling In Reverse Live Warped Tour 2014.png | caption = | image_size = | landscape = | background = group_or_band <!-- huwag palitan --> | origin = {{flagicon|USA}} [[Las Vegas, Nevada]], [[Estados Unidos]] | years_active = 2008 - kasalukuyan | label = Epitaph | genre = ''Post-hardcore'', metal, ''alternative metal'', ''hard rock'' | associated_acts = | website = | current_members = [[Ronnie Radke]]<br/>Jacky Vincent<br/>Derek Jones<br/>Ryan Seaman<br/>Ron Ficarro | past_members = }} Ang '''Falling in Reverse''' ay isang bandang ''post-hardcore'' na mula sa lungsod ng [[Pahrump, Nevada]] sa [[Estados Unidos]]. Inilabas nila ang album ng kanilang pasinaya, "The Drug in Me Is You", sa 26 Hulyo 2011, kung saan naabot ng numero # 19 sa Billboard 200, nagbebenta ng 18,000 kopya sa unang linggo ng mga benta. Band ay humantong sa pamamagitan ng mang-aawit [[Ronnie Radke]], kasama ang gitarista Derek Jones at Jacky Vincent, tambulero Ryan Seaman, at bassist Ron Ficarro.Nasa proseso sila ng paggawa ng bagong album. ==Mga miyembro== *Ronnie Radke - punong bokalista *Jacky Vincent - punong gitarista, bokalista *Derek Jones - rhythm guitar *Ryan Seaman - drums *Ron Ficarro - bass ==Diskograpiya== *''Listen Up! (Demo)'' (2009) *''The Drug in Me Is You'' (2011) ==Mga sanggunian== #https://web.archive.org/web/20121109120304/http://www.punknews.org/article/42949/ronnie-radke-returns-with-falling-in-reverse #http://www.altpress.com/news/entry/falling_in_reverse_ft._ronnie_radke_ex-escape_the_fate_to_record_debut_rele/ #https://web.archive.org/web/20121228211606/http://www.billboard.com/album/falling-in-reverse/the-drug-in-me-is-you/1505677#/album/falling-in-reverse/the-drug-in-me-is-you/1505677 #http://bryanstars.com/post/5348578389/falling-in-reverse-have-officially-signed-to {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326110109/http://bryanstars.com/post/5348578389/falling-in-reverse-have-officially-signed-to |date=2012-03-26 }} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]] 39r3d1d0hly7olqegct0toe2xoso715 0 199388 2238012 2229178 2026-10-30T08:54:54Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238012 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | image = Elmo Magalona.jpg | caption = Si Elmo Magalona sa 2013 Candy Style Awards. | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | background = solo_singer | birth_name = Elmo Magalona | alias = Moe, SuperElmo | birth_date = {{birth date and age|1994|4|27|df=yes}} | occupation = [[Rapper]], [[Mang-aawit]], [[Aktor]], [[Modelo]], Tapag-endorso ng produkto | genre = [[Original Pilipino Music|OPM]], [[Contemporary R&B|R&B]], [[Rap]] | years_active = 2009–kasalukuyan | instrument = [[Gitara]], [[harmonika]], [[tambol]], beatbox, boses | associated_acts = [[Francis Magalona]]<br>[[Julie Anne San Jose]]<br> [[Pia Magalona]]<br>[[Maxene Magalona]]<br> [[Frank Magalona]]<br>[[Arkin Magalona]]<br> [[Saab Magalona]]<br> [[Clara Magalona]]<br> [[Janella Salvador]] | website = [http://www.superelmo.com superelmo.com] }} Si '''Elmo Moses Arroyo Magalona''' (ipinanganak 27 Abril 1994) ay isang aktor, rapper, at mang-aawit na mula sa [[Pilipinas]]. Siya ang pang-anim (sa walo) na anak ni [[Francis Magalona]].<ref>[http://www.pep.ph/news/25542/Elmo-Magalona-says-he-dedicates-every-performance-to-his-late-dad-Francis-M ''Elmo Magalona says he dedicates every performance to his late dad Francis M."''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511014101/http://www.pep.ph/news/25542/Elmo-Magalona-says-he-dedicates-every-performance-to-his-late-dad-Francis-M |date=2010-05-11 }}, pep.ph; hinango 29 Hunyo 2015.</ref> ==Talambuhay== ===2009–2010: Maagang karera=== Ang unang paglabas ni Magalona sa Pinoy hip-hop/rock scene ay noong siya ay anim na buwang gulang na itinampok sa pabalat ng album ng kanyang ama na ''[[Freeman (Francis Magalona album)|FreeMan]]''. Muling lumabas siya sa isang pabalat ng album makalipas ang limang taon sa ''FreeMan 2''. Lumabas din si Magalona sa isang patalastas ng noodle na tinatawag na "Lucky Me Supreme" kasama ang kanyang ama. Lumabas siya bilang isang batang drummer sa music video ni [[Kjwan]] na "One Look".<ref>KJWAN: One Look Music Video: https://www.youtube.com/watch?v=qS9etW4RRiI</ref> Nag-aral din siya sa College of Saint Benilde. ===2010–2014: JuliElmo at ang tagumpay=== Noong 2010, nagsimulang lumabas si Magalona bilang isang [[Character (arts)#Regular, paulit-ulit at panauhing karakter|regular]] sa ''[[Party Pilipinas]]'' bilang host at performer. Bukod sa pagiging kilala bilang "Tagapagmana ng Rap", nakilala rin siya bilang ang kabilang kalahati ng musical tandem na si JuliElmo kasama si [[Julie Anne San Jose]], kung saan nakatrabaho niya ito sa ilang mga video sa YouTube.<ref>[http://www.julielmo.com/2014/03/have-a-cool-summer-meg-magazine-march-2014-issue "JuliElmo" profile] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212406/http://www.julielmo.com/2014/03/have-a-cool-summer-meg-magazine-march-2014-issue |date=March 4, 2016 }}, julielmo.com. Nakuha noong Hunyo 29, 2015.</ref> Sa parehong taon, napasama siya sa ''[[Tweets For My Sweet]]''. Naging bida rin siya sa seryeng ''[[Together Forever]]'' kasama si [[Julie Anne San Jose]]. Noong 2010, sumali si Magalona sa mga artista ng pilot episode ng [[GMA Network|GMA]] na ''[[Bantatay]]'' bilang regular na palabas. Lumabas din siya sa fantaserye na ''[[Kaya ng Powers]]'' in a recurring role.<ref>[http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html Elmo Magalona, ​​most requested ng mga fans ng Pilipinas {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511135302/http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html |date=May 11.com. Nakuha noong Hunyo 29, 2015. Noong 2011, ang batang aktor-rapper, kasama ang kapwa artistang si [[Sam Concepcion]], ay gumanap bilang front act ng konsiyerto ni [[Miley Cyrus]] sa SM Mall of Asia concert grounds.<ref>[http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/11/11/sam-concepcion-elmo-front-act-miley-cyrus Miley Cyrus performance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511135302/http://www.journal.com.ph/index.php/showbiz-tsismis/8902-elmo-magalona-most-requested-ng-fans-sa-party-pilipinas.html |date=Mayo 11, 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623015026/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/11/11/sam-concepcion-elmo-front-act-miley-cyrus |date=Hunyo 23, 2015 }}. Nakuha noong Hunyo 29, 2015.</ref> Sa parehong taon, inilunsad siya bilang isang bida sa pelikula sa ''[[Tween Hearts: Class of 2012]]''. [[File:Elmo Magalona.jpg|left|thumb|253x253px|Magalona sa Candy Style Awards, Rockwell Tent sa Makati, Mayo 10, 2013]] Noong Mayo 2013, si Magalona, ​​sa pakikipagtulungan sa [[Oishi (Philippine brand)|Oishi]], ay naglabas ng isang remake ng isang sikat na kanta ng kanyang ama, at pinangalanan itong "Kaleidoscope World Forever More". Itinampok sa remake ang kanyang duet kasama ang kanyang ama. Isang music video rin ang nilikha, na may ilang mga pagbabago at digital na ipinasok si Elmo sa orihinal na music video.<ref>{{Cite news|url=https://myx.abs-cbn.com/features/9647/kaleidoscope-world-forever-more-brings-elmo-magalona-and-francis-m-together-in-one-music-video/|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021111539/https://myx.abs-cbn.com/features/9647/kaleidoscope-world-forever-more-brings-elmo-magalona-and-francis-m-together-in-one-music-video/|url-status=dead|archive-date=Oktubre 21, 2017|title="Kaleidoscope World Forever More" Pinagsasama sina ELMO MAGALONA at FRANCIS M. sa Isang Music Video!|access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> Noong 2014, napili siya bilang isa sa mga tagapagsalin ng entry na [[Philpop]], ang "Qrush on You", kasama sina [[Jay-R]] at [[Q-York]].<ref>{{Cite web|url=http://www.philpop.com.ph/top-10|title=Top 10|website=philpop.com.ph|access-date=Agosto 31, 2019|archive-date=Pebrero 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216172918/http://www.philpop.com.ph/top-10|url-status=dead}}</ref> Nagpakita rin siya sa Sunday variety show na ''[[Sunday All Stars]]'' bilang host at performer. Siya rin ang pangunahing bida sa pelikulang CinemalayaX noong 2014 na "#Y" at pagkatapos ay gumanap sa dramang "Villa Quintana (seryeng pantelebisyon noong 2013)|Villa Quintana]]" kung saan ginampanan niya ang papel ni Keempee de Leon kasama si Janine Gutierrez na gumanap naman bilang Donna Cruz. Muling nagsama ang dalawa sa primetime soap na [[More Than Words (seryeng pantelebisyon)|More Than Words]]". He briefly appeared in ''[[Magpakailanman]]'' in 2015.<ref>{{Cite web|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/18342/magpakailanman-presents-ang-huling-yakap-sa-nawalang-anak/story|title=Magpakailanman presents sa 'Ang Huling Yabang Anak'|website=gmanetwork.com|access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> ===2015–kasalukuyan: Paglipat sa ABS-CBN at ElNella=== Noong Nobyembre 26, 2015, umalis si Magalona sa GMA Network at pumirma ng kontrata sa [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]]. Ang una niyang proyekto ay ang 2016 [[Musikal|drama ng musika]], ''[[Born for You]]'' kasama ang kanyang ka-love team na si [[Janella Salvador]].<ref>[http://www.pep.ph/news/60720/elmo-magalona-transfers-to-abs-cbn Lumipat si Elmo Magalona sa ABS-CBN]. ''Pep.ph''. Nakuha noong Nobyembre 26, 2015.</ref> Nakipagtulungan siya kay Salvador sa opisyal na soundtrack para sa ''Born for You'', na umabot sa No. 1 sa [[iTunes]] Pilipinas.<ref>{{cite web|url=http://www.startattle.com/2016/08/elnellas-born-for-you-album-zooms-to-1.html|title=Umabot sa No. 1 ang album ni ElNella na Born for You sa iTunes Pilipinas|access-date=Oktubre 20, 2017|archive-date=Agosto 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809040122/http://www.startattle.com/2016/08/elnellas-born-for-you-album-zooms-to-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Banggitin web|url=http://www.lionheartv.net/2016/08/born-for-you-on-itunes/|title="Born For You" album agad na umabot sa No. 1 sa iTunes – LIONHEARTV|website=lionheartv.net|date=Agosto 2016 |access-date=Agosto 11, 2017}}</ref> Noong Oktubre 2016, inilabas niya ang kanyang album, ''ELMO'', na umabot sa gold record status ng [[Philippine Association of the Record Industry|PARI]].<ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2017/09/11/1738010/elmo-magalona-debut-album-turns-gold|title=Elmo Magalona debut album turns gold|work=The Philippine Star|access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> Noong 2017, lumabas siya sa Ang suspense thriller ni [[Topel Lee]] na ''[[Bloody Crayons]]'' kasama si Salvador ay ipinalabas sa buong bansa noong Hulyo 12.<ref>{{Citation|last=ABS-CBN Star Cinema|title=Teaser Trailer {{!}} 'Bloody Crayons'|date=Hunyo 16, 2017|url=https://www.youtube.com/watch?v=5PcbZ92B2Ag|access-date=Agosto 8, 2017|archive-date=Agosto 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808062951/https://www.youtube.com/watch?v=5PcbZ92B2Ag|url-status=live}}</ref> Noong 2018, lumabas siya sa dalawang pelikulang [[Regal Entertainment]], ang ''[[My Fairy Tail Love Story|My Fairy Tale Love Story]]'' kasama si Salvador at ''Walwal''.<ref>{{Banggitin ang web|url=http://www.lionheartv.net/2017/09/watch-janella-salvador-elmo-magalonas-fairy-tail-love-story-full-movie-trailer/|title=PANOORIN: Buong Trailer ng Pelikula na "My Fairy Tail Love Story" nina Janella Salvador at Elmo Magalona – LionhearTV|website=lionheartv.net|date=Setyembre 3, 2017 |access-date=Oktubre 20, 2017}}</ref> ==Personal na buhay== Ipinanganak si Magalona sa rapper [[Francis Magalona]] at Pia Arroyo-Magalona. Ang kanyang mga lolo't lola ay mga aktor na sina [[Pancho Magalona]] at [[Tita Duran]], habang ang kanyang lolo sa tuhod ay dating senador na si [[Enrique Magalona]].<ref>{{Banggitin ang balita |date=Enero 7, 2018 |title=Tita at Pancho: Pinaka-minamahal na koponan sa loob at labas ng pelikula |work=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/01/07/1775299/tita-pancho-most-loved-team-screen |access-date=Pebrero 8, 2025 |archive-date=Setyembre 27, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927212337/https://www.philstar.com/entertainment/2018/01/07/1775299/tita-pancho-most-loved-team-screen/amp/ |url-status=live }}</ref> Mayroon siyang limang kapatid, kabilang ang mga aktor na si [[Saab Magalona|Saab]], [[Frank Magalona|Frank]], at Arkin.<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Setyembre 3, 2022 |title=Ang Magkapatid na Magalona: Nasaan na sila ngayon? |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/family/16060/the-magalona-siblings-where-are-they-now/photo |access-date=Pebrero 8, 2025 |archive-date=Setyembre 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904031618/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/family/16060/the-magalona-siblings-where-are-they-now/photo |url-status=live }}</ref> Dati nang nagkaroon ng relasyon si Magalona sa aktres at dating onscreen partner na si [[Janine Gutierrez]] noong 2014. Naghiwalay ang magkasintahan pagkatapos ng dalawang taon.<ref>{{Cite web|title=PEP SCOOP: Naghiwalay sina Janine Gutierrez at Elmo Magalona up|url=https://www.pep.ph/news/64985/strongpep-scoop-strongjanine-gutierrez-and-elmo-magalona-break-up|date=Oktubre 19, 2016|website=PEP|access-date=Nobyembre 20, 2024|archive-date=Disyembre 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201135231/https://www.pep.ph/news/64985/strongpep-scoop-strongjanine-gutierrez-and-elmo-magalona-break-up|url-status=live}}</ref> Pagkatapos ay nakipag-date siya sa aktres at dating karelasyon sa pelikula na si [[Janella Salvador]] noong 2016. Naghiwalay sila kasunod ng mga akusasyon kay Salvador ng pisikal na pang-aabuso ni Magalona.<ref>{{Cite web|title=Binasag ni Janella ang katahimikan, nag-akusa Si Elmo ng pisikal na pang-aabuso|url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/24/18/janella-breaks-silence-accuses-elmo-of-physical-abuse|date=Oktubre 24, 2018|website=ABS-CBN News|access-date=Nobyembre 20, 2024|archive-date=Disyembre 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223010504/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/24/18/janella-breaks-silence-accuses-elmo-of-physical-abuse|url-status=live}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Televisyon=== {| class="wikitable" |- !'''Year'''||'''Title'''||'''Role'''||'''Network''' |- | 2018 || ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Mangga]]'' || Darling || rowspan="8" | [[ABS-CBN]] |- | rowspan="2"| 2017 || ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Jasmin's Flower Powers]]'' || Thor |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Bahay]]'' || Baning |- | rowspan="3"| 2016 || ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Holly & Mau]]'' || Mau Benitez |- | ''[[Born for You]]'' || Kevin Sebastian |- | ''[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]'' || Andrew Abella |- | rowspan="4"| 2015|| ''[[Wansapanataym | Wansapanataym: Christmas Witch]]'' || Jessie Reyes |- | ''[[ASAP (variety show)|ASAP]]'' || Host / Performer |- | ''[[Eat Bulaga!]]'' || Guest Performer || rowspan="23"| [[GMA Network]] |- | ''[[Magpakailanman| Magpakailanman: Ang huling yakap sa nawalang anak]]'' || Daniel |- | 2014 || ''[[More Than Words (TV series)|More Than Words]]'' || Hiro Vera / Sebastian |- | rowspan="3"| 2013 || ''[[Sunday All Stars]]'' || Host / Performer |- | ''[[Genesis (TV series)|Genesis]]'' || Antonio De Guzman |- | ''[[Villa Quintana (2013 TV series)|Villa Quintana]]'' || Isagani |- | rowspan=2| 2012 || ''[[Together Forever]]'' || Ely Trinidad |- | ''[[Tweets For My Sweet]]'' || Dino Mercado |- | rowspan=8| 2011 || ''[[Daldalita]]'' || Gino Delgado |- | ''[[Ikaw Lang Ang Mamahalin (2011 TV series)|Ikaw Lang Ang Mamahalin]]'' || Young Ferdinand |- | ''[[Andres de Saya]]'' || Bryan |- | ''[[Party Pilipinas]] Elmo and Julie Anne: A Wazak Love Story'' || Elmo Montero |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Takot na Puso]]'' || Santi |- | ''[[Bantatay]]'' || Artie |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila]]'' || Rain |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Victims of Love]]'' || Joey |- | rowspan=6| 2010 || ''[[Kaya ng Powers]]'' || Gustin Powers |- | ''[[Party Pilipinas]] Red Mask '' || Himself |- | ''[[Pilyang Kerubin]]'' || Aaron Alejandrino |- | ''[[Tween Hearts]]'' || Himself |- | ''[[Kap's Amazing Stories|Kap's Amazing Stories Kids Edition]]'' || Host |- | ''[[Party Pilipinas]]'' || Host / Performer |- | 2009 ||''[[Family Feud (2016 Philippine game show)|Family Feud]]'' || Himself |- |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- ! '''Year''' || '''Title''' || '''Role''' || '''Production''' |- | 2011 || ''[[Tween Academy: Class of 2012]]'' || Enzo / Lorenzo || rowspan="2"| [[GMA Films]] |- | 2012 || ''[[Just One Summer]]'' || Daniel Cuaresma Jr. / Nyel |- | 2014 || #Y || Miles || rowspan="2"|[[Star Cinema]] |- | rowspan="1"|2017 || ''[[Bloody Crayons (film)|Bloody Crayons]]'' || Kiko Rivera |- | 2018 || ''[[My Fairy Tail Love Story]]'' || Noah || [[Regal Films]] |- | 2018 || ''Walwal'' || Dondi || [[Regal Films]] |} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] 001dssrdigoe3vnutmdchesdgaig3qn 0 212762 2238013 2226215 2026-10-30T09:04:01Z ~2026-58083-52 168184 Updated hoax article by Joe Marasigan 2238013 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[News Team 13]] hkb7pqxo2zrt2rr0v41z3krti4gptih 0 236548 2237901 2036632 2026-10-29T23:36:08Z Juppi lantteineen 167773 File 2237901 wikitext text/x-wiki Si '''Tove Jansson''' /ˈtuːve ˈjaːnsɔn/ (1914-08-09 – 2001-06-27) ay isang [[pantasya]]ng [[manunulat]] na [[Suweka]] na pinanganak at tumira sa [[Finland|Finlandiya]]. Sinulat niya ang seryeng tungkol sa mga Moomintroll na orihinal ay sa [[Suweko]] at isinalin sa maraming ibang wika. [[Talaksan:Tove Jansson 1956.jpg|thumb|right|270px|Tove Jansson noong 1956]] [[File:Tove Jansson 1923.jpg|thumb|upright|Jansson (1923)]] {{BD|1914|2001|Jansson, Tove}} [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Sweden]] [[Kategorya:Mga Swedish]] [[Kategorya:Pantasya]] h0yemum947g2pwa1nb5xj986v3aqbrh 0 244455 2237943 2199465 2026-10-30T02:08:48Z Ryomaandres 8044 2237943 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=Marso 2023}} Sa pampinansiyal na [[accounting]], ang '''asset''' o '''ari-arian''' ay isang [[ekonomika]]l na [[yaman]]. Kahit anong bagay, konkreto man o hindi, na maaaring kontrolin ng isang entidad upang lumikha ng positibong ekonomikong halaga ay maituturing na asset. Samakatuwid, ang isang asset ay sumasalamin sa halaga ng pag-aari na maaaring ipalit sa [[salapi]] (kahit na ang pera mismo ay itinuturing rin bilang asset). Itinatala sa ''balance sheet'' ng isang [[kumpanya]] ang pansalaping halaga ng mga asset nito. Ito ay ang pera at iba pang mga mahahalagang bagay na pag-aari ng isang indibidwal o kompanya. Ang dalawang pangunahing klasipikasyon ng mga asset ay ang konkreto at di-konkretong asset. Ang mga konkretong asset ay mayroon ring mga sub-uri katulad ng pangkasalukuyan at pangmatagalang asset. Kasama sa mga pangkasalukuyang asset ang pera at imbentaryo habang sa pangmatagalan naman ang mga [[gusali]] at makinarya. Ang mga di-konkretong asset ay ang mga hindi pisikal na yaman at karapatang mayroong halaga sapagkat nagbibigay ito ng mga kalamangan sa [[merkado]]. Halimbawa nito ang mga [[karapatang-ari]], patente, [[programang pangkompyuter]], at tiwala (''goodwill''). Bahagi rin nito ang mga pinansyal na asset katulad ng mga bono at sapi.<ref>{{Cite web |title=IFRS - IAS 38 Intangible Assets |url=https://www.ifrs.org/issued-standards/list-of-standards/ias-38-intangible-assets/ |access-date=2026-03-23 |website=www.ifrs.org}}</ref> [[Kaurian:Accounting]] hvsp0472crgoa4ak3ld4djru44bknf4 0 281918 2238024 2220085 2026-10-30T11:35:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238024 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Ghil'ad Zuckermann|image=Zuckermann.jpg|image_size=250px|caption=Ghil'ad Zuckermann|birth_date={{Birth date and age|1971|6|1|df=y}}|birth_place=[[Tel Aviv]], [[Israel]]|fields=[[Linguistics]], [[Language revitalization]]|work_institutions=[[Unibersidad ng Adelaide]], [[Unibersidad ng Cambridge]], [[Churchill College, Cambridge]], [[Shanghai Jiao Tong University]], [[Weizmann Institute of Science]], [[Unibersidad ng Queensland]], [[National University of Singapore]], [[Unibersidad ng Texas, Austin]], [[Middlebury College]]|alma_mater=[[Unibersidad ng Cambridge]]<br /> [[Unibersidad ng Oxford]]<br />[[Unibersidad ng Tel Aviv]]<br />[[United World College of the Adriatic]]|known_for=[[Wikang Ebreo|Israeli]], [[:en:Phono-semantic matching]], "Revivalistics"}} '''Ghil'ad Zuckermann''' ({{lang-he-n|גלעד צוקרמן}}, [ɡi'lad ˈtsukeʁman], ipinanganak noong 1 hunyo 1971) (D.Phil., [[Unibersidad ng Oxford]]; Ph.D., [[Unibersidad ng Cambridge]])<ref>{{cite web|url=https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann|title=Vivid Sydney (Light, Music and Ideas), Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann|accessdate=November 4, 2019|archive-date=18 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann|url-status=dead}}</ref> ay isang [[Lingguwistika|dalubwika]] at revivalist na gumagana sa makipag-ugnay sa aghamwika, leksikolohiya at ang pag-aaral ng wika, kultura at pagkakakilanlan.<ref>{{Cite web|title=edX, Professor Ghil'ad Zuckermann|url=https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann}}</ref> Zuckermann ay propesor ng Lingguwistika at mga Endangered na Wika sa [[Unibersidad ng Adelaide]], [[Australia]].<ref>Alex Rawlings, March 22, 2019, [[BBC]] Future, [http://www.bbc.com/future/story/20190320-the-man-bringing-dead-languages-back-to-life The man bringing dead languages back to life] ("Ghil'ad Zuckermann has found that resurrecting lost languages may bring many benefits to indigenous populations – with knock-on effects for their health and happiness").</ref><ref>Sarah Robinson, March 11, 2019, ''The LINGUIST List'', [https://blog.linguistlist.org/fund-drive/featured-linguist-ghilad-zuckermann/ Featured Linguist: Ghil‘ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325013656/https://blog.linguistlist.org/fund-drive/featured-linguist-ghilad-zuckermann/ |date=2019-03-25 }}.</ref><ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.</ref><ref>[https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann edX], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous Meet Ghil'ad Zuckermann, master of 11 languages], Pedestrian TV.</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/indepth/features/starting-scratch-aboriginal-group-reclaims-lost-language-180626082306196.html Starting from scratch: Aboriginal group reclaims lost language], With the help of a linguistics professor, Barngarla, which has not been spoken for 60 years, is being pieced together, Al Jazeera, John Power, 29.6.2018.</ref><ref>[https://adelaidefestivalofideas.com.au/speakers/professor-ghilad-zuckermann/ Adelaide Festival of Ideas], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref> == Talambuhay == Zuckermann ay ipinanganak sa [[Tel Aviv]], [[Israel]] sa 1 hunyo 1971, at lumaki sa [[Eilat]]. Nag-aral siya sa Estados Mundo College (UWC) ng Adriatic sa 1987-1989. Sa 1997 siya ay nakatanggap ng isang M. A. sa Lingguwistika sa Adi Lautman Interdisciplinary Programa para sa Natitirang mga mag-Aaral ng [[Unibersidad ng Tel Aviv|Tel Aviv University]]. Sa 1997-2000 siya ay Scatcherd Europeo Scholar ng [[Unibersidad ng Oxford|University of Oxford]] at Denise Skinner Graduate Scholar sa St Hugh ' s College, Oxford, sa pagtanggap ng isang D. Phil. (Oxon.) noong 2000.<ref name="ua">{{Cite web|title=Researcher Profile: Professor Ghil'ad Zuckermann|url=http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann|accessdate=November 4, 2019|publisher=The University of Adelaide}}</ref> Bilang Gulbenkian Pananaliksik Kapwa sa Churchill College, [[Unibersidad ng Cambridge|Cambridge]] (2000-2004), siya ay kaanib sa ang Department of Linguistics, Faculty ng Modernong at Medyebal pag-Aaral, University of Cambridge. Siya ay nakatanggap ng isang may titulo Ph. D. ([[Unibersidad ng Cambridge|Cantab.]]) mula sa University of Cambridge noong 2003. Nagturo siya sa Unibersidad ng Cambridge (Faculty ng Oriental pag-Aaral, na kilala na ngayon bilang mga Guro ng mga Asyano At Middle Eastern pag-Aaral), [[Unibersidad ng Queensland|University of Queensland]], [[Pambansang Unibersidad ng Singapore|National University of Singapore]], [[Pamantasang Shanghai Jiao Tong|Shanghai Jiao Tong University]], sa East China Normal University, [[Unibersidad ng Miami|University of Miami]], [[Ben-Gurion University of the Negev|Ben-Gurion University ng ang Negev]] at University of Paul Jozef Šafárik.<ref>[https://www.uwc.org/alumni-bio/ghilad-zuckermann United World Colleges (UWC) - Impact: Ghil'ad Zuckermann, Australasia]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, accessed September 2, 2016</ref> Sa 2010-2015 siya ay China Ivy League Proyekto 211 Nakikilala sa Pagbisita sa Propesor, at "Shanghai Oriental Scholar" pampropesor kapwa, sa Shanghai International na pag-Aaral sa Unibersidad. Siya ay Australian Research Council (ARC) Pagtuklas Kapwa sa 2007-2011 at noon ay iginawad sa pananaliksik fellowships sa Rockefeller Foundation's Bellagio pag-Aaral at Conference Center (Villa Serbelloni, [[Bellagio]], Lake Como, [[Italya|Italy]]); Braginsky Center, Weizmann Institute of Science;<ref>[http://www.weizmann.ac.il/board/sites/board/files/twim_fall_2015-1m6_0.pdf ''The Weizmann International Magazine of Science and People''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821011057/http://www.weizmann.ac.il/board/sites/board/files/twim_fall_2015-1m6_0.pdf |date=2016-08-21 }} 8, pp.&nbsp;16-17</ref> Harry Ransom Humanities Research Center ([[Unibersidad ng Texas, Austin|University of Texas sa Austin]]); Israel Institute para sa Advanced na pag-Aaral ([[Pamantasang Ebreo ng Herusalem|Hebrew University ng Jerusalem]]); Tel Aviv University; Research Centre para sa Lingguwistika Tipolohiya (Institute para sa Advanced na pag-Aaral, [[Pamantasang La Trobe|La Trobe University]], [[Melbourne]]); at ang Pambansang Institute para sa Wikang Hapon ([[Tokyo]]). Siya ay nanalo ng isang British Academy gawad na Pananaliksik, pang-Alaala Pundasyon ng Kultura ng Hudyo Postdoctoral Fellowship, Harold Hyam Wingate Scholarship<ref>{{Cite web|title=Professor Ghil'ad Zuckermann|url=http://www.wingate.org.uk/ScholarDetails.php?id=68|accessdate=November 4, 2019|publisher=Wingate Scholarships}}</ref> at Chevening Scholarship. Zuckermann ay propesor ng Lingguwistika at mga Endangered na Wika sa University of Adelaide. Siya ay inihalal na miyembro ng Australian Institute of Aboriginal at Torres Strait Islander na mga pag-Aaral at ang Pundasyon para sa mga Endangered na Wika.<ref>{{Cite web |url=https://arts.adelaide.edu.au/linguistics/ |title=Linguistics News |access-date=2018-08-02 |archive-date=2018-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728221337/https://arts.adelaide.edu.au/linguistics/ |url-status=dead }}</ref> Siya ay nagsisilbing pang-Editoryal Board miyembro ng ang Journal ng Wika makipag-Ugnay sa (Brill),<ref>{{Cite web|title=Journal of Language Contact: Evolution of Languages, Contact and Discourse|url=http://www.brill.com/publications/journals/journal-language-contact|accessdate=November 4, 2019|publisher=Brill}}</ref> consultant para sa [[Oxford English Dictionary|Oxford ingles Diksyunaryo]] (tingnan din),<ref>{{Cite web|title=Consultants, Advisers and Contributors|url=http://public.oed.com/the-oed-today/rewriting-the-oed/consultants-advisers-and-contributors/|accessdate=November 4, 2019|publisher=Oxford English Dictionary|archive-date=29 Enero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129143844/http://public.oed.com/the-oed-today/rewriting-the-oed/consultants-advisers-and-contributors/|url-status=dead}}</ref> at ekspertong testigo sa (corpus) seville at (forensic) aghamwika. Siya ay Presidente ng Australian Association para sa pag-Aaral ng Jewish (AAJS).<ref>[http://www.aajs.org.au/ Australian Association for Jewish Studies].</ref> Siya ay Pangulo ng ang Australasian Association of Seville (AustraLex) sa 2013-2015.<ref>[https://www.adelaide.edu.au/australex/committee/ Australasian Association of Lexicography (AustraLex)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180524221906/https://www.adelaide.edu.au/australex/committee/ |date=2018-05-24 }}.</ref> Sa 2017 Zuckermann ay iginawad ng isang limang-taon na proyekto sa pananaliksik grant mula sa National Health at Medikal Research Council (NHMRC) "upang galugarin ang mga epekto ng mga Katutubong wika sa pagwawasto sa mga panlipunan at emosyonal na kabutihan".<ref>[http://www.sbs.com.au/nitv/nitv-news/article/2017/02/21/could-language-revival-cure-diabetes NITV/SBS News by Claudianna Blanco: Could language revival cure diabetes?, 21 February 2017].</ref><ref>[https://www.adelaide.edu.au/news/news89562.html NHMRC Grants].</ref><ref>[https://blogs.adelaide.edu.au/arts/2016/12/06/grant-awarded-for-research-into-the-link-between-language-and-well-being/ Grant awarded for research into the link between language revival and well-being] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180515231402/https://blogs.adelaide.edu.au/arts/2016/12/06/grant-awarded-for-research-into-the-link-between-language-and-well-being/ |date=2018-05-15 }}.</ref> Zuckermann ay isang hyperpolyglot. == Epekto ng pampublikong == Zuckermann nalalapat na mga pananaw mula sa hebreo malay-tao na ang revitalization ng mga Taal na wika sa Australia.<ref>{{Cite news|date=August 26, 2009|newspaper=The Australian|title=Aboriginal languages deserve revival|url=http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/aboriginal-languages-deserve-revival/story-e6frgcko-1225766141160|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410014401/http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/aboriginal-languages-deserve-revival/story-e6frgcko-1225766141160|archive-date=Abril 10, 2016|access-date=Agosto 2, 2018|url-status=dead}}; as well as {{Cite journal|last=Zuckermann|last2=Walsh|first=Ghil'ad|first2=Michael|year=2011|title=Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures|url=https://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures|journal=Australian Journal of Linguistics|volume=31|issue=1|pages=111–127|DOI=10.1080/07268602.2011.532859|accessdate=November 4, 2019|archive-date=Marso 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315090700/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures|url-status=dead}}</ref> Ayon sa Yuval Rotem, ang ambassador ng Estado ng Israel sa [[Australia|Commonwealth of Australia]], Zuckermann "simbuyo ng damdamin para sa pagwawasto, pagpapanatili at empowerment ng mga Taal na wika at kultura inspirasyon [sa kanya] at sa katunayan ang pagmamaneho motivator ng" ang pagtatatag ng Allira Aboriginal Kaalaman ITO Centre sa Dubbo, [[New South Wales]], Australia, ika-2&nbsp;ng setyembre 2010.<ref>[https://web.archive.org/web/20110721141314/http://canberra.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?DocumentID=186111&MissionID=2 Ambassador Yuval Rotem - Address for the opening of the Allira Aboriginal Knowledge IT Centre, Dubbo, NSW, Australia, September 2, 2010], accessed August 24, 2016.</ref> Siya ay nagmumungkahi ng "Katutubong Dila Pamagat", ang kabayaran para sa mga wika ng timbang, dahil ang "linguicide"<ref name="Stop, revive and survive">Zuckermann, Ghil'ad, [http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/stop-revive-and-survive/story-e6frgcko-1226385194433 "Stop, revive and survive"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719113915/http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/stop-revive-and-survive/story-e6frgcko-1226385194433 |date=2016-07-19 }}, ''The Australian Higher Education'', June 6, 2012.</ref><ref>"Australia’s first chair of endangered languages, Professor Ghil'ad Zuckermann from the University of Adelaide puts it bluntly: Those policies have resulted in 'linguicide'", Shyamla Eswaran, [https://www.greenleft.org.au/content/aboriginal-languages-source-strength Aboriginal languages a source of strength], ''Green Left Weekly'', 6 December 2013.</ref> ang mga resulta sa "pagkawala ng mga kultural na pagsasarili, ang pagkawala ng espirituwal at intelektwal na kapangyarihan,<ref>"As put by Professor Ghil'ad Zuckermann, language is part of the ‘Intellectual Sovereignty’ of Indigenous people", p. 2 in Priest, Terry (2011) [https://www.uts.edu.au/sites/default/files/LanguageSubs2011_0.pdf Submission to the Standing Committee on Aboriginal and Torres Strait Islander Affairs]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Language Learning in Indigenous Communities, Research Unit, Jumbunna Indigenous House of Learning, August 2011.</ref> pagkawala ng kaluluwa".<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Lynn_Arnold Arnold, Lynn] (2016), [http://www.dunstan.org.au/resources/publications/160601LODO_SpeechNotes_Arnold.pdf Lingua Nullius: A Retrospect and Prospect about Australia's First Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160822212029/http://www.dunstan.org.au/resources/publications/160601LODO_SpeechNotes_Arnold.pdf |date=2016-08-22 }} (Transcript), [//en.wikipedia.org/wiki/Lowitja_O%27Donoghue Lowitja O'Donoghue] Oration, May 31, 2016.</ref> Siya ay gumagamit ng mga kataga ng sleeping beauty na mag-refer sa isang hindi-na-pasalitang wika<ref>See pp. 57 & 60 in Zuckermann's [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71 (2006).</ref> at urges Australia "upang tukuyin ang 330 Taal na wika, karamihan sa mga ito sleeping beauties, bilang opisyal na wika ng kanilang mga rehiyon", at upang ipakilala ang mga bilingual na mga palatandaan at sa gayon ay baguhin ang wika landscape ng bansa. "Kaya, halimbawa, Port Lincoln ay dapat din-refer sa bilang Galinyala, na kung saan ay kanyang orihinal na Barngarla pangalan."<ref>Sophie Verass ([//en.wikipedia.org/wiki/National_Indigenous_Television NITV]) [http://www.sbs.com.au/nitv/article/2016/08/03/indigenous-meanings-australian-town-names Indigenous meanings of Australian town names], 10 August 2016.</ref> ang Kanyang edX MOOC ''Wika malay-tao: sa pag-Secure ang Hinaharap ng mga Endangered na Wika'' ay nagkaroon ng 11,043 aaral mula sa 185 mga bansa.<ref>[https://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann University of Adelaide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618175330/https://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann |date=2018-06-18 }}, Researcher Profile - Chair of Linguistics and Endangered Languages, accessed May 24, 2018.</ref> Zuckermann ay nagmumungkahi ng isang kontrobersyal na hybrid teorya ng ang paglitaw ng mga Israeli hebreo ayon sa kung aling mga hebreo at Yiddish "kumilos nang pantay-pantay" bilang ang "pangunahing taga-ambag" sa Modern Hebrew.<ref name="Planet Word pp. 125-126">[//en.wikipedia.org/wiki/John-Paul_Davidson John-Paul Davidson] (2011), ''Planet Word'', Penguin. pp.&nbsp;125-126.</ref> ang mga Iskolar kabilang Yiddish dalubwika Dovid Katz (na tumutukoy sa Zuckermann bilang isang "sariwang-iisip Israeli scholar"), magpatibay Zuckermann ' s term "Israeli" at tanggapin ang kanyang mga kuru-kuro ng hybridity.<ref>{{Cite book|last=Katz|first=Dovid|year=2004|title=Words on Fire. The Unfinished Story of Yiddish|url=http://www.dovidkatz.net/i_1soy.htm|location=New York|publisher=Basic Books|ISBN=978-0465037285}}</ref> sa Iba, para sa mga halimbawa ng mga may-akda at translator Hillel Halkin, tutulan Zuckermann modelo. Sa isang artikulo na-publish sa disyembre 24, 2004 sa Jewish araw-Araw na Pasulong, kapitan hanay ng "Philologos", Halkin inakusahan Zuckermann ng pampulitikang agenda.<ref name="Philologos">{{Cite news|author=Hillel Halkin ("Philologos")|date=December 24, 2004|newspaper=The Jewish Daily Forward|title=Hebrew vs. Israeli|url=http://forward.com/articles/4052/hebrew-vs-israeli/|accessdate=September 19, 2014}}</ref> Zuckermann tugon ay nai-publish sa disyembre 28 2004 sa ''Ang Mendele Review: Yiddish Panitikan at Wika''.<ref>{{Cite journal|last=Zuckermann|first=Ghil'ad|date=December 28, 2004|title=The Genesis of the Israeli Language: A Brief Response to 'Philologos'|url=http://yiddish.haifa.ac.il/tmr/tmr08/tmr08013.htm|journal=The Mendele Review: Yiddish Literature and Language|volume=8|issue=13|accessdate=November 4, 2019|archive-date=30 Oktubre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030194739/http://yiddish.haifa.ac.il/tmr/tmr08/tmr08013.htm|url-status=dead}}</ref> Tulad ng inilarawan sa pamamagitan ng [[Reuters]] sa isang 2006 artikulo, "Zuckermann aralin ay naka-pack na,<ref>See, for example, YouTube - השפה הישראלית: רצח יידיש או יידיש רעדט זיך? פרופ' גלעד צוקרמן The Israeli Language: Hebrew Revived or Yiddish Survived? - [https://www.youtube.com/watch?v=mH0Nnhhj-X4 PART 1], [https://www.youtube.com/watch?v=md0U0blJ4Dc PART 2], [https://www.youtube.com/watch?v=0mFC7re4bfQ PART 3]</ref> na may cream ng Israeli academia walang paltos na naghahanap ng mga hindi tiyak na sa kung upang i-endorso ang kanyang mga makabagong bahid o mag-alsa sa pagtatanggol ng dila ng ina."<ref name="ynetnews.com">{{cite news|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3333948,00.html|title=Hebrew or Israeli? Linguist stirs Zionist debate: Ghil'ad Zuckermann argues that modern Hebrew should be renamed 'Israeli'|agency=Reuters|date=November 29, 2006|accessdate=September 19, 2014}}</ref> Ayon sa Omri Herzog (''Haaretz''), Zuckermann "ay itinuturing na sa pamamagitan ng kanyang mga Israeli mga kasamahan alinman sa isang likas na kakayahan o ang isang provocateur".<ref>{{Cite news|last=Omri Herzog|date=September 26, 2008|newspaper=Haaretz|title=Hebrew for two Shekels|url=http://www.haaretz.co.il/news/health/1.1199283|language=he|accessdate=September 19, 2014|quote=הוא נחשב על ידי עמיתיו הישראלים גאון, או פרובוקטור}}</ref> Zuckermann ng mga alternatibong teoryang madalas din spark debate. Lalo na ang kanyang kontrobersyal na pagbagay ng Australian Aboriginal na i-flag na kung saan ang mga pagbabago ng mga kulay-dilaw na sentro sa pink, upang magpahiwatig ng wika sa pamamagitan ng ang kulay ng isang dila.<ref>http://ourlanguages.org.au/voices-of-the-land/</ref> ang Kanyang pangangatwiran sa pagiging na "ang wika ay sa katunayan ang bibig ng parehong lupa at ang mga tao sa maraming mga Aboriginal mga ispirituwalidad." === Pagwawasto ng Barngarla wika === "Sa 2011 [...] Zuckermann makipag-ugnayan sa Barngarla komunidad tungkol sa pagtulong upang muling magkamalay-tao at ibalik sa mabuting kalagayan ang Barngarla wika. Ang hiling na ito ay sabik na tinanggap sa pamamagitan ng ang Barngarla mga tao at wika sa pagbawi ng mga workshop ay nagsimula sa Port Lincoln, Whyalla at Port Augusta sa 2012" (Barngarla tao Stephen Atkinson, 2013).<ref>[http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/language-lost-and-regained/story-e6frgcko-1226723462161 Language lost and regained / Barngarla man Stephen Atkinson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004104551/http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/language-lost-and-regained/story-e6frgcko-1226723462161 |date=2013-10-04 }}, ''The Australian'', 20 September 2013</ref> Ang mga pagwawasto ay batay sa 170-taon gulang na mga dokumento.<ref name="ag">[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Dr Anna Goldsworthy on the Barngarla language reclamation], [//en.wikipedia.org/wiki/The_Monthly The Monthly], September 2014</ref><ref>Section 282 in [//en.wikipedia.org/wiki/John_Mansfield_(judge) John Mansfield (judge)]'s [http://www.judgments.fedcourt.gov.au/judgments/Judgments/fca/single/2015/2015fca0009 Federal Court of Australia: Croft on behalf of the Barngarla Native Title Claim Group v State of South Australia] (2015, FCA 9), File number: SAD 6011 of 1998; [http://www.thepunch.com.au/articles/australias-unspeakable-indigenous-tragedy Australia’s unspeakable indigenous tragedy], Lainie Anderson, 6 May 2012]; [http://www.barngarla.com/ Barngarla: People, Language & Land] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117023202/https://www.barngarla.com/ |date=2021-01-17 }}; [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho Barngarla language reclamation], Port Augusta; [https://www.youtube.com/watch?v=3LPlWc4f_zM Barngarla language reclamation, Port Lincoln]; [http://www.abc.net.au/radionational/programs/drive/waking-up-australia27s-sleeping-beauty-languages/4844316 Waking up Australia's sleeping beauty languages]; [http://www.adelaide.edu.au/news/news63281.html Hope for revival of dormant indigenous languages]; [http://www.portlincolntimes.com.au/story/1669125/reclaiming-their-language/ Reclaiming their language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912191827/http://www.portlincolntimes.com.au/story/1669125/reclaiming-their-language/ |date=2017-09-12 }}, Port Lincoln; [http://www.thewire.org.au/storyDetail.aspx?ID=10618 Awakening the "sleeping beauties" of Aboriginal languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310133541/http://www.thewire.org.au/storyDetail.aspx?ID=10618 |date=2016-03-10 }}; [http://www.whyallanewsonline.com.au/story/1660205/cultural-historical-event-begins/ Cultural historical event begins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912192435/http://www.whyallanewsonline.com.au/story/1660205/cultural-historical-event-begins/ |date=2017-09-12 }}, Whyalla; [http://www.transcontinental.com.au/story/1673958/group-moves-to-preserve-barngarla-language/?cs=12 Group moves to preserve Barngarla language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409233322/http://www.transcontinental.com.au/story/1673958/group-moves-to-preserve-barngarla-language/?cs=12 |date=2016-04-09 }}, Port Augusta; [https://www.youtube.com/watch?v=H-lURCA_ErM An interview with Stolen Generation Barngarla man Howard Richards and his wife Isabel], Port Lincoln; [https://www.youtube.com/watch?v=h3VvxOtd5IU Calls for compensation over 'stolen' Indigenous languages];[http://www.abc.net.au/pm/content/2015/s4278032.htm Language revival could have mental health benefits for Aboriginal communities]; [http://www.abc.net.au/radionational/programs/linguafranca/2012-10-20/4320276 Language More Important than Land].</ref> === Adelaide Wika Festival === Zuckermann ay ang founder at convener ng Adelaide Wika Festival.<ref>{{Cite web|last=Ellis|first=David|date=1 May 2014|title=Adelaide Language Festival celebrates diversity|url=https://www.adelaide.edu.au/news/news70242.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Savage|first=Crispin|date=November 22, 2017|title=One-Day Festival Offers taste of 26 Languages|url=https://www.adelaide.edu.au/news/news96663.html|access-date=May 24, 2018}}</ref> == Mga kontribusyon sa aghamwika == Zuckermann ng pananaliksik ay nakatutok sa makipag-ugnay sa aghamwika, leksikolohiya, revivalistics, Jewish mga wika, at ang pag-aaral ng wika, kultura at pagkakakilanlan. Zuckermann argues na ang mga Israeli hebreo, na kung saan siya tawag sa "Israeli", ay isang hybrid na wika na ay genetically parehong mga [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-European]] (Malaaleman, [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] at [[Mga wikang Romanse|pag-Iibigan]]) at Afro-Asiatic (Semitiko). Siya ay nagmumungkahi na "ang Israeli" ay ang pagpapatuloy ng hindi lamang ng pampanitikan hebreo(s) kundi pati na rin ng mga [[Wikang Yidis|Yiddish]], pati na rin ang mga [[Wikang Polako|Polish]], [[Wikang Ruso|ruso]], [[Wikang Aleman|aleman]], [[Wikang Ingles|ingles]], Ladino, [[Wikang Arabe|Arabic]] at iba pang mga [[wika]] na sinasalita sa pamamagitan ng [[Wikang Ebreo|hebreo]] revivalists. Zuckermann ni hybridic synthesis ay sa kaibahan sa parehong mga tradisyonal na muling pagbabangon thesis (ibig sabihin na "Israeli" ay ang hebreong revived) at ang relexification kabaligtaran (ibig sabihin na "Israeli" ay Yiddish na may Hebrew salita). Habang ang kanyang mga synthesis ay multi-magulang, parehong ang thesis at kabaligtaran ay mono-magulang.<ref name="Planet Word pp. 125-126"/><ref>{{Cite book|last=Zuckermann|first=Ghil'ad|year=2006|title=Complementation: A Cross-Linguistic Typology|url=http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf|pages=72–92|chapter=Complement Clause Types in Israeli|publisher=Oxford University Press|editor=R. M. W. Dixon|accessdate=November 4, 2019}}</ref> Zuckermann introduces revivalistics bilang isang bagong transdisciplinary larangan ng pagtatanong nakapalibot na wika pagwawasto (hal. Barngarla), revitalization (hal. Adnyamathanha) at reinvigoration (e.g. [[Wikang Irlandes|Irish]]). Umaayon sa dokumentaryo aghamwika, revivalistics ay naglalayong upang magbigay ng isang sistema na pagsusuri lalo na ng mga pagtatangka upang muling ibalik ang walang-na sinasalitang wika (pagwawasto) kundi pati na rin ng mga hakbangin upang baliktarin wika shift (revitalization at reinvigoration).<ref>{{Cite journal|last=Zuckermann|last2=Walsh|first=Ghil'ad|first2=Michael|year=2011|title=Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf|journal=Australian Journal of Linguistics|volume=31|issue=1|pages=111–127|doi=10.1080/07268602.2011.532859|accessdate=November 4, 2019}}</ref> Ang kanyang pag-aaral ng multisourced neologization (ang mga likha ng mga salita panggagaling mula sa dalawa o higit pang mga mapagkukunan sa parehong oras)<ref name="Zuckermann 2003">{{Cite book|last=Zuckermann|first=Ghil'ad|year=2003|title=Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|url=http://www.palgrave.com/br/book/9781403917232|publisher=Palgrave Macmillan|ISBN=978-1403917232}}</ref> ang mga hamon [[Einar Haugen]]'s classic tipolohiya ng leksiko paghiram.<ref>{{Cite journal|last=Haugen|first=Einar|year=1950|title=The Analysis of Linguistic Borrowing|url=https://archive.org/details/sim_language_1950_26/page/210|journal=Language|volume=26|pages=210–231|doi=10.2307/410058}}</ref> kung saan Haugen kinakategorya ang paghiram sa alinman sa pagpapalit o pag-angkat, Zuckermann explores mga kaso ng mga "sabay-sabay na pagpapalit at pag-angkat" sa anyo ng mga camouflaged paghiram. Siya ay nagmumungkahi ng isang bagong pag-uuri ng multisourced neologisms tulad ng phono-semantiko pagtutugma. Zuckermann ay paggalugad ng phono-semantiko pagtutugma sa Standard Mandarin at [[Panahong Meiji|Meiji panahon ng]] [[Wikang Hapones|Hapon]] concludes na ang mga Intsik sistema ng pagsulat ay multifunctional: pleremic ("puno" ng kahulugan, hal. logographic), cenemic ("walang laman" ng kahulugan, hal. pang-ponograpo – tulad ng isang pantigan) at sabay-sabay na cenemic at pleremic (phono-logographic). Siya argues na Leonard Bloomfield's assertion na "ang isang wika ay ang parehong kahit na ano ang sistema ng pagsulat ay maaaring gamitin sa"<ref>Bloomfield, Leonard (1933), ''Language'', New York: Henry Holt, p.&nbsp;21.</ref> ay hindi tumpak. "Kung ang Intsik ay nakasulat gamit ang mga [[Alpabetong Latin|romano na mga titik]], libo-libo ng mga Tsino salita ay hindi ay likha ng, o ay naging likha na may ganap na iba 't-ibang mga form". == Napiling mga lathalain == Zuckermann ay nai-publish sa ingles, [[Wikang Ebreo|Hebrew]], [[Wikang Italyano|italyano]], Yiddish, [[Wikang Kastila|espanyol]], aleman, ruso, Arabic at Intsik. === Mga aklat at mga kabanata ng libro === * [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'']], 2020, [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press] (ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776) * [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], 2003, [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan] (ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695) * [http://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa''], 2008, Am Oved (ISBN 978-965-13-1963-1) * [http://www.zuckermann.org/guide.html ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''], 2015 * [http://www.dictionary.barngarla.org/ ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ |date=2018-07-21 }}, 2018 * [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''] (Special Issue of the ''International Journal of the Sociology of Language'' 226, 2014 * [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }}, 2012 === Mga artikulo sa Journal === * Zuckermann, Ghil'ad; Quer, Giovanni; Shakuto, Shiori (2014). [http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages], ''Australian Aboriginal Studies'' 2014/1: 55-71. * Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2014). [http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy- “Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing], ''Foundation for Endangered Languages'' XVIII: 113-119. * Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2011). [http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures], ''Australian Journal of Linguistics'' 31: 111–127. * Zuckermann, Ghil'ad (2009). [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'' 2: 40–67. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71. * Zuckermann, Ghil'ad (2004). [http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script], ''Languages in Contrast'' 4: 281–318. * Zuckermann, Ghil'ad (2003). [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16: 287–307. * Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1: 135–154. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf "Complement Clause Types in Israeli"], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', Oxford University Press, pp.&nbsp;72–92. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/engineering.pdf " 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective"], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', John Benjamins, pp.&nbsp;237–258. * Yadin, Azzan; Zuckermann, Ghil'ad (2010). [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-f.pdf "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli"], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Palgrave Macmillan, pp.&nbsp;84–125. * Sapir, Yair; Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf "Icelandic: Phonosemantic Matching"], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Multilingual Matters, pp.&nbsp;19–43. == Mga ginanapan == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], Stephen Fry * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide] * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na mga link == * [http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann University of Adelaide: Tagapagpananaliksik Profile: Ghil'ad Zuckermann] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann University Staff Directory: Ghil'ad Zuckermann] * [https://adelaide.academia.edu/zuckermann Ghil'ad Zuckermann, Academia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html Jewish Wika ng Pananaliksik Website: Ghil'ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125946/http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html |date=2018-06-18 }} * [http://www.zuckermann.org/ Ghil'ad Zuckermann' s website] * [http://australianoftheday.com.au/ghilad-zuckermann.html Australian ng Araw: Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x edX MOOC ''Wika malay-tao: sa pag-Secure ang Hinaharap ng mga Endangered na Wika''] * [https://www.imdb.com/name/nm4705920/ IMDb: Ghil'ad Zuckermann] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1971]] [[Kategorya:Mga Israeling Hudyo]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga lingguwista]] [[Kategorya:Unibersidad ng Oxford]] [[Kategorya:Unibersidad ng Cambridge]] [[Kategorya:Unibersidad ng Adelaide]] [[Kategorya:Wikang Ebreo]] q2vyium9bze0b7jvf5i9lte6czqo54q 0 282418 2238017 2233301 2026-10-30T09:48:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238017 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Fediverse_logo_proposal.svg|thumb|Panukalang logo para Fediverse]] [[Talaksan:Fediverse_logo_proposal_(mono_version).svg|thumb|Panukalang logo para Fediverse (mono)]] '''Fediverse''' (isang pagsasama ng mga katagang Ingles na "federation" at "universe") ay ang grupo ng mga server na konektado sa isa't-isa na ginagamit para sa [[Websayt|pag-lathala sa web]] (tulad ng [[Social networking service|social networking]], microblog o mga website) at nagho-host ng file. Ang mga user ay makagagawa ng tinatawag na identity sa kahit na anong serve na gumagamit ng Fediverse software. Ang identity ay magagamit upang makipag-usap hindi lamang sa mga user ng parehong server ngunit sa ibang mga user sa iba pang servers sa Fediverse na gumagamit ng software na may suporta sa isa o higit pang mga komunikasyon protocol na sundin ang mga bukas na mga pamantayan.<ref>{{Cite web|title=Mastodon User Guide|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170409030653/http://mastoguide.info/Pages/fedFAQ.html|url-status=dead|url=http://mastoguide.info/Pages/fedFAQ.html|archivedate=2017-04-09}}</ref> Bilang isang identity sa fediverse, ang isang useray maaaring makipagpalitan ng mga pribadong mensahe o iba pang data sa iba pang mga identity o sundan ang mga post ng ibang mga identity. Sa ilang mga kaso, maaari mo ring ipakita o ibahagi ang mga data (video, audio, sulat at iba pang mga file) sa publiko o sa isang piniling grupo ng mga pagkakakilanlan at payagan ang iba pang mga pagkakakilanlan upang i-edit ang iyong data (tulad ng isang kalendaryo o isang address book). == Kasaysayan == Noong 2008, itinatag ang social network na identi.ca ni Evan Prodromou. Inilathala niya ang software GNU Social sa ilalim ng isang malayang lisensya (GNU General Affero Public License, AGPL). Bukod sa server, [https://identi.ca/ identi.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824014652/https://identi.ca/ |date=2018-08-24 }}, mayroong lamang ng ilang mga iba pang mga pagkakataon na umiiral na, patakbuhin sa pamamagitan ng mga tao para sa kanilang sariling paggamit. Ito ay nagbago sa 2011/2012 kapag identi.ca lumipat sa isa pang software na tinatawag na pump.io. Ang ilang mga bagong GNU mga Social na mga pagkakataon ay nilikha. Sa parehong oras bilang GNU Panlipunan, iba pang mga proyekto tulad ng Friendica, Hubzilla <ref name="Hubzilla gnusoc">{{Cite web|author=framagit.org/hubzilla/|title=gnusoc · master · hubzilla / addons|url=https://framagit.org/hubzilla/addons/tree/master/gnusoc|access-date=2018-07-17}}</ref>, Mastodon o Pleroma <ref name="Pleroma">{{Cite web|author=pleroma.social|title=Pleroma|url=https://pleroma.social/|access-date=2018-07-17}}</ref> isinama ang OStatus protocol, sa gayon ay pagpapalawak ng ang fediverse. Samantala, ang iba pang mga mga protocol komunikasyon ay lumaki na kung saan ay isinama sa iba't ibang grado sa mga platform. Noong Enero 2016, ang W3C ipinakita ang ActivityPub protocol, apunta upang mapabuti ang interoperability sa pagitan ng mga platform. Sa kasalukuyan (Agosto 2018), ang protocol ay suportado sa pamamagitan ng labintatlo mga platform (tingnan ang talahanayan sa ibaba). == Komunikasyon protocol na ginamit sa fediverse == Ito ang mga komunikasyon protocol na ginagamit sa fediverse: * [[w:ActivityPub|ActivityPub]] * DFRN <ref>{{cite web |url=https://github.com/friendica/friendica/blob/master/spec/dfrn2.pdf|title=DFRN2|author=github.com/friendica/|access-date=2018-08-18}}</ref> * [[w:Diaspora (social network)|diaspora*]] * Open Cloud Mesh <ref>{{cite web|url=https://wiki.geant.org/display/OCM/Open+Cloud+Mesh|title=Open Cloud Mesh|author=wiki.geant.org|access-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020940/https://wiki.geant.org/display/OCM/Open+Cloud+Mesh|archive-date=2018-08-18|url-status=dead}}</ref> * [[w:OStatus|OStatus]] and [[w:WebSub|WebSub]] * [[w:WebDAV|WebDAV]] * [[w:WebFinger|WebFinger]] * [[w:XMPP|XMPP]] * Zot <ref>{{cite web|url=https://project.hubzilla.org/help/en/developer/zot_protocol|title=Zot Protocol|author=project.hibzilla.org|access-date=2018-08-18|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020949/https://project.hubzilla.org/help/en/developer/zot_protocol|url-status=dead}}</ref> * Zot/6 <ref>{{cite web|url=https://macgirvin.com/wiki/mike/Zot%2BVI/Home|title=Zot/6|author=Mike Macgirvin|access-date=2018-09-14|archive-date=2018-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228223255/https://macgirvin.com/wiki/mike/Zot+VI/Home|url-status=dead}}</ref> == Mga software at plataporma sa Fediverse == Ang mga software na sumasaklaw sa fediverse ay ang lahat ng [[malayang software]]. Ang ilan sa kanila ay halintulad sa [[Twitter]] sa estilo (tulad ng Mastodon, o ng GNU Social, katulad ng sa mga gawain at ang kanilang mga microblog function na), habang ang iba ay isama ang higit pang mga komunikasyon at transaksyon sa mga pagpipilian na ay sa halip na maihahambing sa Google+ o Facebook (ang ganitong mga bilang ay ang kaso sa Friendica at Hubzilla). Ang mga sumusunod na mga platform ng software ang ginagamit sa fediverse: <!-- Alphabetical sorting. It is not possible to set a default sort for the table. --> {| class="wikitable sortable" |- ! Platform Name ! Type ! ActivityPub ! DFRN ! diaspora* ! Open Cloud Mesh ! OStatus<br/>WebSub ! WebDAV ! WebFinger ! XMPP ! Zot<br/>Zot/6 |- | Buddycloud |[[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | CloutStream | Professional [[Social network]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Diaspora (social network)|diaspora*]] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Ginagawa}} <ref>{{cite web |author=diaspora*|title=Support ActivityPub #7422|url=https://github.com/diaspora/diaspora/issues/7422|access-date=2018-08-18}}</ref> <ref>{{cite web |author=diaspora*|title=Let's talk about ActivityPub|url=https://discourse.diasporafoundation.org/t/lets-talk-about-activitypub/741|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Friendica|Friendica]]<br />(f. Friendika; orig. Mistpark) | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Ginagawa}} <ref>{{cite web|author=Friendica|title=ActivityPub support in December|url=https://pirati.ca/display/ec054ce7165ba7fc5374ce9627792396|access-date=2018-08-23}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | <!-- DFRN --> {{Yes}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://funkwhale.audio Funkwhale] | Audio, sound hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:GNU MediaGoblin|GNU MediaGoblin]] | file, image, audio, video hosting | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web|author=GNU MediaGoblin|title=Move federation code to ActivityPub spec #5503|url=https://issues.mediagoblin.org/ticket/5503|access-date=2018-08-18|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411162137/https://issues.mediagoblin.org/ticket/5503|url-status=dead}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:GNU social|GNUsocial]]<br />(f. StatusNet; orig. Laconica) | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web|author=GNU social|title=Support ActivityPub #256|url=https://git.gnu.io/gnu/gnu-social/issues/256|access-date=2018-08-18|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026185027/https://git.gnu.io/gnu/gnu-social/issues/256|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|author=GNU social|title=Plugin|url=https://git.gnu.io/dansup/ActivityPub/|access-date=2018-08-18|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026185027/https://git.gnu.io/dansup/ActivityPub/|url-status=dead}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://hubzilla.org Hubzilla]<br/>(f. RedMatrix; orig. Friendica-Red) | [[w:Content Management System|CMS]], [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]], [[Wiki]], [[Blog|Blogging]], Image gallery, File hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} <ref name="Hubzilla gnusoc"></ref> | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{Yes|Zot}} |- | [[w:Kune (software)|Kune]] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Mastodon (software)|Mastodon]] | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} <ref>{{cite web |author=Mastodon|title=ActivityPub support #1557|url=https://github.com/tootsuite/mastodon/issues/1557|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://misskey.xyz Misskey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512151153/https://misskey.xyz/ |date=2019-05-12 }} | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Movim|Movim]] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:Nextcloud|Nextcloud]] | File hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{Yes}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://numaverse.com Numaverse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126202419/http://numaverse.com/ |date=2021-01-26 }} | [[w:Microblogging|Microblogging]], [[Ethereum|ETH blockchain]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://framagit.org/macgirvin/osada Osada] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{Yes|Zot/6}} |- | [[w:ownCloud|ownCloud]] | File hosting | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{Yes}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{Yes}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://github.com/peerpx PeerPx] | Image hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:PeerTube|PeerTube]] | Video hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://pixelfed.org PixelFed] | Image hosting | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://pleroma.social Pleroma] | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} <ref name="Pleroma"></ref> | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://plume-org.github.io/Plume/ Plume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927165009/https://plume-org.github.io/Plume/ |date=2018-09-27 }} | [[Blog|Blogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://www.postactiv.com postActiv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627125423/http://postactiv.com/ |date=2017-06-27 }} | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web|author=postActiv|title=ActivityPub support #97|url=https://git.postactiv.com/postActiv/postActiv/issues/97|access-date=2018-08-18|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020933/https://git.postactiv.com/postActiv/postActiv/issues/97|url-status=dead}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{Yes}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://gitlab.com/mbajur/prismo Prismo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927125221/https://gitlab.com/mbajur/prismo |date=2018-09-27 }} | Link-sharing | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [[w:pump.io|pump.io]] | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Minungkahi}} <ref>{{cite web |author=pump.io|title=ActivityPub support #1241|url=https://github.com/pump-io/pump.io/issues/1241|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no|Itinigil}} <ref>{{cite web |author=pump.io|title=OStatus #8|url=https://github.com/pump-io/pump.io/issues/8|access-date=2018-08-18}}</ref> | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://read.as Read.as] | [[w:News aggregator|Feed reader]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} <ref>{{cite web |author=Read.as|title=Long-form ActivityPub-enabled reader|url=https://github.com/writeas/Read.as|access-date=2018-08-29}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | Salut à toi | [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{no}} | <!-- XMPP --> {{Yes}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://socialhome.network Socialhome] | [[Website]], [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no|Ginagawa}} <ref>{{cite web |author=Socialhome|title=Federation - ActivityPub support is work in progress|url=https://socialhome.network/content/83203/federation-socialhome-federates-using-the-di/|access-date=2018-09-16}}</ref> | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{Yes}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://write.as Write.as] | [[Blog|Blogging]] | <!-- ActivityPub --> {{Yes}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{no}} |- | [https://framagit.org/macgirvin/zap Zap] | [[Social network]], [[w:Microblogging|Microblogging]] | <!-- ActivityPub --> {{no}} | <!-- DFRN --> {{no}} | <!-- diaspora* --> {{no}} | <!-- Federated Cloud Sharing --> {{no}} | <!-- OStatus --> {{no}} | <!-- WebDAV --> {{no}} | <!-- WebFinger --> {{Yes}} | <!-- XMPP --> {{no}} | <!-- Zot --> {{Yes|Zot/6}} |- |} * Para sa isang listahan ng mga instance, bisitahin lamang ang [https://the-federation.info the-federation.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} o [https://fediverse.network fediverse.network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180524124821/https://fediverse.network/ |date=2018-05-24 }}. == Aktwal na pagkalat == Ang mga istatistika ng serbisyo [https://the-federation.info the-federation.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} estado para sa ika-18 ng agosto sa 2018 mga sumusunod na data tungkol sa mga fediverse. Ang mga istatistika ay hindi sumasalamin sa buong fediverse. <ref>{{Cite web|author=the-federation.info|title=The Federation - Welcome to the new social web|url=https://the-federation.info/|access-date=2018-08-18|archive-date=2017-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/|url-status=dead}}</ref> * Bilang ng mga instance (server): 2,291 * Bilang ng mga identity: 2,474,835 * Bilang ng mga post: 9,837,589 * Bilang ng mga komento: 4,415,169 == Tingnan din == * [[w:Comparison of software and protocols for distributed social networking|Comparison of software and protocols for distributed social networking]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na mga link == <!-- REVERSE CHRONOLOGICAL ORDER --> <!-- Wiki code TEMPLATE {{cite web |url= |url-access= |title= |last= |first= |author= |author-link= |last2= |first2= |author2= |author-link2= |date= |year= |orig-year= |editor-last= |editor-first= |editor= |editor-link= |editor2-last= |editor2-first= |editor2-link= |editors= |department= |website= |series= |publisher= |agency= |location= |page= |pages= |at= |language= |script-title= |trans-title= |type= |format= |arxiv= |asin= |bibcode= |doi= |doi-broken-date= |isbn= |issn= |jfm= |jstor= |lccn= |mr= |oclc= |ol= |osti= |pmc= |pmid= |rfc= |ssrn= |zbl= |id= |archive-url= |archive-date= |dead-url= |access-date= |via= |quote= |ref= |postscript= |subscription= |registration=}} --> * [https://the-federation.info The-Federation.info statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170406180143/https://the-federation.info/ |date=2017-04-06 }} * [https://fediverse.network Fediverse.network statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180524124821/https://fediverse.network/ |date=2018-05-24 }} * {{cite web|url=https://activitypub.rocks/implementation-report/|title=ActivityPub Implementation reports|access-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406201546/https://activitypub.rocks/implementation-report/|archive-date=2021-04-06|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.w3.org/wiki/Socialwg/ActivityPub_network|title=Socialwg/ActivityPub network|access-date=2018-08-18|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818020953/https://www.w3.org/wiki/Socialwg/ActivityPub_network|url-status=dead}} * {{cite web |url=https://gitlab.com/fediverse/fediverse.gitlab.io/issues/8|title=Are we counting any project implementing ActivityPub as part of the fediverse? #8|access-date=2018-08-18}} * {{cite web|url=https://boingboing.net/2018/07/18/platform-independence.html|title=Facebook Domination vs. Self-Determination|access-date=2018-07-18|archive-date=2018-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718205902/https://boingboing.net/2018/07/18/platform-independence.html|url-status=dead}} * {{cite web |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/No-Spy-Konferenz-CryptoParties-sind-out-mehr-Fediverse-ist-in-4080443.html|title=No-Spy Konferenz: CryptoParties sind out, mehr Fediverse ist in|author=Monika Ermert|language=Aleman|access-date=2018-06-18}} * {{cite web |url=https://fediverse.party/en/post/fediverse-saves-from-pickup-artists-and-7-more-reasons-to-join/|title=Fediverse saves you from pickup artists, and 7 more reasons you should make a Fediverse account|author=@lostinlight|access-date=2018-06-01}} * {{cite web|url=https://www.mittelbayerische.de/politik-nachrichten/alternativen-zu-facebook-21771-art1637088.html|title=Alternativen zu Facebook|author=Leena Simon|language=Aleman|access-date=2018-04-13|archive-date=2018-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818214510/https://www.mittelbayerische.de/politik-nachrichten/alternativen-zu-facebook-21771-art1637088.html|url-status=dead}} * {{cite web |url=https://medium.com/we-distribute/blushy-crushy-fediverse-idol-a-chat-with-lain-about-pleroma-4ff578b99752|title=Blushy-Crushy Fediverse Idol: A Chat with Lain about Pleroma|author=Sean Tilley|access-date=2018-04-24}} * {{cite web |url=https://medium.com/syntomic/the-post-facebook-social-network-d938748be527|title=The Post-Facebook Social Network|author=Ian|access-date=2018-04-02}} * {{cite web |url=https://scroom.de/the-fediverse-strikes-back-mastodon-und-die-hoffnung-auf-eine-befreiung-unserer-sozialen-netzwerke/|title=The Fediverse strikes back – Mastodon und die Hoffnung auf eine Befreiung unserer Sozialen Netzwerke|author=Alexander Kallenbach|language=Aleman|access-date=2018-01-16}} * {{cite web |url=https://medium.com/we-distribute/got-zot-mike-macgirvin-45287601ff19|title=Got Zot - Mike Macgirvin on building your own apps and protocols|author=Sean Tilley|access-date=2017-10-10}} * {{cite web |url=https://www.zdnet.com/article/is-mastodon-the-new-social-media-star-or-imploding-black-hole/|title=Is Mastodon the new social media star, or imploding black hole?|author=Eileen Brown|access-date=2017-04-17}} * {{cite web |url=https://www.coactivate.org/projects/disintermedia/blog/2017/04/01/a-brief-history-of-the-gnu-social-fediverse-and-the-federation/|title=a brief history of the gnu social fediverse|access-date=2017-04-01}} [[Kategorya:Malayang software]] [[Kategorya:Social network]] auu4rair5oiogdpdntnsysihee4i2ku 0 283875 2237999 2236305 2026-10-30T03:22:19Z Stephan1000000 98632 145 2237999 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image =File:American Horror Story.svg | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = {{Plainlist| *[[Horror fiction|Horror]] *[[Anthology series|Anthology]] *[[Supernatural fiction|Supernatural]] *[[Slasher film|Slasher]] *[[Drama film|Drama]]<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-tv-series-v554165|publisher=[[AllMovie]]|title=American Horror Story TV Series (2011)|accessdate=December 13, 2015|last=Droesch|first=Paul}}</ref>}} | creator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}} | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = | starring = {{Plainlist| * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O’Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] * [[Adina Porter]] * [[Leslie Grossman]] * [[Cody Fern]] }} | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = {{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]]}} | open_theme = | end_theme = | composer = {{Plainlist| * [[James S. Levine]] * Mac Quayle}} | country = United States | language = English | num_seasons = 13 | num_episodes = <onlyinclude>145</onlyinclude> | list_episodes = List of American Horror Story episodes | executive_producer = {{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * Alexis Martin Woodall}} | producer = {{Plainlist| * Alexis Martin Woodall <small>(seasons 1–3)</small> * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}} | news_editor = | location = {{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] <small>(seasons 1–2, 5–6, 8)</small> * [[New Orleans]], [[Louisiana]] <small>(seasons 3–4, 8)</small> * [[Santa Clarita, California|Santa Clarita]], [[California]] <small>(season 6)</small> * [[Orange, California|Orange]], [[California]] <small>(season 7)</small> * [[Burbank, California|Burbank]], [[California]] <small>(season 8)</small> }} | cinematography = {{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] * [[Nelson Cragg]] }} | animator = | editor = {{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}} | camera = [[Single camera setup|Single camera]] | runtime = 37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA?|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|accessdate=July 24, 2016}}</ref> | company = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Productions * Brad Falchuk Teley-Vision}} | distributor = [[20th Television]] | budget = | network = [[FX (TV channel)|FX]] | picture_format = | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{Start date|2011|10|5}} | last_aired = kasalukuyan | preceded_by = | followed_by = | related = | website = http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''American Horror Story''' (minsan ay dinaglat bilang '''AHS''') ay isang [[Estados Unidos|Amerikano]]ng seryeng [[antolohiya]]ng [[katatakutan]] na kinatha nina [[Ryan Murphy]] at [[Brad Falchuk]]. Ang bawat panahon ay itinuturing na isang self-contained [[miniseries]], kasunod ng ibang hanay ng mga character at setting, at isang storyline na may sarili nitong "simula, gitna, at katapusan." Ang ilang mga lagay ng elemento ng bawat panahon ay maluwag na inspirasyon ng mga tunay na kaganapan.<ref>{{cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|website=Popsugar.com|first=Maggie|last=Pehanick|date=April 24, 2016|accessdate=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|website=Sugarscape.com|first=Lucy|last=Wood|date=October 18, 2015|accessdate=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|publisher=[[TV Guide]]|first=Sadie|last=Gennis|date=October 20, 2015|accessdate=May 8, 2016}}</ref> Ang mga tanging aktor na naroroon sa lahat ng mga pag-ulit ay [[Evan Peters]] at [[Sarah Paulson]] sa [[Lily Rabe]] at [[Frances Conroy]] na lumalabas sa lahat maliban sa isa sa mga panahon bawat isa. ==Sanggunian== {{Reflist|30em}} ==Kawing panlabas== {{sisterlinks|d=Q53922|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=no|species=no|c=Category:American_Horror_Story}} * {{Official website}} * {{IMDb title|1844624|American Horror Story}} * [http://www.tv.com/shows/american-horror-story/ ''American Horror Story''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408122839/http://www.tv.com/shows/american-horror-story |date=2012-04-08 }} at [[TV.com]] {{American Horror Story}} {{Ryan Murphy}} {{FX network programming}} {{Satellite Award Best Genre Television Series}} {{Portal bar|Horror fiction|Television in the United States}} [[Kategorya:American Horror Story| ]] [[Kategorya:Mga Amerikanong serye sa telebisyon]] aby4wwkd6pt4krndwi283ydfwkhmahe 0 298815 2237880 2128656 2026-10-29T15:22:56Z Niegodzisie 98041 /* Diskograpiya */ 2237880 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=The Flaming Lips|image=Flaming Lips smog Coyne Scurlock.jpg|caption=Flaming Lips sa konsiyerto noong 16 Marso 2005|landscape=yes|image_size=<!-- Only for images narrower than 220 pixels -->|background=group_or_band|origin=[[Oklahoma City, Oklahoma]], Estados Unidos|genre={{flatlist| * [[Alternative rock]] * [[psychedelic rock]] * [[experimental rock]] * [[post-punk]] }}|years_active=1983–kasalukuyan|label=Restless, Warner Bros., Bella Union|website={{URL|flaminglips.com}}|current_members=* [[Wayne Coyne]] * [[Michael Ivins]] * [[Steven Drozd]] * Derek Brown * Jake Ingalls * Matt Duckworth * Nicholas Ley|past_members=* [[Mark Coyne]] * Dave Kostka * Richard English * [[Jonathan Donahue]] * Nathan Roberts * Jon Mooneyham * Ronald Jones * [[Kliph Scurlock]] * Jeff Weir}} '''The Flaming Lips''' ay isang Amerikanong banda ng [[musikang rock]] na nabuo noong 1983 sa [[Lungsod ng Oklahoma|Lungsod ng Oklahoma, Oklahoma]]. Ang grupo ay naitala ang ilang mga album at EP sa isang indie label, [[Restless Records|Restless]], noong 1980s at unang bahagi ng 1990s. Matapos lumagda sa Warner Brothers, pinakawalan nila ang kanilang unang tala sa Warner, ''[[Hit to Death in the Future Head]]'' (1992). Kalaunan ay pinakawalan nila ang ''[[The Soft Bulletin]]'' (1999), na Album ng Taon ng ''[[NME]]'' magazine, at pagkatapos ay si ''[[Yoshimi Battles the Pink Robots]]'' (2002). Noong Pebrero 2007, sila ay hinirang para sa isang BRIT Award para sa "Best International Act". Ang pangkat ay nanalo ng tatlong [[Gawad Grammy|Grammy Awards]], kasama ang dalawa para sa Best Rock Instrumental Performance. Sila ay inilagay sa ''Q magazine'' ' listahan ng "50 Bands to See Before You Die" noong 2002. == Diskograpiya == * ''[[Hear It Is]]'' (1986) * ''[[Oh My Gawd!!!]]'' (1987) * ''[[Telepathic Surgery]]'' (1989) * ''[[In a Priest Driven Ambulance]]'' (1990) * ''[[Hit to Death in the Future Head]]'' (1992) * ''[[Transmissions from the Satellite Heart]]'' (1993) * ''[[Clouds Taste Metallic]]'' (1995) * ''[[Zaireeka]]'' (1997) * ''[[The Soft Bulletin]]'' (1999) * ''[[Yoshimi Battles the Pink Robots]]'' (2002) * ''[[At War with the Mystics]]'' (2006) * ''[[Embryonic (album)|Embryonic]]'' (2009) * [[The Flaming Lips and Stardeath and White Dwarfs with Henry Rollins and Peaches Doing The Dark Side of The Moon]] (2009) * [[The Flaming Lips and Heady Fwends]] (2012) * ''[[The Terror]]'' (2013) * [[The Time Has Come to Shoot You Down... What a Sound]] (2013) * [[With a Little Help from My Fwends]] (2014) * ''[[Oczy Mlody]]'' (2017) * ''[[King's Mouth]]'' (2019) * ''[[American Head]]'' (2020) * ''[[The Teardrop Throbs]]'' (2027) == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{DEFAULTSORT:Flaming Lips, The}} [[Kategorya:The Flaming Lips|*]] [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]] lv9j0kj5sn9u1cb8qdv1cyezq2z4b9n 0 302365 2237884 2237652 2026-10-29T18:37:41Z Coronadapont 156841 Placed Nuestra Señora de Salvación de Joroan before Maria, Ina ng Kapayapaan since the former was crowned first (around 30 minutes before) than the latter on the same day. 2237884 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong kanonika''' o '''koronasyong pampuntipika''' ({{lang-la|coronatio canonica}}) ay isang banal na institusyonal na pagkilos ng [[Papa|Santo Papa]], marapat na ipinahayag sa pamamagitan ng [[Bulang pampapa|Bulang Pampapa]], kung saan ipinagkalooban niya ng mala-adornong korona, diyadema o sinag sa ulo sa isang imaheng [[Maria]]na, [[Hesus|Kristolohikal]], o [[San Jose|Hosepiyano]]<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/es/speeches/1980/october/documents/hf_jp-ii_spe_19801019_vergine-cammino.html|title=Mensaje con motivo del 50 aniversario de la coronación de la imagen de la Virgen del Camino (19 de octubre de 1980) - Juan Pablo II|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/pius-xii/es/speeches/1945/documents/hf_p-xii_spe_19451012_guadalupe-mexico.html|title=Radiomensaje a los fieles mexicanos con ocasión del 50 aniversario de la coronación canónica de la Virgen de Guadalupe (12 de octubre de 1945) - PIUS XII|website=w2.vatican.va}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/03052b.htm |title=ENSIKLOPEDIYANG KATOLIKO: Mga Bula at Mga Buod |publisher=Newadvent.org |date=1 Nobyembre 1908 |accessdate=6 Abril 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hermandaddelamacarena.es/en/canonical-coronation-of-la-virgen-de-la-esperanza-macarena/ |title=Canonical Coronation of La Virgen de la Esperanza Macarena &#124; Hermandad de la Macarena |publisher=Hermandaddelamacarena.es |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Ang pormal na paggawa ay isinasagawa nang pangkalahatan ng isang kumakatawan kahalili ng Santo Papa, isang [[Legadong pampapa]], o sa pambihirang okasyon ng [[Pontipiko]] mismo, sa pamamagitan ng malaseremonyang pagputong ng isang [[Korona (putong)|korona]], [[tiyara]], o malatalang [[Sinag sa ulo (relihiyosong ikonograpiya|sinag sa ulo]] sa pinipintuhong imahen o rebulto.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/speeches/2007/october/documents/hf_ben-xvi_spe_20071008_capitolo-vaticano_en.html |title=Address to members of the Vatican Chapter |publisher=Vatican.va |date= |accessdate=6 Abril 2015}}</ref> Dati, ang [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] ay naglalabas ng pahintulot ng koronasyong kanonika sa pamamagitan ng [[dikasteryo]], na tinatawag na "Balangay na Batikana". Kasunod hanggang 1989 ang [[Sagradong Konggregasyon ng mga Rito]] ay inatasan ang tungkulin nito. Simula noon, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] ay nagsasaayos upang maisagawa ang malaseremonyang pagsasagawa kung saan pinapahintulutan ng dikreto. ==Kasaysayan== [[File:Canonical Coronation of Our Lady of Solitude of Porta Vaga 2018.jpg|thumb|Ang [[Pilipinas|Pilipinong]] Obispong [[Reynaldo G. Evangelista]], kumakatawan sa ngalan ni [[Papa Francisco]] kinokoronahan ang imahen ng [[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga]] sa Pilipinas.]] Ang pormal na paggawa ng koronasyon tungo sa mga imahen ni Maria ay nagsimula sa mga [[Orden ng mga Prayleng Kaputsinong Minor]], na nasa kanilang mga misyon sa pag-e-ebanghelyo nangongolekta ng mga kahanga-hangang dami ng mga hiyas na nauugnay sa pagsasagawa ng mga [[indulhensiya]], na pinondohan sa kahilingan ng tapat, ang mga gintong korona o mga aksesorya para sa imahen ni [[Maria|Birheng Maria]], pangunahin sa Italya. Ang isang natatanging prayleng Kaputsino, Jeronimo Paolucci di Calboldi di Forli (1552-1620), ay isang pangunahing tagapagtaguyod para sa kaugaliang ito, at kinilala sa panahon ng kanyang buhay bilang pinroklama nang sarili ''"Apostol ng Piangpalang Babae."'' Pagkatapos ng simpleng homilya, kinoronahan ni Forli ang [[Birheng Nag-aalaga]], ngayo'y nakadambana sa [[Dambana ng Santa Maria della Steccata]] sa lungsod ng [[Parma]] ng Italya noong 27 Mayo 1601.<ref>{{cite book|title=La Virgen de los Reyes|author= {{Interlanguage link|Juan Carrero Rodríguez|es}}|year=2019|location=Spain|publisher=Editorial Almuzara, Colección Andalucía|language=es|chapter=11. Coronación Canónica|isbn=978-8418-0894-04}}</ref> Kinabukasan, noong 3 Hulyo 1636, namatay ang [[Markes]] ng [[Piacenza]] at [[Konde]] ng Borgonovo na si Alessandro Sforza Cesarini, may iniwan sa pamamagitan ng [[habilin at testamento]] ng isang malaking halaga ng salapi sa Balangay ng Batikana, para sa puhunan ng paggawa ng mga korona gawa sa mga mahahalagang metal para sa koronasyon ng mga imahen ni Maria na lubos na ipnagdiriwang sa daigdig. Ang mga pondo mula sa kanyang ipinamana ay napunta sa pagsasaayos muli ng ‘’Madonna della Febbre’’ na nakadambana sa sakristiya ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1BXdMKKO_IYC&pg=PA241&lpg=PA241&dq=alessandro+sforza+1636#v=onepage&q=alessandro%20sforza%201636&f=false |title=Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri … |accessdate=6 Abril 2015|date=1842 |last1=Moroni |first1=Gaetano }}</ref> ==Pag-unlad ng rito== [[File:Papal bull for the Canonical Coronation of Virgen de los Remedios de Pampanga from Pope Pius 12th.jpg|thumb|left|Ang dikretong Pampapa na inilabas ni [[Papa Pio XII]] para sa koronasyong kanonika ng [[Virgen de los Remedios de Pampanga]] noong 1956.]] Ang pagpapatupad ng rito ng koronasyon ng isang mapagpitagang imahen ay naging malawak na tanyag sa mga [[Estado ng Simbahan|Estadong Pampapa]] bago ang 1800, nang humigit-kumulang 300 ritong koronasyon ay isinagawa. Noong 29 Marso 1897, ang opisyal na rito ay isinama sa ''[[Romanong Pontipikal]]'', para sa [[plenaryong indulhensya]] na nakatanggap din ng mga mananampalataya na sumali sa mga nasabing rito.<ref>Romanong Ritwal: Mga Pagpapala, Praenotanda num. 28; ritwal na koronasyon ng isang imahen ni Birheng Maria, mga blg. 10 at 14.</ref> * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan na walang tuwirang pagsang-ayon mula sa Santo Papa nguni't isinagawa ni Kardinal [[Francesco Sforza Pallavicino]] ay ang [[Itim na Birhen ng Oropa]] sa [[Piedmont]] noong 30 Agosto 1620 * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan nang Pontipikal ay ang larawang-pinta ni [[Lippo Memmi]] ng ''La Madonna della Febbre'' (Birhen ng Lagnat) sa [[sakristiya]] ng [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma noong 27 Mayo 1631, ni [[Papa Urbano VIII]] sa pamamagitan ng Balangay ng Batikana. * Ang unang imahe ni Maria na kinoronahan ng Santo Papa mismo sa halip na kumakatawang legadong pampapa ay ang “Madonna Del Popolo” noong 3 Hunyo 1782, ni [[Papa Pio VI]], sa [[Katedral ng Cesena]]. ===Pagdadambana ng rito=== Ang taimtim na rito ng mga nakoronahang imahe ay nakapaloob sa "''[[Ordo Coronandi Imaginem Beatae Mariae Virginis]]''", na nalathala ng [[Konggregasyon para sa Doktrina ng Pananampalataya|Banal na Tanggapan]] noong 25 Mayo 1981. Bago ang 1989, ang mga bulang pampapa na nagpapahintulot sa mga koronasyong kanonika ay manu-manong nakasulat sa [[pergamino]]. Pagkatapos ng 1989, ang [[Konggregasyon para sa Banal na Pagsamba at Disiplina ng mga Sakramento]] na nagsimulang maglabas ng mga awtorisasyon, sa gayon pinahihintulutan ang isang legadong Pampapa upang isagawa ang koronasyon ng mga naaprubahang imaheng pinipintuho sa ngalan ng Santo Papa. ==Mga kinoronahang kanonika sa Pilipinas== ===Mga imahen ni Birheng Maria na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo, La Naval de Manila|Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Manila]] |5 Oktubre 1907 |Simbahan ng Santo Domingo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio X]] |Arsobispo Ambrose Agius |[[File:Our Lady of La Naval De Manila.jpg|200px]] |[[File:Santo Domingo Church QC 2023-10-30.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Peñafrancia|Nuestra Señora de Peñafrancia]] |20 Setyembre 1924 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Peñafrancia, [[Naga, Camarines Sur|Naga]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XV]]{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Obispo ng Nueva Caceres, John Bernard MacGinley noong 13 Mayo 1920.}} |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Original Image-N.S.Penafrancia-2013.jpg|200px]] |[[File:Basilica Minore of Our Lady of Penafrancia, Naga City, Philippines.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Manaoag|Nuestra Señora del Santísimo Rosario]] |21 Abril 1926 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Manaoag]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XI]] |Arsobispo Guglielmo Piani |[[File:Apo Baket.jpg|200px]] |[[File:Manaoag Basilica Parish 2026.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay|Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje]] |28 Nobyembre 1926 |Pandaigdigang Dambana ng Mahal na Ina ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XI | Arsobispo Michael J. O'Doherty |[[File:Images of Intramuros Grand Marian Procession 18.jpg|200px]] |[[File:Antipolo Cathedral 2023-03-25.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Pagsanjan <ref>https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=122116001931033956&id=61581018695586</ref> |12 Disyembre 1947{{Efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay inilibas noong ika-15 ng Mayo 1938 at ipinagkaloob kay Apostolic Delegate Monsignor Guglielmo Piani noong ika-9 ng Hunyo 1938 ngunit hindi nagawaran ng koronasyon ang imahen hanggang sa mawasak ang simbahan ng Pagsanjan at ang imahen noong 1945. Ang pagkokorona sa bagong imahen ni Obispo Oksilyar ng Lipa Alfredo Maria Obviar noong ika-12 ng Disyembre 1947 ay tinataya na unang pagtatangkang pagpapatupad sa dekreto.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] | style="text-align: center;" |Papa Pio XI |Obispo Alfredo Maria Obviar |[[Talaksan:Pagsanjan,LagunaChurchjf4217 16.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan_Church_in_Laguna.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Piat|Nuestra Señora de Visitación]] |20 Hunyo 1954 |Basilika Minor ng Mahal na Birhen ng Piat, [[Piat]], [[Cagayan]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pio XII]] |Arsobispo Egidio Vagnozzi |[[File:Our Lady of Piat.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Piat Basilica, Facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Regla |27 Nobyembre 1954 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen sa Regla, [[Lungsod ng Lapu-Lapu]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Arsobispo Julio Rosales |[[File:De La Regla de Cebu.jpg|frameless|200px]] |[[File:Virgen de la Regla church.JPG|center|frameless|200px]] |- |[[Birhen ng Caysasay|Nuestra Señora de Caysasay]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/ericzonejamilla/5444356395|title=Bulang pampapa para sa Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Disyembre 1954 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Caysasay, [[Taal]], [[Batangas]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Fernando Quiroga Palacios |[[File:NS de IC de Caysasay.jpg|200px]] |[[File:Caysasay Shrine (renovations) 2024-03-27.jpg|200px]] |- |[[Birhen ng Patnubay|Nuestra Señora de Guía]] |30 Disyembre 1955 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Patnubay, [[Ermita, Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Nuestra Señora De Guia.jpg|200px]] |[[File:Nuestra Señora de Guia Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Caridad |12 Enero 1956 |Parokya ni San Agustin, [[Bantay, Ilocos Sur|Bantay]], [[Ilocos Sur]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Apo Caridad.jpg|200px]] |[[File:Bantay Church Ilocos Sur.jpg|200px]] |- |[[Virgen de los Remedios de Pampanga]] |8 Setyembre 1956 |Repositoryo ng Virgen de los Remedios, [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], [[Pampanga]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Cardinal Egidio Vagnozzi |[[File:Remedios de Pampanga.jpg|200px]] |[[File:JfChapel529Remediesfvf.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Biglang-Awa ng Boac|Nuestra Señora del Pronto Socorro]] |10 Mayo 1958 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Boac]], [[Marinduque]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII |Bishop [[Alfredo Obviar]] |[[File:Biglang-Awa ng Boac.jpg|200px]] |[[File:Boac cathedral, Marinduque.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Banal na Rosaryo ng Orani|Nuestra Señora del Rosario]] |18 Abril 1959 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Orani]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Pio XII{{efn|Ang dekreto ng koronasyong kanonikal ay ipinagkaloob sa Arsobispo ng San Fernando, Emilio Cinense y Abera noong 7 Oktubre 1958, na nilagdaan ni Canon Secretary, Giulio Barbella at ing-notaryo ng Kalihim ng Apostolic Dataria, Marco Martini.}} |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Our Lady of Orani.jpg|200px]] |[[File:OraniChurchjf3212 05.JPG|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Namacpacan |25 Nobyembre 1959 |Parokya ni Santa Catalina de Alexandria, [[Luna, La Union|Luna]], [[La Union]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Namacpacan 1.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Namacpacan Church, Luna, La Union.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 1960 |Fort Pilar, [[Lungsod Zamboanga]] | style="text-align:center;" | Papa Juan XXIII |Archbishop Salvatore Siino |[[File:Fort Pilar Shrine el Altar.JPG|200px]] | [[File:Fort Pilar Altar of the Shrine.jpg|frameless|center|200px]] |- |La Divina Pastora<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jheraldtuazon/6257406534|title=Ang Malinaw na Sipi ng Bulang Pampapa ng Koronasyong Kanonika ng La Virgen Divina Pastora|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |26 Abril 1964 |Pambansang Dambana ng La Virgen Divina Pastora, [[Gapan]], [[Nueva Ecija]] | style="text-align:center;" | [[Papa Pablo VI]] |Bishop Mariano Gaviola |[[File:FvfGapanCoronation7538 03.JPG|200px]] |[[File:FvfGapanChurch9085 09.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Kandelarya ng Jaro|Nuestra Señora de la Candelaria]] |20 Pebrero 1981 |Katedral ni Santa Isabel ng Hungary, [[Jaro, Lungsod Iloilo|Jaro]], [[Lungsod Iloilo]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |[[Papa Juan Pablo II]] | [[File:Nuestra Señora de la Candelaria de Jaro 2022-07-05.jpg|frameless|center|200px]] |[[File:Facade of Jaro Cathedral at Dawn.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de Peñafrancia |10 Nobyembre 1985 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Peñafrancia, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:NS Peñafrancia de Manila.jpg|200px]] |[[File:Facade of Peñafrancia Church in Paco.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción de Malabon |7 Disyembre 1986 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Malabon]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:JfImmaculateConceptionParishofMalabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:ConcepcIon Church (Malabon) façade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados de Manila |12 Mayo 1991 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Santa Ana, Maynila|Santa Ana]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Desamparadosdemanila2011.jpg|200px]] |[[File:Sta. Ana Church, Manila, June 2023 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de San Sebastián |18 Agosto 1991 |Basilika Minor ni San Sebastián, [[Quiapo, Maynila|Quiapo]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:The Intramuros Grand Marian Procession 28.jpg|200px]] |[[File:Basílica de San Sebastián, (Agustinos Recoletos) Manila, Filipinas..jpg|200px]] |- | Nuestra Señora del Santísimo Rosario |15 Oktubre 1995 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Ubanon-Boao, [[Catbalogan]], [[Samar]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Nuestra Senora del Santisimo Rosario de Ubanon of Catbalogan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa |4 Setyembre 2000 |[[Simbahan ng San Agustin]], [[Intramuros]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:SanAgustinChurchjf4962 03.JPG|200px]] |[[File:San Agustin Church Intramuros 2023-05-28.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Mabuting Pangyayari (Parañaque)|Nuestra Señora del Buen Suceso]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/53101144@N08/5319623789/|title=The Bull of the Canonical Coronation of Nuestra Señora del Buen Suceso in Latin|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |8 Setyembre 2000 |Katedral ni San Andres, [[Lungsod Parañaque]] | style="text-align:center;" | Papa Juan Pablo II | Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[File:Buen Suceso De Parañaque.jpg|200px]] |[[File:ParañaqueCathedraljf0029 01.JPG|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |Nuestra Señora de los Desamparados{{Efn|Naglabas ng liham ang Dambana noong Hunyo 2025 na nagsasaad na ang imaheng ginawaran ng koronasyon ay nasa pag-aari ng Pamilyang De Guzman-Cruz. Kaugnay nito, ibinalik sa pamilya ang imahen noong ika-9 ng Hunyo 2025 at pinalitan ito sa dambana ng isang bagong gawang imahen na kahawig ng original na imahen sa Valencia, Espanya.}} |23 Oktubre 2005 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] (Dating dambana, hanggang 2025) Tahanan ng Ina ng Walang Mag-ampon (Tahanan ng Camarera), [[Lungsod Marikina]] (Kasalukuyang dambana) | style="text-align:center;" | [[Papa Benedicto XVI]] |Cardinal [[Gaudencio Rosales]] | [[File:Our Lady of the Abandoned Parish Church (Rizal Province; 2023-08-13) E911a 33.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]](Dating dambana) |- |Nuestra Señora de Guadalupe<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/23595035@N07/2496202000|title=Congregatio De Cultu Divino Et Disciplina Sacramentorum|work=Flickr|access-date=2018-08-01}}</ref> |16 July 2006 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, Guadalupe, [[Lungsod Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal Ricardo Vidal |[[File:Original image of Guadalupe de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Guadalupe Church Cebu City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2008 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod Pasig]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Edward Joseph Adams |[[File:PasigCathedraljf0030 11.JPG|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral (Pasig; 04-26-2021).jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/pepeng/5990275238/|title=Bula ng Koronasyong Kanonika|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |10 Marso 2012 |Katedral Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Malolos, Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Giuseppe Pinto |[[File:Jf1o24Malolos Cathedral Malolos City Interiorfvf.JPG|200px]] |[[File:Malolos Cathedral.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |1 Setyembre 2012 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Paracale]], [[Camarines Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Archbishop Leonardo Zamora Legaspi | [[File:NSCandelariaParacale.jpg|200px]] | |- |[[Nuestra Señora del Pilar de Imus|Nuestra Señora del Pilar]]<ref>{{Cite news|url=https://www.flickr.com/photos/jeihzee/5832840148/|title=Bulang Pampapa para sa Koronasyong Kanonika ng Ina ng Haligi|work=Flickr|access-date=2018-07-17}}</ref> |3 Disyembre 2012 |Katedral ng Nuestra Señora del Pilar, [[Imus|Lungsod Imus]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Benedicto XVI |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Del Pilar de Imus.jpg|200px]] |[[File:Imus Cathedral (Imus, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/EsculturasReligiosasPH/photos/p.989614567727509/989614567727509/?type=1&opaqueCursor=AbrduhROclZKUvPs_UDbtMarB6nA6QRex7LRyR2f-xalUML2Rjx2UhP3ELQZs5wQRTzpT8GBfHpgj2knRPQW5wVWSZA3LqNuTS1ZsBXDFQeJc_Fy5Huoy9wXeGb4oyx6YPDrhy9mmDWoUPvx4GD83WgURxVYFN_wz7472uqGo_4dLdMi3AeWZY_qX7XeveJb7_NjCsqYAq5t_CT1usg_GlFAbHgcxNAgPXCv4kGY3DFY53oyeDGB5SZfmnbLjV_X5rZM0IrUMrdwePanfnnVKiKoNT4tSFZ8F4GDL7u_yWYmZ1gekl_sGoEpm_yxQm4g3_wbR1xe3d8B1zMhCFqLaQ_FbOw03bVmbfdRls-WD07Uatd34uYRSaaBG0zGvoohbqpjRIC7wXZbk9JHPKzhPNEKv-q7BpINAqAyczZIG5z1fg&theater|title=Esculturas Religiosas en las Filipinas|website=www.facebook.com|access-date=2018-07-17}}</ref> |11 Oktubre 2015 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] | style="text-align:center;" | [[Papa Francisco]] |Bishop Arturo Bastes |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora de Aranzazu<ref>{{Cite news|url=https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|title=Ina ng Aranzazu kinoronahang kanonika|work=Manila Bulletin News|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108190318/https://news.mb.com.ph/2017/06/02/ol-of-aranzazu-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|title=Devotion|date=2017-05-03|work=Dambana at Parokya ng Ina ng Aranzazu|access-date=2018-07-17|archive-date=2018-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717221843/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/devotion/|url-status=dead}}</ref> |31 Mayo 2017 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal Orlando Quevedo |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/100810-2/|title=Koronasyong Kanonika ng Nuestra Señora del Pilar {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-01-08}}</ref> |7 Disyembre 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Santísimo Sacramento, [[Santa Cruz, Maynila|Santa Cruz]], [[Maynila]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia ||[[File:Nuestra Senora Del Pilar de Manila.jpg|200px]] |[[File:Blessed Sacrament Archdiocesan Shrine 2024-05-31.jpg|200px]] |- |La Virgen Milagrosa de Badoc<ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-02-03}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://cbcpnews.net/cbcpnews/patroness-of-ilocos-norte-to-be-pontifically-crowned/|title=‘Patrona ng Ilocos Norte’ kokoronahang pampontipika {{!}} CBCPNews|work=CBCPNews|access-date=2018-07-17}}</ref> |31 Mayo 2018 |Basilika Minor ni San Juan Bautista, [[Badoc]], [[Ilocos Norte]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Milagrosa de Badoc.jpg|200px]] |[[File:Badoc Church 001.JPG|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Pangasinan]]<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree-1|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/canonical-coronation-decree|title=Dikreto ng Koronasyong Kanonika|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-20}}</ref> |22 Agosto 2018<ref>{{Cite news|url=https://lingayen-dagupan.org/news/circular-2018-9-re-canonical-coronation-of-mary-help-of-christians|title=Circular 2018-9|work=Arkidiyosesis ng Lingayen-Dagupan|access-date=2018-04-26}}</ref> |Seminaryo ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]], [[Pangasinan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Mary Help of Christians of Pangasinan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Pilar<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|title=Pope approves Del Pillar de Morong’s Pontifical Coronation|date=2018-04-17|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-17|archive-date=2018-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418033235/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/17/pope-approves-del-pillar-de-morongs-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |10 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |[[Birhen ng Soledad ng Porta Vaga|Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga]]<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|title=Mga Kabitenyo Ikinagalak para sa Pag-apruba ng Koronasyong Pontipikal ng Soledad de Porta Vaga|date=2018-04-24|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-04-26|archive-date=2018-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426082056/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/04/25/cavitenos-rejoice-for-the-approval-of-soledad-de-porta-vagas-pontifical-coronation/|url-status=dead}}</ref> |18 Nobyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad de Porta Vaga, [[Lungsod Cavite]], [[Cavite]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:2016 Official Portrait of Our Lady of Solitude of Porta Vaga.jpg|200px]] |[[File:San Roque Parish Church in Cavite City.jpeg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Luz<ref>{{Cite news|url=http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|title=UPDATE: Ina ng Kaliwanagan magiging Ika-4 na Coronada ng Diyosesis ng Antipolo.|date=2018-01-07|work=Shrine & Parish of Our Lady of Aranzazu|access-date=2018-01-08|archive-date=2018-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180108125639/http://aranzazushrine.ph/home/index.php/2018/01/08/update-our-lady-of-light-to-be-the-4th-coronada-under-the-diocese-of-antipolo/|url-status=dead}}</ref> |1 Disyembre 2018<ref>{{Cite web|url=http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|title=Koronasyong Kanonika ng Ina ng Kaliwanagan, itinakda sa Disyembre 1 – Dioecesis Antipolensis|website=www.dioceseofantipolo.org|access-date=2018-02-18|archive-date=2018-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219031235/http://www.dioceseofantipolo.org/2018/02/11/our-lady-of-light-canonical-coronation-set-on-december-1/|url-status=dead}}</ref> |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Virgen de la Rosa<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/VirgendelaRosa1718/photos/a.459901574427452/609503589467249/?type=3&theater|title=Cofradia de la Virgen de la Rosa|website=www.facebook.com|access-date=2018-11-26}}</ref> |16 Marso 2019 |Parokya ni San Pedro at San Pablo, [[Lungsod Makati]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Gabriele Giordano Gaccia |[[File:La Virgen de la Rosa.png|200px]] |[[File:View of Poblacion church from Plaza Cristo Rey.JPG|200px]] |- |Purísima Concepción<ref>{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned|title=Imahen ni Birheng Maria mula sa Bulacan kokoronahing kanonika|website=Manila Bulletin News|language=en-US|access-date=2019-10-01|archive-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609054311/https://news.mb.com.ph/2019/06/05/bulacan-marian-image-to-be-canonically-crowned/|url-status=dead}}</ref> |1 Pebrero 2020 |Basilika Minor ng Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Dennis Villarojo |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |15 Agosto 2020 |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Carmelo, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] |[[File:Our Lady of Mount Carmel of New Manila 2023-05-07.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Lourdes|Nuestra Señora de Lourdes de Manila]] |22 Agosto 2020 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop [[Honesto Ongtioco]] | |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Nuestra Señora de los Dolores]] |25 Marso 2021 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon|Dolores]], [[Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |[[Ina ng Pitong Hapis|Mater Dolorosa de Tarlac]]<ref>{{Cite web|date=2020-10-26|title=Papa sinang-ayunan ang koronasyong kanonikal ng imahen ni Maria ng Tarlac|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-approves-canonical-coronation-of-tarlacs-marian-image/|access-date=2020-10-27|website=CBCP Balita|language=en-US}}</ref> |5 Hunyo 2021 |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |[[Dambana ng Ina ng Awa|Nuestra Señora de la Merced]]<ref>{{Cite web|date=2021-06-07|title=Santo Papa iginawad ng koronasyong kanonika kay ‘Ina ng Novaliches’|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-grants-canonical-coronation-of-novaliches-our-lady-of-mercy/|access-date=2021-06-07|website=CBCPNews|language=en-US}}</ref> |24 Setyembre 2021 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Novaliches, [[Lungsod Quezon]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:The Intramuros Manila Grand Marian Procession 19.jpg|200px]] |[[File:Shrine of Our Lady of Mercy, Novaliches, Quezon City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |23 Abril 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santísima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Retable de l'église de Boljoon .jpg|200px]] |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |[[Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano|Maria Mapag-ampon ng mga Kristiyano ng Parañaque]] |24 Mayo 2022 |Pambansang Dambana ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Don Bosco, [[Lungsod Parañaque]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9201Mary Help of Christians Parish 29.jpg|200px]] |[[File:9146Mary Help of Christians Parañaque.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |13 Agosto 2022 |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao |7 Oktubre 2022 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:9945Diocesan Shrine Parish Our Lady of the Holy Rosary Cardona 39.jpg|200px]] |[[File:Sto Rosario Parish Church, Cardona, Rizal.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Batangan |8 Disyembre 2022 |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown | [[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced de Tarlac |24 Pebrero 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados |12 Mayo 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Muntinlupa]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Señora de los Desamparados de Muntinlupa - Manila Cathedral visit (2023-05-28).jpg|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church, Muntinlupa (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción |15 Agosto 2023 |Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Dauis]], [[Bohol]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra senra de asuncion de dauis.jpg|200px]] |[[File:Dauis church Bohol.jpg|200px]] |- |[[Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba|Nuestra Señora de los Dolores de Turumba]] |15 Setyembre 2023 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis ng Turumba, [[Pakil]], [[Laguna]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco | Archbishop Charles John Brown |[[File:Nuestra Senora de los Dolores de Turumba Coronada Canonica.jpg|200px]] |[[File:The Pakil Church or the San Pedro de Alcantara Church in Pakil, Laguna.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |25 Pebrero 2024 |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Marikia<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/vatican-grants-pontifical-coronation-to-marikinas-our-lady-of-fatima-image/|title=Vatican grants pontifical coronation to Marikina’s Our Lady of Fatima image|website=CBCP News|date=19 February 2024}}</ref> |12 Mayo 2024 |Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:FATIMA DE MARIKINA.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|frameless|192x192px]] |- |Nuestra Señora de Caridad de Agoo |6 Disyembre 2024 |Basilika Minor at Pandiyosesanang Dambana ni Nuestra Señora de Caridad, Agoo, La Union |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Caridad de Agoo.jpg|200px]] |[[File:1619Agoo, La Union 36.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto de Sampaloc |10 Disyembre 2024 |Pang-arkidiyosesanang Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Loreto, Sampaloc, Maynila |style="text-align:center;" | Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Binakayan |1 Mayo 2025 |Pandiyosesanang Dambana at Parokya ni Nuestra Señora de Fatima, Binakayan, Kawit, Cavite | style="text-align:center;" | Papa Francsico |Archbishop Charles John Brown |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 03.jpg|frameless|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|center|frameless|200px]] |- |Nuestra Señora de la Annuciata de Boso-Boso |25 Mayo 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de la Annuciata, Boso-Boso, [[Lungsod Antipolo|Antipolo]], [[Lalawigan ng Rizal|Rizal]] | style="text-align:center;" | Papa Francisco |Bishop Ruperto Cruz Santos |[[File:Inay Ciata.jpg|200px]] |[[File:Bosoboso Church.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santisimo Rosario - Reina del Caracol |9 Oktubre 2025 |Pangdiyosesis na Dambana ng Ina ng Santo Rosaryo, [[Rosario, Cavite|Rosario]], [[Kabite|Cavite]] |Papa Francisco |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Nuestra Señora del Santísimo Rosario - Reina de Caracol.png|200px]] |[[Talaksan:Rosario, Cavite Parish Church 2023.jpg|200px]] |- |Virgen sang Barangay |16 Oktubre 2025 |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] | style="text-align: center;" |[[Papa Leon XIV]] |Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - December 31, 2025.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Angeles de Binangonan |17 Enero 2026 |Parokya ng Ina ng mga Angel, [[Binangonan]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV |Archbishop Charles John Brown |[[File:De los Angeles de Binangonan Coronada.jpg|200px]] |[[Talaksan:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima |29 Mayo 2026 |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | style="text-align: center;" |Archbishop Charles John Brown |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |28 Oktubre 2026 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Papa Leon XIV | Cardinal Luis Antonio G. Tagle |[[Talaksan:Our_Lady_of_Salvation_of_Joroan,_Albay.jpg|283x283px]] |[[Talaksan:Joroan,_Tiwi,_Albay_church_-_Flickr.jpg|center|frameless|200x200px]] |- |Maria, Ina ng Kapayapaan |28 Oktubre 2026 |Parokya ni Maria, Ina ng Kapayapaan, Kasiglahan Village, [[Rodriguez]], [[Rizal]] | style="text-align: center;" |Papa Leon XIV | Archbishop Charles John Brown |[[Talaksan:2233San Jose, Rodriguez, Rizal Landmarks 28.jpg|200px]] | |} ===Mga imaheng Kristolohikal na kinoronahang kanonika=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Nagbigay-Kapangyarihan ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- |[[Banal na Bata ng Cebu|Santo Niño de Cebú]]<ref>{{Cite web|url=http://catholicphilippines.blogspot.com/2010/01/1965-quadricentennial-year-of.html|title=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce: 1965: The Quadricentennial Year of Catholicism in the Philippines: The Canonical Coronation of the Sto. Nino de Cebu|last=Dennisraymondm|date=2010-01-06|website=Traditional Roman Catholic Philippines - Societas Ecclesia Dei Sancti Ioseph - Una Voce|access-date=2018-07-17}}</ref> |28 Abril 1965 | [[Basilica Menor del Santo Niño]], [[Lungsod Cebu]], [[Cebu]] | style="text-align:center;" | Papa Pablo VI |Cardinal Ildebrando Antoniutti |[[File: Original Image of the Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |[[File:Basilica del Santo Niño de Cebu.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga karagdagang babasahin== * {{cite book|title=Maria sa Ating Buhay: Atlas ng mga Pangalan at mga Titulo ni Maria, ang Ina ni Hesus, at Kanilang Lugar sa Debosyon kay Maria|author= Santoro, Nicholas Joseph|publisher= iUniverse|date= 2011|isbn=978-1-4620-4022-3}} * {{cite book|title=Banal na Puwang: Mga Pananaw ng Interdisiplinaryo sa loob ng mga Magkapanabay na Konteksto |editor=Brie, Steve |editor2=Daggers, Jenny |editor3=Torevell, David|publisher=Cambridge Scholars Publishing|date= 2009|isbn= 978-1-4438-0642-8}} Tingnan lalo sa kabanata 4, Pagkonsumo, mga Sagradong Lugar at mga Puwang sa mga kontekstong Walang Galang: Isang Paghahambing sa pagitan ng Nagkakaisang Kaharian (UK) at Indiya" ni Jan Brown, John Phillips at Vishwas Maheshwari na gumawa ng isang pagkakatulad sa pagitan ng nakaugaliang paggalang sa relihiyon at mga kapanahong abala na may palakasan, [[pamimili]] at pelikula. * [[Henri de Lubac|de Lubac, Henri]]. ''Ang Walang Hanggang Pagkababae: isang pag-aaral sa isang teksto ni [[Teilhard de Chardin]]''. Trans. René Hague. New York: Harper & Row, 1971. Tingnan sa pp.&nbsp;125–6. Ipinagtibay ni de Lubac SJ ang pananaw, unang itinaguyod ni Teilhard de Chardin SJ, kung saan ipinapahayag na ang kulto ni Maria (pamimintuho sa, koronasyon atbp.) ay isang mahahalagang pagwawasto ng lubos na panlalaki ng pagka-diyos ng Lumang Tipan sa katauhan ng Yaweh, at kaya't dito ay ang pagkakatawang-tao ng pagkababae ng Poong Maykapal ==Tignan pa== *[[Koronasyong episkopal]] [[Kategorya:Koronasyong kanonika| ]] [[Kategorya:Batas-kanon ng Simbahang Katolika]] [[Kategorya:Mga bulang pampapa]] [[Kategorya:Koronasyon]] [[Kategorya:Ikonograpiya ni Hesus]] [[Kategorya:Birheng Maria sa sining]] [[Kategorya:San Jose sa sining]] ktb9tu3pmjscrrpue405d78pq1z6pwi 0 304837 2237931 2234506 2026-10-30T01:38:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237931 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Gaetani_CoA.svg|thumb| Ang eskudo de armas ng Gaetani noong panahon ni Bonifacio VIII]]Ang '''Caetani''', o '''Gaetani''', ay ang pangalan ng isang marangal na pamilyang Italyano na may malaking bahagi sa [[Lungsod ng Pisa|kasaysayan ng Pisa]] at ng [[Roma]], pangunahin sa pamamagitan ng kanilang malapit na mga ugnayan sa [[Papa|papado]]. == Kasaysayan == Ayon sa tradisyon ng mga iskolar noong ikalabimpitong siglo, na hindi napatunayan ng mga maaasahang dokumento at ngayon ay napalitan ng mas bagong iskolarsip, dalawang pangunahing sangay ng pamilyang Caetani ang nagmula sa mga Duke ng Gaeta: ang sangay ng Pisano ng mga patrisyano ng [[Gaetani ng Pisa|Gaetani]] ng [[Pisa]], na ipinatapon mula sa Pisa noong ikalabinsiyam na siglo at nanirahan sa [[Sicilia]] hanggang sa huling siglo, at ang sangay ng Lazio ng Caetani ng [[Anagni]]—mga panginoon, mga sumunod na duke, ng [[Sermoneta]]—kung saan nagmula rin ang mga Gaetani ng Aragon o Gaetani ng Aquila d'Aragona. Batay sa mga ebidensyang dokumentaryo, ang mga Gaetani ng Pisa at ang mga Caetani ng Anagni at Sermoneta ay tila dalawang pamilyang may parehong pangalan, na walang iisang pinagmulan. Ang Sicilianong sangay na nagmula sa Gaetani ng Pisa ay gumagamit ng parehong eskudo de armas gaya ng Gaetani ng Roma,<ref name="Famiglia GAETANI (fasc. 5665)">{{Cita web|url=https://www.archiviodistato.firenze.it/ceramellipapiani/index.php?page=Famiglia&id=3426|titolo=Famiglia GAETANI (fasc. 5665)|accesso=23 gennaio 2022|dataarchivio=14 gennaio 2022|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20220114160641/https://www.archiviodistato.firenze.it/ceramellipapiani/index.php?page=Famiglia&id=3426|urlmorto=sì}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220114160641/https://www.archiviodistato.firenze.it/ceramellipapiani/index.php?page=Famiglia&id=3426 |date=2022-01-14 }}</ref> na nakahiwalay sa mga Duke ng Gaeta at sa mga polo ng Aragonese, na ipinagkaloob ni Papa [[Pascual II]] noong 1113 kay Gherardo Gaetani para sa labanan ng Baleariko (Tingnan ang Ginintuang Kalendaryo, taong 1899 pahina 173).<ref name="Famiglia GAETANI (fasc. 5665)" /> == Mga sanggunian == * "CAETANI E GAETANI" . Enciclopedia genealogica del Mediterraneo (sa Italyano). Italian Genealogical Society . Nakuha noong Enero 24, 2013 . Ang Cite ay walang laman na hindi kilalang parameter: | coauthors= ( tulong ) * [https://archive.org/stream/almanachdegotha1922goth#page/300/mode/2up Orihinal na 1922 Almanach de Gotha (na na-edit ng Justice Perthes) na entry para sa pamilyang Caetani], na naka-link sa orihinal na kinikilalang pangkalahatang sanggunian na dokumento ng genealogical, na may mga detalye ng karangalan sa pamilya [[Kategorya:Mga apelyido]] hxzp59dwfuzmx2agdxfi8c728glzvtj 0 320116 2238005 2062639 2026-10-30T04:42:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238005 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Setyembre 2022|reason=May mga Ingles na salita na hindi na naisasalin at ang istilo din at pagkakaayos ng artikulo ay kailangang ayusin.}} Ang '''Kasamahan ng Kornestone''' o '''Cornerstone Fellowship''' ay isang non-denominational Christian, multi-site na lokal na [[simbahan]] na naglilingkod sa East Bay, [[Estados Unidos]]. Nagmula sa Livermore, [[California]], ang Lead Pastor nito ay si Steve Madsen, na nagtatag ng simbahan sa kanyang sariling tahanan mula sa isang Bible study group.<ref>{{Cite web |title=Kinorner na Bato |url=http://cornerstoneweb.org/visit/locations/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312222825/http://cornerstoneweb.org/visit/locations/ |access-date=2022-09-27 |archive-date=2020-03-12 }}</ref> Ang Cornerstone Fellowship ay itinatag noong 1992. Ito ay kasalukuyang may limang pisikal na lokasyon: isa sa Livermore, isa sa Brentwood, isa pa sa Hayward, pagkatapos ay isa sa Walnut Creek, at isa sa Danville, California. Nag-stream din sila ng mga serbisyo online gamit ang live chat sa live.cornerstoneweb.org tuwing Sabado ng 5pm at Linggo ng 9am at 11am. Bawat linggo, humigit-kumulang 10,000 tao ang sumasali sa isa sa kanilang mga serbisyo nang personal man o online.<ref>{{Citation |title=Sunday words of encouragement from Steve Madsen. {{!}} By Cornerstone Fellowship {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/cornerstoneweb/videos/sunday-words-of-encouragement-from-steve-madsen/139595417436276/ |access-date=2022-09-27}}</ref> == Kasaysayan == Nagsimula ang Cornerstone Fellowship nang magsimula si Steve Madsen ng sarili niyang Pag-aaral sa Bibliya sa kanyang Bahay noong 1992 pagkatapos magbitiw sa isang Simbahan. Ang kanyang unang pag-aaral ay ang aklat ng Galacia. Pagkatapos, sa parehong taon, inorganisa ng grupo ang sarili sa isang simbahan. Ang Cornerstone Fellowship ay nagpulong sa isang inuupahang bulwagan, mula sa isa, hanggang dalawa, hanggang sa kalaunan ay tatlong serbisyo. Sa Providentially, noong panahong iyon isang dating indoor soccer facility, sa tapat ng isang lokal na Costco<ref>{{Cite web |title=Costco, college, Cornerstone Fellowship traffic alert: Airway Blvd. to close tomorrow |url=https://www.pleasantonweekly.com/news/2011/08/03/costco-college-cornerstone-fellowship-traffic-alert-airway-blvd-to-close--tomorrow |access-date=2022-09-27 |website=www.pleasantonweekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HOT SHOTS INDOOR SPORTS LLC Livermore CA, 94551 - Company Profile |url=https://start.cortera.com/company/research/k3m2qwp0l/hot-shots-indoor-sports-llc/ |access-date=2022-09-27 |website=start.cortera.com}}</ref>na dati nang tinanggihan ay inaalok sa kalahati ng nakaraang presyo. Noong 2004, binili ng simbahan ang gusali at ginawa itong 24,000 square feet na pasilidad. ito ang kasalukuyang pinakamalaking venue sa Tri-Valley, two-thirds ng flagship building ay para sa Kids ministries. Noong 2008, inilunsad ng Cornerstone Fellowship ang kampus nito sa Brentwood, na may layuning ipagpatuloy ang pagpapalawak ng kampus nito sa Livermore. Gayunpaman, noong 2011, lumipat ang focus nito upang lumikha ng network ng mga lokasyon sa halip na isang malaking central campus. Ayon kay Collin Lucas, ang CFO noong panahong iyon, ang layunin ay pasimplehin at ituloy ang paggawa ng mga alagad para kay Jesus.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2018-04-01 |title=Leaps & bounds — and lending, too! |url=https://churchexecutive.com/archives/mission-accomplished-10 |access-date=2022-09-27 |website=Church Executive |language=en-US}}</ref> Noong 24 Marso 2018, nakatakdang buksan ang bagong gusali ng Brentwood para magamit ng komunidad ng simbahan. Ang dating lokasyon ng Brentwood ay Freedom High School (Oakley, California).<ref>{{Citation |title=Join us at 8am this Saturday, March 24th, as we gather everyone who is able to come and help us clean the new building as we work toward the final... {{!}} By Cornerstone Fellowship Brentwood {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/cornerstonebrentwood/videos/join-us-at-8am-this-saturday-march-24th-as-we-gather-everyone-who-is-able-to-com/1363600457073506/ |access-date=2022-09-27}}</ref> Noong Enero 2016, inilunsad ng Cornerstone Fellowship ang isang lokasyon ng Walnut Creek sa pamamagitan ng pagsasama sa isang umiiral na nahihirapang simbahan na pinangalanang Life-Gate. Ang nakatatandang pastor ng Life-Gate na simbahan, si Jeff Maitlen, ay sumali sa koponan ng Walnut Creek.<ref>{{Cite web |last=Kirchner • • |first=Elyce |title=Walnut Creek Preschool Faces Uncertain Future at Hands of Church |url=https://www.nbcbayarea.com/news/local/walnut-creek-church-says-it-didnt-tell-preschool-to-close/90554/ |access-date=2022-09-27 |website=NBC Bay Area |language=en-US}}</ref>Nauna nang nakipag-ugnayan ang Life-Gate sa Cornerstone Fellowship upang "pag-usapan ang mga opsyon". Ang layunin ng CF ay makalikom ng mga pondo upang ayusin ang "pagod" na gusali at makahanap ng permanenteng lokasyon para sa Hayward congregation.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2018-04-01 |title=Leaps & bounds — and lending, too! |url=https://churchexecutive.com/archives/mission-accomplished-10 |access-date=2022-09-27 |website=Church Executive |language=en-US}}</ref> == Komunidad, Aktibidad, at Pangangalaga == Tinukoy ni CF Brentwood ang isang 10-linggong kursong "Equip to Care" na pinangunahan ng mga propesyonal na tagapayo.<ref>{{Cite web |title=Cornerstone Fellowship |url=https://cornerstoneweb.org/sermon/made-for-more-brentwood-vision/ |access-date=2022-09-27 |website=Cornerstone Fellowship |language=en |archive-date=2022-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927135127/https://cornerstoneweb.org/sermon/made-for-more-brentwood-vision/ |url-status=dead }}</ref> Noong Pebrero 2, 2020, nag-host ang lokasyon ng Livermore ng event fundraiser para tustusan ang pabahay, pangangalaga sa isip, paaralan, at mga medikal na pangangailangan para sa mga bata. <ref>{{Cite web |title=Livermore Events Calendar for September 27, 2022 |url=https://patch.com/california/livermore/calendar |access-date=2022-09-27 |website=Livermore, CA Patch |language=en}}</ref> Ang Cornerstone Fellowship ay mayroon ding Missing Man Ministry na naroroon upang suportahan ang isang window pagkatapos ng "biglaang, nakakasakit ng damdamin na pagkawala ng kanilang mga asawa".<ref>{{Cite web |title=Missing Man Ministry Helps Widowed Women |url=https://www.independentnews.com/community/missing-man-ministry-helps-widowed-women/article_55faefe2-df44-11e9-9016-a30dff97dc0a.html |access-date=2022-09-27 |website=The Independent |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220927135127/https://www.independentnews.com/community/missing-man-ministry-helps-widowed-women/article_55faefe2-df44-11e9-9016-a30dff97dc0a.html |archive-date=2022-09-27 |url-status=dead}}</ref> Noong Pebrero 10, 2017, nagdaos ng libreng Night to Shine Prom ang CF sa Alameda County Fairgrounds. Noong Pebrero 7, 2020 sa mga lokasyon ng San Ramon at Walnut Creek, nag-host ang Cornerstone Fellowship ng isa pang libreng Night to Shine Prom para sa mga may espesyal na pangangailangan. Sa pakikipagtulungan sa Walnut Creek Presbyterian Church, inorganisa ng CF ang kaganapan at nag-ambag sa 250 boluntaryo para sa kanilang lokal na kaganapan. Ang Cornerstone Fellowship ay nakipagtulungan din sa ibang mga simbahan upang maging isang Livermore homeless refuge at nag-set up ng closet na nagbibigay ng malinis na damit na panloob, medyas, at damit para sa kanlungan. {{uncategorized}} 47m44x7cxecmygspl88e14tn9rf1wgu 10 320856 2237937 2237489 2026-10-30T01:59:25Z Ryomaandres 8044 2237937 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Battle of the Milvian Bridge by Giulio Romano, 1520-24.jpg|right|100px]] *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]'''(''nakalarawan'')? *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? piaogxpllfc59uqd8sqqwumvrodsfkh 2237938 2237937 2026-10-30T01:59:33Z Ryomaandres 8044 2237938 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Battle of the Milvian Bridge by Giulio Romano, 1520-24.jpg|right|100px]] *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]''' (''nakalarawan'')? *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? *...na ang [[Paghahating Kanluranin]] ay naging pagkakataong magtatag ng isang '''[[Pamantasan ng Heidelberg|pamantasan]]''' sa '''[[Heidelberg]]''' kahit na hindi ito isang malaking lungsod? 5hb9l99if9jyihln96u46wbcuwuqdkx 2237986 2237938 2026-10-30T03:06:49Z Ryomaandres 8044 2237986 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Derby Milano 7-3-1971 Serie A.jpg|right|100px]] *...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby della Madonnina|ribalan]]''' (''nakalarawan ang isang laro noong 1971'')sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa '''[[Chiasso]]''', '''[[Ticino]]''', [[Suwisa]]? *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]'''? *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? 2zadpwybi5uliap9dzr9z983dxo9skz 2237987 2237986 2026-10-30T03:07:17Z Ryomaandres 8044 2237987 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Derby Milano 7-3-1971 Serie A.jpg|right|100px]] *...na ang unang paghaharap ng magiging isa sa pinakamainit na '''[[Derby della Madonnina|ribalan]]''' (''nakalarawan ang isang laro noong 1971'') sa '''[[futbol sa Italya]]''' ay isinagawa ng '''[[AC Milan]]''' at '''[[Inter Milan]]''' sa '''[[Chiasso]]''', '''[[Ticino]]''', [[Suwisa]]? *...na nagsagawa ng seremonyang '''''[[adventus (seremonya)|adventus]]''''' si [[Dakilang Constantino]] bilang isang pagpapahayag ng kaniyang tagumpay laban kay '''[[Majencio]]''' sa '''[[Labanan sa Tulay Milvio]]'''? *...na ipinatawag ng mga awtoridad sa [[Mosku]] ang makatang si '''[[Alexander Pushkin]]''' matapos matagpuan ang kopya ng kaniyang tulang ''[[Oda sa Kalayaan (tula)|Oda sa Kalayaan]]'' sa mga gamit ng mga rebelde ng '''[[Aklasang Desembrista]]'''? *...na ang kompanyang [[kayo]] na '''[[Grupong Marzotto]]''' ay nagmula sa [[comune|bayan]] ng '''[[Valdagno]]'''? *...na iminodelo ni '''[[Anthony Constantino]]''' ang mga [[barong Tagalog|barong]] na idinisenyo ni '''[[Francis Libiran]]''' na isinuot ng mga atleta ng '''[[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|Koponan ng Pilipinas]]''' para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]]? 1oul37rtr5jrtft23f8xsca7mvqcb11 0 320893 2237881 2192029 2026-10-29T15:52:29Z Allyriana000 119761 2237881 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Norma Nolan]]'''|date=14 Hulyo 1962|caption=Norma Nolan|presenters=Gene Rayburn|venue=Miami Beach Auditorium, Miami Beach, Florida, Estados Unidos|entrants=52|placements=15|debuts={{Hlist|Dahomey|Hayti|Malaya|Tahiti}}|withdraws={{Hlist|Burma|Dinamarka|Guatemala|Hamayka|Madagaskar|Rhodesia|Tsile}}|returns={{Hlist|Costa Rica|Hong Kong|Nuweba Selandiya|Pilipinas|Portugal|Republikang Dominikano|Singapura}}|congeniality=Hazel Williams<br> {{flagicon|Wales}} Gales <br> Sarah Olimpia Frómeta <br> {{flagu|Republikang Dominikano}}|photogenic=Kim Carlton <br> {{flagu|Inglatera}}|best national costume=Kim Carlton <br> {{flagu|Inglatera}}|before=[[Miss Universe 1961|1961]]|next=[[Miss Universe 1963|1963]]|broadcaster=[[CBS]]|represented={{flagu|Argentina}}|image=Norma Nolan - 1962.jpg}}Ang '''Miss Universe 1962''' ay ang ika-11 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Miami Beach Auditorium sa Miami Beach, Florida, Estados Unidos noong 14 Hulyo 1962. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Marlene Schmidt]] ng Kanlurang Alemanya si [[Norma Nolan]] of Arhentina bilang Miss Universe 1962.<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1962 |title=World goodwill Beauty's target |language=en |pages=1 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=eaBWAAAAIBAJ&sjid=uucDAAAAIBAJ&pg=4898%2C114594 |access-date=6 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |date=14 Hulyo 1962 |title=Miss Universe tired by very happy |language=en |pages=7 |work=The Windsor Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=oy4_AAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20universe%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22&f=false |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1962 |title=New Miss Universe happy, homesickǃ |language=en |pages=26 |work=The Windsor Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=gE4_AAAAIBAJ&lpg=PA26&dq=%22Miss%20universe%22&pg=PA26#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22&f=false |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Google Books}}</ref> Ito ang unang tagumpay ng Arhentina sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Anna Geirsdóttir ng Islandiya, at nagtapos bilang second runner-up si Anja Aulikki Järvinen ng Pinlandiya.<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1962 |title=A thrifty lass is this Miss Universe runner-up |language=en |pages=9 |work=Daytona Beach Sunday News-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=GXRhAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20universe%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22&f=false |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1962 |title=Glittering ball opens Miss Universe's reign |language=en |pages=2 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=ADBAAAAAIBAJ&sjid=_FgMAAAAIBAJ&pg=605%2C65540 |access-date=6 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=15 Hulyo 1962 |title=Norma Nolan de Argentina, Miss Universo |language=es |trans-title=Norma Nolan of Argentina, Miss Universe |pages=1, 14 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZoQcAAAAIBAJ&sjid=tmMEAAAAIBAJ&pg=6471%2C2039351 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa limampu't-dalawang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Gene Rayburn ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:MBCC_WP2.jpg|thumb|Miami Beach Auditorium, ang lokasyon ng Miss Universe 1962|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa limampu't-dalawang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo at dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Virginia Bailey, 2nd runner-up ng Miss Venezuela 1962, upang kumatawan sa bansang Beneswela sa edisyong ito dahil hindi umabot sa ''age requirement'' ang Miss Venezuela 1962 na si Olga Antonetti.<ref name=":6" /> Si Antonetti ay 17 taong gulang lamang.<ref>{{Cite web |last=Correa Guatarasma |first=Andres |date=28 Disyembre 2018 |title=Venezolanos recordaron 50 años de la tragedia del vuelo Pan Am NY-Caracas |url=https://www.eluniversal.com/internacional/29259/venezolanos-recordaron-50-anos-de-la-tragedia-del-vuelo-pan-am-nycaracas |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918200134/https://www.eluniversal.com/internacional/29259/venezolanos-recordaron-50-anos-de-la-tragedia-del-vuelo-pan-am-nycaracas |archive-date=18 Setyembre 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=El Universal |language=es}}</ref> Iniluklok si Kim Carlton bilang kandidata ng Inglatera matapos na magbitiw ni Suzannah Eaton, Miss Britain 1962, dahil sa kaniyang mga pananaw sa politika.<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1962 |title=Too left-wing? |language=en |pages=1 |work=Ottawa Citizen |url=https://news.google.com/newspapers?id=w0IyAAAAIBAJ&sjid=MeYFAAAAIBAJ&pg=6284%2C1918060 |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Dahomey, Hayti, Malaya, at Tahiti, at bumalik ang mga bansang Costa Rica, Hong Kong, Nuweba Selandiya, Pilipinas, Portugal, Republikang Dominikano, at Singapura. Huling sumali noong [[Miss Universe 1956|1956]] ang Republikang Dominikano, noong [[Miss Universe 1957|1957]] ang Pilipinas, noong [[Miss Universe 1958|1958]] ang Singapura, at noong [[Miss Universe 1960|1960]] ang Nuweba Selandiya, Hong Kong, Costa Rica, at Portugal. Hindi sumali sina Birgitte Heiberg ng Dinamarka, Marlene Murray ng Hamayka, at Philda Ragland ng Rhodesia dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 1961 |title=Feguröardrottningar kjörnar í Danmörku |language=is |trans-title=Beauty queens elected in Denmark |pages=11 |work=Tíminn |url=https://timarit.is/page/1045905?iabr=on |access-date=15 Setyembre 2025 |via=Timarit.is}}</ref><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Debra |date=7 Agosto 2022 |title=Miss Jamaica 1962 Marlene Murray still proud of Ja |url=https://jamaica-gleaner.com/article/lifestyle/20220807/miss-jamaica-1962-marlene-murray-still-proud-ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209123834/https://jamaica-gleaner.com/article/lifestyle/20220807/miss-jamaica-1962-marlene-murray-still-proud-ja |archive-date=9 Pebrero 2023 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> Hindi sumali ang Burma, Guatemala, Madagaskar, at Tsile matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat din sanang lalahok si Yun Hiu Ying ng Makaw sa edisyong ito, ngunit bumitiw dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1062 |title='Miss Universe'–How judges will pick her |language=en |pages=12 |work=Bristol Virginia-Tennessean |url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=BVT19620714.1.12&srpos=1&e=-------en-20--1--txt-txIN-%22Miss+Universe%22-------- |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Virginia Chronicle }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Isa ring kandidata mula sa [[Bali, Indonesia|Bali]] ang inaasahang lalahok sa edisyong ito, ngunit hindi ito nagpatuloy.<ref>{{Cite news |date=1 Hulyo 1962 |title=Miss Universe ready to start July 8 |language=en |pages=15 |work=Winona Daily News |url=https://newspaperarchive.winona.edu/?a=d&d=TWN19620701-01.1.15 |access-date=27 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927153714/https://newspaperarchive.winona.edu/?a=d&d=TWN19620701-01.1.15 |archive-date=27 Setyembre 2025 |via=Winona Newspapers}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1962 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1962 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1962''' | * '''{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]''' – '''[[Norma Nolan]]<ref name=":2" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] – Anna Geirsdóttir<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Anja Aulikki Järvinen<ref name=":2" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] – Helen Liu<ref name=":2" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Olívia Rebouças<ref name=":2" /> |- |Top 15 | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Christa Linder<ref name=":3">{{Cite news |date=15 Hulyo 1962 |title=15 beauties in Miss Universe spotlight |language=en |pages=1 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=504pAAAAIBAJ&sjid=vOcDAAAAIBAJ&dq=evelyn-miot&pg=5301%2C4829544 |access-date=6 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Macel Wilson<ref name=":3" /> * {{Flagicon image|Flag of Haiti (1820–1849, 1859–1964).svg}} [[Haiti|Hayti]] – Evelyn Miot<ref name=":3" /> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Kim Carlton<ref name=":3" /> * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Yehudit Mazor<ref name=":3" /> * {{flagicon|Canada|variant=1921}} [[Canada|Kanada]] – Marilyn McFatridge<ref name=":3" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Olga Lucía Botero<ref name=":3" /> * {{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] – Nouhad Cabbabe<ref name=":3" /> * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Lesley Nichols<ref name=":3" /> * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Bum-joo Seo<ref name=":3" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – Hazel Williams<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1962 |title=Beauty title to Argentina |language=en |pages=7 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/131727233?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=17 Nobyembre 2022 |via=Trove}}</ref> * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Sarah Olimpia Frómeta<ref name=":4" /> |- |Miss Photogenic | rowspan="2" | * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Kim Carlton<ref>{{Cite web |last=Tayag |first=Voltaire |date=28 Enero 2017 |title=IN PHOTOS: 11 iconic Miss Universe National Costumes |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159750-miss-universe-national-costumes-history-photos/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228104955/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159750-miss-universe-national-costumes-history-photos/ |archive-date=28 Disyembre 2024 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |Best National Costume |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1955|1955]], labinlimang mga ''semi-finalist'' lang ang napili at ibinunyag sa paunang kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1962 |title=Miss Universe event down to 15 lovelies |language=en |pages=2 |work=Richmond News Leader |url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=RNL19620714.1.2&srpos=1&e=-------en-20--1--txt-txIN-%22Miss+Universe%22-------- |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Virginia Chronicle }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang labinlimang mga ''semi-finalist'' ay magbibigay ng isang maikling talumpati gamit ang kanilang sariling wika. Pagkatapos nito, lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista''.'' === Komite sa pagpili === * Chang Key-young – Tagapagtatag ng ''Hankook Ilbo'' at ''The Korea Times<ref name=":5">{{Cite news |date=12 Hulyo 1962 |title=Miss Universe contest due Saturday over TV |language=en |pages=13 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=-9lOAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=%22Miss%20universe%22%20%22Earl%20Wilson%22&pg=PA13#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22%20%22Earl%20Wilson%22&f=false |access-date=15 Setyembre 2025 |via=Google Books}}</ref>'' * Yoshio Hayakowa – Hapones na tagalikha ng disenyo''<ref name=":5" />'' * Abraham Elias Issa – Hamaykanong negosyante''<ref name=":5" />'' * Serge Mendjisky – Pranses na pintor''<ref name=":5" />'' * Russell Patterson – Amerikanong ilustrador para sa mga palabas''<ref name=":5" />'' * Edilson Cid Varela – Brasilenyong mamamahayag''<ref name=":5" />'' * Earl Wilson – Amerikanong mamamahayag at kolumnista''<ref name=":5" />'' == Mga kandidata == Limampu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |'''{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]''' |'''{{sortname|Norma|Nolan}}'''<ref>{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=23 Agosto 2025 |title=Miss Universe 1962 Norma Nolan dies at 87 |url=https://www.pep.ph/news/foreign/188276/miss-universe-1962-norma-nolan-dies-a717-20250823 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919040221/https://www.pep.ph/news/foreign/188276/miss-universe-1962-norma-nolan-dies-a717-20250823 |archive-date=19 Setyembre 2025 |access-date=15 Setyembre 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Christa|Linder|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 2022 |title=Christa Linder - Biografía, mejores películas, series, imágenes y noticias |url=https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/personas/christa-linder-37746 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429084527/https://www.lavanguardia.com/peliculas-series/personas/christa-linder-37746 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=21 Nobyembre 2022 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |19 |[[Viena]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Christine|Delit|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |trans-title=Miss Belgium roll of honor |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522165307/https://www.demorgen.be/nieuws/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |archive-date=22 Mayo 2025 |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |22 |Liege |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Virginia|Bailey|nolink=1}}<ref name=":6">{{Cite web |last=Freitas |first=Alba |date=20 Hulyo 2021 |title=Materán, Miss Universo Venezuela 2021: Mi meta es inspirar a otros |trans-title=Luiseth Materán, Miss Universe Venezuela 2021: My goal is to inspire others |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/luiseth-materan-miss-universo-venezuela-2021-mi-meta-es-inspirar-a-otros/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720092003/https://www.elnacional.com/entretenimiento/luiseth-materan-miss-universo-venezuela-2021-mi-meta-es-inspirar-a-otros/ |archive-date=20 Hulyo 2021 |access-date=2 Disyembre 2022 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Olívia|Rebouças|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2022 |title=Conheça a história do Miss Brasil |trans-title=Learn about the history of Miss Brazil |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522200744/https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |archive-date=22 Mayo 2025 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt-BR}}</ref> |22 |Itabuna |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Gabriela Roca|Díaz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> | 19 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |{{sortname|Yvonne|D'Rozario|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=23 Agosto 1962 |title=Ceylon beauty finds US food not her cup of tea |language=en |pages=83 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/40094964/ceylon-curry-beauty-queen/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica]] |{{sortname|Helvetia|Albónico|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1962 |title=Helvetia Albonico says goodbye to us |language=es |trans-title=Helvetia Albonico se despide de nostros |pages=25 |work=Diario de Costa Rica |url=https://prensacr.info/data/5e8f34cd445c2c7daabf7bd9 |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Prensa CR}}</ref> |19 |Heredia |- |{{flagicon|BEN}} [[Benin|Dahomey]] |{{sortname|Gilette|Hazoume|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1962 |title=Held in hospital, African misses beauty contest |language=en |pages=25 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=hr0DAAAAMBAJ&lpg=PA25&ots=nbxSsB2SxO&dq=Gillette%20Hazoume%20miss%20dahomey&pg=PA25#v=onepage&q=Gillette%20Hazoume%20miss%20dahomey&f=false |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google Books}}</ref> |19 |Ouémé |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Elaine|Ortega|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=7 Hulyo 1962 |title=Miss Universe girls brighten Miami scene |language=en |pages=26 |work=Richmond News Leader |url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=RNL19620707.1.26&srpos=1&e=-------en-20--1--txt-txIN-%22Miss+Ecuador%22-------- |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Virginia Chronicle }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |22 |Pichincha |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Vera|Parker|nolink=1}} |20 |Ayr |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |{{sortname|Conchita|Roig|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite news |date=12 Hulyo 1962 |title=World's Beauty Queens vie for fame and fortune |language=en |pages=23 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=gDZAAAAAIBAJ&sjid=6VgMAAAAIBAJ&pg=493%2C3129131 |access-date=6 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Macel|Wilson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1962 |title=Hawaiian girl is US entry in pageant |language=en |pages=1 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=gTZAAAAAIBAJ&sjid=6VgMAAAAIBAJ&pg=949%2C3299100 |access-date=6 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Honolulu]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Hazel|Williams|nolink=1}} |22 |[[Cardiff]] |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |{{sortname|Christina|Apostolou|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=11 Mayo 2022 |title=Χριστίνα Αποστόλου: Δείτε την πεθερά του Δημήτρη Αβραμόπουλου Σταρ Ελλάς 1962 - Οι φωτογραφίες και οι εφημερίδες από τη στέψη και οι ταινίες που πρωταγωνίστησε |trans-title=Christina Apostolou: See Dimitris Avramopoulos' mother-in-law Star Hellas 1962 – The photos and newspapers from the coronation and the films she starred in |url=https://znews.gr/tv-gossip/greece/xristina-apostolou-deite-tin-pethera-tou-dimitri-avramopoulou-star-ellas-1962-oi-fotografies-kai-oi-efimerides-apo-ti-stepsi-kai-oi-tainies-pou-protagonistise/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927155810/https://znews.gr/tv-gossip/greece/xristina-apostolou-deite-tin-pethera-tou-dimitri-avramopoulou-star-ellas-1962-oi-fotografies-kai-oi-efimerides-apo-ti-stepsi-kai-oi-tainies-pou-protagonistise/ |archive-date=27 Setyembre 2025 |access-date=27 Setyembre 2025 |website=Znews |language=el}}</ref> |18 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Kazuko|Hirano|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1962 |title=Oh, well done |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19620715-1.2.8 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Kyoto]] |- |{{Flagicon image|Flag of Haiti (1820–1849, 1859–1964).svg}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Evelyn|Miot|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Schnier |first=Sanford |date=5 Hulyo 1962 |title=Curvy beauty straightens twist story |language=en |pages=31 |work=The Miami News |url=https://www.newspapers.com/clip/11880050/the-miami-news/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Port-au-Prince]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Shirley|Pong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Setyembre 1962 |title=Sisters reunite |language=en |pages=25 |work=The Windsor Star |url=https://www.newspapers.com/clip/28954598/the-windsor-star/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Hong Kong |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Kim|Carlton|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 1962 |title=Beauty queen's spurned lover suicide sleeper |language=en |pages=5 |work=The Miami News |url=https://www.newspapers.com/clip/81497808/carl-phillips-suicide-part-2/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |[[Londres]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Josie|Dwyer|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Caparas |first=Celso de Guzman |date=24 Enero 2016 |title=Other Miss U beauties at the Big Dome |url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/01/24/1545931/other-miss-u-beauties-big-dome |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211024213/https://www.philstar.com/entertainment/2016/01/24/1545931/other-miss-u-beauties-big-dome |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |21 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] |{{sortname|Anna|Geirsdóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Setyembre 1962 |title=Miss Iceland has crash in county |language=en |pages=2 |work=Ventura County Star |url=https://www.newspapers.com/clip/79556245/ventura-county-star/ |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Yehudit|Mazor|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1962 |title=Miss Israel arrives for Miss Universe contest |language=en |pages=11 |work=The Sentinel⁩ |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1962/07/12/01/article/25/?e=-------en-20--1--img-txIN%7ctxTI--------------1 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=The National Library of Israel |archive-date=9 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209015125/https://www.nli.org.il/en/newspapers/cgs/1962/07/12/01/article/25/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Isa|Stoppi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cantarini |first=Giorgia |date=17 Nobyembre 2020 |title=Top Model of the '60s Issa Stoppi Passes Away |url=https://www.lofficielusa.com/fashion/isa-stoppi-model-sixties-dies |archive-url=https://web.archive.org/web/20250803021118/https://www.lofficielusa.com/fashion/isa-stoppi-model-sixties-dies |archive-date=3 Agosto 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=L'Officiel |language=en-US}}</ref> |20 |[[Emilia-Romaña]] |- |{{flagicon|Canada|variant=1921}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Marilyn|McFatridge|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1962 |title=New queen on the throne |language=en |pages=1 |work=Ottawa Citizen |url=https://news.google.com/newspapers?id=xUIyAAAAIBAJ&sjid=MeYFAAAAIBAJ&pg=4689%2C2794105 |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Preston |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |{{sortname|Gisela|Karschuck|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Barth |first=Alexander |date=30 Agosto 2018 |title=Schönheit im Wandel der Zeit |trans-title=Beauty through the ages |url=https://www.waz.de/panorama/article215213765/schoenheit-im-wandel-der-zeit.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126182253/https://www.waz.de/panorama/article215213765/schoenheit-im-wandel-der-zeit.html |archive-date=26 Nobyembre 2024 |access-date=14 Setyembre 2025 |website=Westdeutsche Allgemeine Zeitung |language=de}}</ref> |21 |[[Wiesbaden]] |- |{{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Juanita|Monell|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 1962 |title=Miss Virgin Islands |language=en |pages=2 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=wnJhAAAAIBAJ&sjid=qUQDAAAAIBAJ&pg=6420%2C2409348 |access-date=21 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> | 22 |Christiansted |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Olga Lucía|Botero|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hunyo 1962 |title=Virreinas, 2 de las finalistas |language=es |pages=13 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=vZ8cAAAAIBAJ&sjid=6mgEAAAAIBAJ&pg=523%2C2415627 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Ibague |- |{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Aurora|Prieto|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1962 |title=Concetracion de Reinas de Belleza del Mundo en Miami |language=es |pages=16 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=Y4QcAAAAIBAJ&sjid=tmMEAAAAIBAJ&pg=7066%2C1557833 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Sancti Spiritus |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |{{sortname|Nouhad|Cabbabe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ghaleb |first=Chloe |date=14 Hulyo 2020 |title=Miss Lebanon Throughout History In Pictures |url=https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708142410/https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |archive-date=8 Hulyo 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=961 |language=en-US}}</ref> |23 |Assouad |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |{{sortname|Fernande|Kodesch|nolink=1}} | 20 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Malaya (1950–1963).svg}} [[Pederasyon ng Malaya|Malaya]] |{{sortname|Sarah Al Habshee|Abdullah|nolink=1}} |21 |[[Kuala Lumpur|Kuala Lumpur.]] |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Ginette|Buenaventes|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=28 Oktubre 1961 |title=Le Maroc sera représenté au concours Miss Univers prévu en Israël |trans-title=Morocco will be represented at the Miss Universe competition planned in Israel |url=https://article19.ma/accueil/archives/147163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125104431/https://article19.ma/accueil/archives/147163 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Article19 |language=fr-FR}}</ref> |18 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Julie|Ege|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bergan |first=Ronald |date=1 Mayo 2008 |title=Obituary: Julie Ege |url=http://www.theguardian.com/film/2008/may/02/obituaries.world |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624021223/https://www.theguardian.com/film/2008/may/02/obituaries.world |archive-date=24 Hunyo 2025 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The Guardian |language=en}}</ref> |18 |Sandnes |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Leslie|Nichols|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite news |date=3 Hulyo 1962 |title=They're welcome |language=en |pages=3 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/28954865/the-los-angeles-times/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> | 18 |Wellington |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Marjan|van der Heijden|nolink=1}}<ref name=":7">{{Cite news |date=26 Hunyo 1962 |title=Pressing engagement |pages=1 |work=Covington Virginian |url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=CTV19620626.1.1 |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Virginia Chronicle }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay]] |{{sortname|Corina|Rolón|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> | 22 |Alto Paraguay |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Silvia Ruth|Dedeking|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226180935/https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |archive-date=26 Disyembre 2024 |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |{{sortname|Josephine|Estrada|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Abril 2019 |title=Former actress and Miss PH Josephine Estrada passes away in Arizona |url=https://usa.inquirer.net/27689/former-actress-and-miss-ph-josephine-estrada-passes-away-in-arizona |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515185039/https://usa.inquirer.net/27689/former-actress-and-miss-ph-josephine-estrada-passes-away-in-arizona |archive-date=15 Mayo 2025 |access-date=7 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Anja Aulikki|Järvinen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Himberg |first=Petra |date=29 Oktubre 2009 |title=Miss Suomi 1962 Kaarina Leskinen |trans-title=Miss Finland 1962 Kaarina Leskinen |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/10/29/miss-suomi-1962-kaarina-leskinen |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023120224/http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/10/29/miss-suomi-1962-kaarina-leskinen |archive-date=23 Oktubre 2022 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Yle |language=fi-FI}}</ref> |18 |Tampere |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Maria Jose|Santos Trindade Defolloy|nolink=1}} | 19 |[[Lisboa]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |{{sortname|Sabine|Surget|nolink=1}}<ref name=":7" /> | 21 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]] |{{sortname|Ana Celia|Sosa|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Berríos |first=Luis Ernesto |date=1 Oktubre 2022 |title=Muere Ana Celia Sosa Arce, Miss Puerto Rico 1962 |trans-title=Ana Celia Sosa Arce, Miss Puerto Rico 1962, dies |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/muere-ana-celia-sosa-arce-miss-puerto-rico-1962/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130181318/https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/muere-ana-celia-sosa-arce-miss-puerto-rico-1962/ |archive-date=30 Nobyembre 2023 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |24 |San Juan |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Sarah Olimpia|Frómeta|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Setyembre 2016 |title=“No seré tan bella como mi madre ni ella jugará tenis como lo hago yo” |url=https://listindiario.com/el-deporte/2016/09/17/435563/no-sere-tan-bella-como-mi-madre-ni-ella-jugara-tenis-como-lo-hago-yo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125151042/https://listindiario.com/el-deporte/2016/09/17/435563/no-sere-tan-bella-como-mi-madre-ni-ella-jugara-tenis-como-lo-hago-yo.html |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Listin Diario |language=es}}</ref> |18 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |{{sortname|Helen|Liu|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Hunyo 1962 |title=They shame the Moon |url=https://taiwantoday.tw/news.php?unit=20&post=26260 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927183324/https://taiwantoday.tw/Culture/Taiwan-Review/26260/They-shame-the-Moon |archive-date=27 Setyembre 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Taiwan Today |language=en}}</ref> |19 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Julie|Koh|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1961 |title=Miss Singapore flies to California next month |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19610520-1.2.101?ST=1&AT=search&SortBy=Oldest&K=Miss+Universe&P=49&Display=0&filterS=0&QT=miss,universe&oref=article |access-date=11 Nobyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |{{sortname|Monica|Rågby|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1962 |title=Swedish sweet |language=en |pages=1 |work=Covington Virginian |url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=CTV19620713.1.1 |access-date=27 Setyembre 2025 |via=Virginia Chronicle }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Francine|DeLouille|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 1962 |title=Election de Miss Suisse 1962 |trans-title=Miss Switzerland 1962 election |url=https://www.rts.ch/archives/tv/information/carrefour/9414602-election-de-miss-suisse-1962.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125150829/https://www.rts.ch/archives/1962/video/election-de-miss-suisse-1962-26180949.html |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Radio Télévision Suisse |language=fr}}</ref> |20 |Ticino |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[French Polynesia|Tahiti]] |{{sortname|Katy|Bauner|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1962 |title=Beauties interviewed |language=en |pages=16 |work=Medford Mail Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/28954825/medford-mail-tribune/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Papeete |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |{{sortname|Lynette|Gamble|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Odell |first=Myrna |date=15 Hulyo 1962 |title=What foreign beauties see in you |language=en |pages=32 |work=The Miami News |url=https://www.newspapers.com/clip/116580027/the-miami-news/ |access-date=16 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Johannesburgo]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Bum-joo|Seo|nolink=1}}<ref name=":1" /> |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Gülay|Sezer|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 Hulyo 1962 |title=Miss Turkey competes in Miss Universe Contest |language=en |pages=3 |work=News from Turkey |url=https://books.google.com.ph/books?id=TB87AQAAIAAJ&lpg=RA39-PA6&ots=g9KOyp3coU&dq=G%C3%BClay%20Sezer%20miss%20turkey&pg=RA39-PA6#v=onepage&q=G%C3%BClay%20Sezer%20miss%20turkey&f=false |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google Books}}</ref> | 19 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay]] |{{sortname|Nelly|Pettersen|nolink=1}} |23 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} dji5ihmbzmqtom65vlxzfa0102vac88 0 320902 2237882 2192031 2026-10-29T16:14:38Z Allyriana000 119761 2237882 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Iêda Maria Vargas]]'''|date=Hulyo 20, 1963|caption=Iêda Maria Vargas|presenters={{Hlist|Gene Rayburn|John Charles Daly|Arlene Francis}}|venue=Miami Beach Auditorium, Miami Beach, [[Florida]], [[Estados Unidos]]|entrants=50|placements=15|debuts={{Hlist|Bahamas|Curaçao|Okinawa|Trinidad}}|withdraws={{Hlist|Dahomey|Hayti|Hong Kong|Inglatera|Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Libano|Malaya|Portugal|Republika ng Tsina|Singapura|Tahiti}}|returns={{Hlist|British Guiana|Dinamarka|Hamayka|Nikaragwa|Suriname}}|congeniality=Grace Taylor<br> {{flagu|Eskosya}}|photogenic=Marlene McKeown <br> {{flagu|Irlanda}}|best national costume=Sherin Ibrahim <br> {{flagu|Israel}}|before=[[Miss Universe 1962|1962]]|next=[[Miss Universe 1964|1964]]|photo=Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|broadcaster=[[CBS]]|represented={{flagu|Brasil}}}} Ang '''Miss Universe 1963''' ay ang ika-12 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Miami Beach Auditorium sa Miami Beach, [[Florida]], [[Estados Unidos]] noong 20 Hulyo 1963. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Norma Nolan]] ng Arhentina si [[Iêda Maria Vargas]] ng Brasil bilang Miss Universe 1963.<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1963 |title=Brazilian brunette is new Miss Universe |language=en |pages=1 |work=Niagara Falls Gazette |url=https://www.nyshistoricnewspapers.org/?a=d&d=nfg19630721-01.1.1 |access-date=30 Setyembre 2025 |via=NYS Historic Newspapers }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ito ang unang tagumpay ng Brasil sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Aino Korva ng Dinamarka, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Marlene McKeown ng Irlanda.<ref name=":5">{{Cite news |date=22 Hulyo 1963 |title=Shy Miss Universe has first date for coronation |language=en |pages=1 |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=by9AAAAAIBAJ&sjid=6lgMAAAAIBAJ&pg=1776%2C1978674 |access-date=8 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1963 |title=Miss Denmark with Miss Universe |language=en |pages=2-A |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=QdgLAAAAIBAJ&sjid=51YDAAAAIBAJ&pg=7324%2C3124109 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa limampung bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Gene Rayburn ang kompetisyon, samantalang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon sina John Charles Daly at Arlene Francis.<ref>{{Cite news |date=23 Hunyo 1963 |title=Universe Pageant will be "a beauty" |language=en |pages=45 |work=The Miami News |url=https://www.newspapers.com/clip/101635287/miami-news62363-a/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1963 |title=Beautyfull show on the screen tonight |language=en |pages=11-A |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=QNgLAAAAIBAJ&sjid=51YDAAAAIBAJ&pg=7225%2C3003628 |access-date=8 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:MBCC_WP2.jpg|thumb|Miami Beach Auditorium, ang lokasyon ng Miss Universe 1963|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa limampung bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang ''runner-up'' sa kanilang kompetisyong pambansa, at dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Wales 1963 na si Maureen Thomas ang orihinal na nagwagi na si Pat Finch bilang kandidata ng [[Wales|Gales]] dahil hindi ito pinanganak sa Gales''.''<ref name=":4">{{Cite news |date=9 Hunyo 1963 |title='Miss Wales' No. 2 in mix-up over rules |language=en |pages=9 |work=The People |url=https://www.newspapers.com/clip/117746554/miss-wales/ |access-date=8 Pebrero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Pinalitan ng ''second runner-up'' ng Miss Nederland 1963 Else Onstenk si Juno Onink bilang kandidata ng Olanda dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 1963 |title=Ook reserve |language=nl |trans-title=Also reserve |pages=6 |work=De waarheid |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010371992:mpeg21:a0105 |access-date=29 Setyembre 2025 |via=Delpher}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Hunyo 1963 |title=Hollands mooiste meisje liet haar beschermer in de steek en ook 1 uit velen met Miss op stap |language=nl |trans-title=Holland's most beautiful girl abandoned her protector and is also one of many who went out with Miss |pages=7 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010837660:mpeg21:a0178 |access-date=29 Setyembre 2025 |via=Delpher}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Bahamas, Curaçao, Okinawa, at Trinidad, at bumalik ang mga bansang British Guiana, Dinamarka, Hamayka, Nikaragwa, at Surinam. Huling sumali noong [[Miss Universe 1955|1955]] ang Nikaragwa, noong [[Miss Universe 1958|1958]] ang British Guiana, noong [[Miss Universe 1960|1960]] ang Suriname, at noong [[Miss Universe 1961|1961]] ang Dinamarka at Hamayka. Hindi sumali si Francine Marcos ng Dahomey dahil huli na nang dumating ito sa [[Miami, Florida|Miami]].<ref name=":3">{{Cite news |date=21 Hulyo 1963 |title=Brazilian girl wins title of Miss Universe |language=en |pages=1–2 |work=Chicago Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/114389189/chicago-tribune/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Hindi sumali si Susan Pratt ng Inglatera matapos masagasaan ng isang sasakyan.<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1963 |title=Miss Brazil wins title |language=en |pages=1 |work=The Daily News Leader |url=https://www.newspapers.com/clip/11876451/the-daily-news-leader/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1963 |title=Miss England |language=en |pages=19 |work=The Minneapolis Star |url=https://www.newspapers.com/clip/33793824/the-minneapolis-star/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> Hindi sumali si Nik Azizah Yahya ng Malaya dahil hindi siya umabot sa limitasyon ng edad.<ref>{{Cite web |last=Yeung |first=Yeu-Gynn |date=22 Disyembre 2020 |title=Miss Plus World Malaysia uncertain after sponsors bail under religious uproar |url=https://sg.news.yahoo.com/miss-plus-world-malaysia-uncertain-070156605.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Coconuts KL |language=en-SG |via=Yahoo! News |archive-date=10 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210061743/https://sg.news.yahoo.com/miss-plus-world-malaysia-uncertain-070156605.html |url-status=dead }}</ref> Hindi sumali sina Monique Cartwright ng Hayti, Eleanor Abi Karam ng Libano, Maria Penedo ng Portugal, at Noela Bernardino ng Tahiti dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga bansang [[Hong Kong]], [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]], Republika ng Tsina, Singapura, at Tahiti matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat sanang sasali sa edisyong ito si Beatriz Martinez Solorzano ng [[Mehiko]], subalit hindi siya nakaabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Enero 2021 |title=Ana Martín sorprende con inéditas fotografías de su juventud: “Así nací” |trans-title=Ana Martín surprises with previously unpublished photographs of her youth: "This is how I was born" |url=https://larepublica.pe/espectaculos/2021/01/08/ana-martin-impresiona-con-ineditas-fotografias-de-su-pasado-asi-naci/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209112354/https://larepublica.pe/espectaculos/2021/01/08/ana-martin-impresiona-con-ineditas-fotografias-de-su-pasado-asi-naci/ |archive-date=9 Disyembre 2022 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=La Republica |language=es}}</ref> Hindi rin nakasali sina Enid Marugg ng [[Aruba]], Hazel Eastmond ng [[Barbados]], Ying Yun Hiu ng [[Macau|Makaw]], Ana Cecilia Maruri ng [[Panama]], at Ruby Thelma Bacot ng Panama Canal Zone dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |date=27 Pebrero 1963 |title=Carnaval 1963 ta pertenece na pasado |language=es |pages=6 |work=Observador |url=https://ufdc.ufl.edu/aa00011435/00055 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=University of Florida Digital Collections}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1963 |title="Miss Universe"– How judges will pick her |language=en |pages=15 |work=The Progress-Index |url=https://www.newspapers.com/clip/10863504/the-progress-index/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_1963_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1963 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1963''' | * '''{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]''' – '''[[Iêda Maria Vargas]]<ref name=":5" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Aino Korva<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Marlene McKeown<ref name=":5" /> |- |3rd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – [[Lalaine Bennett]]<ref name=":5" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Kim Myoung-ja<ref name=":5" /> |- |Top 15 | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Olga Galuzzi<ref name=":6">{{Cite news |date=21 Hulyo 1963 |title=Miss Universe beauties |language=en |pages=15 |work=The Tampa Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/114332440/the-tampa-tribune/ |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Gertrude Bergner<ref name=":6" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Marite Ozers<ref name=":6" /> * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Noriko Ando<ref name=":6" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Gianna Serra<ref name=":6" /> * {{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] – Helga Ziesemer<ref name=":6" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – María Cristina Álvarez<ref name=":6" /> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Riitta Kautiainen<ref name=":6" /> * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Monique Lemaire<ref name=":6" /> * {{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Ellen Liebenberg<ref name=":6" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Marlene McKeown<ref name=":7">{{Cite news |date=18 Hulyo 1963 |title=Miss Illinois, who fled reds, new Miss U.S.A. |language=en |pages=3 |work=The Los Angeles Times |url=https://www.newspapers.com/clip/59748537/my-grandma/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Grace Taylor<ref name=":3" /> |- |Best National Costume | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Sherin Ibrahim<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1963 |title=Miss Israel wins Best Costume award |language=en |pages=12-A |work=Youngstown Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=bi9AAAAAIBAJ&sjid=6lgMAAAAIBAJ&pg=1049%2C1610256 |access-date=8 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1955|1955]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili at ibinunyag sa paunang kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition''.<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1963 |title=Miss U.S.A. in semifinals of the Miss Universe contest |language=en |pages=1 |work=Bristol Virginia-Tennessean |url=https://www.virginiachronicle.com/?a=d&d=BVT19630719.1.1 |access-date=29 Setyembre 2025 |via=Virginia Chronicle }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang labinlimang mga ''semi-finalist'' ay magbibigay ng isang maikling talumpati gamit ang kanilang sariling wika. Pagkatapos nito, lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista''.'' === Komite sa pagpili === * Kiyoshi Hara – ''Managing director'' ng Asahi Corporation * Russell Patterson – Amerikanong arkitekto * Peter Sellers – Ingles na aktor<ref name=":8">{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=25 Hulyo 1963 |title=Columnist picks Miss Universe |language=en |pages=4 |work=Winona Daily News |url=https://newspaperarchive.winona.edu/?a=d&d=TWN19630725-01.2.86 |access-date=29 Setyembre 2025 |via=Winona Newspapers}}</ref> * Edilson Cid Varela – Brasilenyong mamamahayag * Earl Wilson – Amerikanong mamamahayag at kolumnista<ref name=":8" /> == Mga kandidata == Limampung kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Olga|Galuzzi|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite news |date=20 Hulyo 1963 |title=Aspiro a triunfar pero no me hago muchas illusiones |language=es |trans-title=I aspire to succeed but I don't have many illusions |pages=8 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=NR0hAAAAIBAJ&sjid=62MEAAAAIBAJ&pg=1079%2C3205546 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Gertrude|Bergner|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1963 |title=Poise and porpoise |language=en |pages=2 |work=The Tuscaloosa News |url=https://news.google.com/newspapers?id=-6IeAAAAIBAJ&sjid=95oEAAAAIBAJ&pg=7713%2C1719441 |access-date=9 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Viena]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Bahamas (1953–1964).svg}} [[Bahamas]] |{{sortname|Sandra|Young|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=27 Hunyo 2016 |title=Miss Universe Bahamas under new franchisee |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/columns/Miss_Universe_Bahamas_under_new_franchisee_printer.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126152940/http://www.thebahamasweekly.com/publish/columns/Miss_Universe_Bahamas_under_new_franchisee_printer.shtml |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |19 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Irene|Godin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1963 |title=Universe contestants at pool table |language=en |pages=10 |work=The High Point Enterprise |url=https://www.newspapers.com/clip/114332261/the-high-point-enterprise/ |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Liege |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Irene|Morales|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1963 |title=El calor principal problema de las candidatas a Miss Universo |language=es |trans-title=Heat is the main problem for Miss Universe candidates |pages=22 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=zCchAAAAIBAJ&sjid=43oEAAAAIBAJ&pg=3075%2C809075 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Achaguas |- |'''{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]''' |'''{{sortname|Iêda Maria|Vargas}}'''<ref>{{Cite web |last=Júnior |first=Ubiratan |date=20 Hulyo 2025 |title=Há 62 anos gaúcha conquistava o primeiro título brasileiro de Miss Universo |trans-title=62 years ago, a woman from Rio Grande do Sul won the first Brazilian Miss Universe title. |url=https://www.correiodopovo.com.br/bellamais/modaebeleza/h%C3%A1-62-anos-ga%C3%BAcha-conquistava-o-primeiro-t%C3%ADtulo-brasileiro-de-miss-universo-1.1629801 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801131006/https://www.correiodopovo.com.br/bellamais/modaebeleza/h%C3%A1-62-anos-ga%C3%BAcha-conquistava-o-primeiro-t%C3%ADtulo-brasileiro-de-miss-universo-1.1629801 |archive-date=1 Agosto 2025 |access-date=29 Setyembre 2025 |website=Correio do Povo |language=pt-br}}</ref> |18 |Porto Alegre |- |{{Flagicon image|Flag of British Guiana (1955–1966).svg}} [[Guyana|British Guiana]] |{{sortname|Gloria Desiree|Blackman|nolink=1}}<ref name=":2">{{Cite news |date=15 Agosto 1963 |title=Tan touch |language=en |pages=37 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=BcEDAAAAMBAJ&lpg=PA37&ots=cqrGM_X2N8&dq=Francine%20Marcos%20miss%20dahomey&pg=PA37#v=onepage&q=Francine%20Marcos%20miss%20dahomey&f=false |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Ana María|Velasco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |{{sortname|Manel|de Silva|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 Mayo 1963 |title=34-25-34 teacher is Miss Ceylon |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19630515-1.2.19.8 |access-date=12 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |24 |Kandy |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica]] |{{sortname|Sandra|Chrysopulos|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Hunyo 1963 |title=Coronación de la Srta. Costa Rica el próximo sábado |language=es |trans-title=Miss Costa Rica crowning next Saturday |pages=15 |work=La República |url=https://prensacr.info/data/60f4d899445c2c6b81adf11c |access-date=29 Setyembre 2025 |via=Prensa CR}}</ref> |18 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |{{sortname|Philomena|Zielinski|nolink=1}} |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Aino|Korva|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Agosto 1963 |title=Frægar stulkúr |language=is |trans-title=Famous girls |pages=2 |work=Tíminn |url=https://timarit.is/page/1060161?iabr=on |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Tímarit.is}}</ref> |20 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Patricia|Córdova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1963 |title=Mañana escogen las finalistas para el titulo de Miss Universo |language=es |trans-title=The finalists for the Miss Universe title will be chosen tomorrow |pages=33 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=zSchAAAAIBAJ&sjid=43oEAAAAIBAJ&pg=1080%2C1082189 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Grace|Taylor|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1963 |title=Miss Universe beauties can't compete with heat |language=en |pages=3-A |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=PNgLAAAAIBAJ&sjid=51YDAAAAIBAJ&pg=3148%2C2078943 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Motherwell |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |{{sortname|María Rosa|Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Medina |first=Esther R. |date=16 Oktubre 2016 |title=Una Miss España cede a La Cosmológica el dossier de prensa de su ‘reinado’ |trans-title=A Miss Spain gives La Cosmológica the press dossier of her reign |url=https://www.eldiario.es/canariasahora/lapalmaahora/sociedad/rosa-perez-gomez-miss-espana-1963-sociedad-cosmologica_1_4578734.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224014651/https://www.eldiario.es/canariasahora/lapalmaahora/sociedad/rosa-perez-gomez-miss-espana-1963-sociedad-cosmologica_1_4578734.html |archive-date=24 Disyembre 2023 |access-date=7 Oktubre 2022 |website=El Diario |language=es}}</ref> |18 |[[Santa Cruz de Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Marite|Ozers|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1963 |title=Refugee's daughter selected Miss USA |language=en |pages=26 |work=The Tuscaloosa News |url=https://news.google.com/newspapers?id=_6IeAAAAIBAJ&sjid=95oEAAAAIBAJ&dq=marite-ozers%20-wikipedia&pg=7552%2C2592747 |access-date=9 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Chicago]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Maureen|Thomas|nolink=1}}<ref name=":4" /> |22 |Pontypool |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |{{sortname|Despina|Orgeta|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2023 |title=Κορίνα Τσοπέη: Η πρώτη Ελληνίδα που αναδείχθηκε Μις Υφήλιος κλείνει τα 79 |trans-title=Corina Tsopei: The first Greek woman to be crowned Miss Universe turns 79 |url=https://www.womantoc.gr/stories/368167/korina-tsopei/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624192931/https://www.womantoc.gr/stories/368167/korina-tsopei/ |archive-date=24 Hunyo 2023 |access-date=29 Setyembre 2025 |website=Woman TOC |language=el}}</ref> |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|June Maxime|Bowman|nolink=1}} |20 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Noriko|Ando|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1963 |title=Marite picked Miss Universe semi-finalist |language=en |pages=19 |work=Chicago Tribune |url=https://www.newspapers.com/clip/39484734/chicago-tribune/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Marlene|McKeown|nolink=1}}<ref name=":7" /> |18 |[[Belfast]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Islandiya]] |{{sortname|Theódóra|Þórðardóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Hunyo 1963 |title=Thelma Ingvarsdottir: Miss Iceland of 1963 |language=en |pages=1 |work=The White Falcon |url=https://timarit.is/page/4606889?iabr=on |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Tímarit.is}}</ref> |18 |Reykjanesbær |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Sherin|Ibrahim|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1963 |title=Moslem girl honored as Miss Israel of 1963 by Miami Zionists |language=en |pages=1 |work=The American Jewish World |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/amjwld/1963/07/19/01/article/3/?srpos=81&e=-------en-20--81--img-txIN%7ctxTI-Miss+Universe-------------1 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=National Library of Israel |archive-date=10 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025147/https://www.nli.org.il/en/newspapers/amjwld/1963/07/19/01/article/3/?srpos=81&e=-------en-20--81--img-txIN%7CtxTI-Miss+Universe-------------1 |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Gianna|Serra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1963 |title=A dog's life's not so bad |language=en |pages=1 |work=The Tuscaloosa News |url=https://news.google.com/newspapers?id=_aIeAAAAIBAJ&sjid=95oEAAAAIBAJ&pg=5070%2C2148087 |access-date=9 Nobyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Roma]] |- |{{flagicon|Canada|variant=1921}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Jane|Kmita|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Slusser |first=Rip |date=15 Hunyo 1963 |title=Regina nurse wins Miss Canada title |language=en |pages=9 |work=Niagara Falls Gazette |url=https://www.nyshistoricnewspapers.org/?a=d&d=nfg19630615-01.1.9 |access-date=29 Hunyo 2025 |via=NYS Historic Newspapers }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Saskatchewan|Regina]] |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |{{sortname|Helga|Ziesemer|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2013 |title=31. Mai 1963: Blumen für „Miß Germany“ |trans-title=May 31, 1963: Flowers for “Miss Germany” |url=https://www.nordbayern.de/31-mai-1963-blumen-fur-miss-germany-1.2934506 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126153247/https://www.nordbayern.de/31-mai-1963-blumen-fur-miss-germany-1.2934506 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Nürnberger Nachrichten |language=de}}</ref> |19 |[[Nuremberg|Nuremburg]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|María Cristina|Álvarez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=7 Agosto 2010 |title=María Cristina Álvarez |url=https://www.semana.com/maria-cristina-alvarez/120263-3/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126153219/https://www.semana.com/maria-cristina-alvarez/120263-3/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Semana |language=es}}</ref> |18 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Alicia Margit|Chia|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2015 |title=¿Tiene Cuba representante para Miss Universo 2015? |trans-title=Does Cuba have a representative for Miss Universe 2015? |url=https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203151631/https://www.univision.com/estilo-de-vida/belleza/tiene-cuba-representante-para-miss-universo-2015 |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Univision |language=es}}</ref> |19 |[[Havana]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |{{sortname|Mia|Dahm|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1963 |title=Beauties in Miami, seek title |language=en |pages=8 |work=The Tampa Times |url=https://www.newspapers.com/clip/26665370/the-tampa-times/ |access-date=7 Nobyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Mertert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Selma|Rahal|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=28 Oktubre 1961 |title=Le Maroc sera représenté au concours Miss Univers prévu en Israël |trans-title=Morocco will be represented at the Miss Universe competition planned in Israel |url=https://article19.ma/accueil/archives/147163 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125104431/https://article19.ma/accueil/archives/147163 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Article19 |language=fr-FR}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Leda|Sánchez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1963 |title=Escogidas anoche las 15 finalistas para Miss Universo |language=es |trans-title=The 15 finalists for Miss Universe were chosen last night |pages=35 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=zychAAAAIBAJ&sjid=43oEAAAAIBAJ&pg=1181%2C1651630 |access-date=9 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Carazo |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Eva|Carlberg|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hansen |first=Camilla Berg |date=24 Mayo 2010 |title=1963 versus 2010: To misser fra dalen |trans-title=1963 versus 2010: Two misses from the valley |url=https://www.gd.no/1-934610-5088905 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209105434/https://www.gd.no/magasiner/1963-versus-2010-to-misser-fra-dalen/s/1-934610-5088905 |archive-date=9 Disyembre 2022 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Gudbrandsdølen Dagningen |language=Norwegian}}</ref> |20 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Regina|Scandrett|nolink=1}}<ref name=":1">{{Cite news |date=9 Hulyo 1963 |title=Will one of them be Miss Universe? |language=en |pages=1 |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=OtgLAAAAIBAJ&sjid=51YDAAAAIBAJ&pg=4343%2C1181407 |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Christchurch |- |{{Flagicon image|USCAR flag of the Ryukyu Islands, 1954 (unofficial).svg}} [[Prepektura ng Okinawa|Okinawa]] |{{sortname|Reiko|Uehara|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1963 |title=Universal beauty lands in Miami |language=en |pages=30 |work=St. Petersburg Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=DJlPAAAAIBAJ&lpg=PA30&dq=Reiko%20Uehara&pg=PA30#v=onepage&q=Reiko%20Uehara&f=false |access-date=30 Setyembre 2025 |via=Google Books}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Okinawa|Okinawa]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Else|Onstenk|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Mayo 1963 |title=Laatste Nieuws |language=nl |pages=1 |work=Algemeen Dagblad |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Else+Onstenk%22&coll=ddd&identifier=KBPERS01:002817001:mpeg21:a00012&resultsidentifier=KBPERS01:002817001:mpeg21:a00012&rowid=1 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |Arnhem |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay]] |{{sortname|Amelia|Benítez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Dora|Toledano|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226180935/https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |archive-date=26 Disyembre 2024 |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |18 |Iquitos |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |{{sortname|Lalaine|Bennett}}<ref>{{Cite web |last=Dolor |first=Danny |date=19 Setyembre 2015 |title=Lalaine B. Bennett: Miss U ’63 finalist |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/09/19/1501768/lalaine-b-bennett-miss-u-63-finalist |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130141627/https://www.philstar.com/entertainment/2015/09/19/1501768/lalaine-b-bennett-miss-u-63-finalist |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=8 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Riitta|Kautiainen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=8 Abril 2013 |title=Helsinkiläinen pankkivirkailija valittiin Miss Suomeksi |trans-title=A bank clerk from Helsinki was chosen as Miss Finland. |url=https://www.hs.fi/ihmiset/art-2000002630410.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126152956/https://www.hs.fi/ihmisia/art-2000002630410.html |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |18 |[[Helsinki]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |{{sortname|Monique|Lemaire|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Alcaraz |first=Mathias |date=14 Disyembre 2018 |title=VIDEO Miss France 2019 : le concours en chiffres |url=https://www.voici.fr/news-people/actu-people/video-miss-france-2019-le-concours-en-chiffres-653889 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Voici |language=fr |archive-date=9 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209115306/https://www.voici.fr/news-people/actu-people/video-miss-france-2019-le-concours-en-chiffres-653889 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Paris]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico]] |{{sortname|Jeanette|Blascoechea|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Hulyo 2019 |title=Intercambia la fama por los estudios |trans-title=Trade fame for studies |url=https://prpop.org/2019/07/intercambia-la-fama-por-los-estudios/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126153017/https://prpop.org/2019/07/intercambia-la-fama-por-los-estudios/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Fundación Nacional para la Cultura Popular |language=es}}</ref> |18 |[[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Carmen|Abinader|nolink=1}} |19 |Santiago |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |{{sortname|Brigida|Hagens|nolink=1}} |18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |{{sortname|Kerstin Margareta|Jonsson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 1963 |title=Fairest of all |language=en |pages=26 |work=The Journal Times |url=https://www.newspapers.com/clip/21239172/karin-sweden/ |access-date=10 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Diane|Tanner|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 Hunyo 1963 |title=Animal friends |language=en |pages=47 |work=Youngstown Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=pDJAAAAAIBAJ&lpg=PA47&dq=Diane%20Tanner&pg=PA47#v=onepage&q=Diane%20Tanner&f=false |access-date=30 Setyembre 2025 |via=Google Books}}</ref> |25 |[[Geneva]] |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |{{sortname|Ellen|Liebenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maughan |first=Karyn |date=27 Mayo 2004 |title=Ex-Bok in ugly family row over trust |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/ex-bok-in-ugly-family-row-over-trust-213655 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250525095959/https://iol.co.za/news/south-africa/2004-05-27-ex-bok-in-ugly-family-row-over-trust/ |archive-date=25 Mayo 2025 |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |20 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Myoung-ja|Kim|nolink=1}}<ref name=":1" /> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago|Trinidad]] |{{sortname|Jean|Stoddart|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Blood |first=Peter Ray |date=19 Abril 2012 |title=Fifty years of Carnival - Back to the Future |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.420617.86c188b0c8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126153053/https://www.guardian.co.tt/article-6.2.420617.86c188b0c8 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |18 |San Fernando |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Güler|Samuray|nolink=1}} |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay]] |{{sortname|Graciela|Pintos|nolink=1}} |19 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} 2pa5m12cx2e455a7uu5m4ju9y1ac0ye 0 323104 2238022 2196686 2026-10-30T11:01:30Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Floating_market.jpg]] with [[File:ตลาดน้ำบางน้อย_2018.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Generic category). 2238022 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Samut Songkhram|native_name=สมุทรสงคราม|native_name_lang=th|settlement_type=[[Provinces of Thailand|Lalawigan]]|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = ตลาดน้ำบางน้อย 2018.jpg | photo1b = Mae Klong in Samut Songkhram.jpg | photo2a = Amphawa1.jpg | photo2b = เรือนไทย อุทยาน ร.2 - panoramio.jpg | photo3a = ดอนหอยหลอด - panoramio.jpg | photo3b = Talad Rom Hoop (II).jpg | size = 270 | spacing = 1 | color = white | border = 0 }}|image_alt=|image_caption=(Paikot pakanan mula sa taas kaliwa) lumulutang na palengke ng Bang Noi, [[Ilog Mae Klon]], [[Lumulutang na Palengke ng Amphawa]], [[Pang-aalalang Liwasang Haring Rama II]], [[Don Hoi Lot]], [[Daambakal ng Maeklong Railway|Palengke ng Daambakal ng Maeklong]], kilala rin bilang ''Talat Rom Hup'' kung saan dumarating ang tren|nickname=Mae Klong|motto=|image_flag=|image_seal=Seal Samut Songkhram.png|image_map=Thailand Samut Songkhram locator map.svg|mapsize=frameless|map_alt=|map_caption=Mapa ng Taylandiya na nagpapakita ng lalawigan ng Samut Songkhram|coordinates=|coordinates_footnotes=|subdivision_type=[[List of sovereign states|Bansa]]|subdivision_name=Taylandiya|seat_type=Kabesera|seat=[[Samut Songkhram]]|leader_party=|leader_title=Gobernador|leader_name=Charas Bunnasa<br/>(simula&nbsp;Oktubre 2019)<ref>{{cite journal |date=28 September 2019 |title=ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง แต่งตั้งข้าราชการพลเรือนสามัญ |trans-title=Announcement of the Prime Minister's Office regarding the appointment of civil servants |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/E/242/T_0006.PDF |access-date=24 November 2019 |journal=Royal Thai Government Gazette |volume=136 |issue=Special 242 Ngor |at=26 |archive-date=29 Septiyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929124718/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2562/E/242/T_0006.PDF |url-status=dead }}</ref>|area_footnotes=<ref name="AREA">{{cite report |title=Advancing Human Development through the ASEAN Community, Thailand Human Development Report 2014, table 0:Basic Data |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/thailand_nhdr_2014_O.pdf |publisher=United Nations Development Programme (UNDP) Thailand |pages=134–135 |access-date=17 January 2016 |isbn=978-974-680-368-7 |postscript=, Data has been supplied by Land Development Department, Ministry of Agriculture and Cooperatives, at Wayback Machine.}}{{dead link|date=August 2020|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>|area_total_km2=417|area_rank=[[Provinces of Thailand|Ika-77]]|area_water_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=<ref name="DOPA">{{cite web |url=https://www.bora.dopa.go.th/index.php/th/ |title=สถิติทางการทะเบียน |trans-title=Registration statistics |date=December 2019 |website=bora.dopa.go.th |publisher=Department of Provincial Administration (DOPA) |access-date=10 October 2020 |quote=Download จำนวนประชากร ปี พ.ศ.2562 - Download population year 2019}}</ref>|population_total=193,305|population_as_of=2019|population_rank=[[Provinces of Thailand|Ika-76]]|population_density_km2=465|population_density_rank=[[Provinces of Thailand|Ika-7]]|population_demonym=|population_note=|demographics_type1=Human Achievement Index|demographics1_footnotes=<ref name="HAI 2560">[[:File:Human achievement index 2017.pdf|Human achievement index 2017 by National Economic and Social Development Board (NESDB), pages 1-40, maps 1-9, retrieved 14 September 2019, ISBN 978-974-9769-33-1]]</ref>|demographics1_title1=HAI (2017)|demographics1_info1=0.6203&nbsp;"somewhat high"<br/>[[Samut Songkhram province#Human achievement index 2017|Ika-18]]|timezone1=[[Time in Thailand|ICT]]|utc_offset1=+7|postal_code_type=[[List of postal codes in Thailand|Postal code]]|postal_code=75xxx|area_code_type=[[Telephone numbers in Thailand|Calling code]]|area_code=034|iso_code=[[ISO 3166-2:TH|TH-75]]|website={{URL|http://www.samutsongkhram.go.th}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Samut Songkhram''' ({{Lang-th|สมุทรสงคราม}}, {{IPA-th|sā.mùt sǒŋ.kʰrāːm|pron}}) ay isa sa mga sentral na [[Mga lalawigan ng Taylandiya|lalawigan]] (''changwat'') ng [[Thailand|Taylandiya]]. Ang mga karatig na lalawigan ay (mula sa timog paikot pakanan) [[Lalawigan ng Phetchaburi|Phetchaburi]], [[Lalawigan ng Ratchaburi|Ratchaburi]], at [[Lalawigan ng Samut Sakhon|Samut Sakhon]]. Tinatawag ng mga lokal na tao ang Samut Songkhram [[Mae Klong]]. Ang lalawigan ay ang pinakamaliit sa lugar sa lahat ng mga lalawigang Taylandes. Sina [[Chang at Eng Bunker]], ang sikat na [[Magkasanib na kambal|Siames na kambal]] ay isinilang dito noong Mayo 11, 1811.<ref>{{Cite news |last=Phataranawik |first=Phatarawadee |date=13 May 2018 |title=Descendants celebrate Siamese Twins and Thai-US friendship |work=The Nation |url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30345242 |access-date=14 May 2018 |archive-date=9 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609164506/http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30345242 |url-status=dead }}</ref> == Heograpiya == Ang Samut Songkhram ay nasa bukana ng Ilog Mae Klong hanggang sa [[Look ng Bangkok]] (itaas na [[Golpo ng Taylandiya]]). Sa pamamagitan ng ilang mga kanal (''[[khlong]]'') ang tubig ng ilog ay kumakalat sa lalawigan para sa irigasyon. Sa baybayin ay maraming lawa para sa paggawa ng [[Asin sa dagat|asin dagat]]. Ang sandbar na [[Don Hoi Lot]] sa bukana ng ilog ay sikat sa endemikong populasyon ng kabibeng ''[[Solen regularis]]''. Sinasaklaw nito ang kabuuang lawak na 416.7&nbsp;km ² (mga 160.9 sq mi). Maaari itong ituring na pinakamaliit na lalawigan sa Taylandiya. Ang kabuuang lugar ng kagubatan ay {{Convert|30|km²}} o 7.3 porsyento ng sakop ng lalawigan.<ref>{{Cite web |year=2019 |title=ตารางที่ 2 พี้นที่ป่าไม้ แยกรายจังหวัด พ.ศ.2562 |trans-title=Table 2 Forest area Separate province year 2019 |url=https://www.forest.go.th |access-date=6 April 2021 |language=Thai |postscript=, information, Forest statistics Year 2019}}</ref> Ang lalawigang ito ay tahanan ng mga [[pook ng pagsamba]] ng tatlong pangunahing relihiyon. Mayroong 110 [[Wat|Budistang templo]], dalawang Kristiyanong simbahan, at isang mosque. == Kasaysayan == Ang Samut Songkhram o Mae Klong o Suan Nok (sa labas ng hardin) ay bahagi ng Mueang Ratchaburi noong nakaraan. Ang lumang pangalan ng Mae Klong ay Bang Chang na nakasentro sa Tambon Amphawa, Samut Songkhram (mula sa distrito sa kasalukuyan). Sa panahon ng paglipat mula sa Ayutthaya hanggang sa mga panahon ng Thon Buri, ito ay nahiwalay sa Ratchaburi at pinangalanang Mueang Mae Klong. Mahalaga sa kasaysayan ang Samut Songkhram sa panahon ng pagtatatag ng Thon Buri bilang kabesera ng kaharian ni Haring Taksin ang Dakila. Nang pamunuan ng mga Burmes ang isang hukbo sa Tambon Bang Kung, tinipon ng hari ang mga tao upang magtayo ng isang [[portipikasyon|kuta]] at pigilan ang lungsod na mabihag ng mga tropang Burmes. Ito ay isang mahalagang pagkilos laban sa mga mananakop na Burmes noong panahong iyon. == Mga pagkakahating pampangasiwaan == [[Talaksan:Districts_Samut_Songkhram.png|right|thumb|327x327px| Mapa ng lalawigan ng Samut Songkhram na may mga distrito]] [[Talaksan:Municipal_Areas_in_Samut_Songkhram_Province_EN.png|right|thumb|327x327px|{{legend|#FFA20C|Mga bayan munisipalidad (''thesaban mueang'')}}{{legend|#FFF600|Mga subdistrito munisipalidad (''thesaban tambon'')}}]] === Pamahalaang panlalawigan === Ang lalawigan ay nahahati sa tatlong distrito (''[[Mga distrito ng Taylandiya|amphoe]]''). Ang mga distrito ay nahahati pa sa 38 subdistrito (''[[tambon]]'') at 284 pamayanan (''[[Muban|mubans]]''). {| | # [[Distrito ng Mueang Samut Songkhram|Mueang Samut Songkhram]] # [[Distrito ng Bang Khonthi|Bang Khonthi]] # [[Distrito ng Amphawa|Amphawa]] |} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga lalawigan ng Thailand]] 1u8yxh1zic43lpslpnxbse3b3zgn3yl 0 324228 2237896 2231325 2026-10-29T22:30:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237896 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pinakamalaking lungod sa Nuweba Selandiya}} {{Infobox settlement | name = Auckland | official_name = <!--Not applicable--> | native_name = Tāmaki Makaurau | settlement_type = Kalakhang pook | image_caption = | nicknames = City of Sails<br>Queen City<ref>{{cite book|last1=Rawlings-Way|first1=Charles|last2=Atkinson|first2=Brett|title=New Zealand|date=2010|publisher=Lonely Planet|location=Footscray, Vic.|isbn=978-1742203645|page=125|edition=15th|url=https://books.google.com/books?isbn=1742203647|access-date=6 October 2020|archive-date=4 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704010602/https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=isbn:1742203647|url-status=live}}</ref> | motto = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = left | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|36|50|26|S|174|44|24|E|region:NZ-AUK_city(1,463,000)|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] | subdivision_type1 = Pulo | subdivision_type2 = Rehiyon | subdivision_name1 = [[North Island]] | subdivision_name2 = [[Auckland Region|Auckland]] | established_title = Pinalagian ng mga Māori | established_date = {{Circa|1350}} | established_title1 = Pinalagian ng mga Europeo | established_date1 = 1840 | named_for = [[George Eden, 1st Earl of Auckland]] | parts_type = Local boards | p1 = Hibiscus and Bays | p2 = Upper Harbour | p3 = Kaipātiki | p4 = Devonport-Takapuna | p5 = Waitākere Ranges | p6 = Henderson-Massey | p7 = Whau | p8 = Albert-Eden | p9 = Puketāpapa | p10 = Waitematā|p11=[[Ōrākei Local Board|Ōrākei]]|p12=[[Maungakiekie-Tamaki Local Board|Maungakiekie-Tamaki]]|p13=[[Māngere-Ōtāhuhu Local Board|Māngere-Ōtāhuhu]]|p14=[[Otara-Papatoetoe Local Board|Otara-Papatoetoe]]|p15=[[Howick Local Board|Howick]]|p16=[[Manurewa Local Board|Manurewa]]|p17=[[Papakura Local Board|Papakura]]|p18=[[Franklin Local Board|Franklin]]|p19=[[Rodney Local Board|Rodney]] <!-- Area --------------------->|total_type=<!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->|unit_pref=<!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->|area_footnotes=|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->|area_water_km2=|area_water_percent=|area_urban_footnotes=|elevation_max_m=196 <!-- Elevation -------------------------->|area_urban_km2=605.67|elevation_footnotes=<!--for references: use <ref> </ref> tags-->|elevation_m=|elevation_min_m=0 <!-- Population ----------------------->|population_as_of={{NZ population data 2018|||y}}|population_footnotes=|population_urban={{NZ population data 2018||y}}|population_density_urban_km2=auto|population_blank1_title=[[Auckland Region|Regional]]/metro|population_blank1={{NZ population data 2018|Auckland council|y}}|population_blank2_title=[[Demonym]]|population_blank2=Aucklander|population_note=<!-- Area/postal codes & others -------->|postal_code_type=Postcode(s)|postal_code=0600–2699|area_code=09|website={{URL|https://www.aucklandcouncil.govt.nz/|aucklandcouncil.govt.nz}}|footnotes=<!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|governing_body=[[Auckland Council]]|leader_title2=MPs|leader_name2={{hidden|Representatives|[[Andrew Bayly]] ([[New Zealand National Party|National]])<br/>[[Simeon Brown]] (National)<br/>[[Judith Collins]] (National)<br/>[[Mariameno Kapa-Kingi]] ([[Te Pāti Māori]])<br/>[[Dan Bidois]] (National)<br/>[[Takutai Moana Kemp]] (Te Pāti Māori)<br/>[[Rima Nakhle]] (National)<br/>[[Christopher Luxon]] (National)<br/>[[Hana-Rawhiti Maipi-Clarke]] (Te Pāti Māori)<br/>[[Mark Mitchell (New Zealand politician)|Mark Mitchell]] (National)<br/>[[Brooke Van Velden]] ([[Act New Zealand|ACT]])<br/>[[Chris Penk]] (National)<br/>[[Greg Fleming (politician)|Greg Fleming]] (National)<br/>[[Paulo Garcia (New Zealand politician)|Paulo Garcia]] (National)<br/>[[Jenny Salesa]] ([[New Zealand Labour Party|Labour]])<br/>[[Carmel Sepuloni]] (Labour)<br/>[[David Seymour]] (ACT)<br/>[[Lemauga Lydia Sosene]] (Labour)<br/>[[Erica Stanford]] (National)<br/>[[Chlöe Swarbrick]] ([[Green Party of Aotearoa New Zealand|Green]])<br/>[[Phil Twyford]] (Labour)<br/>[[Cameron Brewer]] (National)<br/>[[Simon Watts]] (National)<br/>[[Arena Williams]] (Labour)<br/>[[Carlos Cheung]] (National<br/>[[Helen White (politician)|Helen White]] (Labour)}}|timezone=[[Time in New Zealand|NZST]]|utc_offset=+12:00|timezone_DST=NZDT|utc_offset_DST=+13:00|blank_name=Local [[iwi]]|blank_info=[[Ngāti Whātua]], [[Tainui]], [[Ngāti Ākarana]] (pan-tribal)|translit_lang1=|leader_title=[[Mayor of Auckland|Mayor]]|leader_name=[[Wayne Brown (New Zealand politician)|Wayne Brown]]|leader_name1=[[Desley Simpson]]|leader_title1=[[Mayor of Auckland#Role of deputy mayor|Deputy Mayor]]|seat_type=[[New Zealand Parliament|NZ Parliament]]|seat={{hidden|Electorates|[[Auckland Central (New Zealand electorate)|Auckland Central]]<br/>[[Botany (New Zealand electorate)|Botany]]<br/>[[East Coast Bays (New Zealand electorate)|East Coast Bays]]<br/>[[Epsom (New Zealand electorate)|Epsom]]<br/>[[Hauraki-Waikato]] ([[Māori electorates|Māori]])<br/>[[Kaipara ki Mahurangi]]<br/>[[Kelston (New Zealand electorate)|Kelston]]<br/>[[Māngere (New Zealand electorate)|Māngere]]<br/>[[Manurewa (New Zealand electorate)|Manurewa]]<br/>[[Maungakiekie (New Zealand electorate)|Maungakiekie]]<br/>[[Mount Albert (New Zealand electorate)|Mount Albert]]<br/>[[Mount Roskill (New Zealand electorate)|Mount Roskill]]<br/>[[New Lynn (New Zealand electorate)|New Lynn]]<br/>[[North Shore (New Zealand electorate)|North Shore]]<br/>[[Northcote (New Zealand electorate)|Northcote]]<br/>[[Pakuranga (New Zealand electorate)|Pakuranga]]<br/>[[Panmure-Ōtāhuhu]]<br/>[[Papakura (New Zealand electorate)|Papakura]]<br/>[[Port Waikato (New Zealand electorate)|Port Waikato]]<br/>[[Takanini (New Zealand electorate)|Takanini]]<br/>[[Tāmaki (New Zealand electorate)|Tāmaki]]<br/>[[Tāmaki Makaurau]] ([[Māori electorates|Māori]])<br/>[[Te Atatū (New Zealand electorate)|Te Atatū]]<br/>[[Te Tai Tokerau]] ([[Māori electorates|Māori]])<br/>[[Upper Harbour (New Zealand electorate)|Upper Harbour]]<br/>[[Whangaparāoa (New Zealand electorate)|Whangaparāoa]]}}|demographics_type2=GDP|demographics2_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://qem.infometrics.co.nz/auckland/indicators/gdp?compare=new-zealand|access-date=1 July 2022|title=Quarterly Economic Monitor &#124; Auckland &#124; Gross domestic product|archive-date=24 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224152149/https://qem.infometrics.co.nz/auckland/indicators/gdp?compare=new-zealand|url-status=live}}</ref>|demographics2_title1=[[Auckland Region|Regional]]/metro|demographics2_info1=[[New Zealand dollar|NZ$]] 139.5 billion (2022)|demographics2_title2=Per capita|demographics2_info2=NZ$ 80,300 (2022)|image=New Auckland Infobox Pic Montage 2.jpg}} Ang '''Auckland''' ({{IPAc-en|ˈ|ɔː|k|l|ə|n|d}} {{Respell|AWK|lənd}}; <ref>{{Cite web |year=2005 |title=Auckland |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195584516.001.0001/m-en_nz-msdict-00001-0003407 |access-date=17 Hunyo 2023 |website=The New Zealand Oxford Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/acref/9780195584516.001.0001 |isbn=978-0-19-558451-6}}</ref>), ay isang malaking kalakhang pook sa [[Hilagang Pulo]] ng [[New Zealand|Nuweba Selandiya]]. Matatagpuan ang lungsod sa mas malaking [[Rehiyon ng Auckland]], na kinabibilangan ng mga liblib na lugar at mga pulo ng [[Golpo ng Hauraki]], na may kabuuang populasyon na 1,798,300 (Hunyo 2024). Ito ang pinakamataong lungsod sa Nuweba Selandiya at ang ikalimang pinakamalaking lungsod sa [[Oseaniya]].<ref>{{Cite web |title=New Zealand's population reflects growing diversity |url=https://www.stats.govt.nz/news/new-zealands-population-reflects-growing-diversity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811150905/https://www.stats.govt.nz/news/new-zealands-population-reflects-growing-diversity |archive-date=11 Agosto 2023 |access-date=28 Hulyo 2024 |website=Stats NZ}}</ref> Sumasakop ng 234.40 na kuwadrado kilometro, nasa pagitan ang Auckland ng Golpo ng Hauraki sa silangan, [[Hunua Ranges]] sa timog-silangan, [[Manukau Harbour|Daungan ng Manukau]] sa timog-kanluran, at [[Waitākere Ranges]] sa kanluran at hilaga-kanluran. Natatakpan ng kagubatan ang mga nakapalibot na burol sa lungsod, at ang tanawin ay may limampu't-tatlong sentro ng bulkan na bumubuo sa ''Auckland Volcanic Field''. Sinasakop ng gitnang bahagi ng ''urban area'' ang isang makitid na [[tangway]] sa pagitan ng Manukau Harbor sa [[Tasman Sea|Dagat Tasman]] at ng Daungan ng Waitematā sa [[Karagatang Pasipiko]]. Ang Auckland ay isa sa iilang lungsod sa mundo na mayroong daungan sa bawat isa sa dalawang magkahiwalay na pangunahing anyong tubig nito. Unang tinirhan ang tangway ng Auckland noong c.1350 na siyang pinahahalagahan para sa mayaman at matabang lupa nito. Tinatayang umabot sa 20,000 ang populasyon ng Māori sa lugar bago dumating ang mga Europeo.<ref name="Hochstetter18672">{{Cite book |author=von Hochstetter |first=Ferdinand |url=http://www.enzb.auckland.ac.nz/document/1867_-_von_Hochstetter%2C_Ferdinand._New_Zealand/CHAPTER_XI%3A_The_Isthmus_of_Auckland |title=New Zealand |year=1867 |page=243 |language=en |access-date=28 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112062218/http://www.enzb.auckland.ac.nz/document/1867_-_von_Hochstetter%2C_Ferdinand._New_Zealand/CHAPTER_XI%3A_The_Isthmus_of_Auckland |archive-date=12 January 2009 |url-status=live}}</ref> Matapos maitatag ang kolonya ng Britanya sa Nuweba Selandiya noong 1840, pinili ni William Hobson, noo'y Tenyente-Gobernador ng Nuweba Selandiya, ang Auckland bilang bagong kabisera nito. Bagama't napalitan ito ng Wellington bilang ang kabisera ng Nuweba Selandiya noong 1865, nagpatuloy sa pagyabong ang lungsod dahil sa daungan nito at sa mga aktibidad sa pagtotroso at pagmimina ng ginto sa lupain sa likod nito, at kalaunan ay dahil sa pastoral na pagsasaka sa nakapaligid na lugar, at pagmamanupaktura sa mismong lungsod.<ref name="Page 4 – Early pastoral economy">{{cite encyclopedia |title=Early pastoral economy |encyclopedia=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |url=http://www.teara.govt.nz/en/economic-history/page-4 |page=4}}</ref><ref name="NZHA">{{cite book |title=New Zealand Historical Atlas |publisher=David Bateman |year=1997 |editor=McKinnon, Malcolm}}</ref> Sa kasalukuyan, ang ''central business district'' ng Auckland ay ang nangungunang sentro ng ekonomiya ng Nuweba Selandiya. == Pangalan == Ang pangalan sa wikang Māori para sa Auckland ay ''Tāmaki Makaurau'', na ibig sabihin ay "Tāmaki na hinahangad ng marami", bilang pagtukoy sa kakanais-naisan ng mga likas na yaman at heograpiya nito.<ref>{{cite web |title=About Auckland |url=https://www.aucklandcouncil.govt.nz/plans-projects-policies-reports-bylaws/our-plans-strategies/auckland-plan/about-the-auckland-plan/Pages/about-auckland.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117195911/https://www.aucklandcouncil.govt.nz/plans-projects-policies-reports-bylaws/our-plans-strategies/auckland-plan/about-the-auckland-plan/Pages/about-auckland.aspx |archive-date=17 Enero 2019 |access-date=15 Marso 2025 |work=The Auckland Plan 2050 |language=en}}</ref> Mayroong iba't ibang mga teorya tungkol sa pinagmulan ng pangalang "Tāmaki", na ginagamit din upang sumangguni sa isang silangang [[Naik|arabal]] ng Auckland. Itinuturing ng ilan na ito ang tangway sa pagitan ng dalawang daungan ng lugar, na iba-iba ang sinasabing ipinangalan sa isang anak ni Maruiwi mula sa Taranaki, isang linya ng mga pinuno mula sa katimugang Taranaki, o isang babaeng pinuno ng Ngāti Te Ata. Kasama sa iba pang mga bersyon ng pangalan ang Tāmakinui (dakilang Tāmaki) o Tāmaki-herehere-ngā-waka (Tāmaki na nagbibigkis ng maraming mga [[Lunday (bangka)|lunday]]).<ref>{{cite web |last1=Taonui |first1=Rāwiri |date=8 Pebrero 2005 |title=Tribal history and places |url=https://teara.govt.nz/en/tamaki-tribes/page-1 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=McClure |first1=Margaret |date=5 Agosto 2016 |title=The Tāmaki estate |url=https://teara.govt.nz/en/ephemera/16220/the-tamaki-estate |access-date=15 Marso 2025 |website=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |language=en}}</ref> Pinangalanan ni William Hobson ang lugar kay George Eden, Erl ng Auckland, ''British First Lord of the Admiralty''. Ang ''Earldom ng Auckland'' ay ipinangalan sa West Auckland, isang nayon sa County Durham, Hilagang Inglatera.<ref>{{Citation |title=Chisholm, Hugh, (22 Feb. 1866–29 Sept. 1924), Editor of the Encyclopædia Britannica (10th, 11th and 12th editions) |date=1 Disyembre 2007 |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u194658 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |language=en |access-date=15 Marso 2025}}</ref> Ang pangalang "Auckland" sa Kanlurang Auckland ay nagmula diumano sa salitang Cumbric na "Alclud" na kahalili na pangalan ng Kaharian ng Strathclyde na nangangahulugang "bangin sa Clyde". Ang salitang 'Clyde' ay maaaring naging lumang pangalan ng Ilog Gaunless.<ref name="Gelling">{{Citation |last=Gelling |first=Margaret |title=The names of towns and cities in Britain |page=53 |year=1970 |publisher=Batsford |author2=W. F. H. Nicolaisen |author3=Melville Richards}}</ref><ref name="Oxford">{{Citation |last=Ekwall |first=Eilert |title=The concise Oxford dictionary of place names |pages=18–19 |year=1960 |edition=4 |publisher=Oxford University Press}}</ref><ref name="heroicage.org">{{cite journal |author=Bethany Fox |date=2007 |title='The P-Celtic Place-Names of North-East England and South-East Scotland' |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html |journal=The Heroic Age |volume=10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171128062639/http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html |archive-date=2017-11-28 |access-date=2025-03-15 |url-status=dead}}</ref> Tanyag na tinatawag ang Auckland bilang "City of Sails" o ang "Queen City".<ref name="City_of_Sails">{{cite news |last1=Ihaka |first1=James |date=13 Oktubre 2006 |title=Punters love City of Sails - National - NZ Herald News |work=[[The New Zealand Herald]] |url=http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10405832 |url-status=live |access-date=15 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929174048/http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10405832 |archive-date=29 Setyembre 2007}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rawlings-Way |first1=Charles |url=https://books.google.com/books?isbn=1742203647 |title=New Zealand |last2=Atkinson |first2=Brett |date=2010 |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1742203645 |edition=15th |location=Footscray, Vic. |page=125 |language=en |access-date=15 Marso 2025}}</ref> == Kasaysayan == [[File:One_Tree_Hill,_Auckland,_March_2015.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:One_Tree_Hill,_Auckland,_March_2015.jpg|left|thumb|250x250px|Ang Maungakiekie / One Tree Hill na kuha mula sa itaas.<ref>{{Cite book |last=Mackintosh |first=Lucy |title=Shifting Grounds: Deep Histories of Tāmaki Makaurau Auckland |publisher=[[Bridget Williams Books]] |year=2021 |isbn=978-1-988587-33-2 |pages=125}}</ref>]] === Maagang kasaysayan === Unang tinirhan ng mga Māori ang Tangway ng Auckland noong 1350, na pinahahalagahan para sa mayaman at matabang lupa nito. Maraming mga ''pā'' (pinatibay na nayon) ang nilikha, lalo na sa mga taluktok ng bulkan. Sa unang bahagi ng 1700s naging pangunahing maimpluwensyang puwersa sa tangway ang Te Waiohua, isang kompederasyon ng mga tribo tulad ng Ngā Oho, Ngā Riki at Ngā Iwi, na may mga pangunahing ''pā'' na matatagpuan sa Maungakiekie / One Tree Hill, Bundok ng Māngere at Maungataketake.<ref name="Rawhiri">{{cite web |last=Taonui |first=Rāwiri |date=8 Pebrero 2005 |title=The tribes of Tāmaki |url=https://teara.govt.nz/en/tamaki-tribes/page-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628054256/https://teara.govt.nz/en/tamaki-tribes/page-3 |archive-date=28 Hunyo 2021 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=Te Ara}}</ref><ref name="MJ_0015">{{cite web |title=ca 1720 |url=https://kura.aucklandlibraries.govt.nz/digital/collection/manukau/id/986 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210704010539/https://kura.aucklandlibraries.govt.nz/digital/collection/manukau/id/986 |archive-date=4 July 2021 |access-date=17 March 2021 |work=Manukau's Journey - Ngā Tapuwae o Manukau |publisher=Auckland Libraries Heritage Collections |at=MJ_0015}}</ref> Nagwakas ang kompederasyon noong 1741, nang napatay ang pinakamataas na pinunong si Kiwi Tāmaki sa labanan ng pinuno ng Ngāti Whātua hapū Te Taoū na si Te Waha-akiaki.<ref name="AileenFox">{{Cite Q|Q58677038}}</ref> Mula noong dekada 1740s pataas, naging pangunahing maimpluwensyang puwersa si Ngāti Whātua Ōrākei sa tangway ng Auckland.<ref name="Rawhiri2">{{cite web |last=Taonui |first=Rāwiri |date=8 Pebrero 2005 |title=The tribes of Tāmaki |url=https://teara.govt.nz/en/tamaki-tribes/page-3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628054256/https://teara.govt.nz/en/tamaki-tribes/page-3 |archive-date=28 Hunyo 2021 |access-date=15 Marso 2021 |website=Te Ara |language=en}}</ref> Tinatayang nasa 20,000 ang populasyon ng Māori sa lugar bago dumating ang mga Europeo.<ref name="Hochstetter1867">{{Cite book |author=Ferdinand von Hochstetter |author-link=Ferdinand von Hochstetter |url=http://www.enzb.auckland.ac.nz/document/1867_-_von_Hochstetter%2C_Ferdinand._New_Zealand/CHAPTER_XI%3A_The_Isthmus_of_Auckland |title=New Zealand |year=1867 |page=243 |access-date=15 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112062218/http://www.enzb.auckland.ac.nz/document/1867_-_von_Hochstetter%2C_Ferdinand._New_Zealand/CHAPTER_XI%3A_The_Isthmus_of_Auckland |archive-date=12 Enero 2009 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |author=Bulmer |first=Sarah |title=''City without a state? Urbanisation in pre-European Taamaki-makau-rau (Auckland, New Zealand)'' |url=http://www.arkeologi.uu.se/afr/projects/BOOK/Bulmer/bulmer.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609204236/http://www.arkeologi.uu.se/afr/projects/BOOK/Bulmer/bulmer.pdf |archive-date=9 Hunyo 2007 |access-date=15 Marso 2025 |language=en}}</ref> Nagdulot ng paggulo sa balanse ng kapangyarihan ang pagpapakilala ng mga baril sa pagtatapos ng ika-18 siglo na siyang humantong sa mapangwasak na pakikidigma sa pagitan ng mga tribo simula noong 1807, na naging sanhi ngupang maghanap ng kanlungan ang mga iwi sa mga lugar na hindi gaanong nalantad sa mga pagsalakay sa baybayin dahil sa kakulangan ng mga bagong armas. Bunga nito, bumaba ang bilang ng mga Māori sa rehiyon nang magsimula ang paninirahan ng mga Europeong Neoselandes.<ref>{{cite encyclopedia |title=Ngāti Whātua – European contact |encyclopedia=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |url=http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/NgatiWhatua/3/en |access-date=16 Marso 2025 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080209131234/http://www.teara.govt.nz/NewZealanders/MaoriNewZealanders/NgatiWhatua/3/en |archive-date=9 Pebrero 2008 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |author=Michael King |author-link=Michael King (historian) |title=The Penguin History of New Zealand |url=https://archive.org/details/penguinhistoryof0000king |publisher=Penguin Books |year=2003 |isbn=0-14-301867-1 |location=Auckland, N.Z. |page=[https://archive.org/details/penguinhistoryof0000king/page/n136 135] |language=en}}</ref> Noong 20 Marso 1840, nilagdaan ng pangunahing pinuno na si Apihai Te Kawau ang Treaty of Waitangi sa lugar ng Manukau Harbour kung saan nagsasaka ang Ngāti Whātua.<ref>{{cite web |title=Āpihai Te Kawau |url=https://nzhistory.govt.nz/people/apihai-te-kawau |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508003439/https://nzhistory.govt.nz/people/apihai-te-kawau |archive-date=8 Mayo 2019 |access-date=16 Marso 2025 |website=New Zealand History |publisher=NZ Government}}</ref> Humingi ang Ngāti Whātua ng proteksyon ng Britanya mula sa Ngāpuhi pati na rin ang isang katumbas na relasyon sa Korona at sa Simbahan. Hindi nagtagal, pagkatapos lagdaan ang kasunduan, gumawa si Ngāti Whātua Ōrākei ng isang estratehikong regalo na 3,500 ektarya (1,400 ha) ng lupa sa Waitematā Harbor sa bagong Gobernador ng Nuweba Selandiya na si William Hobson para sa bagong kabisera, na kaniyang pinangalan para kay George Eden, Earl ng Auckland, at noo'y Bisehari ng Indiya.<ref name="Apihai2">{{cite web |title=Apihai Te Kawau |url=http://ngatiwhatuaorakei.com/apihai-te-kawau/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190811062406/http://ngatiwhatuaorakei.com/apihai-te-kawau/ |archive-date=11 Agosto 2019 |access-date=18 Abril 2025 |publisher=Ngāti Whātua-o-Ōrākei |language=en}}</ref><ref name="Values">{{cite web |title=Cultural Values Assessment in Support of the Notices of Requirement for the Proposed City Rail Link Project |url=https://at.govt.nz/media/1168412/aeeappendix6culturalvalues.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211224318/https://at.govt.nz/media/1168412/aeeappendix6culturalvalues.pdf |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=18 Abril 2025 |publisher=Auckland Transport |pages=14–16 |language=en}}</ref><ref>{{Cite report|url=https://forms.justice.govt.nz/search/Documents/WT/wt_DOC_68494556/ReportonOrakeiW.pdf|title=Report of the Waitangi Tribunal on the Orakei Claim|date=Nobyembre 1987|publisher=The Waitangi Tribunal|location=Wellington, New Zealand|edition=1991|page=23|isbn=0-86472-084-X|access-date=18 Abril 2025|archive-date=27 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127014719/https://forms.justice.govt.nz/search/Documents/WT/wt_DOC_68494556/ReportonOrakeiW.pdf|url-status=live}}</ref> Itinatag ang Auckland noong 18 Setyembre 1840 at opisyal na idineklara ito bilang kabisera ng Nuweba Selandiya noong 1841.<ref>{{Cite book |author=Social and Economic Research and Monitoring team |title=Brief history of Auckland's urban form |publisher=Auckland Regional Council |year=2010 |isbn=978-1-877540-57-8}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stone |first1=R. C. J. |author-link1=Russell Stone (historian) |title=From Tamaki-makau-rau to Auckland |date=2001 |publisher=Auckland University Press |isbn=1869402596}}</ref> Gayunpaman, nakitaan ang Port Nicholson (ngayong [[Wellington]]) bilang isang mas magandang pagpipilian para sa isang kabiserang administratibo dahil sa kalapitan nito sa South Island, kung kaya't naging kabisera ito ng Nuweba Selandiya simula noong 1865. Matapos maalis ang katayuan nito bilang kabisera, nanatilin ang Auckland bilang pangunahing lungsod ng lalawigan ng Auckland hanggang sa ang sistemang panlalawigan ay inalis noong 1876.<ref>{{cite encyclopedia |title=Colonial and provincial government - Julius Vogel and the abolition of provincial government |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/colonial-and-provincial-government/page-4 |access-date=18 Abril 2025 |editor-last=McKinnon |editor-first=Malcolm |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830142105/https://teara.govt.nz/en/colonial-and-provincial-government/page-4 |archive-date=30 Agosto 2020 |url-status=live}}</ref> Noong unang bahagi ng dekada 1860s, naging base ang Auckland laban sa Māori King Movement, at humantong ang 12,000 sundalong Imperial na nakatalaga doon sa isang malakas na pagsulong sa lokal na komersyo.<ref name="Essay Vincent">{{cite web |last1=O'Malley |first1=Vincent |date=6 Disyembre 2016 |title='The great war for NZ broke out less than 50&nbsp;km from Queen St': Vincent O'Malley on the Waikato War and the making of Auckland ( |url=http://thespinoff.co.nz/society/06-12-2016/the-great-war-for-nz-broke-out-less-than-50-km-from-queen-st-vincent-omalley-on-the-waikato-war-and-the-making-of-auckland/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230937/http://thespinoff.co.nz/society/06-12-2016/the-great-war-for-nz-broke-out-less-than-50-km-from-queen-st-vincent-omalley-on-the-waikato-war-and-the-making-of-auckland/ |archive-date=30 Disyembre 2016 |access-date=18 Abril 2025 |website=Spinoff |language=en}}</ref> Ito, at ang patuloy na paggawa ng mga kalsada patungo sa rehiyon ng Waikato, ay nagbigay-daan sa impluwensya ng mga Europeo na kumalat mula sa Auckland. Bumilis ang paglaki ng populasyon ng lungsod, mula 1,500 noong 1841 hanggang 3,635 noong 1845, pagkatapos ay naging 12,423 noong 1864.<ref name="Essay Vincent" /> Naganap ang paglago tulad ng iba pang mga lungsod na pinangungunahan ng pangkalakal, sa paligid ng daungan at may mga problema sa pagsisikip at polusyon. Ang karamihan ng mga naninirahan sa unang bahagi ng pagtatag ng Auckland ay tinutulungan sa pamamagitan ng pagtanggap ng murang daanan papunta sa Nuweba Selandiya.<ref>{{cite AV media|title=The Aotearoa History Show Episode 4 - Te Tiriti o Waitangi|url=https://www.youtube.com/watch?v=7xc7GySsFuA|date=14 Oktubre 2019|access-date=18 Abril 2025|publisher=YouTube, [[Radio New Zealand|RNZ]] & [[NZ on Air]]|time=4:50 to 5:10|archive-date=8 Abril 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408203400/https://www.youtube.com/watch?v=7xc7GySsFuA|url-status=live}}</ref> === Makabagong kasaysayan === Hinubog ng mga tram at linya ng tren ang mabilis na paglawak ng Auckland noong unang kalahati ng ika-20 dantaon. Gayunpaman, matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang sistema ng transportasyon at anyong-lungsod ay lalong pinangibabawan ng mga sasakyang de-motor. Ang mga pangunahing kalsada at mga motorway ay naging mga katangiang tumutukoy at humahati sa heograpiya ng tanawing urbano. Pinahintulutan din nila ang karagdagang malawakang pagpapalawak na nagresulta sa paglago ng mga lugar sa labas ng sentro ng lungsod (suburban areas) tulad ng North Shore (lalo na matapos maitayo ang Auckland Harbour Bridge noong huling bahagi ng dekada 1950) at Lungsod ng Manukau sa timog. == Heograpiya == [[Talaksan:Map_of_the_Auckland_urban_area,_2009,_cropped.png|thumb| Ang urbanisadong lawak ng Auckland (pula), {{Magmula noong|2009|lc=y}} ]]Hindi tiyak na itinukoy ang hangganan ng Auckland. Ang pook na urbano ng Auckland, tulad ng tinukoy ng ''Statistics New Zealand'' sa ilalim ng ''Statistical Standard for Geographic Areas 2018'' (SSGA18), ay sumasaklaw sa {{Convert|607.07|sqkm}} at umaabot mula sa Long Bay sa hilaga, Swanson sa hilagang-kanluran, at Runciman sa timog. Ang functional urban area ng Auckland (commuting zone) ay umaabot mula sa timog lamang ng Warkworth sa hilaga hanggang sa Meremere sa timog, na kinabibilangan ng Hibiscus Coast sa hilagang-silangan, Helensville, Parakai, Muriwai, Waimauku, Kumeu - Huapai, at Riverhead sa hilagang-kanluran, Beachlands -Pine Harbor at Maraetai sa silangan, at Pukekohe, Clarks Beach, Patumāhoe, Waiuku, Tuakau at Pōkeno (ang huling dalawa sa rehiyon ng Waikato) sa timog. Binubuo ng Auckland ang pinakamalaking urban area ng New Zealand. Ang pook na urbano ng Auckland ay matatagpuan sa loob ng ''Auckland Region'', isang administratibong rehiyon na kinuha ang pangalan mula sa lungsod. Ang rehiyon ay sumasaklaw sa sentro ng lungsod, pati na rin ang mga [[Naik|náik]], mga nakapaligid na bayan, mga pulong malapit sa baybayin, at mga rural na lugar sa hilaga at timog ng pook na urbano.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Auckland region - Landforms |encyclopedia=Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/auckland-region/page-3 |access-date=17 Hunyo 2023 |date=6 Disyembre 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503122201/https://teara.govt.nz/en/auckland-region/page-3 |archive-date=3 Mayo 2019}}</ref> Ang central business district ng Auckland (CBD)—ang sentro ng lungsod—ay ang pinaka-natayuang lugar sa rehiyon. Sinasaklaw ng CBD ang {{Convert|433|ha}} sa isang tatsulok na lugar, at napapaligiran ito ng Auckland ''waterfront'' sa Waitematā Harbor<ref>{{Cite web |title=Auckland's CBD at a glance |url=http://www.aucklandcity.govt.nz/auckland/economy/cbd/glance.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021220/http://www.aucklandcity.govt.nz/auckland/economy/cbd/glance.asp |archive-date=16 Abril 2009 |access-date=17 Hunyo 2023 |publisher=Auckland City Council |language=en}}</ref> at ang mga ''inner-city suburb'' ng Ponsonby, Newton at Parnell.<ref name="CBD">{{cite encyclopedia |title=Auckland places - Auckland central business district |encyclopedia=Te Ara |url=https://teara.govt.nz/en/auckland-places/page-10 |access-date=27 May 2019 |date=6 Disyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526162151/https://teara.govt.nz/en/auckland-places/page-10 |archive-date=26 May 2019 |last1=McClure |first1=Margaret |url-status=live}}</ref>{{Wide image|AucklandPano MC.jpg|1280px|Ang cityscape ng Auckland na makikita sa Maungawhau / Mount Eden.}} === Mga daungan at golpo === Matatagpuan ang mga gitnang lugar ng lungsod sa Tangway ng Auckland, wala pang dalawang kilometro ang lapad sa pinakamakitid na punto nito, sa pagitan ng Māngere Inlet at ng Ilog Tāmaki. Mayroong dalawang daungan na nakapalibot sa tangway na ito: Waitematā Harbor sa hilaga, na umaabot sa silangan hanggang sa Golpo ng Hauraki at mula sa Karagatang Pasipiko, at Manukau Harbor sa timog, na bumubukas sa kanluran sa Dagat Tasman. Sinasaklaw ng mga tulay ang mga bahagi ng parehong daungan, lalo na ang Auckland Harbour Bridge na tumatawid sa Waitematā Harbor sa kanluran ng ''central business district''. Sinasaklaw ng Māngere Bridge at ng Upper Harbour Bridge ay ang itaas na bahagi ng Manukau Harbour at Waitematā Harbour, ayon sa pagkakabanggit.<ref name="Furey">{{Cite Q|Q58677261}}</ref><ref name="TeKawerau">{{Cite web |author1=Te Kawerau ā Maki |author2=The Trustees of Te Kawerau Iwi Settlement Trust |author3=[[New Zealand Government|The Crown]] |date=22 Pebrero 2014 |title=Te Kawerau ā Maki Deed of Settlement Schedule |url=https://www.govt.nz/assets/Documents/OTS/Te-Kawerau-a-Maki/Te-Kawerau-a-Maki-Deed-of-Settlement-Documents-22-Feb-2014.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115160632/https://www.govt.nz/assets/Documents/OTS/Te-Kawerau-a-Maki/Te-Kawerau-a-Maki-Deed-of-Settlement-Documents-22-Feb-2014.pdf |archive-date=15 Nobyembre 2021 |access-date=16 Marso 2025 |website=NZ Government |language=en}}</ref> Ilan sa mga isla sa Golpo ng Hauraki ay pinangangasiwaan bilang bahagi ng Auckland , bagaman hindi sila bahagi ng ''metropolitan area''. Ang mga bahagi ng Pulo ng Waiheke, halimbawa, ay gumaganap bilang ''de facto suburb'' ng Auckland, habang ang iba pang maliliit na isla malapit sa Auckland ay itinalaga bilang mga bukas na espasyo para sa libangan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} 6jd1tr08d4u6k6m4yv9zb1ds774mf2d 0 324481 2237928 2159141 2026-10-30T00:38:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237928 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Bird_Box_Barcelona_poster.png|alt=Title card|genre={{Plain list|<!-- DO NOT change these genres without discussion. They are chosen as the ones most frequently mentioned as defining genres of the show (not individual episodes) by academics. --> * [[Anthology series|Anthology]] * [[Speculative fiction]] * [[Science fiction]] * [[Dystopia]] }}|creator=[[Charlie Brooker]]|writer={{Plain list| * Charlie Brooker * [[Konnie Huq]] * [[Jesse Armstrong]] * [[Rashida Jones]] * [[Michael Schur]] * William Bridges * [[Bisha K. Ali]] }}|country=United Kingdom|language=English|num_series=7|num_episodes=33 (not including ''[[Black Mirror: Bandersnatch|Bandersnatch]]'')|list_episodes=List of Black Mirror episodes|producer=|executive_producer={{Plain list| * [[Annabel Jones]] * Charlie Brooker }}|runtime=40–89 minutes|company={{Plain list| * Zeppotron (2011–2013) * [[Endemol UK|House of Tomorrow]] (2014–2019) * Broke & Bones (2023–present) }}|network={{Plain list| * [[Channel 4]] (2011–2014) * [[Netflix]] (2016–present) }}|picture_format={{Plain list| * [[High-definition television|HDTV]] [[1080i]] (2011–2014) * [[Ultra-high-definition television|4K UHD]] [[2160p]] (2016–present) }}|audio_format={{Plain list| * [[Dolby Digital]] 2.0 (2011–2014) * [[DTS-HD Master Audio]] 5.1 (2016–present) }}|first_aired={{Start date|df=yes|2011|12|4}}|last_aired=present|image_size=}} '''''Ang Black Mirror''''' ay isang British koleksyon na serye sa telebisyon na nilikha ni Charlie Brooker . Ang mga indibidwal na bahagi ay nag-lalahad ng magkakaibang tampok, ngunit karamihan ay hango mula sa spekulasyon ng malapit na hinaharap na dystopia na may temang sci-fi—isang uri ng [[Piksiyong espekulatibo|speculative fiction]] . Ang serye ay inspirasyon ng ''The Twilight Zone'' at ginagamit ang mga temang sci-fi at midya upang magkomento sa mga kontemporaryong isyu sa lipunan. Karamihan sa mga episode ay isinulat ni Brooker na may pakikilahok ng executive producer na si Annabel Jones . Mayroong 27 na yugto sa anim na serye at isang espesyal na episode, kasama ang interactive na pelikulang ''Black Mirror: Bandersnatch'' (2018). Ang unang dalawang serye ay ipinalabas sa British network [[Channel 4|na Channel 4]] noong 2011 at 2013, gayundin ang espesyal na " White Christmas " noong 2014. Lumipat ang programa sa [[Netflix]], kung saan ipinalabas ang apat pang serye noong 2016, 2017, 2019, at 2023. Dalawang kaugnay na serye ng webisode ang ginawa ng Netflix, at isinalibrong aklat sa unang apat na serye na pinamagatang ''Inside Black Mirror'', ang na-publish noong 2018. Ang mga soundtrack sa maraming mga yugto ay inilabas bilang mga album. Nakatanggap ito ng pagbubunyi at itinuturing ng maraming tagasuri bilang isa sa pinakamahusay na serye sa telebisyon noong 2010s. Ang programa ay nanalo ng Primetime Emmy Award para sa Outstanding Television Movie nang tatlong beses na magkasunod para sa " San Junipero ", " USS Callister " at ''Bandersnatch'' . Gayunpaman, itinuturing ng ilang kritiko na halata ang kwento ng serye at binanggit din ang pagbaba ng kalidad ng serye. ''Ang Black Mirror'', kasama ''[[American Horror Story|ang American Horror Story]]'' at ''Inside No. 9'', ay itinututurong dahilan sa muling pagsikat sa antolohiya mula sa telebisyon, at ilang mga yugto ang nakita ng mga tagasuri bilang prescient o nakaka hula ng hinaharap. == Mga episode == {{Pangunahin|List of Black Mirror episodes}} Ang serye ay orihinal na kinomisyon ng [[Channel 4]] sa United Kingdom at pinalabas noong Disyembre 2011. Ang pangalawang serye ay ipinalabas noong Pebrero 2013. Noong Setyembre 2015, binili ng [[Netflix]] ang programa, na nag-komisyon ng 12 episode na kalaunan ay nahati sa dalawang serye na tig-anim na episode. <ref>{{Cite web |date=24 September 2015 |title=Netflix will bring viewers twelve new episodes of the critically-acclaimed Black Mirror |url=https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-will-bring-viewers-twelve-new-episodes-of-the-critically-acclaimed-black-mirror-migration-1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621194414/https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-will-bring-viewers-twelve-new-episodes-of-the-critically-acclaimed-black-mirror-migration-1 |archive-date=21 June 2018 |access-date=8 November 2016 |publisher=[[Netflix]]}}</ref> Ang unang anim na yugto ay inilabas nang sabay-sabay sa Netflix bilang kabuang ikatlong serye noong 21 Oktubre 2016. Ang ikaapat na serye na may anim na episode ay inilabas noong 29 Disyembre 2017. <ref name="Series4Release">{{Cite web |last=Turchiano |first=Danielle |date=6 December 2017 |title=Netflix Announces 'Black Mirror' Season 4 Release Date (Watch) |url=https://variety.com/2017/tv/news/black-mirror-season-4-release-date-trailer-1202628880/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207013407/https://variety.com/2017/tv/news/black-mirror-season-4-release-date-trailer-1202628880/ |archive-date=7 December 2017 |access-date=6 December 2017 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> Ang ikalimang serye na mayroong tatlong episode ay inilabas noong 5 Hunyo 2019. <ref name="S5ReleaseDate">{{Cite news |last=Strause |first=Jackie |date=15 May 2019 |title='Black Mirror' Reveals Cast, Premiere Date for Season 5 |work=[[The Hollywood Reporter]] |url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/black-mirror-season-5-cast-premiere-date-trailer-1210653 |url-status=live |access-date=15 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190515125227/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/black-mirror-season-5-cast-premiere-date-trailer-1210653 |archive-date=15 May 2019}}</ref> Inilabas sa DVD pormat ang unang apat na serye kasama na ang espesyal na episode na "White Christmas". <ref>DVD releases: </ref> Ang ikaanim na serye ay kinomisyon noong 2022 at inilabas noong 15 Hunyo 2023. <ref>{{Cite web |date=June 18, 2023 |title=Black Mirror Season 6: Dark Tales of Technology and Humanity |url=https://www.peptalkradio.com/black-mirror-season-6/ |access-date=June 18, 2023 |website=[[Pep Talk radio]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618090627/https://www.peptalkradio.com/black-mirror-season-6/ |archive-date=Hunyo 18, 2023 |url-status=dead}}</ref> <ref name="THR S6">{{Cite web |last=Strause |first=Jackie |date=26 April 2023 |title='Black Mirror' Sets Season 6 Return, Reveals Cast and Teaser Trailer |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/black-mirror-season-6-return-cast-trailer-1235402653/ |access-date=27 April 2023 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> <ref name="Variety S6">{{Cite web |last=Ravindran |first=Manori |date=26 April 2023 |title='Black Mirror' Season 6 Teaser Confirms June Release; First Looks at Salma Hayek Pinault, Aaron Paul and More Revealed |url=https://variety.com/2023/tv/global/black-mirror-season-6-release-date-netflix-teaser-full-cast-1235595070/ |access-date=27 April 2023 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Strause |first=Jackie |date=31 May 2023 |title='Black Mirror' Season 6 Reveals Release Date, Episode Descriptions |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/black-mirror-netflix-release-date-season-6-trailer-1235503761/ |access-date=31 May 2023 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> == Saligan == === Dyanra at tema === Dahil ''ang Black Mirror'' ay antolohiyang serye, ang bawat episode ay nag-iisa at maaaring panoorin sa anumang pagkakasunud-sunod. <ref>{{Cite web |last=Dwilson |first=Stephanie Dube |date=4 June 2019 |title=Do You Have to Watch 'Black Mirror' Episodes In Order? |url=https://heavy.com/entertainment/2019/06/do-you-have-to-watch-black-mirror-episodes-in-order/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154915/https://heavy.com/entertainment/2019/06/do-you-have-to-watch-black-mirror-episodes-in-order/ |archive-date=25 February 2021 |access-date=5 June 2021 |website=[[Heavy (website)|Heavy]]}}</ref> Ang programa ay isang halimbawa ng [[Piksiyong espekulatibo|speculative fiction]] na batay sa science fiction: ang karamihan sa mga episode ay itinakda sa dystopiang malapit sa hinaharap na may mga makabagong teknolohiya na may pagmamalabis na isang katangian mula sa kontemporaryong kultura, na kadalasan ay batay sa internet. <ref name="Screen" /> <ref name="QRFV">{{Cite journal |last=Sorolla-Romero |first=Teresa |last2=Antonio Palao-Errando |first2=José |last3=Marzal-Felici |first3=Javier |year=2020 |title=Unreliable Narrators for Troubled Times: The Menacing "Digitalisation of Subjectivity" in Black Mirror |journal=[[Quarterly Review of Film and Video]] |volume=38 |issue=2 |pages=147–169 |doi=10.1080/10509208.2020.1764322 |hdl-access=free}}</ref> <ref name="Via Panorâmica">{{Cite journal |last=Lopes |first=Juliana |year=2018 |title=Is there any way out? Black Mirror as a critical dystopia of the society of the spectacle |journal=Via Panorâmica |volume=7 |issue=2}}</ref> Ang isang halimbawa ay ang bagay na " Crocodile ", kung saan ang Recaller device ay ginamit upang tingnan ang mga alaala ng isang tao ay ang pangunahing pagkakaiba nito sa modernong mundo. <ref name="Screen" /> Maraming ganitong teknolohiya sa serye na nagbibigay ng kakayahang magpabago sa katawan o [[kamalayan]] ng tao. <ref name="QRFV" /> Nagbibigay ang mga ito ng kalayaan sa gumagamit, ngunit nagsisilbi itong paalala ng mga problemang personalidad. <ref name="QRFV" /> <ref name="Via Panorâmica" /> Isinulat ni Adrian Martin ng ''Screen'' na maraming episode ang naglalarawan ng "mga pangunahing emosyon at pagnanasa ng tao" na "maykasalungat at nababago ng sistemang teknolohiya na nauuwi sa kawalan ng kontrol at sakuna." <ref name="Screen">{{Cite journal |last=Martin |first=Adrian |author-link=Adrian Martin |year=2018 |title=Cautionary Reflections: Looking into Black Mirror |journal=[[Screen (journal)|Screen]] |issue=90}}</ref> Ang mga tampok ay karaniwang batay sa patriyarkal at [[kapitalismo]] . <ref name="Outskirts">{{Cite journal |last=Martin |first=Corey |last2=McIntyre |first2=Joanna |year=2019 |title=The Cyborg Re-Manifested: Black Mirror, Cyberfeminism, and Genre Hybridity |url=https://www.outskirts.arts.uwa.edu.au/__data/assets/pdf_file/0007/3383314/Martin-and-McIntyre.pdf |journal=Outskirts |volume=39 |access-date=2023-07-23 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302225459/https://www.outskirts.arts.uwa.edu.au/__data/assets/pdf_file/0007/3383314/Martin-and-McIntyre.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang mga nauulit na tema sa buong ''Black Mirror'' ay tulad ng data privacy at surveillance, virtual reality, [[indibidwalismo]] at konsumerismo . <ref name="Screen" /> <ref name="QRFV" /> Maraming episode ang may plot twists . <ref>{{Cite news |date=20 October 2016 |title=Black Mirror |page=C.19 |work=[[The New Zealand Herald]]}}</ref> <ref>{{Cite magazine|magazine=[[The New Yorker]]}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} a4xeou1bdic8wgwo67vu32qtvsi6gll 0 326014 2237883 2236763 2026-10-29T18:32:08Z Coronadapont 156841 Added crowning prelate for Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje de Minalabac 2237883 wikitext text/x-wiki Ang '''koronasyong episkopal''' o '''koronasyong diyosesana''' ({{lang-en|episcopal coronation}}) ay isang pagkilala ng isang [[Obispo]] o [[Arsobispo]] ng lokal na [[Diyosesis]] (o Arsidiyosesis), na ipinahayag sa pamamagitan ng [[dekreto]] ng koronasyon na inilabas ng lokal na ''Diocesan Chancery'' kung saan kinikilala nito ang debosyon ng isang imahen ng [[Birheng Maria]] sa ilalim ng isang partikular na titulo na iginagalang sa isang partikular na lokalidad. Ang mga kinakailangan para sa isang imahen upang bigyan ng koronasyong episkopal ay halos katulad ng sa [[koronasyong kanonika]]. Ang imahe ay dapat na nakalagak sa isang [[kapilya]], [[parokya]], o dambana; ang pinagmulan ng imahe, ang debosyon sa paligid nito at ang mga himala na nararapat na naitala. Ang mga dokumentong naglalaman ng mga salaysay at dokumentasyon sa kultura ng imahe, kasama ang mga liham ng petisyon na nilagdaan ng mga kilalang tao sa simbahan at ng mga deboto ay isinusumite rin sa mga makabuluhang awtoridad ng simbahan para sa isang rekomendasyon, upang pag-aralan ang mga dokumento at ang pag-apruba ng kahilingan na hahantong sa pagpapalabas ng dekreto ng koronasyon sa imahen.<ref>{{Cite web|url=https://pintakasiph.wordpress.com/2021/01/01/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas-the-episcopally-crowned-marian-images-in-the-philippines/|title=Virgenes Coronadas Diocesana de Filipinas - The Episcopally Crowned Marian images in the Philippines - Pintakasi}}</ref> __TOC__ {{clear}} <gallery widths="170" heights="200"> File:Episcopal Coronation of Our Lady of Guibang.jpg | Koronasyong episkopal ng Nuestra Señora de la Visitación ng Guibang noong 26 Mayo 1973. Pinangunahan ni Arsobispo Carmine Rocco ang rito ng pagkokorona. File:DSCN9876Episcopal coronation of La Purisima Concepción de Baliuag 39.jpg | Koronasyong episkopal ng La Purísima Concepción ng Baliwag, Bulacan noong 1 Pebrero 2021. File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 14.jpg | Dekreto ng koronasyong episkopal ng Nuestra Señora del Santísimo Rosario ng Hagonoy Bulacan noong 7 Oktubre 2019, na ipinagkaloob noong 29 Hunyo 2019. </gallery> ==Mga Imaheng Kinoronahang Episkopal sa Pilipinas== ===Mga Imahen ng Birheng Maria na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" |+ ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Birheng Maria ! Dambana |- |Nuestra Señora de la O |17 Disyembre 1949 |Parokya ng Nuestra Señora de la Natividad, [[Pangil, Laguna|Pangil]], [[Laguna]] |Obispo [[Alfredo Obviar]] |[[File:Pangil,LagunaChurchjf7598 02.JPG|200px]] |[[File:148Nuestra Señora de la Natividad Parish Church 32.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Katipanan |28 Hulyo 1963 |Parokya ng Banal na Krus, [[Nabua]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Pedro Paulo Santos ||[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora de Katipanan. Holy Cross Parish, Nabua, Camarines Sur. 2024.jpg|200px]] |[[File:Holy Cross Nabua Church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |11 Oktubre 1970 |Parokya ng San Jose de Placer, [[Lungsod ng Iloilo]] |Cardinal Julio Rosales | |[[File:San Jose Placer Church, Iloilo City, Aug 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Caridad |1 Mayo 1971{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 6 Disyembre 2024.}} |Basilika Minor ng Nuestra Señora de Caridad, [[Agoo]], [[La Union]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Caridad de Agoo.jpg|200px]] |[[File:1547Agoo Basilica 2020 18.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Visitación |26 Mayo 1973 |Pambansang Dambana ng Nuestra Señora de la Visitación, Guibang, [[Gamu]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Arsobispo Carmine Rocco |[[File:Our Lady of Guibang.jpg|200px]] | |- |[[Ina ng Kaligtasan|Nuestra Señora de Salvación]] |25 Agosto 1976 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaligtasan, Joroan, [[Tiwi]], [[Albay]] |Cardinal [[Jaime L. Sin]] |[[Talaksan:Our Lady of Salvation of Joroan, Albay.jpg|200px]] | [[Talaksan:Joroan, Tiwi, Albay church - Flickr.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>https://www.facebook.com/photo/?fbid=6070132903011309&set=pcb.6070141229677143</ref> |13 Disyembre 1992 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Roger Michael Mahony | | |- |Nuestra Señora de la Asunción |14 Disyembre 1997{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 1997 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng deketro na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 24 Pebrero 2026.}} |Parokya ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maragondon]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Manuel Cruz Sobreviñas |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 01.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Assumption Parish Church, Magondon, Cavite 14.JPG|200px]] |- |Maria, Luklukan ng Karunungan |9 Pebrero 1999 |Kapilya ni Maria, Luklukan ng Karunungan, Naval Education & Training Command, [[San Antonio, Zambales|San Antonio]], [[Zambales]] |Obispo Deogracias Soriano Iñiguez Jr. | | |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web|url= https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|title= The Shrine|access-date= 2023-11-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20241203044721/https://www.olamarikina.com.ph/the-Shrine|archive-date= 2024-12-03|url-status= dead}}</ref> |12 Mayo 2002{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Oktubre 2005.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Walang Mag-ampon, [[Lungsod Marikina]] |Obispo Crisostomo Yalung |[[File:OurLadyoftheAbandonedParishjf9919 12.JPG|200px]] |[[File:Our Lady of the Abandoned Church (V. Gomez, Marikina; 04-07-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora, Reina de la Paz |8 Setyembre 2003{{efn|Kinilala ang rito ng koronasyon na naganap noong 2003 bilang isang Koronasyong episkopal sa pamamagitan ng dekreto na inilabas ni Lubhang Kagalang-galang, Reynaldo Gonda Evangelista, Obispo ng Imus, noong 20 Mayo 2026.}} |Parokya ng Mahal na Birhen, Reyna ng Kapayapaan, Salinas, [[Bacoor, Cavite|Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 38.jpg|200px]] |[[Talaksan:9934Barangays Bacoor Cavite Landmarks Roads 03.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción de Salambao<ref>{{Cite web|url=https://dioceseofmalolos.ph/2023/07/07/sandigang-kasaysayan-260th-anniversary-of-the-discovery-of-the-image-of-our-lady-of-salambao/|title=Sandigang Kasaysayan: 260TH ANNIVERSARY OF THE DISCOVERY OF THE IMAGE OF OUR LADY OF SALAMBAO|date=7 Hulyo 2023}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |12 Disyembre 2004 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Salambao, [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[Talaksan:Nuestra Señora de la Immaculada Concepción de Salambáo 24.jpg|200px]] |[[Talaksan:San Pascual Baylon Church, Obando, Bulacan.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |2 Mayo 2009 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Bacoor]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:4296Bacoor West City Cavite Landmarks Roads 02.jpg|200px]] |[[File:Saint Michael the Archangel Parish Church (Evangelista, Bacoor, Cavite; 09-19-2021).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario de Fatima |13 Mayo 2009{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-1 ng Mayo 2025}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Fatima, Binakayan, [[Kawit]], [[Kabite|Cavite]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:3919Kawit Cavite Church Roads Barangays Landmarks 05.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Church, Binakayan.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |14 Agosto 2010{{efn|Ang imaheng nasa altar ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 22 Agosto 2020.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[Talaksan:Venerada Y Coronada de Nuestra Señora de Lourdes de Manila high altar image.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Lourdes 01.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima<ref>{{Cite web|url= https://cbcpnews.net/cbcpnews/diocese-grants-episcopal-coronation-decree-for-marikinas-our-lady-of-fatima/|title=Diocese grants episcopal coronation decree for Marikina’s Our Lady of Fatima|date=20 Agosto 2019}}</ref> |17 Oktubre 2010{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 12 Mayo 2024.}} |Basilika at Pandiyosesanong Dambana ni San Pablo ng Krus, [[Lungsod ng Marikina]] |Obispo Gabriel Villaruz Reyes |[[File:Fatima de Marikina Coronation (001) 2024-05-12.jpg|200px]] |[[Talaksan:Minor Basilica of Saint Paul of the Cross Marikina - May 12 2024.jpg|200x200px]] |- |Nuestra Señora de los Remedios |7 Disyembre 2010 |Parokya ng Nuestra Señora de los Remedios, Labangon, [[Lungsod ng Cebu]] |Cardinal Ricardo Vidal | | |- |Nuestra Señora de Guadalupe |11 Disyembre 2011 |Parokya ni Santa Rita ng Cascia, Santa Rita, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:La imagen de Nuestra Señora de Guadalupe de Santa Rita, Ciudad Olongapo. 2024.jpg|200px]] |[[File:8715Olongapo City Roads Barangays Zambales 02.jpg|frameless|center|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles |2 Agosto 2012 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, [[Atimonan]], [[Quezon]] |Obispo Emilio Marquez | |[[File:Our Lady of the Angels Parish Facade Atimonan, Quezon.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Lumen<ref>{{Cite web|url=https://lifestyle.inquirer.net/77717/cainta-to-hold-episcopal-coronation-of-our-lady-of-light-pasig-to-inaugurate-diocesan-museum/|title=Cainta to hold episcopal coronation of Our Lady of Light; Pasig to inaugurate diocesan museum - Lifestyle Inquirer|date=25 Nobyembre 2012}}</ref> |1 Disyembre 2012{{efn|Ang pintang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Disyembre 2018.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Kaliwanagan, [[Cainta]], [[Rizal]] |Obispo Gabriel Reyes |[[File:Our Lady of Light of Cainta.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofLightParishjf9849 03.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe<br/>(''Imaheng festejada'') |12 Disyembre 2012 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe, [[Pagsanjan]], [[Laguna]] |Obispo Leo Drona |[[File:Pagsanjanjf4191 24.JPG|200px]] |[[File:Pagsanjan Church in Laguna.jpg|200px]] |- |Ina Poon Bato<ref>{{Cite web|url=https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|title=Ina Poon Bato Chapel (Botolan, Zambales)|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://philippinefaithandheritagetours.com/ina-poon-bato-chapel-botolan-zambales/|url-status=dead}}</ref> |23 Enero 2013 |Dambana ng Ina Poon Bato, [[Botolan]], [[Zambales]] |Obispo Florentino Lavarias |[[File:InaPoonBatojf9542 03.JPG|200px]] | [[File:BotolanChurchjf9525 08.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |7 Oktubre 2013 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Dampalit, [[Malabon]] |Reberendo Padre Joey Guinto |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 35.JPG|200px]] |[[File:JfSanto Rosario Parish Church Malabonfvf 05.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Aránzazu<ref>{{Cite web|url=https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|title=Devotees commemorate Aranzazu's 4th Episcopal Coronation anniversary|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130234104/https://aranzazushrine.ph/index.php/2017/11/10/devotees-commemorate-aranzazus-4th-episcopal-coronation-anniversary/|url-status=dead}}</ref> |9 Nobyembre 2013{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 31 Mayo 2017.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de Aranzazu, [[San Mateo, Rizal|San Mateo]], [[Rizal]] |Obispo Francisco De Leon |[[File:Our Lady of Aranzazu in Procession at Intramuros Manila, 4 December 2022.jpg|200px]] |[[File:Diocesan Shrine of Our Lady of Aranzazu, San Mateo, Rizal, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores |10 Mayo 2014 |Katedral ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Pasig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Image of the Virgen de las Flores in Pasig Cathedral.jpg|200px]] |[[File:Pasig Cathedral, Feb 2024.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |3 Oktubre 2014{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 11 Oktubre 2015.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora del Pilar, San Isidro, [[Libmanan]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas Jr. |[[File:Nuestra Señora del Pilar de Libmanan.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |13 Oktubre 2014 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Lungsod ng Pasig]] | Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:527Interior of the Santo Rosario de Pasig Church 17.jpg|200px]] |[[File:0278jfSanto Rosario de Pasig Church Barangay Rosario Ortigas Avenue Extensionfvf 08.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2014 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Santa Maria, Isabela]] |Obispo Joseph Benedict Nacua | | |- |Nuestra Señora del Santo Rosario |7 Oktubre 2016 |Katedral ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Dipolog]], [[Zamboanga del Norte]] |Obispo Severo Caermare | |[[File:Dipolog City Philippines cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2017 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Lourdes, Punta Princesa, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | |[[File:Archdiocesan Shrine of Our Lady of Lourdes 2022 09 002.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |20 Pebrero 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 15 Agosto 2020.}} |Basilika Minor ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, [[Lungsod Quezon]] |Obispo [[Honesto Ongtioco]] |[[File:NS del Carmen de Nueva Manila.jpg|200px]] |[[File:Mount Carmel Shrine facade 2023-07-16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Valenzuela |13 Mayo 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 25 Pebrero 2024.}} |Pambansang Dambana ng Mahal na Birhen ng Fatima, [[Valenzuela, Kalakhang Maynila|Lungsod ng Valenzuela]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:The National Pilgrim Image of Our Lady of Fatima.jpg|200px]] |[[File:National Shrine of Our Lady of Fatima, Valenzuela City.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Hulyo 2017 |Parokya ng Nuestra Señora de la Soledad, Camba, [[Binondo]], [[Maynila]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:Soledad de Manila.jpg|200px]] |[[File:09002jfSanta Cruz Tondo Binondo Solitude Church Manila Streets Landmarksfvf 06.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2017{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Oktubre 2018.}} |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Morong, Bataan|Morong]], [[Bataan]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:Our lady of pilar patrona of our town.jpg|200px]] |[[File:Morongchurchjf7247 01.JPG|200px]] |- |La Purísima Concepción de Santa Maria |3 Marso 2018{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 1 Pebrero 2020.}} |Basilika Minor ng La Purísima Concepción, [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]], [[Bulacan]] |Obispo Jose Francisco Oliveros |[[File:9884Immaculate Conception Parish Church Santa Maria Bulacan 23.jpg|200px]] |[[File:Santa Maria Bulacan CHURCH.png|200px]] |- |Nuestra Señora de Guadalupe de Extremadura |24 Mayo 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Guadalupe ng Extremadura, [[Loboc]], [[Bohol]] |Arsobispo Romulo Valles |[[File:San Pedro y Pablo- Virgen de Guadalupe Photo 2.jpg|200px]] |[[File:Loboc Church (Loay Interior Road, Loboc, Bohol; 01-12-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Maasin |15 Agosto 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 13 Agosto 2022.}} |Katedral ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Maasin]], [[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] |Cardinal [[Luis Antonio Tagle]] |[[File:La imagen de la Señora Nuestra, Virgen de la Asunción de Maasin, Filipinas. 2023.jpg|200px]] |[[File:Maasin Cathedral, Dec. 28, 2019.jpg|200px]] |- |Mater Dolorosa de Tarlac<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/tarlac-to-hold-1st-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Tarlac to hold 1st episcopal coronation of Marian image|date=2 Setyembre 2018|website=CBCPNews}}</ref> |15 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 5 Hunyo 2021.}} |Parokya ng Inang Nagdadalamhati, Dolores, [[Capas]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:Mater Dolorosa de Tarlac.jpg|200px]] |[[File:0142jfDolores Church Parish Roads Welcome Capas Tarlacfvf 08.JPG|200px]] |- |Mary Help of Christians |23 Setyembre 2018 |Parokya ni Maria, Mapag-ampon sa mga Kristiyano, Balimbing, [[Boac]], [[Marinduque]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit Jr. | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Virgen de Sapao<ref>{{Cite web|url=https://www.manilatimes.net/2018/10/13/public-square/episcopal-coronation-of-our-lady-of-the-holy-rosary-inspires-catholic-faithful/457416|title=Episcopal Coronation of Our Lady of the Holy Rosary inspires Catholic faithful|website=Manila Times|date=13 Oktubre 2018}}</ref> |27 Setyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 7 Oktubre 2022.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, [[Cardona, Rizal|Cardona]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:La Virgen de Sapao de Cardona.jpg|200px]] |[[File:Cardona Church, Rizal, Nov 2025 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pilar |12 Oktubre 2018 |Parokya ng Nuestra Señora del Pilar, [[Pilar, Sorsogon]] |Obispo Arturo Bastes | | |- |Maria Inmaculada de Salawag |8 Disyembre 2018 |Parokya ni Maria Inmaculada, Salawag, [[Dasmariñas]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:9807Dasmariñas City Landmarks Barangays Roads 26.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2018{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 8 Disyembre 2022.}} |Basilika Minor ng Inmaculada Concepción, [[Lungsod ng Batangas]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[File:La Inmaculada Concepción de Ciudad de Batangas 2024-06-29.jpg|200px]] |[[File:Batangas City Basilica 2023-04-05.jpg|200px]] |- style="vertical-align:top; background:#ccc;" |''Nuestra Señora de la Esperanza Macarena—Virgen Dolor de Sariaya''{{efn|Ang imahen ay kinoronahan ng pribadong pagmamay-ari, kaya't masasabi na hindi ito opisyal dahil hindi nakalagak ang imahen sa isang dambana. Ngunit kalaunan ay ibinigay na rin sa parokya ng pamilyang nangangalaga ang Virgen Dolor de Sariaya. Naglabas rin ng dekreto ng koronasyon ang [[Diyosesis ng Lucena]] noong 2018 na nilagdaan ng lubos na kagalang-galang, Mel Uy, [[obispo]] ng Lucena.}} |8 Disyembre 2018 |Pandiyosesanang Dambana ng Santo Cristo de Burgos, [[Sariaya]], [[Quezon]] |Obispo Mel Uy | |[[File:SariayaChurchPlazajf0001 09.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Pobres |29 Disyembre 2018 |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Mahirap, [[Lungsod ng Taguig]] |Obispo Mylo Hubert Vergara |[[File:Venerada Imagen de Nuestra Señora, Santísima Virgen de los Pobres de Taguig. Ina ng mga Dukha, Manila Cathedral. 2024.jpg|200px]] |[[File:827Western Bicutan, Taguig City 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria |31 Enero 2019 |Parokya ng Nuestra Señora de Candelaria, [[Silang, Kabite|Silang]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:Our Lady of Candelaria de Silang.jpg|200px]] |[[File:SilangChurchjf0061 12.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Dolores<br/>(''Imaheng pamprusisyon'') |12 Abril 2019 |Pambansang Dambana ng Mahal na Ina ng Hapis, [[Dolores, Quezon]] |Obispo Mel Uy |[[File:IGMP 2023. Processional Image of Nuestra Señora de los Dolores de Quezon.jpg|200px]] |[[File:Doloeres,Quezonjf9918 39.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen |8 Setyembre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo, Pulong Buhangin, [[Santa Maria, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Episcopally crowned image of Impo Karmen.jpg|200px]] |[[File:3215Our Lady of Mount Carmel Church in Santa Maria, Bulacan 2021 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Mercedes |24 Setyembre 2019 |Kapilya ng Mahal na Ina ng Awa, Mercedes, [[Catbalogan]], [[Kanlurang Samar|Western Samar]] |Arsobispo Gabriele Giordano Gaccia | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/hagonoy-holds-episcopal-coronation-of-marian-image/|title=Hagonoy holds episcopal coronation of Marian image|website=CBCPNews|date=10 Oktubre 2019}}</ref> |7 Oktubre 2019 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Santo Rosario, [[Hagonoy]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:24Episcopal Coronation Nuestra Señora del Santisimo Rosario de Hagonoy 32.jpg|200px]] |[[File:09403jfRiver Mercado Santo Rosario San Jose Hagonoy Bulacanfvf 11.jpg|200px]] |- |Purísima Concepción Pequeña |8 Disyembre 2019 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Concepcion Pequeña, [[Naga, Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:Immaculate concepcion church.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Merced<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2020/09/04/tarlac-bishop-approves-episcopal-coronation-of-marys-image/|title=Tarlac bishop approves episcopal coronation of Mary's image}}</ref> |24 Setyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 24 Pebrero 2023.}} |Pandiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Awa, Matatalaib, [[Lungsod ng Tarlac]], [[Tarlac]] |Obispo Enrique Macaraeg |[[File:MercedTarlac.jpg|200px]] |[[File:9933Diocesan Shrine Parish Nuestra Señora de la Merced Matatalaib 03.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Amaya |1 Oktubre 2020 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Amaya, [[Tanza]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:304Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 05.jpg|200px]] |[[File:201Tanza, Cavite Landmarks Barangays Roads 41.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de Pamisaraoan |11 Oktubre 2020 |Parokya ng Banal na Sanggol, [[San Antonio, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de Pamisaraoan.jpg|200px]] |[[File:SanAntonio,Zambalesjf8901 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora, Patrocinio de Maria Santísima |14 Nobyembre 2020{{efn|Ginawaran ang imahen ng [[koronasyong kanonika]] noong 23 Abril 2022.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Patrocinio de Maria Santisima, [[Boljoon]], [[Cebu]] |Obispo Midyphil Billones | |[[File:Boljoon Church, Cebu.jpg|200px]] |- |Maria, Kagalingan ng mga May-Sakit<br/>(''Madonna Salus Infirmorum'') |16 Nobyembre 2020 |Parokya ni San Isidro Labrador, Bambang, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Madonna Salus Infirmorum de Bambang, Bulakan 02.jpg|200px]] |[[File:0101San Isidro Labrador Parish Church Bambang, Bulakan 20.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Flores de Bocaue |21 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Banal na Krus ng Wawa, [[Bocaue]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Saint Martin of Tours Parish Church Bocaue Cross 25.jpg|200px]] |[[File:8125Saint Martin of Tours Parish Holy Cross Shrine Bulacan 07.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Asunción de Bulakan |28 Nobyembre 2020 |Pandiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Asunción, [[Bulakan, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Our Lady of Assumption Church Bulakan Bulacan Province 16.jpg|200px]] |[[File:Exterior of the Our Lady of the Assumption Parish Church in Bulacan, Bulacan 06.jpg|200px]] |- |La Purísima Concepción de Baliuag - Birhen sa Patio |1 Pebrero 2021 |Pandiyosesanang Dambana ni San Agustin, [[Baliwag]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:9609St. Augustine Parish Church of Baliuag 48.jpg|200px]] |[[File:9603Poblacion Baliuag, Bulacan 05.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Mar Cautiva |19 Hulyo 2021 |Parokya ng mga Banal na Anghel, [[Santo Tomas, La Union]] |Obispo Daniel Presto |[[File:Cautivajf.jpg|200px]] |[[File:2636Poblacion, Santo Tomas, La Union 44.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya |22 Agosto 2021 |Parokya ng Inmaculada Concepción, Barretto, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Maquinaya.jpg|200px]] | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Olongapo |3 Oktubre 2021 |Kapilya ng Reyna ng Kabanal-banalang Rosaryo, New Kababae, [[Olongapo]], [[Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:Santo Rosario de Olongapo.jpg|200px]] |[[File:Queen of the Most Holy Rosary Chapel, Olongapo City. 2025 (1).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario—La Naval de San Marcelino |10 Oktubre de 2021 |Parokya ni San Guillermo, [[San Marcelino, Zambales]] |Obispo Bartolome Santos Jr. |[[Talaksan:La Naval de San Marcelino.jpg|200px]] |[[File:195San Marcelino, Zambales Barangays Roads 20.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción<ref>{{Cite web|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/local-news/cebu-cathedral-honors-mary-with-coronation-procession|title=Cebu Cathedral honors Mary with coronation, procession|date=8 Disyembre 2021}}</ref> |8 Disyembre 2021 |Katedral Metropolitana ng [[Lungsod ng Cebu]] |Obispo Midyphil Billones |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral - Front Retablo - Right-Hand Side.jpg|200px]] |[[File:Cebu Metropolitan Cathedral 20180628a.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen—La Limpia de Cebu |8 Enero 2022 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Ina ng Bundok Karmelo—La Limpia, [[Lungsod ng Cebu]] |Arsobispo Jose Palma | | |- |Nuestra Señora de la Consolación y Correa<ref>{{Cite web|url=https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|title=Our Lady of Cuyo|access-date=2023-11-30|archive-date=2024-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224233916/https://palawan-news.com/our-lady-of-cuyo/|url-status=dead}}</ref> |27 Agosto 2022 |Parokya ni San Agustin, [[Cuyo, Palawan]] |Obispo Broderick Pabillo | |[[File:Fort Cuyo.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |8 Setyembre 2022 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Dela Paz, [[Biñan]], [[Laguna]] |Obispo Buenaventura Famadico |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 22.jpg|200px]] |[[File:1219Biñan City, Laguna Roads Landmarks 48.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Parokya ng Santo Rosaryo, [[Malita]], [[Davao Occidental]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Nuestra Señora del Rosario |7 Oktubre 2022 |Katedral ni San Agustin, [[Cagayan de Oro]], [[Misamis Oriental]] |Arsobispo Jose Cabantan | |[[File:San Agustin Cathedral.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Esperanza<ref>{{Cite web|url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/palos-our-lady-of-hope-gets-episcopal-coronation-on-yolandas-9th-anniversary/|title=Yolanda's 9th anniversary|website=CBCPNews}}</ref> |8 Nobyembre 2022 |Katedral Metropolitana ng [[Palo, Leyte]] |Arsobispo John Du |[[File:Pope Francis Tacloban 12.jpg|200px]] |[[File:Palo Cathedral 01.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de Candelaria de Tondo<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/10/13/tondos-nuestra-senora-de-candelaria-granted-episcopal-coronation/|title=Tondo's Nuestra Señora de Candelaria granted episcopal coronation}}</ref> |18 Nobyembre 2022 |Basilika Menor at Pang-Arkidiyosesanang Dambana ng Banal na Bata, [[Tondo, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:TondoChurchjf1282 07.JPG|200px]] |[[File:Tondo Church Manila 2.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2022 | Pang-arkidiyosesis na Dambana at Parokya ni Santa Ana, [[Lungsod ng Davao]] |Arsobispo Romulo Valles | |[[File:Santa Ana Shrine Parish Davao City.jpg|200px]] |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2022 |Parokya ng Inmaculada Concepción, [[Mataasnakahoy]], [[Batangas]] |Arsobispo Gilbert Garcera |[[Talaksan:The original image of Nuestra Señora de la Inmaculada Concepcion de Mataasnakahoy.webp|200px]] |[[Talaksan:Immaculate Conception Church, Mataasnakahoy, Batangas, Jun 2026.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de los Ángeles<ref>{{Cite web|url=https://philippines.licas.news/2022/07/03/nuestra-senora-de-los-angeles-of-binangonan-granted-episcopal-coronation/|title='Nuestra Señora de los Angeles' of Binangonan granted episcopal coronation}}</ref> |10 Disyembre 2022{{Efn|Ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong ika-17 ng Enero 2026}} |Parokya ng Mahal na Ina ng mga Anghel, Pilapila, [[Binangonan]], [[Rizal]] |Obispo Nolly Buco |[[File:Delos Angeles de Binangonan.jpg|200px]] |[[File:9941Nuestra Señora de los Angeles Parish Church 16.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Lourdes |11 Pebrero 2023 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Lourdes, [[Tagaytay]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista | |[[File:Tagaytay City's Our Lady of Lourdes Church facade.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Expiación |25 Marso 2023 |Katedral ng Nuestra Señora de la Expiación, [[Lungsod ng Baguio]] |Obispo Victor Bendico |[[File:Interior de la Catedral de Nuestra Señora de la Expiación. Ciudad Baguio, 2024.jpg|200px]] |[[File:Baguio Cathedral 2023-02-24.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Pronto Socorro<ref>{{Cite web|url=https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|title=Coronation of image of OL of Prompt Succor, set on May 6|website=Bicol Mail|access-date=2023-11-30|archive-date=2023-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130235605/https://www.bicolmail.net/single-post/coronation-of-image-of-ol-of-prompt-succor-set-on-may-6|url-status=dead}}</ref> |6 Mayo 2023 |Parokya ni San Francisco ng Assisi, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona | |[[File:St. Francis of Assisi Church, Buhi Camarines Sur.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |22 Oktubre 2023 |Parokya ng Mahal na Ina ng Santo Rosaryo, Calmay, [[Dagupan]], [[Pangasinan]] |Arsobispo [[Socrates Villegas]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 42.jpg|200px]] |[[File:308Calmay Carael, Dagupan, Pangasinan 54.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Loreto |1 Disyembre 2023{{efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 10 Disyembre 2024.}} |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Mahal na Birhen ng Loreto, [[Sampaloc, Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Sampaloc Church 02.jpg|200px]] |[[File:Loreto Church, Sampaloc, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Soledad |8 Disyembre 2023 |Pang-arkidiyosesanang Dambana ng Nuestra Señora de la Soledad, Tambo, [[Buhi]], [[Camarines Sur]] |Arsobispo Rolando Tria-Tirona |[[File:Nuestra Señora de la Soledad de Buhi.jpg|200px]] | |- |Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2023 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi. [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]] |Arsobispo Victor Bendico |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas inside (Rizal Street, Roxas, Capiz; 04-07-2024).jpg|200px]] |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Roxas (Rizal Street, Roxas, Capiz; 10-19-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de las Saleras |20 Abril 2024 |Pandiyosesanong Dambana at Parokya ng Nuestra Señora de las Saleras, [[Aliaga, Nueva Ecija]] |Obispo Sofronio Bancud |[[File:La Verdadera Imagen de Nuestra Señora de las Saleras, Patrona de Aliaga. Manila Cathedral 2024.jpg|200px]] |[[File:NuestraSeñoradelasSalerasParishChurchjf4956 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Carmen de Alava |16 Hulyo 2024 |Pang-diyosesis na Dambana ng Mahal na Birhen ng Bundok Carmelo, [[Sison, Pangasinan]] |Obispo Jacinto Jose |[[File:La Bendita Imagen de la Santísima Virgen del Carmen de Álava Coronada. Sison, Pangasinan. 2024.jpg|200px]] |[[File:OurLadyofMountCarmelParishChurchjf868.JPG|200px]] |- |Madre de la Divina Gracia |23 Hulyo 2024 |Parokya ni San Miguel Arkanghel, [[Marilao, Bulacan]] |Obispo Dennis Villarojo |[[File:Marilao Church Bulacan 17.jpg|200px]] |[[File:Marilao Church, Bulacan, Mar 2024.jpg|200px]] |- |Sancta Maria Mater et Regina |8 Setyembre 2024 |Seminaryo ng Sancta Maria Mater et Regina, [[Roxas, Capiz|Lungsod Roxas]],[[Capiz]] ||Cardinal [[Jose Advincula]] | | |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario de Paragû |30 Setyembre 2024 |Kapilya ng Birhen ng Rosario, Paragû, [[Tumauini]], [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |Obispo David William Antonio | | |- |Nuestra Señora de la Medalla Milagrosa |27 Nobyembre 2024 |Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Ina ng Medalya Milagrosa, [[Ermita, Maynila|Ermita]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:SVChurchjf7782 02.JPG|200px]] |[[File:09216jfErmita Adamson University Church Chapel Manila Buildingsfvf 15.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |9 Disyembre 2024 |Parokya ng Inamculada Concepcion, [[Baganga]], [[Davao Oriental]] |Obispo Abel Apigo | | |- |La Inmaculada Concepción de Batanes |9 Disyembre 2024 |Katedral ng La Inmaculada Concepción, [[Basco]], [[Batanes]] |Obispo Danilo Ulep |[[File:Our Lady of the Immaculate Conception of Batanes.jpg|200px]] |[[File:Basco Cathedral 02.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Purificacion y Candelaria |1 Pebrero 2025 |Parokya ni San Fernando de Dilao, [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Purificación y Candelaria Coronada.jpg|200px]] |[[File:San Fernando de Dilao Church, Paco, Manila, April 2023.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Gracia |7 Pebrero 2025 |Parokya ng Ina ng Biyaya, Lower Q. M., [[Baguio|Lungsod ng Baguio]] |Obispo Rafael Cruz | | |- |Nuestra Señora de Fatima de Urduja |2 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay gagawaran ng [[koronasyong kanonika]].}} |Pang-diyosesis na Dambana at Parokya ng Mahal na Birhen ng Fatima, Urduja Village, [[Caloocan|Lungsod ng Caloocan]] |Obispo Roberto Gaa |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 36.jpg|200px]] |[[File:Our Lady of Fatima Parish Church Caloocan 02.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Anunciata |19 Marso 2025 |Basilika Menor at Parokya ni San Juan Bautista, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | |[[File:St. John the Baptist Church, Taytay, Rizal exterior 3.JPG|200px]] |- |Virgen sang Barangay |25 Marso 2025{{Efn|Ang imahen ay ginawaran ng [[koronasyong kanonika]] noong 16 Oktubre 2025.}} |Katedral ni San Sebastian, [[Bacolod]], [[Negros Occidental]] |Obispo Patricio Buzon |[[File:Our Lady of the Barangay (Virgen sang Barangay) - March 25, 2025.jpg|200px]] |[[File:San Sebastian Cathedral Bacolod (Rizal Street, Bacolod, Negros Occidental; 10-31-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Fatima de Calamba |13 Mayo 2025 |Parokya ng Birhen ng Fatima, [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] |Obispo Marcelino Antonio Maralit |[[Talaksan:Our Lady of Fatima of Calamba City.jpg|200px]] |[[File:2629Calamba City Laguna Roads Landmarks Barangays 38.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Trinidad de Malate |14 Hunyo 2025 |Parokya ng Banal na Santatlo, [[Malate, Maynila|Malate]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:Nuestra Señora de la Santisima Trinidad de Malate.jpg|200px]] |[[File:09917jfSantisima Trinidad Parish Church Estrada Dian Streets, Malate, Manila) 27.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Salvacion de Manila |16 Agosto 2025 |Parokya ng Nuestra Señora de Salvacion, [[Santa Mesa, Maynila|Sta. Mesa]], [[Maynila]] |Cardinal [[Jose Advincula]] |[[File:0646JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 03.jpg|200px]] |[[File:0726JfSanta Mesa Altrura Church Magsaysay Boulevard Sampaloc Manilafvf 14.jpg|200px]] |- |Maria, Mediadora de Todas las Gracias |22 Agosto 2025 |Katedral ni Maria, Tagapamagitan ng Lahat ng Biyaya, [[Digos|Lungsod ng Digos]], [[Davao del Sur]] |Obispo Guillermo Afable | | |- |Maria Bambina |7 Setyembre 2025 |Parokya ng Pagsilang sa Mahal na Birheng Maria, Industrial Valley Complex, [[Marikina|Lungsod ng Marikina]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:357Nativity of Our Lady Parish Church 36.jpg|200px]] |[[File:244Industrial Valley Complex, Marikina City Church School 15.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |26 Oktubre 2025 |Parokya ni Sto. Domingo, [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Sto. Domingo]], [[Ilocos Sur]] |Obispo Marlo Peralta | |[[File:Sto. Domingo, Ilocos Sur church - Flickr.jpg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |7 Disyembre 2025 |Parokya ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Batan, Aklan|Batan]], [[Aklan]] |Obispo Victor Bendico | | |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] |Obispo Socrates Mesina | |[[File:Immaculate Concepcion Cathedral in Puerto Princesa City.jpeg|200px]] |- |La Inmaculada Concepción |8 Disyembre 2025 |Katedral ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Lungsod ng Kotabato]] |Obispo Charlie Inzon | |[[File:Immaculate Concepcion Metropolitan Cathedral Cotabato (Quezon Avenue, Cotabato City; 08-15-2023).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de Guia |12 Enero 2026 |Parokya ng Nuestra Señora de Guia, [[Magallanes, Kabite|Magallanes]], [[Kabite|Cavite]] |Obispo Reynaldo Evangelista |[[File:MagallanesChurch,Naic,Cavitejf8164 01.JPG|200px]] |[[File:Magallanes,Kabitejf8104 20.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |15 Enero 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje, [[La Paz, Tarlac|La Paz]], [[Tarlac]] |Obispo Roberto Mallari |[[File:LaPazChurchjf7503 07.JPG|200px]] |[[File:7804jfLa Paz Church Tarlac Shrinejf 04.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora del Buen Consejo de Caranan |26 Abril 2026 |Nuestra Señora del Buen Consejo Mission Station, [[Pasacao]], [[Camarines Sur]] |Obispo Jose Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora del Sagrado Corazon |31 Mayo 2026 |Parokya ng Kabanal-banalang Manunubos - Brixton Hill, Santol, [[Lungsod Quezon|Lugsod Quezon]] |Obispo Elias Ayuban, Jr. |[[File:Our Lady of the Sacred Heart of Quezon City.jpg|200px]] |[[File:0372jfMost Holy Redeemer Parish Church Brixton Hills Santol Doña Imelda Quezon Cityfvf 10.jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Inmaculada Concepción y del Triunfo de la Cruz de Migpangi |8 Hulyo 2026 |Katedral Metropolitana ng Kalinis-linisang Paglilihi, [[Ozamiz]], [[Misamis Occidental]] |Arsobispo Martin Jumoad |[[File:Birhen sa Cotta of Ozamiz.jpg|200px]] | |- |Santa Mariang Reyna |22 Agosto 2026 |Parokya ni Santa Mariang Reyna, [[Taytay, Rizal|Taytay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos | | |- |Nuestra Señora de la Consolacion y Correa |6 Setyembre 2026 |Parokya ni Santiago Apostol, [[Paombong]], [[Bulacan]] |Obispo Dennis C. Villarojo |[[File:The Nuestra Señora dela Consolacion y Correa de Paombong.jpg|200px]] |[[File:Apaombongjf.JPG|200px]] |- |Mater Dolorosa de Bacarra |15 Setyembre 2026 |Pangdiyosesis na Dambana ng Mater Dolorosa de Bacarra, at Parokya ni San Andres Apostol, [[Bacarra]], [[Ilocos Norte]] |Obispo Renato P. Mayugba | |[[Talaksan:Saint Andrew the Apostle Parish Bacarra (Rizal Boulevard, Bacarra, Ilocos Norte; 11-17-2022).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora del Santísimo Rosario |4 Oktubre 2026 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kasantusantuhang Rosaryo ng Unibersidad ng Santo Tomas, [[Maynila]] |Cardinal Jose Advincula |[[Talaksan:USTCentralSeminaryBuildingjf0456 08.JPG|200px]] |[[Talaksan:Santísimo Rosario Parish Church, UST Manila, Apr 2024 (2).jpg|200px]] |- |Nuestra Señora de la Paz y Buen Viaje |28 Oktubre 2026 |Parokya ng Mahal na Birhen ng Kapayapaan at Mabuting Paglalakbay, Antipolo, [[Minalabac, Camarines Sur]] |Obispo Jose R. Rojas, Jr. | | |- |Nuestra Señora de la Asuncion |31 Oktubre 2026 |Basilika at Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de la Asuncion, [[Santa Maria, Ilocos Sur]] |Arsobispo David William V. Antonio |[[Talaksan:The Altar of Nuestra Senora Dela Asuncion , Sta. Maria Church - Sta. Maria Ilocos Sur.JPG|200px]] |[[Talaksan:THE HILLTOP CHURCH OF STA. MARIA.jpg|200px]] |} ==== Mga Imahen na ipinagutos na gawaran ng Koronasyong Episkopal ngunit hindi pa natutuloy ang rito ng koronasyon ==== {| class="wikitable sortable" width="100%" !Opisyal na Titulo ng Imahen !Petsa ng Paglalabas ng Dikreto ng Kronasyon !Lugar ng Pamimintuho !Nag-utos ng Paggagawad ng Koronasyon !Imahen ng Birheng Maria !Dambana |- |Virgen la Purisima Concepción de Tanay{{Efn|Ang imaheng nakadambana sa simbahan ay matagal nang tinatawag na Virgen ng Guadalupe ngunit sinasabi ng mga sinaunang mga akda na ang tunay na pamagat ng imahen ay La Purisima Concepcion. Noong ika-20 ng Enero 2025 ay pormal nang itinalaga ang La Purisima Concepcion na ikalawang patrona ng parokya.}} |''Ipinag-utos sa pamamagitan ng dekreto ng koronasyon noong 15 Mayo 2025''{{efn|Wala pang tiyak na petsa o pahayag na inilalabas ang parokya ukol sa koronasyong ito ng La Purisima Concepcion de Tanay.}} |Parokya ni San Ildefonso de Toledo, [[Tanay]], [[Rizal]] |Obispo Ruperto Cruz Santos |[[File:LaVirgenGuadalupedeTanay.jpg|200px]] |[[File:San Ildefonso Church2.JPG|200px]] |- |Nuestra Señora de los Desamparados<ref>{{Cite web |last=Diocese of Legazpi |date=2025-08-22 |title=AVE MARIA! |url=https://www.facebook.com/DioceseofLegazpi/posts/pfbid02FE4mFECJ5nLQpvebnigYBwr8h5EqbmLBKUcUFuh65zgS2HskRc9rDumQTuGcU5oal |access-date=2026-10-22 |website=Facebook}}</ref> |''Ipinag-utos sa pamamagitan ng isang Diocesan Circular noong 22 Agosto 2025''{{Efn|Sa itinakdang araw ng koronasyon, 31 Enero 2026, ay hindi isinagawa ang rito ng koronasyon at sa halip ay mayroon nang korona ang imahen nang idambana ito sa bago nitong altar nitong araw na ito. Hindi malinaw kung magkakaroon pa ng rito ng koronasyon ang imahen.}} |Parokya ni Santa Rosa de Lima, [[Bacacay]], [[Albay]] |Obispo Joel Z. Baylon | | |} ===Mga Imahen ni Kristo na Kinoronahang Episkopal=== {| class="wikitable sortable" width="100%" ! Opisyal na Titulo ng Imahen ! Petsa ng Koronasyon ! Lugar ng Pamimintuho ! Pinangunahan ni ! Imahen ng Batang Hesus ! Dambana |- | Santo Niño de Tacloban | 30 Hunyo 1968 | Pang-arkidiyosesis na Dambana ng Sto. Niño de Tacloban, [[Tacloban]], [[Leyte]] | style="text-align:center;" | Obispo Teotimo Pacis |[[File:Santo Nino Church Tacloban altar (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |[[File:Santo Nino Church Tacloban (002) 2023-11-19.jpg|200px]] |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Birheng Maria]] g6ovfh0b64uw4jhw45h4vy90lboyssx 0 332510 2237869 2232320 2026-10-29T12:35:01Z ~2026-57894-38 168157 /* Sa Pilipinas */ Mas Maayos Ang Kohorte Ng 1965-1979 Ng Generation X 2237869 wikitext text/x-wiki Ang '''Henerasyong X''' (Ingles: '''Generation X''', kadalasang pinaikli sa '''Gen X''') ay ang isang [[Mundong Kanluranin|Kanluraning]] [[Demograpiya|demograpikong]] kohorte (o isang pangkat na may magkakasamang katangian) na sumusunod sa mga Baby Boomer ({{lit|Mga Dumadagundong na Sanggol}}) at nauna sa [[Mga milenyal|mga Millenyal]]. Kadalasang ginagamit ng mga mananaliksik at midyang popular ang kalagitnaan ng dekada 1960 bilang simula ng mga taon ng kapanganakan ng mga ito at ang huling bahagi ng dekada 1970 bilang pagtatapos ng mga taon ng kapanganakan ng mga ito, na karaniwang tinutukoy ang [[henerasyon]] bilang mga taong ipinanganak mula 1965 hanggang 1980.<ref name="Twenge">{{Cite web |last=Twenge |first=Jean |date=26 Enero 2018 |title=How Are Generations Named? |url=https://trend.pewtrusts.org/en/archive/winter-2018/foreword-how-are-generations-named |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830135027/http://trend.pewtrusts.org/en/archive/winter-2018/foreword-how-are-generations-named |archive-date=30 Agosto 2018 |access-date=30 Nobyembre 2019 |website=Trend |publisher=The Pew Charitable Trusts |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Miller |first=Sarah |date=2023-08-25 |title=Hate Gen X? Get in Line (Behind a Gen X-er). |language=en |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/08/25/style/gen-x-generation-discourse.html |access-date=2024-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826080748/https://www.nytimes.com/2023/08/25/style/gen-x-generation-discourse.html |archive-date=2023-08-26}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bump |first=Philip |date=2023-08-21 |title=Gen X is not the Trumpiest generation |language=en |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2023/08/21/trump-genx-voters/ |access-date=2024-07-22}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hecht |first=Evan |date=2022-09-02 |title=What years were Gen X born? Detailed breakdown of the age range for each generation. |language=en |work=USA Today |url=https://www.usatoday.com/story/news/2022/09/02/what-years-gen-x-millennials-baby-boomers-gen-z/10303085002/ |access-date=2024-07-22}}</ref> Sa kahulugang ito at sa datos ng Senso ng Estados Unidos, mayroong 65.2 milyong Gen X<ref>{{Cite web |title=Gen Xer |url=https://www.lexico.com/en/definition/gen_xer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227180206/https://www.lexico.com/en/definition/gen_xer |archive-date=27 Pebrero 2020 |access-date=2 Disyembre 2019 |website=Lexico |publisher=Oxford Dictionaries |language=en}}</ref> sa [[Estados Unidos]] noong 2019.<ref name="2020Overtake">{{Cite web |last=Fry |first=Richard |date=28 Abril 2020 |title=Millennials overtake Baby Boomers as America's largest generation |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/04/28/millennials-overtake-baby-boomers-as-americas-largest-generation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428233813/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2020/04/28/millennials-overtake-baby-boomers-as-americas-largest-generation/ |archive-date=28 April 2020 |access-date=28 April 2020 |website=Pew Research Center |language=en}}</ref> Karamihan sa Henerasyon X ay mga anak ng Silent Generation ({{lit|Henerasyong Tahimik}}) at unang mga Baby Boomer.<ref name="Strauss 2000 54">{{Cite book |last=Strauss |first=William |url=https://books.google.com/books?id=To_Eu9HCNqIC |title=Millennials Rising: The Next Great Generation |last2=Howe |first2=Neil |publisher=Vintage Original |others=Cartoons by R.J. Matson |year=2000 |isbn=978-0-375-70719-3 |location=New York |page=54 |language=en |access-date=17 Oktubre 2013}}</ref><ref name="Gordinier">{{Cite book |last=Gordinier |first=Jeff |url=https://archive.org/details/xsavesworldhowg00gord |title=X Saves the World: How Generation X Got the Shaft but Can Still Keep Everything from Sucking |date=27 Marso 2008 |publisher=Viking Adult |isbn=978-0-670-01858-1 |language=en}}</ref> Madalas din ang mga Gen X na mga magulang ng Milenyal<ref name="Strauss 2000 54" /> at [[Henerasyong Z|Henerasyong Z]].<ref name=":23">{{Cite news |last=Williams |first=Alex |date=18 Setyembre 2015 |title=Move Over, Millennials, Here Comes Generation Z |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2015/09/20/fashion/move-over-millennials-here-comes-generation-z.html |url-status=live |access-date=8 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919162333/http://www.nytimes.com/2015/09/20/fashion/move-over-millennials-here-comes-generation-z.html |archive-date=19 Setyembre 2015}}</ref> == Mga katangian == === Sa Estados Unidos === Magkasabay na naganap ang pagkabata ng Gen X at [[rebolusyong seksuwal]] noong dekada 1960 hanggang dekada 1980, na inilarawan ni Susan Gregory Thomas sa kanyang aklat na ''In Spite of Everything'' (Sa Kabila ng Lahat) bilang nakakalito at nakakatakot para sa mga bata sa mga kaso kung saan nagdadala ang isang magulang ng mga bagong seksuwal na katalik sa kanilang bahay.<ref>{{Cite news |last=Thomas |first=Susan |date=22 Oktubre 2011 |title=All Apologies: Thank You for the 'Sorry' |language=en |work=The Huffington Post |url=https://www.huffingtonpost.com/susan-gregory-thomas/all-apologies-thank-you-f_b_931718.html |url-status=live |access-date=19 Hunyo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415055600/http://www.huffingtonpost.com/susan-gregory-thomas/all-apologies-thank-you-f_b_931718.html |archive-date=15 Abril 2016}}</ref> Ang takot sa paparating na epidemya ng [[AIDS]] noong dekada 1980 at dekada 1990 ay bumalot sa mga unang yugto ng buhay Gen X. Iniakma ang mga programa sa [[Araling pangpagtatalik|edukasyong pang-seks]] sa mga paaralan upang tugunan ang epidemya ng AIDS, na nagturo sa mga mag-aaral na Gen X na maaaring silang mamatay sa pagtatalik.<ref>{{Cite news |date=2016 |title=Generation X Reacts to AIDS |language=en |publisher=National Geographic Channel |url=http://channel.nationalgeographic.com/generation-x/videos/gen-x-reacts-to-aids/ |url-status=dead |access-date=19 Hunyo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427015344/http://channel.nationalgeographic.com/generation-x/videos/gen-x-reacts-to-aids/ |archive-date=27 Abril 2016}}</ref><ref>{{Cite news |last=Halkitis |first=Perry |date=2 Pebrero 2016 |title=The Disease That Defined My Generation |language=en |work=The Huffington Post |url=https://www.huffingtonpost.com/perry-n-halkitis-phd-ms/the-disease-that-defined-_b_5881884.html |url-status=live |access-date=19 Hunyo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809002203/http://www.huffingtonpost.com/perry-n-halkitis-phd-ms/the-disease-that-defined-_b_5881884.html |archive-date=9 Agosto 2016}}</ref> [[Talaksan:Apple_II_tranparent_800.png|thumb| Isang 8-bit na Apple II noong 1977]] Ang mga Gen X ay ang mga unang bata na nagkaroon ng mga [[Kompyuter|personal na kompyuter]] sa kanilang mga tahanan at sa mga paaralan.<ref name="GenMap">{{Cite news |title=The Generation Map |language=en |publisher=McCrindle Research |url=https://2qean3b1jjd1s87812ool5ji-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2016/12/McCrindle-Research_ABC-03_The-Generation-Map_Mark-McCrindle.pdf |url-status=live |access-date=2 Agosto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190618103906/https://2qean3b1jjd1s87812ool5ji-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2016/12/McCrindle-Research_ABC-03_The-Generation-Map_Mark-McCrindle.pdf |archive-date=18 Hunyo 2019}}</ref> Noong unang bahagi ng dekada 1980, bumilis ang paglago ng paggamit ng mga personal na kompyuter. Tumugon ang mga tagapagmanapaktura tulad ng Commodore, Atari, at [[Apple Inc.|Apple]] sa pangangailangan sa pamamagitan ng makinang 8-bit at 16-bit. Nagpasigla naman ito sa mga industriya ng [[software]] na may kaukulang mga pagpapaunlad para sa imbakang ''backup'', paggamit ng [[floppy disk]], zip drive, at [[CD|CD-ROM]].<ref>{{Cite book |last=Clark Northrup |first=Cynthia |url=https://archive.org/details/americaneconomyh12nort |title=The American economy : a historical encyclopedia |publisher=ABC Clio |year=2003 |isbn=978-1-57607-866-2 |pages=[https://archive.org/details/americaneconomyh12nort/page/n166 144] |language=en |url-access=limited}}</ref> Ang [[indibidwalismo]] ay isa sa mga katangian ng Henerasyong X, at makikita sa kanilang diwang maka-negosyo.<ref>{{Cite journal |last=Sirias |first=Danilo |date=Setyembre 2007 |title=Comparing the levels of individualism/collectivism between Baby Boomers and generation X: Implications for teamwork |url=https://www.emerald.com/ |url-status=live |journal=Management Research News |language=en |doi=10.1108/01409170710823467 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190127044449/http://emerald.com/ |archive-date=27 Enero 2019 |access-date=3 Pebrero 2023}}</ref> Sa 2008 na aklat na ''X Saves the World: How Generation X Got the Shaft but Can Still Keep Everything from Sucking'' (Niligtas ng X ang Mundo: Paano Di Trinato ng Patas ang Henerasyong X subalit Napanatili pa rin na Di Maganda ang Lahat), inilalarawan ng may-akda na si Jeff Gordinier ang Henersyong X bilang isang "demograpikong ''dark horse''" ({{lit|kabayong maitim}}, na isang [[Idiyoma|kasabihan]] na nangangahulugang "isang nanalong di inaasahan") na "hindi naghahanap ng atensyong pampuliko". Binanggit ni Gordiner ang mga halimbawa ng mga kontribusyon ng mga Gen X sa lipunan tulad ng: [[Google]], [[Wikipedia]], Amazon.com, at [[YouTube]]. Sa aklat, inihambing ni Gordinier ang mga Gen X sa mga Baby Boomer, na nagsasabing may posibilidad na ipalandakan ng mga Boomer ang kanilang mga nagawa nang higit pa kaysa sa mga Gen X. Binanggit ni Gordine si [[Steve Jobs]] bilang isang halimbawa, habang ang Gen X, ayon sa kanya, ay mas malamang na "tahimik lamang na gawin ang kanilang gawain".<ref name="Gordinier"/><ref>{{Cite magazine |last=Stephey |first=M.J. |date=16 Abril 2008 |title=Gen-X: The Ignored Generation? |url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1731528,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160620201749/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1731528,00.html |archive-date=20 Hunyo 2016 |access-date=19 Hunyo 2016 |magazine=Time |language=en}}</ref> ===Sa Pilipinas=== Ang mga ganitong pagpapangkat ng henerasyon sa Kanluran tulad ng Henerasyong X ay sa sarili nito, hindi kinakailangang may kahulugan.<ref name=":0">{{Cite web |last=Guiang |first=Jules |date=2020-12-08 |title=[ANALYSIS] How are generations formed? |url=https://www.rappler.com/voices/thought-leaders/analysis-how-are-generations-formed/ |access-date=2025-01-15 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Bagaman, sa pananaw pang-[[sosyolohiya]], nagbibigyan kahulugan ang mga henerasyon sa mga karanasan na sama-samang naranasan ng isang pangkat ng mga tao sa isang partikular na panahon na dulot ng mga pagbabagong panlipunan.<ref name=":0" /> Kaya, maaaring iba ang pagpapangkat ng mga henerasyono sa ibang lugar tulad ng sa [[Pilipinas]]. Ayon kay Jayeel Cornelio, isang kasamang propesor, maaari daw na isipin ang mga henerasyon sa Pilipinas bilang ang mga hinubog ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang panahon ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]], at pagluluwas ng mga manggagawang Pilipino sa palibot ng mundo.<ref name=":0" /> Ikinumpara naman ni [[Michael Tan]] ang katumbas na Pilipinong Henerasyong X mula sa Amerikanong Henerasyong X.<ref name=":1">{{Cite web |last=Tan |first=Michael L. |author-link=Michael Tan |date=2013-06-27 |title=Pinoy generations |url=https://opinion.inquirer.net/55415/pinoy-generations |access-date=2025-01-15 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Sabi ni Tan na ang malapit na pagkakatulad ng Amerikanong Henerasyong X sa Pilipinong Henerasyong X ay mailalapat lamang sa mga gitna at mas mataas na uri ng lipunan at hindi sa mga [[kahirapan|mahihirap]].<ref name=":1" /> Kung susundin ang Silanganing paghahati ng henerasyon, ang mga taong ipinanganak mula 1965 hanggang 1979, ang bersyong Pilipino ng Henerasyong X ay lumaki na nakikilala lamang ang iisang [[Pangulo ng Pilipinas]], si [[Ferdinand Marcos]].<ref name=":1" /> Bagaman, tumanda patungong mamamayang senyor na nakilala ang pitong iba pang pangulo.<ref name=":2">{{Cite news |last=Ignacio |first=Alwin |date=2024-07-01 |title=My Gen X take |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2024/06/30/my-gen-x-take |access-date=2025-01-15}}</ref> Naranasan din ng mga Pilipinong Henerasyong X ang pag-unlad ng [[telekomunikasyon]] mula sa [[telepono]] hanggang sa [[Teleponong selular|selpon]] hanggang sa [[smartphone]].<ref name=":2" /> Sa [[musika]], naranasan nila ang [[oyayi]], ang mga midyum na plaka, [[casette]], [[CD]] hanggang digital streaming.<ref name=":2" /> Ang Pilipinong Henerasyong X tulad ng Amerikanong Henerasyong X ay naranasan ang mabilis na pagbabago ng [[teknolohiya]] at lipunan.<ref>{{Cite journal |last=Henry E. Lemana II |last2=Junnitte Rulona |last3=May Grace Bretaña |last4=Remark Mortalla |last5=Cyndiarelle Abordo |last6=Jayson Barnes |date=2023 |title=Navigating the Digital Age: Insights from Gen X Educators in the Philippines |url=https://ejournals.ph/article.php?id=21805#:~:text=Among%20these%20educators,%20Generation%20X,teach%20in%20the%20digital%20age. |journal=Psychology and Education: A Multidisciplinary Journal |language=en-US |volume=14 |issue=6 |pages=1–1}}</ref> Mga Kanluraning tulad ng mga Amerikanong Henerasyong X na may diwang maka-negosyo, ang karamihan sa mga Pilipinong Henerasyong X ay mas ninanais na magmay-ari ng [[negosyo]].<ref>{{Cite web |last=Mirasol |first=Patricia B. |date=2024-03-05 |title=Filipino Gen X, Y prefer owning their business |url=https://www.bworldonline.com/bw-launchpad/2024/03/06/579724/filipino-gen-x-y-prefer-owning-their-business/ |access-date=2025-01-15 |website=BusinessWorld Online |language=en-US}}</ref> Bagaman sa [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]], mayroong 9.2 milyong Henerasyong X ang walang akawnt sa [[bangko]] noong 2021 na nasa 29% ng mga kabuuang walang akawnt sa bangko na Pilipino.<ref>{{Cite web |last=Sy |first=Aaron Michael C. |date=2024-01-14 |title=Gen X, Boomers are an overlooked opportunity for digital banks expanding in the Philippines |url=https://www.bworldonline.com/top-stories/2024/01/15/568840/gen-x-boomers-are-an-overlooked-opportunity-for-digital-banks-expanding-in-the-philippines/#google_vignette |access-date=2025-01-15 |website=BusinessWorld Online |language=en-US}}</ref> Mas maalam pa ang mga Pilipinong [[Mga milenyal|Milenyal]] sa pananalapi.<ref>{{Cite web |last=Simeon |first=Louise Maureen |date=2024-04-28 |title=‘Millennials most financially literate generation in Philippines’ |url=https://www.philstar.com/business/2024/04/28/2350892/millennials-most-financially-literate-generation-philippines |access-date=2025-01-15 |website=Philstar.com}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kulturang popular]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] 4buxbgprx09l64zdnlpg688ab4ihxyr 0 336151 2237898 2201108 2026-10-29T22:52:47Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2237898 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">Esnyr</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Pinanganak: | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline">Esnyr John Ranollo Disyembre 15, 2001 <span class="noprint ForceAgeToShow">(edad&nbsp;23)</span> [[:en:Digos,_Davao_del_Sur|Digos, Davao del Sur]], Philippines</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Education | class="infobox-data" |[[:en:Palawan_State_University|Palawan State University]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |Propesyon: | class="infobox-data role" |<div class="hlist"> * Actor * Content creator * Comedian </div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Years&nbsp;active | class="infobox-data" |2021–present |- ! scope="row" class="infobox-label" |Agent(s) | class="infobox-data agent" |[[:en:Star_Magic|Star Magic]] [[:en:Rise_Artists_Studio|Rise Artists Studio]] |} Si '''Esnyr John Ranollo''' (ipinanganak noong Disyembre 15, 2001), na kilala bilang '''Esnyr''', ay isang Pilipinong personalidad sa social media, aktor, at komedyante. <ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Miguel |date=December 8, 2021 |title=From TikTok star to movie actor: Esnyr gives 'more than maximum' for 'Love Is Color Blind' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/08/21/tiktok-star-esnyr-crosses-over-to-mainstream-with-donbelle-starrer |access-date=November 7, 2024 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref> Sumali siya {{Efn|Esnyr uses [[Preferred gender pronoun|any pronouns]].<ref name="and">{{Cite magazine |last=Loreto |first=Julienne |title=Bini's "First Luv" Music Video Serves Sapphic Representation |url=https://andasian.com/binis-first-luv-music-video-serves-sapphic-representation/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251007103805/https://andasian.com/binis-first-luv-music-video-serves-sapphic-representation/ |archive-date=October 7, 2025 |magazine=[[&Asian]] |language=en-gb | quote=Ranollo is openly queer and has stated that he uses any pronouns.}}</ref> This article uses "he" for consistency.}} ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition|sa Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' at nagtapos sa ikatlong puwesto bilang bahagi ng isang duo kasama si Charlie Fleming . == Maagang buhay at edukasyon == Si Esnyr John Ranollo ay ipinanganak noong Disyembre 15, 2001, sa [[Davao del Sur]] . <ref name="cdn">{{Cite web |last=Ngoho |first=Jessa |date=March 18, 2025 |title=Esnyr brings his alter egos to life inside PBB House |url=https://cebudailynews.inquirer.net/628415/esnyr-brings-his-alter-egos-to-life-inside-pbb-house |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20250401210435/https://cebudailynews.inquirer.net/628415/esnyr-brings-his-alter-egos-to-life-inside-pbb-house |archive-date=April 1, 2025 |access-date=August 16, 2025 |website=[[Cebu Daily News]]}}</ref> <ref name="birth">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=January 27, 2025 |title=We Have A Feeling These Young Stars Born On The Year Of The Snake Have Luck On Their Side This 2025 |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/celebs-born-year-of-the-snake/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20250401210442/https://nylonmanila.com/pop-culture/celebs-born-year-of-the-snake/ |archive-date=April 1, 2025 |access-date=August 16, 2025 |website=[[Nylon Manila]]}}</ref> Nag-aral siya ng [[Inhinyeriyang pampetrolyo|petroleum engineering]] sa [[Pamantasang Estatal ng Palawan|Palawan State University]] . <ref name="collab">{{Cite web |last=Manalo |first=Ro |date=March 18, 2025 |title=PBB Celebrity Collab Edition: Meet the 15 housemates |url=https://www.pep.ph/peptionary/185882/pbb-celebrity-collab-edition-housemates-a987-20250318-lfrm3?ref=article_tag&s=ht5u6n11ll421brhq4gdal8vie |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417012742/https://www.pep.ph/peptionary/185882/pbb-celebrity-collab-edition-housemates-a987-20250318-lfrm3?ref=article_tag&s=ht5u6n11ll421brhq4gdal8vie |archive-date=Abril 17, 2025 |website=[[Philippine Entertainment Portal]] |access-date=Nobiyembre 2, 2025 }}</ref> == Propesyon == Si Esnyr ay isang sikat na personalidad sa social media, partikular sa [[TikTok]], na nakilala dahil sa kanyang mga video na nagpapakita ng mga klasikong karanasan sa paaralan sa Pilipinas. <ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Cheska |date=September 10, 2021 |title=Esnyr Ranollo's TikToks About *Classic* Pinoy School Experiences Will Give You Good Vibes |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/esnyr-ranollo-school-tiktoks-a4462-20210910 |access-date=August 11, 2024 |website=Cosmopolitan Philippines}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Estrella |first=Allison |date=October 25, 2021 |title=9 funny TikTok stars to get you nostalgic about student days in the noughties |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/161504/9-tiktok-stars-funny-nostalgic-school-moments-a4951-20211025?s=vsl3en59h5o4p21v0pqcjceaoj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811002148/https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/161504/9-tiktok-stars-funny-nostalgic-school-moments-a4951-20211025?s=vsl3en59h5o4p21v0pqcjceaoj |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Gumawa rin siya ng mga parodies ng mga iconic na eksena mula sa mga pelikula at palabas ng [[Star Cinema]] sa isang online na palabas, " ''Star Cine-Mashup Presents: Esnyr'' ". <ref name=":1">{{Cite web |date=February 23, 2022 |title=TikTok sensation Esnyr parodies iconic Star Cinema scenes in new online show |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/tiktok-sensation-esnyr-parodies-iconic-star-cinema-scenes-in-new-online-show-16760 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811002150/https://ent.abs-cbn.com/articles-news/tiktok-sensation-esnyr-parodies-iconic-star-cinema-scenes-in-new-online-show-16760 |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> Noong 2021, siya ay naging nominado at nanalo bilang Trending TikToker of the Year sa PUSH Awards.<ref name="pa1">{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=February 12, 2022 |title=AC, Andrea, Esnyr compete for PUSH Awards Trending Tiktoker of the Year |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/ac-andrea-esnyr-compete-for-push-awards-trending-tiktoker-of-the-year-16688 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> <ref name="pa2">{{Cite web |date=March 4, 2022 |title=Here are the winners for PUSH Awards 2021 |url=https://www.abs-cbn.com/2022/3/4/fresh-scoops/here-are-the-winners-for-push-awards-2021-198884 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305063230/https://push.abs-cbn.com/2022/3/4/fresh-scoops/here-are-the-winners-for-push-awards-2021-198884 |archive-date=March 5, 2022 |access-date=August 11, 2023 |website=PUSH}}</ref> Nagtagumpay din siya sa 3rd Village Pipol Choice Awards kung saan siya ay hinirang at tumanggap ng Breakthrough Social Media Star of the Year. <ref name="vpca1">{{Cite web |last=Olano |first=Alexandra |date=February 5, 2022 |title=VP Choice Awards 2021: Official list of nominees |url=https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2021-official-list-of-nominees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015054150/https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2021-official-list-of-nominees/ |archive-date=October 15, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=Village Pipol}}</ref> <ref name="vpca2">{{Cite news |date=April 8, 2022 |title=ABS-CBN stars and shows honored by award-giving bodies |work=ABS-CBN.com |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/abs-cbn-stars-and-shows-honored-by-award-giving-bodie-17062}}</ref> Ginawa ni Esnyr ang kanyang acting debut sa 2021 na pelikulang ''Love is Color Blind'', top-billed nina [[Donny Pangilinan]] at [[Belle Mariano]] . <ref>{{Cite news |last=Dumaual |first=Miguel |date=December 8, 2021 |title=From TikTok star to movie actor: Esnyr gives 'more than maximum' for 'Love Is Color Blind' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/08/21/tiktok-star-esnyr-crosses-over-to-mainstream-with-donbelle-starrer |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811011002/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/08/21/tiktok-star-esnyr-crosses-over-to-mainstream-with-donbelle-starrer |archive-date=August 11, 2024}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=December 10, 2021 |title=Tiktok star Esnyr on his mainstream acting debut, describes DonBelle and "Love Is Color Blind" co-stars |url=https://www.abs-cbn.com/articles-videos/tiktok-star-esnyr-on-his-mainstream-acting-debut-describes-donbelle-and-love-is-color-blind-co-stars-16273 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> Pagkatapos ay nag-star siya bilang isang estudyante ng Benison sa teen [[Pelikulang romantikong komedya|romantic comedy]] sa telebisyon ''[[He's Into Her|na He's Into Her]]'' noong 2022. <ref name="hih">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=March 1, 2022 |title=What We Know About He's Into Her Season Two So Far |url=https://nylonmanila.com/what-we-know-hes-into-her-season-two/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319085902/https://nylonmanila.com/what-we-know-hes-into-her-season-two/ |archive-date=March 19, 2022 |access-date=August 11, 2024 |website=Nylon Manila}}</ref> Sa 2022 TikTok Awards, si Esnyr ay hinirang para sa at nanalo ng parangal na Creator of the Year at ang Popular Creator of the Year. <ref name="tt1">{{Cite news |last=Nicart |first=Lyka |date=August 22, 2022 |title=TikTok Awards Philippines honors Esnyr Ranollo & other ?impactful' content creators |work=Philippine Star |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/22/2204142/tiktok-awards-philippines-honors-esnyr-ranollo-other-impactful-content-creators/ |access-date=August 11, 2024}}</ref> <ref name="tt2">{{Cite news |last=Perez |first=Ace June Rell |date=August 24, 2022 |title=Esnyr wins big at TikTok PH Awards 2022 |work=Sun Star |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/entertainment/esnyr-wins-big-at-tiktok-ph-awards-2022 |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811065846/https://www.sunstar.com.ph/davao/entertainment/esnyr-wins-big-at-tiktok-ph-awards-2022 |archive-date=August 11, 2024}}</ref> Noong 2023, gumanap si Esnyr bilang si Ashley sa ''Third World Romance'' <ref name="twr">{{Cite web |last=Matalog |first=Patricia |date=July 28, 2023 |title=LOOK: Carlo Aquino, Charlie Dizon in character via these 'Third World Romance' posters! |url=https://www.abs-cbn.com/starcinema/articles-news/look-carlo-aquino-charlie-dizon-in-character-via-these-third-world-romance-posters-20269 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811023113/https://ent.abs-cbn.com/starcinema/articles-news/look-carlo-aquino-charlie-dizon-in-character-via-these-third-world-romance-posters-20269 |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> at bilang Adelle sa ''Shake, Rattle &amp;amp; Roll Extreme'' . <ref name="srre">{{Cite news |last=Tomada |first=Nathalie |date=November 16, 2023 |title=Regal returns to the big screen after pandemic with Shake, Rattle & Roll Extreme |work=Philippine Star |url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/11/16/2311712/regal-returns-big-screen-after-pandemic-shake-rattle-roll-extreme |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205044632/https://www.philstar.com/entertainment/2023/11/16/2311712/regal-returns-big-screen-after-pandemic-shake-rattle-roll-extreme |archive-date=December 5, 2023}}</ref> Sa 4th Village Pipol Choice Awards, hinirang si Esnyr para sa ''Male TikTok Face of the Year'' ngunit hindi siya nanalo. <ref name="4vpca">{{Cite web |last=Robles |first=Renzneil |date=January 13, 2023 |title=VP Choice Awards 2022: Official list of nominees |url=https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2022-official-list-of-nominees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303025339/https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2022-official-list-of-nominees/ |archive-date=March 3, 2023 |access-date=August 11, 2024 |website=Village Pipol}}</ref> Nominado rin siya bilang ''Gen-Z Approved TikTok Star'' sa ''Nylon Manila: Big, Bold, Brave Awards'' pero hindi rin siya nagwagi. <ref name="bbb">{{Cite web |last=Batislaong |first=Acer |date=February 6, 2023 |title=Here Are The Nominees For Big, Bold, Brave Awards: We're H3re |url=https://nylonmanila.com/here-are-the-nominees-for-big-bold-brave-awards-were-h3re/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210100904/https://nylonmanila.com/here-are-the-nominees-for-big-bold-brave-awards-were-h3re/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=August 11, 2024 |website=Nylon Manila}}</ref> Gayunpaman, siya ay hinirang at nanalo ng ''Most Outstanding Content Creator'' award sa ''Golden Laurel Awards''. <ref name="gla">{{Cite web |date=July 21, 2023 |title=ABS-CBN wins Media Company of the Year at the Golden Laurel 2023 for the sixthyear in a row |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/abs-cbn-wins-media-company-of-the-year-at-the-golden-laurel-2023-for-the-sixthyear-in-a-row-20215 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> Nang sumunod na taon, ginampanan niya si Ehrmengard sa pelikulang ''Balota'' . <ref name="B1">{{Cite news |last=Mariano |first=Dianne |date=May 17, 2024 |title=Esnyr, inilarawang 'super special' ang 2024 Cinemalaya entry na 'Balota' |work=GMA Entertainment |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/112579/esnyr-inilarawang-super-special-ang-2024-cinemalaya-entry-na-balota/story?amp |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811023114/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/112579/esnyr-inilarawang-super-special-ang-2024-cinemalaya-entry-na-balota/story?amp |archive-date=August 11, 2024}}</ref> <ref name="B2">{{Cite news |last=Yap |first=Jade Veronique |date=August 5, 2023 |title='Balota': 6 things that stood out in Marian Rivera's first Cinemalaya film |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/915947/balota-6-things-that-stood-out-in-marian-rivera-s-first-cinemalaya-film/story/ |url-status=live |access-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806014914/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/915947/balota-6-things-that-stood-out-in-marian-rivera-s-first-cinemalaya-film/story/ |archive-date=August 6, 2024}}</ref> Noong 2025, naging housemate si Esnyr sa ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' . <ref name="pbb">{{Cite news |date=March 9, 2025 |title=7 Kapamilya housemates of 'Pinoy Big Brother Celebrity Collab Edition' announced |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/938718/pinoy-big-brother-celebrity-collab-edition-kapamilya-housemates/story/ |url-status=live |access-date=March 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250309173733/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/938718/pinoy-big-brother-celebrity-collab-edition-kapamilya-housemates/story/ |archive-date=March 9, 2025}}</ref> Siya at ang kanyang Kapuso duo na si Charlie Fleming ay lumabas bilang 3rd Big Placer Duo ng unang ''collab'' na edisyon ng palabas. <ref>{{Cite news |date=July 5, 2025 |title=Pinoy Big Brother Celebrity Collab Big Winners: ChaRes is the 3rd Big Placer Duo |work=ABS-CBN.com |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/5/big-night-chares-is-the-3rd-big-placer-duo-pbb-collab-2247}}</ref> Lumabas din si Esnyr sa pelikulang The Last Goodbye at gumanap bilang Fiona.<ref name="lgb">{{Cite news |last=Javier |first=Kristian Eric |date=July 1, 2024 |title=Matt Lozano, Daniela Stranner bibida sa pelikulang 'The Last Goodbye' |work=GMA Entertainment |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/20886/matt-lozano-daniela-stranner-bibida-sa-pelikulang-the-last-goodbye/photo?amp |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811023113/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/20886/matt-lozano-daniela-stranner-bibida-sa-pelikulang-the-last-goodbye/photo?amp |archive-date=August 11, 2024}}</ref> Sa 7th Village Pipol Choice Awards, nominado si Esnyr para sa Supporting Movie Actor of the Year, sa pelikulang Call Me Mother, bilang ''Vince de Guzman''. At naging nominado para sa YouTuber of the Year.<ref>{{Cite web |last=red.inyiyruma@gmail.com |date=2025-08-13 |title=7th VP Choice Awards - Web Voting powered by Choicely |url=https://vpchoiceawards.com/webvote/ |access-date=2026-03-21 |website=vpchoiceawards.com |language=en-US}}</ref> == Filmography == === Pelikula === Maliban sa pagganap ni Esnyr sa social media, siya rin ay gumanap sa iba't ibang pelikula; {| class="wikitable sortable" !Taon ! Pamagat ! Tungkulin ! Ref |- | 2021 | ''Love is Color Blind'' | Andrei/ Precious/ Balong | align="center" | <ref name=":0"/> |- | rowspan="2" | 2023 | ''Third World Romance'' | Ashley | align="center" | <ref name="twr"/> |- | ''Shake, Rattle &amp;amp; Roll Extreme'' | Adelle | align="center" | <ref name="srre"/> |- | 2024 | ''Balota'' | Ehrmengard | align="center" | <ref name="B1"/> <ref name="B2"/> |- | rowspan="3" | 2025 | ''Sosyal Climbers'' | Shey | align="center" | |- | ''Ang Huling Paalam'' | Fiona | align="center" | <ref name="lgb"/> |- | Call Me Mother |Vince de Guzman | |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Pamagat ! Tungkulin ! Ref |- | rowspan="2" | 2022 | ''Star Cine-Mashup Presents: Esnyr'' | | align="center" | <ref name=":1"/> |- | ''[[He's Into Her]]'' | Benison student | align="center" | <ref name="hih"/> |- | 2024 | ''How to Spot a Red Flag'' | Maxie | |- | rowspan="4" | 2025 | ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' | Housemate | align="center" | <ref name="pbb"/> |- | ''Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0'' | Houseguest | |- | ''Rainbow Rumble'' | Contestant | align="center" | <ref>{{Cite web |date=2025-08-20 |title=Esnyr, River and Will share their fun takeaways after playing “Rainbow Rumble” |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/8/19/esnyr-river-and-will-share-their-fun-takeaways-after-playing-rainbow-rumble-0016 |website=ABS-CBN}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-08-17 |title=Rainbow Rumble: Sino sa PBB Collab Boys ang pinakaswabe? |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/8/17/rainbow-rumble-sino-sa-pbb-collab-boys-ang-pinakaswabe-2041 |website=ABS-CBN}}</ref> |- | ''[[Bubble Gang]]'' | Guest | align="center" | |- | 2026 | ''The Secrets of Hotel 88'' |Ralphie Salcedo | align="center" | <ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=ABS-CBN, GMA team up for new series ‘The Secrets of Hotel 88’ featuring ‘PBB Collab’ housemates |url=https://trendrod.wordpress.com/2025/09/18/abs-cbn-gma-team-up-for-new-series-the-secrets-of-hotel-88-featuring-pbb-collab-housemates/ |access-date=2025-09-19 |website=Trendrod |language=en}}</ref> |} === Mga music video === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Year ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Label ! scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | 2025 ! scope="row" | ''First Luv'' | [[Bini (grupo)|Bini]] | [[Star Music]] | <ref>{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=BINI drops new Filipino single ‘First Luv’ |language=en-ph |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/entertainment/music/bini-new-filipino-single-first-luv-release/ |access-date=October 3, 2025}}</ref> |- |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable sortable" !taon ! Award Ceremony ! Kategorya ! Resulta ! Ref. |- | rowspan="2" | 2021 | PUSH Awards | Trending na TikToker of the Year| Trending TikToker of the Year | {{won}} | align="center" |<ref name="pa1" /> <ref name="pa2" /> |- | 3rd Village Pipol Choice Awards | Breakthrough Social Media Star of the Year| Breakthrough Social Media Star of the Year | {{won}} | align="center" |<ref name="vpca1" /> <ref name="vpca2" /> |- | rowspan="2" | 2022 | rowspan="2" | TikTok Awards | Tagalikha ng Taon| Creator of the Year | {{won}} | rowspan="2" align="center" |<ref name="tt1" /> <ref name="tt2" /> |- | Popular Creator of the Year | {{won}} |- | rowspan="3" | 2023 | 4th Village Pipol Choice Awards | Lalaking TikTok Face of the Year| Male TikTok Face of the Year | {{nom}} | align="center" |<ref name="4vpca" /> |- | Nylon Manila: Big, Bold, Brave Awards | Inaprubahan ng Gen-Z ang TikTok Star| Gen-Z Approved TikTok Star | {{nom}} | align="center" |<ref name="bbb" /> |- | Golden Laurel Awards | Pinakamahusay na Tagalikha ng Nilalaman| Most Outstanding Content Creator | {{won}} | align="center" |<ref name="gla" /> |- | rowspan="5" | 2024 | rowspan="2" | 5th Village Pipol Choice Awards | Tagalikha ng Nilalaman ng Taon| Content Creator of the Year | {{nom}} | rowspan="2" align="center" | |- | Supporting Movie Actor of the Year | {{nom}} |- | Pinakamaimpluwensyang PEP sa Libangan 2024 | Social Media Superstar|Social Media Superstar | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite news |last=Nery |first=Clarisse |date=December 7, 2024 |title=PEP Most Influential 2024 Social Media Superstar: ESNYR |work=Philippine Entertainment Portal |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/184012/esnyr-pep-most-influential-social-media-a8000-20241206 |url-status=live |access-date=December 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220193410/https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/184012/esnyr-pep-most-influential-social-media-a8000-20241206 |archive-date=December 20, 2024}}</ref> |- | 5th Gawad Balisong | Outstanding Filipino Gamechangers ng 2024| Outstanding Filipino Gamechangers of 2024 | {{nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=November 26, 2024 |title=5th Gawad Balisong Nominee |url=https://www.facebook.com/share/p/1Y5jyTv2Xu/ |website=JCI Batangas Balisong in Facebook}}</ref> |- | TAG Awards Chicago | Tagalikha ng Taon| Creator of the Year | {{won}} | align="center" | |- | rowspan="3" | 2025 | 7th Gawad Lasallianeta | Pinakamahusay na Vlogger| Most Outstanding Vlogger | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=December 10, 2024 |title=Presenting the 7th Gawad Lasallianeta SOCIAL MEDIA Awardees who will receive their awards on January 27, 2025 at De La Salle Araneta University! |url=https://www.facebook.com/share/p/152ks3C3DG/ |website=Gawad Lasallianeta in Facebook}}</ref> |- | 10th Platinum Stallion National Media Awards | Social Media Personality of the Year| Social Media Personality of the Year | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite news |date=February 7, 2025 |title=David Licauco, Sanya Lopez win at 10th Platinum Stallion National Media Awards |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/119839/david-licauco-sanya-lopez-win-at-10th-platinum-stallion-national-media-awards/story |url-status=live |access-date=February 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209114144/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/119839/david-licauco-sanya-lopez-win-at-10th-platinum-stallion-national-media-awards/story |archive-date=February 9, 2025}}</ref> |- | 6th Village Pipol Choice Awards | YouTuber ng Taon | YouTuber of the Year | {{won}} | align="center" | |- | rowspan="2" |2026 | rowspan="2" |7th Village Pipol Choice Awards |YouTuber of the Year |{{TBA}} | align="center" | |- |Supporting Movie Actor of the Year |{{TBA}} | align="center" | |} == Tingnan din == * Bernardo Arevalo * Alejandro Giammattei * Ana Sofia Gomez == Mga notes == {{Notelist}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga Bisaya]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2001]] td9v5ro02cchmzvw8c7kfsj2c61mhzv 0 338639 2237891 2231032 2026-10-29T20:35:04Z Coronadapont 156841 Added Team Composition 2237891 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports team |name=DLSU Eco Archers Team |first_season=Shell Eco-marathon Asia 2011 |city=[[Maynila]], [[Pilipinas]] |founded=2010 |school=[[Pamantasang De La Salle]] |last_season=Shell Eco-marathon Asia Pacific and Middle East 2024|nextseason=Shell Eco-marathon Asia Pacific and Middle East 2028|prevseason=Shell Eco-marathon Asia Pacific and Middle East 2024}} Ang '''DLSU Eco Archers Team''', o mas tanyag sa dati nitong pangalan na ''DLSU Eco Car Team'', ay isang koponan ng mga mag-aaral ng [[Pamantasang De La Salle]] na bumubuo ng mga ''[[Sasakyan|eco car]]'' na isinasabak sa taunang patimpalak na ''Shell Eco-marathon''. <ref>{{Cite web |title=DLSU Eco Car Team |url=https://old.dlsu.edu.ph/dlsu-eco-car-team/ |url-status=live |access-date=2026-06-24 |website=DLSU Eco Car Team }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Talaksan:DLSU 100 Eco Marathon Team after Shell Eco-marathon Asia 2011.jpg|274x274px]] == Shell Eco-marathon == Ang ''[[:en:Shell_Eco-marathon|Shell Eco-marathon]]'' ay isang patimpalak na nagbibigay ng pagkakataong tuklasin at mahasa ng mga mag-aaral mula sa [[Paaralan|hayskul]], [[kolehiyo]], at [[Paaralan|unibersidad]] ang kanilang kakayahan at kaalaman sa [[Agham]], [[Teknolohiya]], [[Inhenyeriya]], at [[Matematika]] sa pamamagitan ng paggawa ng mga sasakyang makakakonsumo ng krudo sa pinakamabisang paraan. Noong 1939, nakipagpustahan ang Regional Director ng Shell na si Boob Greenshields sa kanyang mga kasama upang makita kung sino sa kanila ang makakapagtala ng pinakamalaking pagtitipid sa krudo. Nakakuha siya ng 49 mpg (17.3 km/L).<ref name=":1">{{Cite web |title=About Shell Eco-marathon {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/about.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref> Ang Shell Eco-marathon ay unang ginanap sa [[Pransiya]] noong 1985 kung saan 25 koponan ang sumali.<ref name=":1" /> Una naman itong ginanap sa [[Kaamerikahan]] noong 2007. Nang ilungsad ang Shell Eco-marathon Asia sa Sepang International Circuit sa [[Malaysia]] mula ika-8 hanggang ika-10 ng Hulyo, tatlo sa 81 koponan ang mula sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=ABS-CBN News |date=2010-07-12 |title=Team Philippines bags special awards in Shell Eco-marathon Asia |url=https://news.abs-cbn.com/sports/07/12/10/team-philippines-bags-special-awards-shell-eco-marathon-asia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130105549/https://news.abs-cbn.com/sports/07/12/10/team-philippines-bags-special-awards-shell-eco-marathon-asia |archive-date=2020-01-30 |access-date=2026-10-02 |website=ABS-CBN News}}</ref> Sa kasalukuyan, may dalawang kategorya ng mga sasakyan ang maaaring isabak sa patimpalak. Ang una ay ang Urban Concept na mayroong mga bahagi na katulad ng mga sasakyang tumatakbo sa lansangan at kinakailangang mayroong apat na gulong. Ang ikalawa naman ay ang Prototype na mas magaan at may mga bahagi na mas pinag-inam upang makakuha ng mga mataas na lebel ng pagtitipid ng krudo.<ref name=":2">{{Cite web |title=Common FAQs for Season 2027 & More {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/about/faq.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref> Ang mga sasakyang ito ay maaaring mapaloob sa isa sa tatlong klaseng pang-enerhiya. Ang una ay ang ''Internal Combustion Engine'' kung saan may makina ang sasakyan na gagamit ng [[gasolina]], disel, o [[etanol]]. Ang ikalawa ay ang ''Battery Electric'' na kabibilangan ng mga sasakyang magdalala ng [[baterya]] na magbibigay ng [[Elektromagnetismo|kuryente]] sa mga sistema nito. Ang mga sasakyang de-kuryente ay maaari ring magkaroon ng hydrogen fuel cell na pagmumulan ng kuryente. Ang mga ganitong sasakyan ay papasok sa klaseng ''Hydrogen Fuel Cell''.<ref name=":2" /> Ang pangunahing bahagi ng patimpalak ay ang ''Mileage Challenge'' kung saan ang mga sasakyan ng mga mag-aaral ay susubok na makapagtala ng pinakamataas na lebel ng pagtitipid sa pamamagitan ng pag-ikot nang ilang beses sa track. Kabilang din dito ang ''Off-Track Awards'' na igagawad sa mga koponan na may pinakanatatanging konseptong ginamit sa kanilang sasakyan, nagbigay ng prayoridad sa kaligtasan ng mga kasapi, at sa mga nagpursigi upang makalahok sa paligsahan. Isa pa sa kompetisyon na bahagi ng Shell Eco-marathon ay ang ''Autonomous Driving Competition'' kung saan ang mga sasakyang Urban Concept at Prototype na pinapatakbo ng automation ay masusubok ang kakayahan umandar nang hindi ginagalaw ng tao. Ang mga koponang magtatagumpay sa Mileage Challenge at Autonomous Driving Competition ay maaaring mapabilang sa ''Shell Eco-marathon Global Championship'' kung saan kakaharapin nila ang iba pang mga koponan mula sa iba't-ibang rehiyon.<ref>{{Cite web |title=2027 Programme {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/programme.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Programme {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/about/previous-seasons/2026-programme-shell-eco-marathon.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref> == Kasaysayan == Ang pananaliksik ng mga mag-aaral ng [[Pamantasang De La Salle]] tungkol sa alternatibong paraan ng pagpapatakbo ng mga sasakyan ay nagsimula sa pagsali nito sa ''World Solar Challenge 2007'' kung saan isinabak nila ang kauna-unahang ''[[Solar cell|solar car]]'' mula sa Pilipinas na kanilang tinawag na SINAG''.'' Nilayon ng paligsahang ito na tawirin sa pinakamabilis na oras ang [[Australya|Australian Outback]] mula sa Lungsod ng [[Darwin, Hilagang Teritoryo|Darwin]] papunta sa Lungsod ng [[Timog Australya|Adelaide]]. Ang naturang sasakyan ay ang ika-12 na nagtapos sa kursong ito sa 40 kalahok na nagmula sa [[Australya]], [[Estados Unidos]], [[Hapon]], [[Alemanya]], at iba pa.<ref>{{Cite web |last=Dimacali |first=TJ |date=2011-10-16 |title=PHL solar car evolution: From 'Sinag' to 'Sikat II' |url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/content/235572/phl-solar-car-evolution-from-sinag-to-sikat-ii/story/ |access-date=2026-06-25 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nang ang ''Shell Eco-marathon'' ay inilungsad sa Asya noong 2010 ay bumuo ang mga mag-aaral ng pamantasan ng isa pang grupo na napokus sa kompetisyong ito. Dahil sa karanasan sa mga ''solar car'', ang unang isinaling sasakyan ng koponan ay pinapatakbo ng kuryente mula sa baterya sa kategoryang ''“Plug-In” electric mobility class'' (ngayon ay nasasaklaw na ng Battery Electric) at may uri na ''Prototype''. Ang sasakyan, na pinangalanang ''DLSU 100'' bilag pagpaparangal sa ika-100 taon ng paaralan, ay nilagyan ng ''cruise control'' upang mas mapanatili nito ang pinakamabisang paggamit ng kuryente sa buong pagtakbo nito. Ito ay nakapagtala ng 228 km/kWh sa ''Shell Eco-marathon Asia 2011'' na ginanap sa Sepang International Circuit sa [[Malaysia]].<ref>{{Cite news |date=2011-11-29 |title=15 Questions with Andre Torres |language=en-US |work=The LaSallian |url=https://thelasallian.com/2011/11/29/15-questions-with-andre-torres/ |access-date=2026-06-25 |archive-date=2026-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117123841/https://thelasallian.com/2011/11/29/15-questions-with-andre-torres/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Cruz |first=Mitch |last2=Simbulan |first2=Sankie |date=2011 |title=A glimpse into the future of smarter mobility |pages=14-17 |work=Shell World Philippines 2011, Issue 2}}</ref> Noong sumunod na taon, lumikha ang mga Lasalyano ng bagong sasakyang de-kuryente at ng isa pang sasakyan na tumatakbo naman gamit ang [[gasolina]].<ref>{{Cite web |title=Philippine Teams win Off-Track Awards in Shell Eco-marathon Asia 2012 |url=https://www.shell.com.ph/media/media-releases/2012-media-releases/sem-ph-winners.html |access-date=2026-06-25 |website=www.shell.com.ph |language=en}}</ref> Ang ''Shell Eco-marathon Asia 2012'' ang unang patimpalak ng koponan kung saan dalawa ang klaseng pang-enerhiya na kanilang sinalihan. Ang pagsali sa dalawang klaseng pang-enerhiya ay kanilang ipinagpatuloy hanggang 2022, kung kailan muling pinayagan na pagkakaroon ng ''on-track event'' matapos ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]].<ref>{{Cite web |title=PH students’ ingenuity tested in Shell Eco-marathon, Indonesia {{!}} About us |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/media-releases/2022-media-releases/ph-students-ingenuity-tested-in-shell-eco-marathon-indonesia.html |access-date=2026-06-25 |website=www.shell.com.ph |language=en-PH}}</ref> Noong 2013, binuo ng mga mag-aaral ang kanilang unang ''Urban Concept'' na kanilang pinangalanang ''Archer'' bilang katambal ng kanilang de-gasolinang Prototype. Sa taon ding ito unang ginamit ng koponan ang pangalang ''DLSU Eco Car Team''. Ngunit dahil sa haze na dulot ng mga sunog sa kagubatan ng Indonesia ay kinailangang kanselahin ang on-track event. Gayon pa man, kinilala pa rin ang kampanya ng mga estudyante upang mapalaganap ang mensahe ng patimpalak na pagtitipid sa mga kapwa mag-aaral at sa publiko.<ref>{{Cite news |date=2013-07-18 |title=Nine student teams from across Asia recognized for designing and building outstanding vehicles of the future for Shell Eco-marathon 2013 |pages=60-62 |work=2013 Shell Philippines Press Releases |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/_jcr_content/root/main/section/list/list_item/links/item12.stream/1721833874755/7df7121c132552ecb3635542b4a226dfd30c969d/2013-shell-phillipines-press-releases-archive.pdf |access-date=2026-10-03}}</ref> Ang Archer at ang Urban Concept na pinapatakbo gamit ang gasolina na pinangalanang ''Delta'' ay ang ginamit ng mga Lasalyano sa mga taong 2014 hanggang 2016 kung saan sa [[Liwasang Rizal]] sa Maynila ginanap ang paligsahan.<ref>{{Cite web |last=Gepuela |first=Lou |date=2016-02-11 |title=High hopes for Archer and Delta’s last run |url=https://www.rappler.com/bulletin-board/campus/121908-dlsu-2016-best-u-launch-high-hopes-archer-delta-run/ |access-date=2026-10-02 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Parehong nanaig ang mga sasakyan sa kani-kanilang klase sa mga taong ito. Ang Archer din ang unang sasakyan mula sa Pilipinas na napiling lumahok sa ''Drivers' World Championship'' kung saan isinabak ito, at iba pang mga nanalong koponan mula sa Asya, sa isang karera laban sa mga nagwaging Urban Concept mula sa Europa at Kaamerikahan sa [[Londres]].<ref>{{Cite news |last=Geducos |first=Argyll Cyrus |date=2016-03-08 |title=DLSU teams lead Filipino winners in Shell Eco-Marathon |pages=1, 4 |work=Manila Bulletin |url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-bulletin/20160308/281513635247918 |access-date=2020-06-24}}</ref> Nang ilipat sa [[Singapura|Singapora]] ang Shell Eco-marathon Asia noong 2017 ay nagkaroon muna ng paligsahan na para lang sa mga koponan mula sa Pilipinas sa Clark Inernational Speedway. Sa pagkakataong ito, namayagpag ang Delta sa kanyang kategorya.<ref>{{Cite news |date=2017-02-11 |title=1st Shell Eco-marathon PH awards energy-efficient teams |pages=B4-3 |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20170211/282480003541530 |access-date=2020-05-28}}</ref> Simula ngayong taon, ang mismong patimpalak sa bawat rehiyon ay mayroon nang sariling bersyon ng Drivers' World Championship kung saan ang mangungunang tatlong koponan ang ipapadala sa pandaigdigang karera. Ang Delta ay nakalahok sa nasabing karera at nagtapos sa unang puwesto na naging dahilan upang makabalik sa ikalawang pagkakataon ang mga Lasalyano sa patimpalak sa Londres. <ref>{{Cite web |last=Sevilla-Mendoza |first=Aida |date=2027-03-22 |title=La Salle wins Drivers’ World Championship Asia for PH at Shell Eco-Marathon in Singapore |url=https://motioncars.inquirer.net/48795/green-thumbs/ |access-date=2026-10-02 |language=en}}</ref> Patuloy na sumabak ang koponan sa mga susunod na mga Shell Eco-marathon noong 2018 sa Singapora at 2019 sa Malaysia gamit ang mga bagong Urban Concept. Dahil sa pandemya ay ipinagpaliban ang Mileage Challenge ng dalawang taon at puro mga off-track award ang ipinamahagi noong 2020 at 2021. Sa muling pagbabalik ng Mileage Challenge simula 2022 ay sa Indonesia na ginanap ang kompetisyon. Isang de-gasolinang Urban Concept ang isinabak ng mga Lasalyano sa patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Castillo |first=Jonathan |date=2022-10-07 |title=DLSU, PUP make it to Shell Eco-marathon's Asian leg |url=https://mb.com.ph/2022/10/08/dlsu-pup-make-it-to-shell-eco-marathons-asian-leg/ |access-date=2026-10-03 |website=Manila Bulletin}}</ref> Noong 2024 naman ay isang sasakyan din lang ang kanilang ginamit. Ito rin ang taon kung kailan nila unang ginamit ang pangalan na ''Eco Archers Team''.<ref>{{Cite web |title=78 Student Teams, including 7 from the Philippines, Compete in Shell Eco-marathon Asia-Pacific and Middle East 2024 {{!}} About us |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/media-releases/2024-media-releases/seventyeight-student-teams-including-seven-from-the-philippines-compete-in-shell-eco-marathon-asia-pacific-and-middle-east-2024.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shell.com.ph |language=en-PH}}</ref> == Istraktura ng Pangkat == Ang DLSU Eco Archers Team ay isang organisasyon ng mga mag-aaral ng Pamantasang De La Salle na nakapilalim sa Gokongwei College of Engineering. Mayroong mga ''faculty adviser'' ang koponan na mga guro ng pamantasan na nagsisilbing gabay ng mga mag-aaral sa pagpapatakbo ng organisasyon at sa pagbuo ng mga sasakyan. Bilang mga eksperto sa kanilang mga larangan, ang mga faculty adviser ang pangunahing sanggunian ng mga mag-aaral sa pagbuo ng mga teknikal na aspeto ng mga sasakyan. Ang mga kasalukuyang faculty adviser ng koponan ay sina Dr. Jose Bienvenido Biona at Engr. Jose Antonio Catalan. <ref>{{Cite web |last=Repelente |first=Terence |date=2018-02-02 |title=Theory meets Reality |url=https://lifestyle.mb.com.ph/2018/02/02/theory-meets-reality/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617144953/https://lifestyle.mb.com.ph/2018/02/02/theory-meets-reality/ |archive-date=2018-06-17 |access-date=2026-10-30 |website=Manila Bulletin}}</ref> Ang mga mag-aaral na kasapi ng koponan ay nahahati sa tatlong komite na mayroong kanya-kanya pang maliliit na grupo na may sariling mga tinututukang sistema o gawain. Ang unang komite ay ang ''Electrical Team'' na namamahala sa mga electrical system ng sasakyan na kinakailangan ng patimpalak o inilagay upang mas makatulong sa pagsasaliksik at pagpapabuti ng mga sasakyan at mga sistema nito. Mas tutok ang komite sa de-kuryenteng sasakyan.<ref name=":3">{{Cite web |last=DLSU ECT: Eco Archers Team |date=2025-09-09 |title=The race to a greener future begins here! |url=https://www.facebook.com/ecoarchersteam/posts/pfbid02rkkkJV3e3fAiPutNkBvxhHSR5RrjfAiaaTN74ymeBN8KZ9RLtEseT62s5iDaGE4Zl |access-date=2026-10-30 |website=Facebook}}</ref> Ang ''Mechanical Team'' ang isa pang komite ng koponan. Sila ang nakatutok sa istraktura ng katawan ng sasakyan at mga mekanismong nagpapatakbo nito. Ang mga sasakyang de-gasolina ay tinututukan ng komiteng ito dahil na rin sa makinang nakalagay sa mga ito.<ref name=":3" /> Ang huling komite ay ang ''Operations, Management, and Advocacy Team'' na may katungkulan sa hindi teknikal na gawain ng koponan, lalo na ang pakikipag-ugnayan sa mga tagapamahala ng koponan at mga tanggapan ng paaralan. Sila rin ang namamahala sa mga kaganapan ng koponan upang mas maipalaganap ang adbokasiya nito sa loob at labas ng pamantasan.<ref name=":3" /> Ang mga pinuno ng mga komite na ito, kabilang na ang team manager, ang bumubuo sa ''Steering Committee''. Limitado lamang ang bilang ng mga magiging kasapi ng koponan na makakapasok sa pinagdarausan ng patimpalak at kabilang na sa bilang na ito ang faculty adviser at team manager. Ang ''team manager'' ang nagsisilbing pinuno ng koponan at ang nakikipag-ugnayan sa mga tagapamahala ng paligsahan. Ang mga natitirang puwang ay kinabibilangan ng mga kasapi ng tatlong komite lalo na ng mga teknikal na komite na sumisigurong tumatakbo at pasok sa mga panuntunan ang sasakyan ng paaralan. Kasama na sa mga puwang na ito ang mga nagmamaneho ng sasakyan. <ref>{{Cite web |last=Shell Eco-marathon |date=2026-10-30 |title=Qatar 2026 Official Rules Chapter II |url=https://www.shellecomarathon.com/about/previous-seasons/2026-programme-shell-eco-marathon/qatar-2026-mileage-challenge-shell-eco-marathon/_jcr_content/root/main/section_1066928032/call_to_action/links/item0.stream/1761572838035/fa584ff1033457115168ca571c861e07d22a5775/shell-eco-marathon-qatar-2026-chapter-ii-rules.pdf |access-date=2026-10-30 |website=Shell Eco-marathon}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} 0j5905jao65z1vcqaf8cvakmpz372z7 2237892 2237891 2026-10-29T20:39:37Z Coronadapont 156841 2237892 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports team |name=DLSU Eco Archers Team |first_season=Shell Eco-marathon Asia 2011 |city=[[Maynila]], [[Pilipinas]] |founded=2010 |school=[[Pamantasang De La Salle]] |last_season=Shell Eco-marathon Asia Pacific and Middle East 2024|nextseason=Shell Eco-marathon Asia Pacific and Middle East 2028|prevseason=Shell Eco-marathon Asia Pacific and Middle East 2024|image=[[Talaksan:DLSU 100 Eco Marathon Team after Shell Eco-marathon Asia 2011.jpg|274x274px]]}} Ang '''DLSU Eco Archers Team''', o mas tanyag sa dati nitong pangalan na ''DLSU Eco Car Team'', ay isang koponan ng mga mag-aaral ng [[Pamantasang De La Salle]] na bumubuo ng mga ''[[Sasakyan|eco car]]'' na isinasabak sa taunang patimpalak na ''Shell Eco-marathon''. <ref>{{Cite web |title=DLSU Eco Car Team |url=https://old.dlsu.edu.ph/dlsu-eco-car-team/ |url-status=live |access-date=2026-06-24 |website=DLSU Eco Car Team }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Shell Eco-marathon == Ang ''[[:en:Shell_Eco-marathon|Shell Eco-marathon]]'' ay isang patimpalak na nagbibigay ng pagkakataong tuklasin at mahasa ng mga mag-aaral mula sa [[Paaralan|hayskul]], [[kolehiyo]], at [[Paaralan|unibersidad]] ang kanilang kakayahan at kaalaman sa [[Agham]], [[Teknolohiya]], [[Inhenyeriya]], at [[Matematika]] sa pamamagitan ng paggawa ng mga sasakyang makakakonsumo ng krudo sa pinakamabisang paraan. Noong 1939, nakipagpustahan ang Regional Director ng Shell na si Boob Greenshields sa kanyang mga kasama upang makita kung sino sa kanila ang makakapagtala ng pinakamalaking pagtitipid sa krudo. Nakakuha siya ng 49 mpg (17.3 km/L).<ref name=":1">{{Cite web |title=About Shell Eco-marathon {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/about.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref> Ang Shell Eco-marathon ay unang ginanap sa [[Pransiya]] noong 1985 kung saan 25 koponan ang sumali.<ref name=":1" /> Una naman itong ginanap sa [[Kaamerikahan]] noong 2007. Nang ilungsad ang Shell Eco-marathon Asia sa Sepang International Circuit sa [[Malaysia]] mula ika-8 hanggang ika-10 ng Hulyo, tatlo sa 81 koponan ang mula sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=ABS-CBN News |date=2010-07-12 |title=Team Philippines bags special awards in Shell Eco-marathon Asia |url=https://news.abs-cbn.com/sports/07/12/10/team-philippines-bags-special-awards-shell-eco-marathon-asia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130105549/https://news.abs-cbn.com/sports/07/12/10/team-philippines-bags-special-awards-shell-eco-marathon-asia |archive-date=2020-01-30 |access-date=2026-10-02 |website=ABS-CBN News}}</ref> Sa kasalukuyan, may dalawang kategorya ng mga sasakyan ang maaaring isabak sa patimpalak. Ang una ay ang Urban Concept na mayroong mga bahagi na katulad ng mga sasakyang tumatakbo sa lansangan at kinakailangang mayroong apat na gulong. Ang ikalawa naman ay ang Prototype na mas magaan at may mga bahagi na mas pinag-inam upang makakuha ng mga mataas na lebel ng pagtitipid ng krudo.<ref name=":2">{{Cite web |title=Common FAQs for Season 2027 & More {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/about/faq.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref> Ang mga sasakyang ito ay maaaring mapaloob sa isa sa tatlong klaseng pang-enerhiya. Ang una ay ang ''Internal Combustion Engine'' kung saan may makina ang sasakyan na gagamit ng [[gasolina]], disel, o [[etanol]]. Ang ikalawa ay ang ''Battery Electric'' na kabibilangan ng mga sasakyang magdalala ng [[baterya]] na magbibigay ng [[Elektromagnetismo|kuryente]] sa mga sistema nito. Ang mga sasakyang de-kuryente ay maaari ring magkaroon ng hydrogen fuel cell na pagmumulan ng kuryente. Ang mga ganitong sasakyan ay papasok sa klaseng ''Hydrogen Fuel Cell''.<ref name=":2" /> Ang pangunahing bahagi ng patimpalak ay ang ''Mileage Challenge'' kung saan ang mga sasakyan ng mga mag-aaral ay susubok na makapagtala ng pinakamataas na lebel ng pagtitipid sa pamamagitan ng pag-ikot nang ilang beses sa track. Kabilang din dito ang ''Off-Track Awards'' na igagawad sa mga koponan na may pinakanatatanging konseptong ginamit sa kanilang sasakyan, nagbigay ng prayoridad sa kaligtasan ng mga kasapi, at sa mga nagpursigi upang makalahok sa paligsahan. Isa pa sa kompetisyon na bahagi ng Shell Eco-marathon ay ang ''Autonomous Driving Competition'' kung saan ang mga sasakyang Urban Concept at Prototype na pinapatakbo ng automation ay masusubok ang kakayahan umandar nang hindi ginagalaw ng tao. Ang mga koponang magtatagumpay sa Mileage Challenge at Autonomous Driving Competition ay maaaring mapabilang sa ''Shell Eco-marathon Global Championship'' kung saan kakaharapin nila ang iba pang mga koponan mula sa iba't-ibang rehiyon.<ref>{{Cite web |title=2027 Programme {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/programme.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Programme {{!}} Shell Eco-marathon |url=https://www.shellecomarathon.com/about/previous-seasons/2026-programme-shell-eco-marathon.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shellecomarathon.com |language=en-GB}}</ref> == Kasaysayan == Ang pananaliksik ng mga mag-aaral ng [[Pamantasang De La Salle]] tungkol sa alternatibong paraan ng pagpapatakbo ng mga sasakyan ay nagsimula sa pagsali nito sa ''World Solar Challenge 2007'' kung saan isinabak nila ang kauna-unahang ''[[Solar cell|solar car]]'' mula sa Pilipinas na kanilang tinawag na SINAG''.'' Nilayon ng paligsahang ito na tawirin sa pinakamabilis na oras ang [[Australya|Australian Outback]] mula sa Lungsod ng [[Darwin, Hilagang Teritoryo|Darwin]] papunta sa Lungsod ng [[Timog Australya|Adelaide]]. Ang naturang sasakyan ay ang ika-12 na nagtapos sa kursong ito sa 40 kalahok na nagmula sa [[Australya]], [[Estados Unidos]], [[Hapon]], [[Alemanya]], at iba pa.<ref>{{Cite web |last=Dimacali |first=TJ |date=2011-10-16 |title=PHL solar car evolution: From 'Sinag' to 'Sikat II' |url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/content/235572/phl-solar-car-evolution-from-sinag-to-sikat-ii/story/ |access-date=2026-06-25 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nang ang ''Shell Eco-marathon'' ay inilungsad sa Asya noong 2010 ay bumuo ang mga mag-aaral ng pamantasan ng isa pang grupo na napokus sa kompetisyong ito. Dahil sa karanasan sa mga ''solar car'', ang unang isinaling sasakyan ng koponan ay pinapatakbo ng kuryente mula sa baterya sa kategoryang ''“Plug-In” electric mobility class'' (ngayon ay nasasaklaw na ng Battery Electric) at may uri na ''Prototype''. Ang sasakyan, na pinangalanang ''DLSU 100'' bilag pagpaparangal sa ika-100 taon ng paaralan, ay nilagyan ng ''cruise control'' upang mas mapanatili nito ang pinakamabisang paggamit ng kuryente sa buong pagtakbo nito. Ito ay nakapagtala ng 228 km/kWh sa ''Shell Eco-marathon Asia 2011'' na ginanap sa Sepang International Circuit sa [[Malaysia]].<ref>{{Cite news |date=2011-11-29 |title=15 Questions with Andre Torres |language=en-US |work=The LaSallian |url=https://thelasallian.com/2011/11/29/15-questions-with-andre-torres/ |access-date=2026-06-25 |archive-date=2026-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117123841/https://thelasallian.com/2011/11/29/15-questions-with-andre-torres/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Cruz |first=Mitch |last2=Simbulan |first2=Sankie |date=2011 |title=A glimpse into the future of smarter mobility |pages=14-17 |work=Shell World Philippines 2011, Issue 2}}</ref> Noong sumunod na taon, lumikha ang mga Lasalyano ng bagong sasakyang de-kuryente at ng isa pang sasakyan na tumatakbo naman gamit ang [[gasolina]].<ref>{{Cite web |title=Philippine Teams win Off-Track Awards in Shell Eco-marathon Asia 2012 |url=https://www.shell.com.ph/media/media-releases/2012-media-releases/sem-ph-winners.html |access-date=2026-06-25 |website=www.shell.com.ph |language=en}}</ref> Ang ''Shell Eco-marathon Asia 2012'' ang unang patimpalak ng koponan kung saan dalawa ang klaseng pang-enerhiya na kanilang sinalihan. Ang pagsali sa dalawang klaseng pang-enerhiya ay kanilang ipinagpatuloy hanggang 2022, kung kailan muling pinayagan na pagkakaroon ng ''on-track event'' matapos ang [[Pandemya ng COVID-19|pandemya]].<ref>{{Cite web |title=PH students’ ingenuity tested in Shell Eco-marathon, Indonesia {{!}} About us |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/media-releases/2022-media-releases/ph-students-ingenuity-tested-in-shell-eco-marathon-indonesia.html |access-date=2026-06-25 |website=www.shell.com.ph |language=en-PH}}</ref> Noong 2013, binuo ng mga mag-aaral ang kanilang unang ''Urban Concept'' na kanilang pinangalanang ''Archer'' bilang katambal ng kanilang de-gasolinang Prototype. Sa taon ding ito unang ginamit ng koponan ang pangalang ''DLSU Eco Car Team''. Ngunit dahil sa haze na dulot ng mga sunog sa kagubatan ng Indonesia ay kinailangang kanselahin ang on-track event. Gayon pa man, kinilala pa rin ang kampanya ng mga estudyante upang mapalaganap ang mensahe ng patimpalak na pagtitipid sa mga kapwa mag-aaral at sa publiko.<ref>{{Cite news |date=2013-07-18 |title=Nine student teams from across Asia recognized for designing and building outstanding vehicles of the future for Shell Eco-marathon 2013 |pages=60-62 |work=2013 Shell Philippines Press Releases |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/_jcr_content/root/main/section/list/list_item/links/item12.stream/1721833874755/7df7121c132552ecb3635542b4a226dfd30c969d/2013-shell-phillipines-press-releases-archive.pdf |access-date=2026-10-03}}</ref> Ang Archer at ang Urban Concept na pinapatakbo gamit ang gasolina na pinangalanang ''Delta'' ay ang ginamit ng mga Lasalyano sa mga taong 2014 hanggang 2016 kung saan sa [[Liwasang Rizal]] sa Maynila ginanap ang paligsahan.<ref>{{Cite web |last=Gepuela |first=Lou |date=2016-02-11 |title=High hopes for Archer and Delta’s last run |url=https://www.rappler.com/bulletin-board/campus/121908-dlsu-2016-best-u-launch-high-hopes-archer-delta-run/ |access-date=2026-10-02 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Parehong nanaig ang mga sasakyan sa kani-kanilang klase sa mga taong ito. Ang Archer din ang unang sasakyan mula sa Pilipinas na napiling lumahok sa ''Drivers' World Championship'' kung saan isinabak ito, at iba pang mga nanalong koponan mula sa Asya, sa isang karera laban sa mga nagwaging Urban Concept mula sa Europa at Kaamerikahan sa [[Londres]].<ref>{{Cite news |last=Geducos |first=Argyll Cyrus |date=2016-03-08 |title=DLSU teams lead Filipino winners in Shell Eco-Marathon |pages=1, 4 |work=Manila Bulletin |url=https://www.pressreader.com/philippines/manila-bulletin/20160308/281513635247918 |access-date=2020-06-24}}</ref> Nang ilipat sa [[Singapura|Singapora]] ang Shell Eco-marathon Asia noong 2017 ay nagkaroon muna ng paligsahan na para lang sa mga koponan mula sa Pilipinas sa Clark Inernational Speedway. Sa pagkakataong ito, namayagpag ang Delta sa kanyang kategorya.<ref>{{Cite news |date=2017-02-11 |title=1st Shell Eco-marathon PH awards energy-efficient teams |pages=B4-3 |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20170211/282480003541530 |access-date=2020-05-28}}</ref> Simula ngayong taon, ang mismong patimpalak sa bawat rehiyon ay mayroon nang sariling bersyon ng Drivers' World Championship kung saan ang mangungunang tatlong koponan ang ipapadala sa pandaigdigang karera. Ang Delta ay nakalahok sa nasabing karera at nagtapos sa unang puwesto na naging dahilan upang makabalik sa ikalawang pagkakataon ang mga Lasalyano sa patimpalak sa Londres. <ref>{{Cite web |last=Sevilla-Mendoza |first=Aida |date=2027-03-22 |title=La Salle wins Drivers’ World Championship Asia for PH at Shell Eco-Marathon in Singapore |url=https://motioncars.inquirer.net/48795/green-thumbs/ |access-date=2026-10-02 |language=en}}</ref> Patuloy na sumabak ang koponan sa mga susunod na mga Shell Eco-marathon noong 2018 sa Singapora at 2019 sa Malaysia gamit ang mga bagong Urban Concept. Dahil sa pandemya ay ipinagpaliban ang Mileage Challenge ng dalawang taon at puro mga off-track award ang ipinamahagi noong 2020 at 2021. Sa muling pagbabalik ng Mileage Challenge simula 2022 ay sa Indonesia na ginanap ang kompetisyon. Isang de-gasolinang Urban Concept ang isinabak ng mga Lasalyano sa patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Castillo |first=Jonathan |date=2022-10-07 |title=DLSU, PUP make it to Shell Eco-marathon's Asian leg |url=https://mb.com.ph/2022/10/08/dlsu-pup-make-it-to-shell-eco-marathons-asian-leg/ |access-date=2026-10-03 |website=Manila Bulletin}}</ref> Noong 2024 naman ay isang sasakyan din lang ang kanilang ginamit. Ito rin ang taon kung kailan nila unang ginamit ang pangalan na ''Eco Archers Team''.<ref>{{Cite web |title=78 Student Teams, including 7 from the Philippines, Compete in Shell Eco-marathon Asia-Pacific and Middle East 2024 {{!}} About us |url=https://www.shell.com.ph/about-us/media/media-releases/2024-media-releases/seventyeight-student-teams-including-seven-from-the-philippines-compete-in-shell-eco-marathon-asia-pacific-and-middle-east-2024.html |access-date=2026-10-02 |website=www.shell.com.ph |language=en-PH}}</ref> == Istraktura ng Pangkat == Ang DLSU Eco Archers Team ay isang organisasyon ng mga mag-aaral ng Pamantasang De La Salle na nakapilalim sa Gokongwei College of Engineering. Mayroong mga ''faculty adviser'' ang koponan na mga guro ng pamantasan na nagsisilbing gabay ng mga mag-aaral sa pagpapatakbo ng organisasyon at sa pagbuo ng mga sasakyan. Bilang mga eksperto sa kanilang mga larangan, ang mga faculty adviser ang pangunahing sanggunian ng mga mag-aaral sa pagbuo ng mga teknikal na aspeto ng mga sasakyan. Ang mga kasalukuyang faculty adviser ng koponan ay sina Dr. Jose Bienvenido Biona at Engr. Jose Antonio Catalan. <ref>{{Cite web |last=Repelente |first=Terence |date=2018-02-02 |title=Theory meets Reality |url=https://lifestyle.mb.com.ph/2018/02/02/theory-meets-reality/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617144953/https://lifestyle.mb.com.ph/2018/02/02/theory-meets-reality/ |archive-date=2018-06-17 |access-date=2026-10-30 |website=Manila Bulletin}}</ref> Ang mga mag-aaral na kasapi ng koponan ay nahahati sa tatlong komite na mayroong kanya-kanya pang maliliit na grupo na may sariling mga tinututukang sistema o gawain. Ang unang komite ay ang ''Electrical Team'' na namamahala sa mga electrical system ng sasakyan na kinakailangan ng patimpalak o inilagay upang mas makatulong sa pagsasaliksik at pagpapabuti ng mga sasakyan at mga sistema nito. Mas tutok ang komite sa de-kuryenteng sasakyan.<ref name=":3">{{Cite web |last=DLSU ECT: Eco Archers Team |date=2025-09-09 |title=The race to a greener future begins here! |url=https://www.facebook.com/ecoarchersteam/posts/pfbid02rkkkJV3e3fAiPutNkBvxhHSR5RrjfAiaaTN74ymeBN8KZ9RLtEseT62s5iDaGE4Zl |access-date=2026-10-30 |website=Facebook}}</ref> Ang ''Mechanical Team'' ang isa pang komite ng koponan. Sila ang nakatutok sa istraktura ng katawan ng sasakyan at mga mekanismong nagpapatakbo nito. Ang mga sasakyang de-gasolina ay tinututukan ng komiteng ito dahil na rin sa makinang nakalagay sa mga ito.<ref name=":3" /> Ang huling komite ay ang ''Operations, Management, and Advocacy Team'' na may katungkulan sa hindi teknikal na gawain ng koponan, lalo na ang pakikipag-ugnayan sa mga tagapamahala ng koponan at mga tanggapan ng paaralan. Sila rin ang namamahala sa mga kaganapan ng koponan upang mas maipalaganap ang adbokasiya nito sa loob at labas ng pamantasan.<ref name=":3" /> Ang mga pinuno ng mga komite na ito, kabilang na ang team manager, ang bumubuo sa ''Steering Committee''. Limitado lamang ang bilang ng mga magiging kasapi ng koponan na makakapasok sa pinagdarausan ng patimpalak at kabilang na sa bilang na ito ang faculty adviser at team manager. Ang ''team manager'' ang nagsisilbing pinuno ng koponan at ang nakikipag-ugnayan sa mga tagapamahala ng paligsahan. Ang mga natitirang puwang ay kinabibilangan ng mga kasapi ng tatlong komite lalo na ng mga teknikal na komite na sumisigurong tumatakbo at pasok sa mga panuntunan ang sasakyan ng paaralan. Kasama na sa mga puwang na ito ang mga nagmamaneho ng sasakyan. <ref>{{Cite web |last=Shell Eco-marathon |date=2026-10-30 |title=Qatar 2026 Official Rules Chapter II |url=https://www.shellecomarathon.com/about/previous-seasons/2026-programme-shell-eco-marathon/qatar-2026-mileage-challenge-shell-eco-marathon/_jcr_content/root/main/section_1066928032/call_to_action/links/item0.stream/1761572838035/fa584ff1033457115168ca571c861e07d22a5775/shell-eco-marathon-qatar-2026-chapter-ii-rules.pdf |access-date=2026-10-30 |website=Shell Eco-marathon}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} tlinhp7vu33wj3jq80xs0t0t9dddjvx 0 340262 2238001 2231409 2026-10-30T04:11:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238001 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Codroipo|official_name=Città di Codroipo|native_name={{native name|fur|Codroip}}|image_size=|image_shield=Codroipo-Stemma.svg|shield_size=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|45|57|45|N|12|58|45|E|region:IT_type:city(15442)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Friul-Venecia Julia]]|province=[[Lalawigan ng Udine|Udine]] (UD)|frazioni=Passariano, Lonca, Rivolto, Biauzzo, Iutizzo, Pozzo, Rividischia, San Pietro, Muscletto, San Martino, Zompicchia, Goricizza, Beano|mayor_party=|mayor=Fabio Marchetti|area_footnotes=|area_total_km2=75.22|population_footnotes=|population_demonym=Codroipesi|elevation_footnotes=|elevation_m=43|istat=030027|saint=[[Birhen Maria|Madonna della Neve]]|day=Agosto 5|postal_code=33033|area_code=0432|website={{official website|https://www.comune.codroipo.ud.it}}|footnotes=|image_caption=[[Villa Manin]] sa Passariano|image_skyline=Codroipo01.jpg}}Ang '''Codroipo''' ({{Langx|fur|Codroip}}) ay isang [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Udine|Rehiyonal na Entidad Pangdesentralisasyon ng Udine]], rehiyon ng [[Friul-Venecia Julia]], [[Hilagang Italya|hilagang-silangang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Trieste]] at mga {{Convert|20|km|mi}} timog-kanluran ng [[Udine]]. May hangganan ang Codroipo sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Basiliano]], [[Bertiolo]], [[Camino al Tagliamento]], [[Lestizza]], [[Mereto di Tomba]], [[San Vito al Tagliamento]], [[Sedegliano]], [[Valvasone Arzene]], at [[Varmo]]. Ang nayon ng Rivolto ({{Langx|fur|Rivolt}}) ay naglalaman ng acrobatic flight squadron ng [[Hukbong Panghimpapawid ng Italya]], ang [[Frecce Tricolori]]. == Teritoryo == Ang munisipalidad ng Codroipo ay may lawak na 75 km² sa kabila ng Kapatagang Veneto-Friul, sa silangang pampang ng ilog [[Tagliamento]], kung saan ito matatagpuan mga 6 km ang layo, sa hangganan sa pagitan ng Mataas at Mababang [[Friul]], sa lugar ng muling pagsikat ng Gitnang Friuli, sa kalagitnaan sa pagitan ng mga lungsod ng [[Udine]] at [[Pordenone]], parehong mga 27 km ang layo. Ang lugar ay apektado ng penomeno ng muling pagdami ng tubig, na nakadaragdag sa paglaganap ng mga sapa, daluyan ng irigasyon, at mga kapaligirang pantubig tulad ng mga lawa at lawa-lawaan. Ang patuloy na pagkilos ng tao ngayon ay lubos na nagpabago sa kalikasan nito bilang isang tungkulin ng [[Monokultura|monokulturang]] agrikultura. Gayunpaman, may ilang mga lugar na napreserba: ang Parco delle Risorgive di Codroipo, na matatagpuan sa timog ng bayan, malapit sa sports center, ay nagbibigay ng isang halimbawa kung ano ang kapaligiran noong mga panahong bago ang industriyalisasyon. == Kasaysayan == Bagaman kinikilala bilang isang lugar na may kuta sa burol simula pa noong [[Panahong Bronse|Panahong Tanso]], ang pamayanan ay nagkaroon ng kaugnayan noong [[Sinaunang Roma|panahong Romano]], sa pagitan ng una at ikalawang siglo BK. == Ekonomiya == Tradisyonal na emporyo ng Gitnang Friuli, sa loob ng mahabang panahon ang lokal na ekonomiya ay partikular na aktibo sa mga pamilihan ng butil at baka. == Kakambal na bayan == Ang Codroipo ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|BEL}}[[Braine-le-Comte]], Belhika * {{Flagicon|ITA}} [[Galliera]], Italya * {{Flagicon|SLO}} [[Hrastnik]], Eslobenya * {{Flagicon|AUT}} [[Maria Wörth]], Austria == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|https://www.comune.codroipo.ud.it}} * [https://web.archive.org/web/20240421102126/http://codroipo.it/] {{Province of Udine}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] n1p53ywt8o9qqnw2xnclcufcq7l8p41 0 340351 2238000 2231720 2026-10-30T03:46:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238000 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS | name = Cherry OS | logo = | logo_size = | logo caption = | screenshot = | screenshot_size = | caption = | collapsible = | logo_caption = | screenshot_alt = | developer = [[Cherry Mobile]] | family = [[Android]] | working state = Itinigil | source model = ''Closed-source'' | released = 1.0 (Batay sa [[Android 7.0]]) / {{Start date and age|2017}} | latest release version = 2.0 (Batay sa [[Android 9]]) | latest release date = {{Start date and age|2019}} | marketing target = | programmed in = [[C (wikang pamprograma)|C]] | website = {{URL|https://www.cherryshop.com.ph}} }} Ang '''Cherry OS''' ay isang itinigil nang [[operating system]] na nakabatay sa [[Android]] na binuo ng [[Cherry Mobile]], isang nangungunang tagagawa ng mga mobile phone sa Pilipinas. Ipinakilala ito noong Oktubre 2017. == Kasaysayan == === Kasaysayan ng bersiyon === {| class="wikitable" |+ ! Bersiyon ! Paunang paglabas ! Android OS ! Mga smartphone ! Mga sanggunian |- | 1.0 | 2017 | 7.0 "Nougat" | Serye ng Flare S6 (Flare S6, Flare S6 Deluxe, Flare S6 Plus) | <ref>{{Cite web |url=https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s6 |title=Cherry Mobile Flare S6 – Full Specs, Price and Features |date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522104530/https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s6 |archive-date=22 May 2026 |url-status=live |publisher=Pinoy Techno Guide}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.gizmochina.com/product/cherry-mobile-flare-s6 |title=Cherry Mobile Flare S6 - Checkout Full Specification |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522105025/https://www.gizmochina.com/product/cherry-mobile-flare-s6 |archive-date=22 May 2026 |url-status=live |publisher=Gizmochina}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s6-plus |title=Cherry Mobile Flare S6 Plus – Full Specs, Price and Features |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522105758/https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s6-plus |archive-date=22 May 2026 |url-status=live |publisher=Pinoy Techno Guide}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s6-deluxe |title=Cherry Mobile Flare S6 Deluxe – Full Specs, Price and Features |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522110130/https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s6-deluxe |archive-date=22 May 2026 |url-status=live |publisher=Pinoy Techno Guide}}</ref> |- | 2.0 | 2019 | 9.0 "Pie" | Serye ng Flare S8 (Flare S8, S8 Lite, S8 Deluxe, S8 Prime, S8 Max, S8 Plus, S8 Pro) | <ref>{{Cite web |last=Icogo |first=Peter Jan |date=7 July 2019 |title=Cherry Mobile Flare S8 series: Specs, price, date of availability |url=https://www.gizguide.com/2019/07/cherry-mobile-flare-s8-series-specs.html |access-date=7 July 2019 |website=GIZGUIDE |archive-url=https://web.archive.org/web/20260522105337/https://www.gizguide.com/2019/07/cherry-mobile-flare-s8-series-specs.html |archive-date=22 May 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gubalane |first=Daniel |date=22 October 2019 |title=Cherry Mobile Flare S8 Deluxe – Full Specs and Official Price in the Philippines Review |url=https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s8-deluxe |access-date=22 October 2019 |website=Pinoy Techno Guide}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gubalane |first=Daniel |date=25 July 2019 |title=Cherry Mobile Flare S8 – Full Specs, Price and Features |url=https://www.pinoytechnoguide.com/smartphones/cherry-mobile-flare-s8 |access-date=25 July 2019 |website=Pinoy Techno Guide}}</ref><ref name="gizguide">{{Cite web |last=Icogo |first=Peter Jan |date=7 July 2019 |title=Cherry Mobile Flare S8 series: Specs, price, date of availability |url=https://www.gizguide.com/2019/07/cherry-mobile-flare-s8-series-specs.html?m=1 |access-date=7 July 2019 |website=GIZGUIDE}}</ref><ref name="gizguide1">{{Cite web |last=Icogo |first=Peter Jan |date=21 October 2019 |title=Cherry Mobile Flare S8 Lite comes with Helio P23 for PHP 3,299! |url=https://www.gizguide.com/2019/10/cherry-mobile-flare-s8-lite-specs-price-official.html |access-date=21 October 2019 |website=GIZGUIDE}}</ref> |} === Cherry OS 1.0 === Ang Cherry OS 1.0 ay naglalaman ng iba't ibang tampok na naglalayong mapabuti ang seguridad at kakayahang magamit ng sistema. Nagbibigay ang 360 Security app ng proteksiyong antivirus, pati na rin ng mga tool para sa Boost at Clean, na nag-o-optimize sa pagganap ng device (device performance) sa pamamagitan ng pamamahala ng memorya (memory management) at pagkonsumo ng baterya (battery consumption).<ref>{{Cite web |url=https://www.yugatech.com/software/top-features-of-cherry-mobiles-cherry-os |title=Top Features of Cherry Mobile's Cherry OS |last=Diangson |first=Louie |date=October 14, 2017 |website= |publisher=YugaTech |access-date= |language=en}}</ref> Para sa privacy, nagtatampok ang Cherry OS ng sistemang protektado ng password na nagpapahintulot sa mga gumagamit na protektahan ang mga pribadong mensahe, media, at app. Ang pag-access sa storage ay isinasagawa sa pamamagitan ng isang passcode na ina-access gamit ang dialer app.<ref>{{Cite web |url=https://unbox.ph/gadget/cherry-os-quick-overview-what-makes-it-different-from-other-android-overlays |title=Cherry OS Quick Overview: What Makes it Different from other Android Overlays? |last=Guison |first=Duey |date=October 13, 2017 |website= |publisher=Unbox.ph |access-date= |language=en}}</ref> Ang Avatar Mode ay nagbibigay-daan sa mga gumagamit na mag-log in sa maraming account sa social media sa iisang device, habang pinananatiling hiwalay ang mga personal account at account para sa trabaho. === Cherry OS 2.0 === Ang Cherry OS 2.0 ay isang pagpapahusay sa unang bersiyon, na may mas mahusay na performance, stability, at seguridad. Ang 360 Security app ay higit pang na-optimize at pinahusay ang seguridad. Mas pagpahusay rin ang mga disenyo ng UI para sa mas maayos na pag-navigate, at mas mahusay na isinama ng OS ang mga tampok ng Android 9, tulad ng adaptive battery at mga aksiyon ng app. == Pagbuo at paglulunsad == Inanunsyo ng Cherry Mobile ang Cherry OS noong Oktubre 2017, kasabay ng paglulunsad ng serye ng Flare S6. Isa itong custom na User interface na ipinatupad sa mga teleponong Flare S6, na naglalayong magbigay sa mga gumagamit ng mas secure o ligtas at mas stable ang performance.<ref>{{Cite web |url=https://www.megabites.com.ph/cherry-mobile-launches-user-interface-the-cherry-os/ |title=Cherry Mobile Launches Very Own Operating System: The Cherry OS |last= |first= |date=14 October 2017 |website= |publisher=MegaBites |access-date= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304143255/https://www.megabites.com.ph/cherry-mobile-launches-user-interface-the-cherry-os/ |archive-date=4 Marso 2025 |url-status=dead}}</ref> Noong Hulyo 2019, inilabas ng [[Cherry Mobile]] ang [[Cherry Mobile Flare S8|seryeng Flare S8]], na nilagyan ng Cherry OS V2.0 na nakabatay sa Android 9. Ang bagong bersiyong ito ay nagpatuloy sa pagpapalawak ng mga tampok ng orihinal na Cherry OS.<ref>{{Cite web |last=Chua |first=Vaughn |date=16 September 2019|title=Cherry Mobile Flare S8 Review|url=https://www.yugatech.com/mobile/cherry-mobile-flare-s8-review/|access-date=16 September 2019|website=YugaTech |language=en}}</ref> == Pagtigil sa pagbuo == Matapos ang [[Cherry Mobile Flare S8|seryeng Flare S8]], itinigil ng [[Cherry Mobile]] ang karagdagang pagbuo ng Cherry OS. Bago ilabas ang [[Cherry Mobile Flare S8|seryeng Flare S8]], nilaktawan ng Cherry Mobile ang [[Cherry Mobile Flare S7|seryeng Flare S7]] at gumamit ng halos stock na disenyo sa [[Android 8.1|Android 8.1 Oreo]] nang hindi nagdaragdag ng tema o karagdagang mga functionality. Wala nang anumang inanunsyo ang Cherry Mobile at hindi na nito ipinagpatuloy ang pagbuo o paggamit ng Cherry OS sa mga susunod nitong device.<ref name=gizguide /> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Android|Android]] [[Kategorya:Operating system]] kftw2fmwsc2t4bavuywom0poewalzpe 0 340655 2237894 2235612 2026-10-29T21:45:59Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2237894 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Anthony Constantino|image=Anthony Constantino in August 2025.png|alt=|caption=Si Constantino noong Agosto 2025|birth_name=Anthony Delos Reyes Constantino|birth_date={{Birth date and age|2002|5|30}}|birth_place=Los Angeles, California, Estados Unidos|education=[[California Lutheran University]]|occupation={{hlist|Modelo|[[influencer]]|aktor}}|years_active=2022–kasalukuyan|agent=[[Sparkle GMA Artist Center|Sparkle]]|height={{height|ft=6|in=1}}<ref name="pep1"/>}} Si '''Anthony Delos Reyes Constantino''' (ipinanganak noong 30 Mayo 2002) ay isang Pilipino-Amerikanong modelo, influencer, at aktor. Una siyang pumirma sa Otto Models noong 2022. Noong Hulyo 2024, minodelo niya ang uniporme ng [[Pilipinas sa Palarong Olimpiko|delegasyon ng Pilipinas]], isang [[Barong Tagalog|barong]] na dinisenyo ni [[Francis Libiran]], sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024]] sa Paris. Noong Disyembre ng kaparehong taon, nagbida siya sa serye sa online ni [[Esnyr]] na ''Highschool Hell Week'' bilang isang "red flag" na interes sa pag-ibig at lumabas din sa isang kabanata ng palabas sa telebisyon sa Estados Unidos na ''The Sex Lives of College Girls''. Noong Abril 2025, pumirma si Constantino sa [[Sparkle GMA Artist Center|Sparkle]]. Nagmodelo siya para sa mga magasin tulad ng ''Parcinq'' at nakakuha ng atensyon ng medya dahil sa pagdalo niya bilang panauhin sa mga ''fashion event'' para sa mga tatak tulad ng ''Vogue Philippines'' at Louis Vuitton. Ang kaniyang relasyon sa Pilipinang modelo at aktres na si [[Shuvee Etrata]] ay nakatanggap din ng malawakang pagbabalita sa medya. Sa Pilipinas, malawak siyang iniuugnay sa terminong "TDH (matangkad, maitim, at guwapo)", na pinasikat ni Etrata. == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Anthony Delos Reyes Constantino noong 30 Mayo 2002, sa Los Angeles, California, Estados Unidos.<ref name="cosmo1">{{Cite web |last=Sarmiento |first=Kate |date=16 Hunyo 2025 |title=Everything You Need To Know About Anthony Constantino |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/anthony-constantino-facts-a5322-20250616-dyn |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en-ph}}</ref><ref name="pep1">{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=18 Hunyo 2025 |title=Get to know the tall, dark, handsome Anthony Constantino |url=https://www.pep.ph/peptionary/anthony-constantino-a5128-20250618 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823000310/https://www.pep.ph/peptionary/anthony-constantino-a5128-20250618 |archive-date=23 Agosto 2025 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=[[Philippine Entertainment Portal]] |language=en-ph}}</ref> Parehong Pilipino ang kaniyang mga magulang.<ref name="cosmo1" /> Nagtapos siya ng hayskul noong 2020 mula sa St Margaret's Episcopal School sa San Juan [[Capistrano, California|Capistrano]], California. Noong 2024, nagtapos siya sa [[California Lutheran University]] na may ''dual degree'', isang Batsilyer ng Agham sa Computer Information Systems at Business Administration sa Marketing. Mula 2022 hanggang 2024, siya ay isang ''part-time'' na Technical Specialist sa [[Apple Inc.]]<ref name="nmnl1">{{Cite news |last=Bautista |first=Rafael |date=10 Enero 2025 |title=Who's That Guy: Fun Facts About Rising Fil-Am Model Anthony Constantino |language=en-ph |work=[[Nylon Manila]] |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/fun-facts-rising-fil-am-model-anthony-constantino/ |url-status=live |access-date=18 Oktubre 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906120041/https://nylonmanila.com/pop-culture/fun-facts-rising-fil-am-model-anthony-constantino/ |archive-date=6 Setyembre 2025}}</ref> == Karera == === 2022–kasalukuyan: Pagmomodelo, mga pagsisikap sa pag-arte === Nagsimula ang karera ni Constantino noong 2022, nang pumirma siya sa ahensya ng Otto Models sa Los Angeles.<ref name="pep1" /> Nag-pose siya para sa seksiyon ng magasin na ''The Perfect Man'' ng ''L'Homme Nu'' ({{Translation|The Naked Man}}).<ref name="lhn">{{Cite web |title=Pin-Up |url=https://www.perfectmanmag.com/pinup |website=The Perfect Man (L'Homme Nu) |language=en-us}}</ref> Noong Hulyo 2024, siya ang nagmodelo ng opisyal na uniporme ng delegasyon ng Pilipinas sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024|2024 Summer Olympics]] sa Paris.<ref name="vman">{{Cite magazine |last=Dionora |first=Angelo |date=18 Mayo 2025 |title=Anthony Constantino is the Philippines' Next Heartthrob |url=https://vmagazine.com/article/meet-anthony-constantino-the-philippines-next-heartthrob/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260918145025/https://vmagazine.com/article/meet-anthony-constantino-the-philippines-next-heartthrob/ |archive-date=18 Setyembre 2026 |access-date=18 Oktubre 2026 |magazine=[[VMan]] |language=en-us}}</ref> Ang uniporme, isang [[Barong Tagalog|barong]], ay dinisenyo ng taga-disenyong Pilipino na si Francis Libiran.<ref name="cosmo1" /> Noong Hunyo at Hulyo, nag-pose rin siya para sa ilang photoshoot sa magasin ''na Parcinq''.<ref name="parcinq1">{{Cite web |last=Carbonilla |first=Hans Ethan |date=27 Hunyo 2024 |title=#ParcinqFashion: KONYO |url=https://www.parcinq.com/post/parcinqfashion-konyo |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Parcinq |language=en-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311224342/https://www.parcinq.com/post/parcinqfashion-konyo |archive-date=11 Marso 2026 |url-status=dead}}</ref><ref name="parcinq2">{{Cite web |last=Carbonilla |first=Hans Ethan |date=12 Hulyo 2024 |title=#ParcinqBeauty: Inside Out |url=https://www.parcinq.com/post/parcinqbeauty-inside-out |access-date=18 Oktubre 2026 |website=Parcinq |language=en-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20260618113057/https://www.parcinq.com/post/parcinqbeauty-inside-out |archive-date=18 Hunyo 2026 |url-status=dead}}</ref> Noong Disyembre, lumabas siya bilang isang "red flag" na karelasyon sa serye sa online ni [[Esnyr]] na ''Highschool'' ''Hell Week'' <ref name="nmnl1" /><ref name="ps1">{{Cite magazine |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=15 Hunyo 2025 |title=Meet Anthony Constantino, the trending 'TDH' with Donny Pangilinan vibes who picked up Shuvee |url=https://www.philstar.com/entertainment/2025/06/15/2450730/meet-anthony-constantino-trending-tdh-donny-pangilinan-vibes-who-picked-shuvee |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801012618/https://www.philstar.com/entertainment/2025/06/15/2450730/meet-anthony-constantino-trending-tdh-donny-pangilinan-vibes-who-picked-shuvee |archive-date=1 Agosto 2025 |access-date=18 Oktubre 2026 |magazine=[[Philippine Star]] |language=en-ph}}</ref> at bilang isang tagapagsilbi sa isang kabanata ng palabas sa telebisyon sa Estados Unidos na ''The Sex Lives of College Girls.''<ref name="guide">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=15 Agosto 2025 |title=A Primer On The Cover Stars Of Our Sweethearts Issue |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/primer-cover-stars-sweethearts-issue/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819115641/https://nylonmanila.com/pop-culture/primer-cover-stars-sweethearts-issue/ |archive-date=19 Agosto 2025 |access-date=18 Oktubre 2026 |website=[[Nylon Manila]] |language=en-ph}}</ref> Noong 8 Abril 2025, pumirma si Constantino sa ahensyang [[Sparkle GMA Artist Center]].<ref name="ms1">{{Cite magazine |last=Wang |first=Nickie |date=10 Abril 2025 |title=Anthony Constantino returns to his roots |url=https://manilastandard.net/showbitz/314578373/anthony-constantino-returns-to-his-roots.html |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/pprci |archive-date=August 15, 2025 |access-date=18 Oktubre 2026 |magazine=Manila Standard |language=en-ph}}</ref> Simula nang lumipat sa Pilipinas, pumirma siya ng kontrata sa DT Model Management, na nakabase rin sa Los Angeles, at sa Main Models sa Maynila.<ref name="preview">{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=1 Agosto 2025 |title=Who Is Anthony Constantino? Meet the Rising Filipino-American Model |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/who-is-anthony-constantino-facts-about-the-fil-am-model-a6887-20250801-dyn |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/7pTX2 |archive-date=15 Agosto 2025 |access-date=18 Oktubre 2026 |magazine=Preview |language=en-ph}}</ref> Noong 22 Agosto, bumida siya sa ''music video'' kasama si Shuvee Etrata para sa kantang "''Marupok''" ni Jenzen Guino.<ref name="marupok">{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=23 Agosto 2025 |title=Shuvee Etrata, Anthony Constantino star in MV for Jenzen Guino's 'Marupok' |language=en-ph |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/624925/shuvee-etrata-anthony-constantino-star-in-mv-for-jenzen-guinos-marupok |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> == Imahen sa midya == Malawakang iniuugnay si Constantino sa paggamit ni Etrata ng pariralang "''tall, dark, and handsome'' (TDH)" na sumikat. Una niya itong ginamit upang ilarawan ang Pilipinong aktor na si [[Donny Pangilinan]] sa ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]''. Gayumpaman, inilarawan din ng iba't-ibang publikasyon si Constantino gamit ang pariralang ito, pati na rin si Etrata mismo.<ref name="abs2">{{Cite magazine |last=Claveria |first=Arci |date=8 Hulyo 2025 |title=TDH: 8 Tall, Dark and Handsome Actors You Need to Know! |url=https://www.abs-cbn.com/metro-style/beauty/2025/7/8/tdh-tall-dark-handsome-filipino-actors-1419 |access-date=18 Oktubre 2026 |magazine=Metro Style |language=en-ph}}</ref> == Pilmograpiya == === Mga pelikula === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" ! scope="col" |Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Tungkulin ! class="unsortable" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! rowspan="1" scope="row" | 2024 | ''The Disadvantages of Seeing God'' | Guwardiya ng ospital | <ref name="prime">{{Cite web |title=Anthony Constantino: Movies, TV, Bio |url=https://www.amazon.co.uk/prime-video/actor/Anthony-Constantino/amzn1.dv.gti.07449b2f-5369-421c-bc7a-05fc1e755c78/ |website=[[Prime Video]] |language=en}}</ref> |- ! rowspan="1" scope="row" | 2026 | ''Huwag Kang Titingin'' | Miggy "Migz" Quirante | |- |} === Online/Digital === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" ! scope="col" |Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Tungkulin ! class="unsortable" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! rowspan="1" scope="row" | 2024 | ''Linggo ng Impiyerno sa Highschool'' | Pag-ibig | <ref name="nmnl1" /> |- | 2026 | ''Mula Vlog Hanggang Pag-ibig'' | Bala | |} === Telebisyon === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" ! scope="col" |Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Tungkulin ! class="unsortable" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! rowspan="1" scope="row" | 2022 | ''TiktoClock'' ! rowspan="1" scope="row" | Siya mismo | <ref name="prime" /> |- ! rowspan="1" scope="row" | 2024 | ''The Sex Lives of College Girls'' ! rowspan="1" scope="row" | Tagapagsilbi | <ref name="guide" /> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2025 | ''[[Unang Hirit]]'' ! rowspan="2" scope="row" | Kaniyang Sarili | <ref name="uh1">{{Cite news |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=20 Hunyo 2025 |title=Shuvee Etrata publicly declares Anthony Constantino her "TDH" |language=tl |work=[[Philippine Entertainment Portal]] |url=https://www.pep.ph/news/local/187296/shuvee-etrata-anthony-constantino-tdh-a5132-20250620 |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref><ref name="uh2">{{Cite news |date=12 Agosto 2025 |title=Kitchen kwentuhan with TDH Anthony Constantino |language=tl |trans-title=Kitchen story time with TDH Anthony Constantino |work=[[GMA News Online]] |publisher=[[GMA Network]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/video/unanghirit/722550/kitchen-kwentuhan-with-tdh-anthony-constantino-unang-hirit/video/ |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |- | ''Sparkle Campus Cutie'' | <ref name="prime" /> |- ! rowspan="2" scope="row" | 2026 | ''The Master Cutter'' ! rowspan="1" scope="row" | Jason | |- | ''Barangay Love Stories'' <small>("Torete")</small> ! rowspan="1" scope="row" | Leo | <ref>{{Cite news |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=12 Setyembre 2026 |title=Shuvee Etrata at Anthony Constantino, mapapanood na mamayang hapon sa 'Barangay Love Stories' |language=en |work=GMA Entertainment |publisher=GMA Network |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/shuvee-etrata-at-anthony-constantino-mapapanood-na-mamayang-hapon-sa-barangay-love-stories/138304/ |access-date=18 Oktubre 2026}}</ref> |} === Mga ''music video'' === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+  |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Artista ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! rowspan="1" scope="row" |2025 |"Marupok" |Jenzen Guino |<ref name="marupok" /> |- |} == Mga danggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Articles with hCards]] rr7zrjkg0vtmhd6ib6r9ddzmhribvn9 0 340791 2237944 2237712 2026-10-30T02:09:10Z Ryomaandres 8044 2237944 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Inter Milan|fullname=Football Club Internazionale Milano [[Società per azioni|S.p.A.]]<ref>{{Cite web |title=FC Internazionale Milano S.p.A. |url=https://www.ft.com/stream/e617f5c3-8b3e-44f8-b528-54896002132c |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/stream/e617f5c3-8b3e-44f8-b528-54896002132c |archive-date=10 December 2022 |access-date=23 July 2021 |website=Financial Times |language=en}}</ref><ref name="Inter2021">{{Cite web |title=The history and evolution of the Inter crest |url=https://www.inter.it/en/news/2021-03-27-history-inter-crest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720070635/https://www.inter.it/en/news/2021-03-27-history-inter-crest |archive-date=20 July 2022 |access-date=13 April 2024 |publisher=Inter.it |language=English |location=Milan}}</ref>|image=FC Internazionale Milano 2021.svg|alt=Inside the inner blue circle, a cutout of the words "M" and "I" with the "I" cutting inside of the "M" around the white circle. The inner blue circle contains an outer circle in black.|upright=0.85|current=2026–27 Inter Milan season|nickname={{unbulleted list|''I Nerazzurri'' (The Black and Blues)|''La Beneamata'' (The Well-Cherished One)|''Il [[Biscione]]'' (The Big [[Grass snake|Grass Snake]])}}|short name={{unbulleted list|Inter|Inter Milan}}|founded={{Start date and age|df=yes|1908|3|9}} (as ''Football Club Internazionale'')|stadium=[[San Siro]]|capacity=75,817 (limited capacity)<br />80,018 (maximum capacity)|owner={{unbulleted list|{{nowrap|[[Oaktree Capital Management]]}} (99.6%)|Other shareholders (0.04%)<ref>List of shareholders on 30 June 2016, document purchased from Italian [[Camera di Commercio, Industria, Agricoltura e Artigianato|C.C.I.A.A.]]</ref> }}|chairman=[[Giuseppe Marotta]]<ref>{{Cite web |title=Inter shareholders approve new Board of Directors |url=https://www.inter.it/en/news/inter-shareholders-approve-new-board-of-directors-june-2024 |access-date=4 June 2024 |website=inter.it |language=en |archive-date=26 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126162750/https://www.inter.it/en/news/inter-shareholders-approve-new-board-of-directors-june-2024 |url-status=live }}</ref>|chrtitle=President|Team Manager=|manager=[[Cristian Chivu]]|mgrtitle=Head coach|league={{Italian football updater|Internazionale}}|season={{Italian football updater|Internazionale2}}|position={{Italian football updater|Internazionale3}}|website={{Official URL}}|pattern_la1=_intermilan2627h|pattern_b1=_intermilan2627h|pattern_ra1=_intermilan2627h|pattern_sh1=_intermilan2627h|pattern_so1=_intermilan2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=_intermilan2627a|pattern_b2=_intermilan2627a|pattern_ra2=_intermilan2627a|pattern_sh2=_intermilan2627a|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_intermilan2627t|pattern_b3=_intermilan2627t|pattern_ra3=_intermilan2627t|pattern_sh3=_intermilan2627t|pattern_so3=_intermilan2627tl|leftarm3=707781|body3=707781|rightarm3=707781|shorts3=000000|socks3=000000}}Ang '''Football Club Internazionale Milano''', malawakang tinutukoy bilang '''Internazionale''' ({{IPA|it|internattsjoˈnaːle|pron}}) o simpleng '''Inter''' ({{IPA|it|ˈinter}}), at karaniwang kilala bilang '''Inter Milan''' sa mga bansang nagsasalita ng Ingles,<ref>{{Cite news |last=Prathivi |first=Niken |date=24 May 2012 |title=Inter Milan arrives in Jakarta to prepare for two friendlies |work=The Jakarta Post |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/24/inter-milan-arrives-jakarta-prepare-two-friendlies.html |url-status=live |access-date=25 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928143528/http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/24/inter-milan-arrives-jakarta-prepare-two-friendlies.html |archive-date=28 September 2013}}</ref> ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng football sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Milan]], [[Lombardia]]. Ang Inter ang tanging koponan na mayroong walang-patid na presensiya sa nangungunang dibisyon ng futbol ng Italya, na kasalukuyang [[Serie A]], simula nang ilabas ito noong 1909, at hindi kailanman nasailalim sa relegasyon tungong [[Serie B]]. Simula noong 1947, ibinahagi ng Inter ang estadyo ng [[San Siro]], ang pinakamalaking estadyo sa Italya,<ref>{{Cite web |title=San Siro Stadium – "La Scala del Calcio" |url=https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203706/https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |archive-date=30 September 2025 |access-date=6 February 2026 |website=San Siro Stadium}}</ref> kasama ang [[AC Milan]], kung saan nakikipagkumpitensiya sila sa matagal nang [[Derby della Madonnina]], isa sa mga pinakasinusubaybayang ribalan ng futbol sa mundo.<ref>{{Cite web |date=12 May 2025 |title=Men's soccer rivalries to know: El Clásico, Manchester Derby |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43360015/men-soccer-rivalries-know-el-clasico-manchester-derby |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619152336/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43360015/men-soccer-rivalries-know-el-clasico-manchester-derby |archive-date=19 June 2025 |access-date=1 June 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Ang club ay itinatag noong Marso 9, 1908 matapos ang tunggalian sa loob ng Milan Foot-Ball and Cricket Club (ngayon ay AC Milan), at napanaluhan nito ang unang kampeonato nito noong 1910. Simula nang mabuo ito, ang club ay nanalo ng 39 na domestikong tropeo, kabilang ang 21 titulo sa [[Serie A|liga]], 10 [[Coppa Italia]], at 8 [[Supercoppa Italiana]]. Mula 2006 hanggang 2010, nanalo ang club ng limang magkakasunod na titulo sa liga, na katumbas ng rekord sa lahat ng panahon noong panahong iyon.<ref name="Italy&nbsp;– List of Champions">{{Cite web |title=Italy&nbsp;– List of Champions |url=https://www.rsssf.org/tablesi/italchamp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711150721/https://www.rsssf.org/tablesi/italchamp.html |archive-date=11 July 2022 |access-date=2 February 2023 |website=[[RSSSF]]}}</ref> Tatlong beses na itong nanalo sa [[UEFA Champions League|European Cup/Champions League]]. Ang pinakahuling panalo nito noong 2010 ay nagkumpleto ng isang walang kapantay na [[Triplete (futbol)|kapanahunang triplete]] ng Italya, kung saan nanalo rin ang Inter ng titulong Serie A title at Coppa Italia sa parehong taon.<ref name="treble">{{Cite news |date=22 May 2010 |title=Inter join exclusive treble club |work=[[UEFA]] |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0250-0c50f4b42c3a-0fbc1831ccbe-1000--inter-join-exclusive-treble-club/ |url-status=live |access-date=9 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111175751/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1490968.html |archive-date=11 November 2012}}</ref> Nanalo rin ang club ng tatlong [[UEFA Europa League|UEFA Cup]], dalawang [[Intercontinental Cup (1960–2004)|Intercontinental Cup]], at isang [[FIFA Club World Cup]]. Ang Inter ang may pinakamataas na bilang ng manonood ng mga laro sa kanilang tahanan sa Italya<ref>{{Cite web |date=18 October 2024 |title=Average matchday attendance in Serie A in 2023/24, by club |url=https://www.statista.com/statistics/603298/soccer-average-attendances-at-serie-a-games-by-team-in-italy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911004016/https://www.statista.com/statistics/603298/soccer-average-attendances-at-serie-a-games-by-team-in-italy/ |archive-date=11 September 2024 |access-date=29 April 2025 |website=Statista}}</ref> at ang pang-apat na pinakamataas na bilang ng manonood sa Europa.<ref>{{Cite web |date=23 June 2024 |title=Top 20 Highest European Clubs Attendances |url=https://stadiumdb.com/lists/top-20-highest-european-clubs-attendances/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214205037/https://stadiumdb.com/lists/top-20-highest-european-clubs-attendances/ |archive-date=14 February 2025 |access-date=29 April 2025 |website=StadiumDB}}</ref> Mula noong Mayo 2024, ang club ay pagmamay-ari na ng Amerikanong [[kompanya sa pamamahala ng ari-arian]] na [[Oaktree Capital Management]].<ref name="Suning">{{Cite news |title=Suning Holdings Group acquires majority stake of FC Internazionale Milano S.p.A. |publisher=Inter Milan |url=http://www.inter.it/en/news/53171 |url-status=live |access-date=6 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609205104/http://www.inter.it/en/news/53171 |archive-date=9 June 2016}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] <references />{{Inter Milan}}{{Navboxes|titlestyle=background:#011EA0; color:white; border:1px solid white|list1={{Inter Milan squad}} {{Inter Milan managers}} {{Inter Milan seasons}} {{Inter Milan matches}} {{Pirata d'Oro}} {{Inter Milan Hall of Fame}} {{UEFA Champions League winners}} {{UEFA Europa League winners}} {{Intercontinental Cup winners}} {{FIFA Club World Cup winners}} {{Italian Championship winners}} {{Coppa Italia winners}} {{Supercoppa Italiana winners}} {{Serie A}} {{Football in Italy}} {{Original Serie A clubs}} {{Oaktree Capital Management}} {{G-14}}}} arqu0ng6mfsq2cmgmqlsv5plwfszbxd 2237945 2237944 2026-10-30T02:12:32Z Ryomaandres 8044 2237945 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Inter Milan|fullname=Football Club Internazionale Milano [[Società per azioni|S.p.A.]]<ref>{{Cite web |title=FC Internazionale Milano S.p.A. |url=https://www.ft.com/stream/e617f5c3-8b3e-44f8-b528-54896002132c |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/stream/e617f5c3-8b3e-44f8-b528-54896002132c |archive-date=10 December 2022 |access-date=23 July 2021 |website=Financial Times |language=en}}</ref><ref name="Inter2021">{{Cite web |title=The history and evolution of the Inter crest |url=https://www.inter.it/en/news/2021-03-27-history-inter-crest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720070635/https://www.inter.it/en/news/2021-03-27-history-inter-crest |archive-date=20 July 2022 |access-date=13 April 2024 |publisher=Inter.it |language=English |location=Milan}}</ref>|image=FC Internazionale Milano 2021.svg|alt=Inside the inner blue circle, a cutout of the words "M" and "I" with the "I" cutting inside of the "M" around the white circle. The inner blue circle contains an outer circle in black.|upright=0.85|current=2026–27 Inter Milan season|nickname={{unbulleted list|''I Nerazzurri'' (The Black and Blues)|''La Beneamata'' (The Well-Cherished One)|''Il [[Biscione]]'' (The Big [[Grass snake|Grass Snake]])}}|short name={{unbulleted list|Inter|Inter Milan}}|founded={{Start date and age|df=yes|1908|3|9}} (as ''Football Club Internazionale'')|stadium=[[San Siro]]|capacity=75,817 (limited capacity)<br />80,018 (maximum capacity)|owner={{unbulleted list|{{nowrap|[[Oaktree Capital Management]]}} (99.6%)|Other shareholders (0.04%)<ref>List of shareholders on 30 June 2016, document purchased from Italian [[Camera di Commercio, Industria, Agricoltura e Artigianato|C.C.I.A.A.]]</ref> }}|chairman=[[Giuseppe Marotta]]<ref>{{Cite web |title=Inter shareholders approve new Board of Directors |url=https://www.inter.it/en/news/inter-shareholders-approve-new-board-of-directors-june-2024 |access-date=4 June 2024 |website=inter.it |language=en |archive-date=26 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126162750/https://www.inter.it/en/news/inter-shareholders-approve-new-board-of-directors-june-2024 |url-status=live }}</ref>|chrtitle=President|Team Manager=|manager=[[Cristian Chivu]]|mgrtitle=Head coach|league={{Italian football updater|Internazionale}}|season={{Italian football updater|Internazionale2}}|position={{Italian football updater|Internazionale3}}|website={{Official URL}}|pattern_la1=_intermilan2627h|pattern_b1=_intermilan2627h|pattern_ra1=_intermilan2627h|pattern_sh1=_intermilan2627h|pattern_so1=_intermilan2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=_intermilan2627a|pattern_b2=_intermilan2627a|pattern_ra2=_intermilan2627a|pattern_sh2=_intermilan2627a|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_intermilan2627t|pattern_b3=_intermilan2627t|pattern_ra3=_intermilan2627t|pattern_sh3=_intermilan2627t|pattern_so3=_intermilan2627tl|leftarm3=707781|body3=707781|rightarm3=707781|shorts3=000000|socks3=000000}}Ang '''Football Club Internazionale Milano''', malawakang tinutukoy bilang '''Internazionale''' ({{IPA|it|internattsjoˈnaːle|pron}}) o simpleng '''Inter''' ({{IPA|it|ˈinter}}), at karaniwang kilala bilang '''Inter Milan''' sa mga bansang nagsasalita ng Ingles,<ref>{{Cite news |last=Prathivi |first=Niken |date=24 May 2012 |title=Inter Milan arrives in Jakarta to prepare for two friendlies |work=The Jakarta Post |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/24/inter-milan-arrives-jakarta-prepare-two-friendlies.html |url-status=live |access-date=25 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928143528/http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/24/inter-milan-arrives-jakarta-prepare-two-friendlies.html |archive-date=28 September 2013}}</ref> ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng football sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Milan]], [[Lombardia]]. Ang Inter ang tanging koponan na mayroong walang-patid na presensiya sa nangungunang dibisyon ng futbol ng Italya, na kasalukuyang [[Serie A]], simula nang ilabas ito noong 1909, at hindi kailanman nasailalim sa relegasyon tungong [[Serie B]]. Simula noong 1947, ibinahagi ng Inter ang estadyo ng [[San Siro]], ang pinakamalaking estadyo sa Italya,<ref>{{Cite web |title=San Siro Stadium – "La Scala del Calcio" |url=https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203706/https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |archive-date=30 September 2025 |access-date=6 February 2026 |website=San Siro Stadium}}</ref> kasama ang [[AC Milan]], kung saan nakikipagkumpitensiya sila sa matagal nang [[Derby della Madonnina]], isa sa mga pinakasinusubaybayang ribalan ng futbol sa mundo.<ref>{{Cite web |date=12 May 2025 |title=Men's soccer rivalries to know: El Clásico, Manchester Derby |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43360015/men-soccer-rivalries-know-el-clasico-manchester-derby |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619152336/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43360015/men-soccer-rivalries-know-el-clasico-manchester-derby |archive-date=19 June 2025 |access-date=1 June 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Ang club ay itinatag noong Marso 9, 1908 matapos ang tunggalian sa loob ng Milan Foot-Ball and Cricket Club (ngayon ay AC Milan), at napanaluhan nito ang unang kampeonato nito noong 1910. Simula nang mabuo ito, ang club ay nanalo ng 39 na domestikong tropeo, kabilang ang 21 titulo sa [[Serie A|liga]], 10 [[Coppa Italia]], at 8 [[Supercoppa Italiana]]. Mula 2006 hanggang 2010, nanalo ang club ng limang magkakasunod na titulo sa liga, na katumbas ng rekord sa lahat ng panahon noong panahong iyon.<ref name="Italy&nbsp;– List of Champions">{{Cite web |title=Italy&nbsp;– List of Champions |url=https://www.rsssf.org/tablesi/italchamp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711150721/https://www.rsssf.org/tablesi/italchamp.html |archive-date=11 July 2022 |access-date=2 February 2023 |website=[[RSSSF]]}}</ref> Tatlong beses na itong nanalo sa [[UEFA Champions League|European Cup/Champions League]]. Ang pinakahuling panalo nito noong 2010 ay nagkumpleto ng isang walang kapantay na [[Triplete (futbol)|kapanahunang triplete]] ng Italya, kung saan nanalo rin ang Inter ng titulong Serie A title at Coppa Italia sa parehong taon.<ref name="treble">{{Cite news |date=22 May 2010 |title=Inter join exclusive treble club |work=[[UEFA]] |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0250-0c50f4b42c3a-0fbc1831ccbe-1000--inter-join-exclusive-treble-club/ |url-status=live |access-date=9 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111175751/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1490968.html |archive-date=11 November 2012}}</ref> Nanalo rin ang club ng tatlong [[UEFA Europa League|UEFA Cup]], dalawang [[Intercontinental Cup (1960–2004)|Intercontinental Cup]], at isang [[FIFA Club World Cup]]. Ang Inter ang may pinakamataas na bilang ng manonood ng mga laro sa kanilang tahanan sa Italya<ref>{{Cite web |date=18 October 2024 |title=Average matchday attendance in Serie A in 2023/24, by club |url=https://www.statista.com/statistics/603298/soccer-average-attendances-at-serie-a-games-by-team-in-italy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911004016/https://www.statista.com/statistics/603298/soccer-average-attendances-at-serie-a-games-by-team-in-italy/ |archive-date=11 September 2024 |access-date=29 April 2025 |website=Statista}}</ref> at ang pang-apat na pinakamataas na bilang ng manonood sa Europa.<ref>{{Cite web |date=23 June 2024 |title=Top 20 Highest European Clubs Attendances |url=https://stadiumdb.com/lists/top-20-highest-european-clubs-attendances/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214205037/https://stadiumdb.com/lists/top-20-highest-european-clubs-attendances/ |archive-date=14 February 2025 |access-date=29 April 2025 |website=StadiumDB}}</ref> Mula noong Mayo 2024, ang club ay pagmamay-ari na ng Amerikanong [[kompanya sa pamamahala ng ari-arian]] na [[Oaktree Capital Management]].<ref name="Suning">{{Cite news |title=Suning Holdings Group acquires majority stake of FC Internazionale Milano S.p.A. |publisher=Inter Milan |url=http://www.inter.it/en/news/53171 |url-status=live |access-date=6 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609205104/http://www.inter.it/en/news/53171 |archive-date=9 June 2016}}</ref> [[File:San_siro_stadium.jpg|right|thumb|Tanawin panghimpapawid ng [[San Siro]]]] == Kasaysayan == {{Pangunahin|Kasaysayan ng Inter Milan}} === Pagkakatatag at mga unang taon (1908–1960) === Ang club ay itinatag noong Marso 9, 1908 bilang ''Football Club Internazionale'', nang ang isang grupo ng mga manlalaro ay umalis sa Milan Cricket and Football Club (ngayon ay [[AC Milan]]) upang bumuo ng isang bagong club dahil nais nilang tumanggap ng mas maraming dayuhang manlalaro.<ref>{{Cite web |last=Gifford |first=Clive |date=27 February 2024 |title=Inter Milan |url=https://www.britannica.com/topic/Inter-Milan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214092225/https://www.britannica.com/topic/Inter-Milan |archive-date=14 February 2024 |access-date=29 February 2024 |website=britannica.com |publisher=Encyclopedia Britannica |quote=Inter was formed in 1908 by a breakaway group of players from the Milan Cricket and Football Club (now known as AC Milan) who wanted their club to accept more foreign players}}</ref> Ang pangalan ng club ay nagmula sa kagustuhan ng mga kasaping tagapagtatag nito na tanggapin ang mga dayuhang manlalaro pati na rin ang mga Italyano.<ref>{{Cite web |last=Wright |first=Chris |date=6 June 2023 |title='Internazionale'? 'Inter Milan'? Just plain 'Inter'? What should we call Manchester City's Champions League final opponents? |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37800828/internazionale-inter-milan-inter-call-manchester-citys-champions-league-final-opponents |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924112607/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37800828/internazionale-inter-milan-inter-call-manchester-citys-champions-league-final-opponents |archive-date=24 September 2023 |access-date=29 February 2024 |website=espn.com |publisher=ESPN |quote=[T]he founding members decided to adopt a name that reflected their open-door policy.}}</ref> Napanahnan ng club ang unang kampeonato nito noong 1910 at ang pangalawa nito noong 1920.<ref>{{Cite web |last=Brennan |first=Feargal |date=30 April 2023 |title=What is the Scudetto in Italy? Meaning, history, and past winners as Napoli near Serie A championship |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/scudetto-meaning-history-serie-a-past-winners-champions/wkxne6vcgnwuemtzuvxpzryd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302035735/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/scudetto-meaning-history-serie-a-past-winners-champions/wkxne6vcgnwuemtzuvxpzryd |archive-date=2 March 2024 |access-date=1 March 2024 |website=sportingnews.com |publisher=The Sporting News}}</ref> Ang kapitan at coach ng unang koponan na nagwagi ng kampeonato ay si [[Virgilio Fossati]],<ref>{{Cite magazine |last=Bianchi |first=Mattia |date=4 November 2023 |title=Virgilio Fossati: Dal campo di calcio al campo di battaglia |trans-title=Virgilio Fossati: From the football field to the battlefield |url=https://mam-e.it/dal-campo-da-calcio-di-battaglia-storia-virgilio-fossati/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804190831/https://mam-e.it/dal-campo-da-calcio-di-battaglia-storia-virgilio-fossati/ |archive-date=4 August 2025 |access-date=1 March 2024 |magazine=MAMe |publisher=MAM-E srls |location=Milan |language=Italian}}</ref> na kalaunan ay namatay sa labanan habang naglilingkod sa hukbong Italyano noong Unang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=Milan's legendary Azzurri leaders |url=https://www.fifa.com/news/milan-s-legendary-azzurri-leaders |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302035735/https://www.fifa.com/news/milan-s-legendary-azzurri-leaders |archive-date=2 March 2024 |access-date=1 March 2024 |website=FIFA}}</ref> Noong [[1921–22 Prima Divisione|1922]], nanganganib ang Inter sa relegasyon tungo sa [[Seconda Divisione|Ikalawang Dibisyon]] ng [[Lega Nord (futbol)|Ligang Hilaga]], ngunit nanatili sila sa nangungunang liga matapos manalo ng dalawang play-off.<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-01-20 |title=FC Inter Milan History |url=https://www.socios.com/fc-inter-milan-history/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116160802/https://www.socios.com/fc-inter-milan-history/ |archive-date=16 January 2026 |access-date=2026-05-19 |website=Socios |language=en-US}}</ref> Pagkalipas ng anim na taon, noong panahon ng mga Pasista, ang club ay nagsanib sa ''[[Unione Sportiva Milanese]]'' at, dahil sa mga kadahilanang pampulitika, pinalitan ng pangalan bilang ''Società Sportiva Ambrosiana.''<ref>{{Cite web |title=Storia |url=http://www.inter.it/en/societa/storia.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130141713/http://www.inter.it/en/societa/storia.html |archive-date=30 January 2010 |access-date=6 September 2007 |publisher=FC Internazionale Milano}}</ref> Noong panahon ng 1928–29, ang koponan ay nagsuot ng mga puting [[Jersey (pananamit)|jersey]] na may nakaukit na pulang krus; ang disenyo ng jersey ay inspirasyon ng watawat at eskudo ng lungsod ng Milan.{{Sfn|Galasso|2015}} Noong 1929, binago ng bagong tagapangulo ng club na si Oreste Simonotti ang pangalan ng club sa ''Associazione Sportiva Ambrosiana'' at ibinalik ang dating itim-at-asul na mga jersey; gayumpaman, patuloy na tinawag ng mga tagasuporta ang koponan na ''Inter'', at noong 1931, sumuko ang bagong tagapangulong si Pozzani sa pressure ng mga shareholder at binago ang pangalan tungo sa ''Associazione Sportiva Ambrosiana-Inter''. == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] <references />{{Inter Milan}}{{Navboxes|titlestyle=background:#011EA0; color:white; border:1px solid white|list1={{Inter Milan squad}} {{Inter Milan managers}} {{Inter Milan seasons}} {{Inter Milan matches}} {{Pirata d'Oro}} {{Inter Milan Hall of Fame}} {{UEFA Champions League winners}} {{UEFA Europa League winners}} {{Intercontinental Cup winners}} {{FIFA Club World Cup winners}} {{Italian Championship winners}} {{Coppa Italia winners}} {{Supercoppa Italiana winners}} {{Serie A}} {{Football in Italy}} {{Original Serie A clubs}} {{Oaktree Capital Management}} {{G-14}}}} jj6oso4r8itdbsarb3nh97dxdszzg8i 2237946 2237945 2026-10-30T02:13:01Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2237946 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Inter Milan|fullname=Football Club Internazionale Milano [[Società per azioni|S.p.A.]]<ref>{{Cite web |title=FC Internazionale Milano S.p.A. |url=https://www.ft.com/stream/e617f5c3-8b3e-44f8-b528-54896002132c |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/stream/e617f5c3-8b3e-44f8-b528-54896002132c |archive-date=10 December 2022 |access-date=23 July 2021 |website=Financial Times |language=en}}</ref><ref name="Inter2021">{{Cite web |title=The history and evolution of the Inter crest |url=https://www.inter.it/en/news/2021-03-27-history-inter-crest |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720070635/https://www.inter.it/en/news/2021-03-27-history-inter-crest |archive-date=20 July 2022 |access-date=13 April 2024 |publisher=Inter.it |language=English |location=Milan}}</ref>|image=FC Internazionale Milano 2021.svg|alt=Inside the inner blue circle, a cutout of the words "M" and "I" with the "I" cutting inside of the "M" around the white circle. The inner blue circle contains an outer circle in black.|upright=0.85|current=2026–27 Inter Milan season|nickname={{unbulleted list|''I Nerazzurri'' (The Black and Blues)|''La Beneamata'' (The Well-Cherished One)|''Il [[Biscione]]'' (The Big [[Grass snake|Grass Snake]])}}|short name={{unbulleted list|Inter|Inter Milan}}|founded={{Start date and age|df=yes|1908|3|9}} (as ''Football Club Internazionale'')|stadium=[[San Siro]]|capacity=75,817 (limited capacity)<br />80,018 (maximum capacity)|owner={{unbulleted list|{{nowrap|[[Oaktree Capital Management]]}} (99.6%)|Other shareholders (0.04%)<ref>List of shareholders on 30 June 2016, document purchased from Italian [[Camera di Commercio, Industria, Agricoltura e Artigianato|C.C.I.A.A.]]</ref> }}|chairman=[[Giuseppe Marotta]]<ref>{{Cite web |title=Inter shareholders approve new Board of Directors |url=https://www.inter.it/en/news/inter-shareholders-approve-new-board-of-directors-june-2024 |access-date=4 June 2024 |website=inter.it |language=en |archive-date=26 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126162750/https://www.inter.it/en/news/inter-shareholders-approve-new-board-of-directors-june-2024 |url-status=live }}</ref>|chrtitle=President|Team Manager=|manager=[[Cristian Chivu]]|mgrtitle=Head coach|league={{Italian football updater|Internazionale}}|season={{Italian football updater|Internazionale2}}|position={{Italian football updater|Internazionale3}}|website={{Official URL}}|pattern_la1=_intermilan2627h|pattern_b1=_intermilan2627h|pattern_ra1=_intermilan2627h|pattern_sh1=_intermilan2627h|pattern_so1=_intermilan2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=000000|socks1=000000|pattern_la2=_intermilan2627a|pattern_b2=_intermilan2627a|pattern_ra2=_intermilan2627a|pattern_sh2=_intermilan2627a|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_intermilan2627t|pattern_b3=_intermilan2627t|pattern_ra3=_intermilan2627t|pattern_sh3=_intermilan2627t|pattern_so3=_intermilan2627tl|leftarm3=707781|body3=707781|rightarm3=707781|shorts3=000000|socks3=000000}}Ang '''Football Club Internazionale Milano''', malawakang tinutukoy bilang '''Internazionale''' ({{IPA|it|internattsjoˈnaːle|pron}}) o simpleng '''Inter''' ({{IPA|it|ˈinter}}), at karaniwang kilala bilang '''Inter Milan''' sa mga bansang nagsasalita ng Ingles,<ref>{{Cite news |last=Prathivi |first=Niken |date=24 May 2012 |title=Inter Milan arrives in Jakarta to prepare for two friendlies |work=The Jakarta Post |url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/24/inter-milan-arrives-jakarta-prepare-two-friendlies.html |url-status=live |access-date=25 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928143528/http://www.thejakartapost.com/news/2012/05/24/inter-milan-arrives-jakarta-prepare-two-friendlies.html |archive-date=28 September 2013}}</ref> ay isang Italyanong propesyonal na [[Talaan ng mga club ng football sa Italya|club]] ng [[futbol]] na nakabase sa [[Milan]], [[Lombardia]]. Ang Inter ang tanging koponan na mayroong walang-patid na presensiya sa nangungunang dibisyon ng futbol ng Italya, na kasalukuyang [[Serie A]], simula nang ilabas ito noong 1909, at hindi kailanman nasailalim sa relegasyon tungong [[Serie B]]. Simula noong 1947, ibinahagi ng Inter ang estadyo ng [[San Siro]], ang pinakamalaking estadyo sa Italya,<ref>{{Cite web |title=San Siro Stadium – "La Scala del Calcio" |url=https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203706/https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |archive-date=30 September 2025 |access-date=6 February 2026 |website=San Siro Stadium}}</ref> kasama ang [[AC Milan]], kung saan nakikipagkumpitensiya sila sa matagal nang [[Derby della Madonnina]], isa sa mga pinakasinusubaybayang ribalan ng futbol sa mundo.<ref>{{Cite web |date=12 May 2025 |title=Men's soccer rivalries to know: El Clásico, Manchester Derby |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43360015/men-soccer-rivalries-know-el-clasico-manchester-derby |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619152336/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/43360015/men-soccer-rivalries-know-el-clasico-manchester-derby |archive-date=19 June 2025 |access-date=1 June 2025 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> Ang club ay itinatag noong Marso 9, 1908 matapos ang tunggalian sa loob ng Milan Foot-Ball and Cricket Club (ngayon ay AC Milan), at napanaluhan nito ang unang kampeonato nito noong 1910. Simula nang mabuo ito, ang club ay nanalo ng 39 na domestikong tropeo, kabilang ang 21 titulo sa [[Serie A|liga]], 10 [[Coppa Italia]], at 8 [[Supercoppa Italiana]]. Mula 2006 hanggang 2010, nanalo ang club ng limang magkakasunod na titulo sa liga, na katumbas ng rekord sa lahat ng panahon noong panahong iyon.<ref name="Italy&nbsp;– List of Champions">{{Cite web |title=Italy&nbsp;– List of Champions |url=https://www.rsssf.org/tablesi/italchamp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711150721/https://www.rsssf.org/tablesi/italchamp.html |archive-date=11 July 2022 |access-date=2 February 2023 |website=[[RSSSF]]}}</ref> Tatlong beses na itong nanalo sa [[UEFA Champions League|European Cup/Champions League]]. Ang pinakahuling panalo nito noong 2010 ay nagkumpleto ng isang walang kapantay na [[Triplete (futbol)|kapanahunang triplete]] ng Italya, kung saan nanalo rin ang Inter ng titulong Serie A title at Coppa Italia sa parehong taon.<ref name="treble">{{Cite news |date=22 May 2010 |title=Inter join exclusive treble club |work=[[UEFA]] |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0250-0c50f4b42c3a-0fbc1831ccbe-1000--inter-join-exclusive-treble-club/ |url-status=live |access-date=9 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111175751/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1490968.html |archive-date=11 November 2012}}</ref> Nanalo rin ang club ng tatlong [[UEFA Europa League|UEFA Cup]], dalawang [[Intercontinental Cup (1960–2004)|Intercontinental Cup]], at isang [[FIFA Club World Cup]]. Ang Inter ang may pinakamataas na bilang ng manonood ng mga laro sa kanilang tahanan sa Italya<ref>{{Cite web |date=18 October 2024 |title=Average matchday attendance in Serie A in 2023/24, by club |url=https://www.statista.com/statistics/603298/soccer-average-attendances-at-serie-a-games-by-team-in-italy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911004016/https://www.statista.com/statistics/603298/soccer-average-attendances-at-serie-a-games-by-team-in-italy/ |archive-date=11 September 2024 |access-date=29 April 2025 |website=Statista}}</ref> at ang pang-apat na pinakamataas na bilang ng manonood sa Europa.<ref>{{Cite web |date=23 June 2024 |title=Top 20 Highest European Clubs Attendances |url=https://stadiumdb.com/lists/top-20-highest-european-clubs-attendances/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214205037/https://stadiumdb.com/lists/top-20-highest-european-clubs-attendances/ |archive-date=14 February 2025 |access-date=29 April 2025 |website=StadiumDB}}</ref> Mula noong Mayo 2024, ang club ay pagmamay-ari na ng Amerikanong [[kompanya sa pamamahala ng ari-arian]] na [[Oaktree Capital Management]].<ref name="Suning">{{Cite news |title=Suning Holdings Group acquires majority stake of FC Internazionale Milano S.p.A. |publisher=Inter Milan |url=http://www.inter.it/en/news/53171 |url-status=live |access-date=6 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609205104/http://www.inter.it/en/news/53171 |archive-date=9 June 2016}}</ref> [[File:San_siro_stadium.jpg|right|thumb|Tanawin panghimpapawid ng [[San Siro]]]] == Kasaysayan == {{Pangunahin|Kasaysayan ng Inter Milan}} [[File:Internazionale1910Scudetto.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Internazionale1910Scudetto.jpg|thumb|Iskuwad ng Inter noong 1910]] === Pagkakatatag at mga unang taon (1908–1960) === Ang club ay itinatag noong Marso 9, 1908 bilang ''Football Club Internazionale'', nang ang isang grupo ng mga manlalaro ay umalis sa Milan Cricket and Football Club (ngayon ay [[AC Milan]]) upang bumuo ng isang bagong club dahil nais nilang tumanggap ng mas maraming dayuhang manlalaro.<ref>{{Cite web |last=Gifford |first=Clive |date=27 February 2024 |title=Inter Milan |url=https://www.britannica.com/topic/Inter-Milan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214092225/https://www.britannica.com/topic/Inter-Milan |archive-date=14 February 2024 |access-date=29 February 2024 |website=britannica.com |publisher=Encyclopedia Britannica |quote=Inter was formed in 1908 by a breakaway group of players from the Milan Cricket and Football Club (now known as AC Milan) who wanted their club to accept more foreign players}}</ref> Ang pangalan ng club ay nagmula sa kagustuhan ng mga kasaping tagapagtatag nito na tanggapin ang mga dayuhang manlalaro pati na rin ang mga Italyano.<ref>{{Cite web |last=Wright |first=Chris |date=6 June 2023 |title='Internazionale'? 'Inter Milan'? Just plain 'Inter'? What should we call Manchester City's Champions League final opponents? |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37800828/internazionale-inter-milan-inter-call-manchester-citys-champions-league-final-opponents |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924112607/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37800828/internazionale-inter-milan-inter-call-manchester-citys-champions-league-final-opponents |archive-date=24 September 2023 |access-date=29 February 2024 |website=espn.com |publisher=ESPN |quote=[T]he founding members decided to adopt a name that reflected their open-door policy.}}</ref> Napanahnan ng club ang unang kampeonato nito noong 1910 at ang pangalawa nito noong 1920.<ref>{{Cite web |last=Brennan |first=Feargal |date=30 April 2023 |title=What is the Scudetto in Italy? Meaning, history, and past winners as Napoli near Serie A championship |url=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/scudetto-meaning-history-serie-a-past-winners-champions/wkxne6vcgnwuemtzuvxpzryd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302035735/https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/scudetto-meaning-history-serie-a-past-winners-champions/wkxne6vcgnwuemtzuvxpzryd |archive-date=2 March 2024 |access-date=1 March 2024 |website=sportingnews.com |publisher=The Sporting News}}</ref> Ang kapitan at coach ng unang koponan na nagwagi ng kampeonato ay si [[Virgilio Fossati]],<ref>{{Cite magazine |last=Bianchi |first=Mattia |date=4 November 2023 |title=Virgilio Fossati: Dal campo di calcio al campo di battaglia |trans-title=Virgilio Fossati: From the football field to the battlefield |url=https://mam-e.it/dal-campo-da-calcio-di-battaglia-storia-virgilio-fossati/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804190831/https://mam-e.it/dal-campo-da-calcio-di-battaglia-storia-virgilio-fossati/ |archive-date=4 August 2025 |access-date=1 March 2024 |magazine=MAMe |publisher=MAM-E srls |location=Milan |language=Italian}}</ref> na kalaunan ay namatay sa labanan habang naglilingkod sa hukbong Italyano noong Unang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |date=9 September 2019 |title=Milan's legendary Azzurri leaders |url=https://www.fifa.com/news/milan-s-legendary-azzurri-leaders |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302035735/https://www.fifa.com/news/milan-s-legendary-azzurri-leaders |archive-date=2 March 2024 |access-date=1 March 2024 |website=FIFA}}</ref> Noong [[1921–22 Prima Divisione|1922]], nanganganib ang Inter sa relegasyon tungo sa [[Seconda Divisione|Ikalawang Dibisyon]] ng [[Lega Nord (futbol)|Ligang Hilaga]], ngunit nanatili sila sa nangungunang liga matapos manalo ng dalawang play-off.<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-01-20 |title=FC Inter Milan History |url=https://www.socios.com/fc-inter-milan-history/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116160802/https://www.socios.com/fc-inter-milan-history/ |archive-date=16 January 2026 |access-date=2026-05-19 |website=Socios |language=en-US}}</ref> Pagkalipas ng anim na taon, noong panahon ng mga Pasista, ang club ay nagsanib sa ''[[Unione Sportiva Milanese]]'' at, dahil sa mga kadahilanang pampulitika, pinalitan ng pangalan bilang ''Società Sportiva Ambrosiana.''<ref>{{Cite web |title=Storia |url=http://www.inter.it/en/societa/storia.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130141713/http://www.inter.it/en/societa/storia.html |archive-date=30 January 2010 |access-date=6 September 2007 |publisher=FC Internazionale Milano}}</ref> Noong panahon ng 1928–29, ang koponan ay nagsuot ng mga puting [[Jersey (pananamit)|jersey]] na may nakaukit na pulang krus; ang disenyo ng jersey ay inspirasyon ng watawat at eskudo ng lungsod ng Milan.{{Sfn|Galasso|2015}} Noong 1929, binago ng bagong tagapangulo ng club na si Oreste Simonotti ang pangalan ng club sa ''Associazione Sportiva Ambrosiana'' at ibinalik ang dating itim-at-asul na mga jersey; gayumpaman, patuloy na tinawag ng mga tagasuporta ang koponan na ''Inter'', at noong 1931, sumuko ang bagong tagapangulong si Pozzani sa pressure ng mga shareholder at binago ang pangalan tungo sa ''Associazione Sportiva Ambrosiana-Inter''. == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] <references />{{Inter Milan}}{{Navboxes|titlestyle=background:#011EA0; color:white; border:1px solid white|list1={{Inter Milan squad}} {{Inter Milan managers}} {{Inter Milan seasons}} {{Inter Milan matches}} {{Pirata d'Oro}} {{Inter Milan Hall of Fame}} {{UEFA Champions League winners}} {{UEFA Europa League winners}} {{Intercontinental Cup winners}} {{FIFA Club World Cup winners}} {{Italian Championship winners}} {{Coppa Italia winners}} {{Supercoppa Italiana winners}} {{Serie A}} {{Football in Italy}} {{Original Serie A clubs}} {{Oaktree Capital Management}} {{G-14}}}} lovxk10z7n4rzr9q0cewy1b9nno0k1i 0 340793 2237939 2237756 2026-10-30T02:05:07Z Ryomaandres 8044 2237939 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=AC Milan|image=Logo of AC Milan.svg|image_size=150px|alt=AC Milan badge|fullname={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} [[Società per azioni|S.p.A.]]<ref name="orgchart">{{cite web |title=Organisational chart |url=http://www.acmilan.com/en/club/organisational_chart |work=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |access-date=15 December 2024 |archive-date=7 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007130329/http://www.acmilan.com/en/club/organisational_chart |url-status=live }}</ref>|nickname={{nowrap|''I Rossoneri''}} {{nowrap|(The Red and Black)}}<br />{{nowrap|''Il Diavolo''}} {{nowrap|(The Devil)}}|founded={{Start date and age|df=y|1899|12|18}},<ref name=foundationdate/> as Milan Foot-Ball and Cricket Club|stadium=[[San Siro]]|capacity=75,817 (limited capacity)<br />80,018 (maximum capacity)|owner=[[RedBird Capital Partners]] (99.93%)<ref>{{cite web |title=RedBird Capital Partners completes acquisition of AC Milan |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/club/2022-08-31/redbird-capital-partners-completes-acquisition-of-ac-milan |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |date=31 August 2022 |access-date=1 September 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129102114/https://www.acmilan.com/en/news/articles/club/2022-08-31/redbird-capital-partners-completes-acquisition-of-ac-milan |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Relazione e bilancio al 30 giugno 2019 |trans-title=Financial statement as of 30 June 2019 |url=https://assets-eu-01.kc-usercontent.com/1293c890-579f-01b7-8480-902cca7de55e/94011f25-22a2-4928-98a5-6f6324472288/Bilanci-Relazioni-2018-19-ITA.pdf |page=14 |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |date=18 October 2019 |language=IT |access-date=10 October 2020 |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022234241/https://assets-eu-01.kc-usercontent.com/1293c890-579f-01b7-8480-902cca7de55e/94011f25-22a2-4928-98a5-6f6324472288/Bilanci-Relazioni-2018-19-ITA.pdf |url-status=live }}</ref><br /> Private shareholders (0.07%)<ref>{{cite web |title=Chi Siamo |trans-title=About |url=https://www.apamilan.it/#section-about |website=APA Milan |date=15 May 2017 |language=IT |access-date=10 October 2020 |archive-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017093433/https://www.apamilan.it/#section-about |url-status=live }}</ref>|chairman=[[Paolo Scaroni]]|chrtitle=President|mgrtitle=Head coach|manager=[[Ruben Amorim]]|league={{Italian football updater|Milan}}|season={{Italian football updater|Milan2}}|position={{Italian football updater|Milan3}}|current=2026–27 AC Milan season|website={{Official URL}}|pattern_la1=_milan2627h|pattern_b1=_milan2627h|pattern_ra1=_milan2627h|pattern_sh1=_milan2627h|pattern_so1=_milan2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=FFFFFF|socks1=000000|pattern_la2=_milan2627a|pattern_b2=_milan2627a|pattern_ra2=_milan2627a|pattern_sh2=_milan2627h|pattern_so2=_milan2627al|body2=|leftarm2=|rightarm2=|shorts2=|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_milan2627t|pattern_b3=_milan2627t|pattern_ra3=_milan2627t|pattern_sh3=_milan2627t|pattern_so3=_milan2627tl|leftarm3=3b3a3f|body3=3b3a3f|rightarm3=3b3a3f|shorts3=3b3a3f|socks3=3b3a3f}}Ang '''{{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}''' ({{IPA|it|assotʃatˈtsjoːne ˈkaltʃo ˈmiːlan}}), karaniwang tinutukoy bilang '''AC Milan''' o simpleng '''Milan''' ({{IPA|it|ˈmiːlan}}) pangunahin sa labas ng Italya,<ref>[https://www.nytimes.com/athletic/4308623/2023/03/16/sporting-lisbon-athletic-bilbao-wrong-name/ From Sporting Lisbon to Athletic Bilbao — why do we get foreign clubs' names wrong?]</ref> ay isang Italyanong propesyonal na [[club ng futbol]] na nakabase sa [[Milan]], [[Lombarda]]. Itinatag noong 1899, ang club ay nakikipagkumpitensiya sa [[Serie A]], ang nangungunang tier ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong fubtol]]. Sa unang bahagi ng kasaysayan nito, naglaro ang Milan ng mga laro sa kanilang tahanan sa iba't ibang lugar sa paligid ng lungsod bago lumipat sa kasalukuyang estadyo nito, ang [[San Siro]], noong 1926.<ref>{{Cite news |date=2023-09-27 |title=AC Milan: Serie A club plan to move out of San Siro to new 70,000-capacity stadium |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/66938991 |url-status=live |access-date=2024-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529193016/https://www.bbc.com/sport/football/66938991 |archive-date=29 May 2024}}</ref> Ang estadyo, na itinayo ng pangalawang tagapangulo ng Milan, si [[Piero Pirelli]], at ibinahagi sa [[Inter Milan]] simula noong 1947,<ref>{{Cite web |title=History of San Siro stadium |url=https://www.sansirostadium.com/en/stadium/History |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813023024/https://www.sansirostadium.com/en/stadium/History |archive-date=13 August 2022 |access-date=8 July 2022}}</ref> ang pinakamalaki sa [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]], na may kabuuang kapasidad na 75,817.<ref name="sansirosize">{{Cite web |title=San Siro Stadium – "La Scala del Calcio" |url=https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203706/https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |archive-date=30 September 2025 |access-date=6 February 2026 |website=San Siro Stadium}}</ref> Ang club ay may matagal nang ribalan sa Inter, kung saan makakalaban nila ang ''[[Derby della Madonnina]]'', isa sa mga pinakasinusubaybayang derby sa futbol.<ref>{{cite web |title=The Biggest Rivalries in World Football |url=https://lowerblock.com/articles/the-biggest-rivalries-in-world-football/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160053/https://lowerblock.com/articles/the-biggest-rivalries-in-world-football/ |archive-date=12 May 2025 |access-date=12 May 2025}}</ref> Ginugol ng Milan ang buong kasaysayan nito sa Serie A maliban sa mga kapanahunang 1980–81 at 1982–83.<ref name="history">{{Cite web |title=History |url=http://www.acmilan.com/en/club/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007130309/http://www.acmilan.com/en/club/history |archive-date=7 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref><ref name="founding">{{Cite news |last=Neil Heath |date=17 November 2009 |title=AC Milan's Nottingham-born hero |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |url-status=live |access-date=4 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104062301/http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |archive-date=4 November 2017}}</ref> Ang 31-taong panunungkulan ni [[Silvio Berlusconi]] bilang pangulo ng Milan ay isang natatanging panahon sa kasaysayan ng club, dahil itinatag nito ang kanilang sarili bilang isa sa pinakadominante at matagumpay na mga club sa Europa. Nanalo ang Milan ng 29 na tropeo sa panahon ng panunungkulan nito, kung saan natiyak nito ang maraming titulo sa [[Serie A]] at [[UEFA Champions League]]. Noong [[1991–92 Serie A|kapanahunang 1991-92]], kapansin-pansing nakamit ng club ang tagumpay bilang unang koponan na nanalo ng titulo sa [[Serie A]] nang hindi natatalo kahit isang laro.<ref name=":2">{{Cite news |date=25 July 2007 |title=Milano History and Records |publisher=Milanista Olympia |url=http://www.fortunecity.com/olympia/wagner/321/historiami.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060331022952/http://www.fortunecity.com/olympia/wagner/321/historiami.htm |archive-date=31 March 2006}}</ref> Ang Milan ay tahanan ng maraming nagwagi ng [[Ballon d'Or]], at tatlo sa mga manlalaro ng club, sina [[Marco van Basten]], [[Ruud Gullit]], at [[Frank Rijkaard]], ay naranggo sa nangungunang tatlo sa podio para sa [[1988 Ballon d'Or]], isang walang kapantay na tagumpay sa kasaysayan ng timpalak.<ref>{{Cite web |last=Leiva |first=Juanma |date=2023-05-10 |title=AC Milan vs Inter: which Champions League semi-finalist is the bigger club? |url=https://en.as.com/soccer/ac-milan-vs-inter-which-champions-league-semi-finalist-is-the-bigger-club-n/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095556/https://en.as.com/soccer/ac-milan-vs-inter-which-champions-league-semi-finalist-is-the-bigger-club-n/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=2024-10-05 |website=AS USA |language=en-us}}</ref> Ang Milan ay isa sa [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|pinakamatagumpay na mga club ng futbol sa mundo]] sa mga tuntunin ng kabuuang mga tropeyong napanaluhan. Sa loob ng bansa, ang Milan ay nanalo ng 19 [[List of Italian football champions#Clubs|na titulo sa liga]],<ref name="officialtitles">{{Cite web |title=Albo d'oro |url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/albo-d-oro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018001314/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/albo-d-oro |archive-date=18 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=legaseriea.it |publisher=[[Lega Serie A|Lega Nazionale Professionisti Serie A]] |language=it}}</ref> 5 titulo [[Coppa Italia|sa Coppa Italia]] at 8 titulo [[Supercoppa Italiana|sa Supercoppa Italiana]].<ref name="honours">{{Cite web |title=Honours |url=http://www.acmilan.com/en/club/palmares |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007114727/http://www.acmilan.com/en/club/palmares |archive-date=7 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref> Sa mga kompetisyong pandaigdig, ang Milan ang pinakamatagumpay na club ng Italya.<ref>Being in South America, Boca Juniors's and Independiente's titles are with [[CONMEBOL]] instead of UEFA</ref><ref name="honours" /><ref>{{Cite web |title=International Cups Trivia |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/intcuprec.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002003930/http://www.rsssf.com/miscellaneous/intcuprec.html |archive-date=2 October 2020 |access-date=18 December 2016 |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |last=Conn, Tom |date=21 December 2014 |title=Real Madrid match AC Milan and Boca Juniors with 18 international titles |url=http://www.insidespanishfootball.com/141480/real-madrid-match-ac-milan-and-boca-juniors-with-18-international-titles/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222201343/http://www.insidespanishfootball.com/141480/real-madrid-match-ac-milan-and-boca-juniors-with-18-international-titles/ |archive-date=22 December 2014 |access-date=22 December 2014 |publisher=Inside Spanish Football}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 February 2014 |title=Milan loses the throne. Al Ahly is the most successful club in the world |url=http://www.football-magazine.it/en/il-milan-perde-il-trono-lal-ahly-e-il-club-piu-titolato-al-mondo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222220833/http://www.football-magazine.it/en/il-milan-perde-il-trono-lal-ahly-e-il-club-piu-titolato-al-mondo/ |archive-date=22 December 2014 |access-date=22 December 2014 |publisher=Football Magazine}}</ref> Ang club ay nanalo ng pitong titulo sa European Cup/ [[UEFA Champions League|Champions League]], kaya sila ang pangalawang pinakamatagumpay na koponan sa kompetisyon kasunod ng [[Real Madrid CF|Real Madrid]], at kabilang sa mga karagdagang parangal ang limang [[UEFA Super Cup]], dalawang [[UEFA Cup Winners' Cup]], isang pinagsamang rekord<ref>Shared with [[FC Barcelona|Barcelona]] and [[Real Madrid CF|Real Madrid]]</ref> dalawang [[Latin Cup]], isang pinagsamang rekord<ref>Shared with [[Boca Juniors]], [[Club Nacional de Football|Nacional]], [[Peñarol]] and [[Real Madrid CF|Real Madrid]]</ref> tatlong [[Intercontinental Cup (1960–2004)|Intercontinental Cup]] at isang [[FIFA Club World Cup]].<ref name="honours" /> == Mga tala == {{Reflist|group=nb}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en|zh}} * [https://en.legaseriea.it/team/milan AC Milan] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/50058 AC Milan] at UEFA * {{Commonscatinline}}  {{AC Milan}}{{Navboxes}}{{Serie A}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] a65ldi5smey6795lxxx6p21lvzlqzcq 2237940 2237939 2026-10-30T02:05:59Z Ryomaandres 8044 2237940 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=AC Milan|image=Logo of AC Milan.svg|image_size=150px|alt=AC Milan badge|fullname={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} [[Società per azioni|S.p.A.]]<ref name="orgchart">{{cite web |title=Organisational chart |url=http://www.acmilan.com/en/club/organisational_chart |work=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |access-date=15 December 2024 |archive-date=7 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007130329/http://www.acmilan.com/en/club/organisational_chart |url-status=live }}</ref>|nickname={{nowrap|''I Rossoneri''}} {{nowrap|(The Red and Black)}}<br />{{nowrap|''Il Diavolo''}} {{nowrap|(The Devil)}}|founded={{Start date and age|df=y|1899|12|18}},<ref name=foundationdate/> as Milan Foot-Ball and Cricket Club|stadium=[[San Siro]]|capacity=75,817 (limited capacity)<br />80,018 (maximum capacity)|owner=[[RedBird Capital Partners]] (99.93%)<ref>{{cite web |title=RedBird Capital Partners completes acquisition of AC Milan |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/club/2022-08-31/redbird-capital-partners-completes-acquisition-of-ac-milan |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |date=31 August 2022 |access-date=1 September 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129102114/https://www.acmilan.com/en/news/articles/club/2022-08-31/redbird-capital-partners-completes-acquisition-of-ac-milan |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Relazione e bilancio al 30 giugno 2019 |trans-title=Financial statement as of 30 June 2019 |url=https://assets-eu-01.kc-usercontent.com/1293c890-579f-01b7-8480-902cca7de55e/94011f25-22a2-4928-98a5-6f6324472288/Bilanci-Relazioni-2018-19-ITA.pdf |page=14 |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |date=18 October 2019 |language=IT |access-date=10 October 2020 |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022234241/https://assets-eu-01.kc-usercontent.com/1293c890-579f-01b7-8480-902cca7de55e/94011f25-22a2-4928-98a5-6f6324472288/Bilanci-Relazioni-2018-19-ITA.pdf |url-status=live }}</ref><br /> Private shareholders (0.07%)<ref>{{cite web |title=Chi Siamo |trans-title=About |url=https://www.apamilan.it/#section-about |website=APA Milan |date=15 May 2017 |language=IT |access-date=10 October 2020 |archive-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017093433/https://www.apamilan.it/#section-about |url-status=live }}</ref>|chairman=[[Paolo Scaroni]]|chrtitle=President|mgrtitle=Head coach|manager=[[Ruben Amorim]]|league={{Italian football updater|Milan}}|season={{Italian football updater|Milan2}}|position={{Italian football updater|Milan3}}|current=2026–27 AC Milan season|website={{Official URL}}|pattern_la1=_milan2627h|pattern_b1=_milan2627h|pattern_ra1=_milan2627h|pattern_sh1=_milan2627h|pattern_so1=_milan2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=FFFFFF|socks1=000000|pattern_la2=_milan2627a|pattern_b2=_milan2627a|pattern_ra2=_milan2627a|pattern_sh2=_milan2627h|pattern_so2=_milan2627al|body2=|leftarm2=|rightarm2=|shorts2=|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_milan2627t|pattern_b3=_milan2627t|pattern_ra3=_milan2627t|pattern_sh3=_milan2627t|pattern_so3=_milan2627tl|leftarm3=3b3a3f|body3=3b3a3f|rightarm3=3b3a3f|shorts3=3b3a3f|socks3=3b3a3f}}Ang '''{{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}''' ({{IPA|it|assotʃatˈtsjoːne ˈkaltʃo ˈmiːlan}}), karaniwang tinutukoy bilang '''AC Milan''' o simpleng '''Milan''' ({{IPA|it|ˈmiːlan}}) pangunahin sa labas ng Italya,<ref>[https://www.nytimes.com/athletic/4308623/2023/03/16/sporting-lisbon-athletic-bilbao-wrong-name/ From Sporting Lisbon to Athletic Bilbao — why do we get foreign clubs' names wrong?]</ref> ay isang Italyanong propesyonal na [[club ng futbol]] na nakabase sa [[Milan]], [[Lombarda]]. Itinatag noong 1899, ang club ay nakikipagkumpitensiya sa [[Serie A]], ang nangungunang tier ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong fubtol]]. Sa unang bahagi ng kasaysayan nito, naglaro ang Milan ng mga laro sa kanilang tahanan sa iba't ibang lugar sa paligid ng lungsod bago lumipat sa kasalukuyang estadyo nito, ang [[San Siro]], noong 1926.<ref>{{Cite news |date=2023-09-27 |title=AC Milan: Serie A club plan to move out of San Siro to new 70,000-capacity stadium |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/66938991 |url-status=live |access-date=2024-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529193016/https://www.bbc.com/sport/football/66938991 |archive-date=29 May 2024}}</ref> Ang estadyo, na itinayo ng pangalawang tagapangulo ng Milan, si [[Piero Pirelli]], at ibinahagi sa [[Inter Milan]] simula noong 1947,<ref>{{Cite web |title=History of San Siro stadium |url=https://www.sansirostadium.com/en/stadium/History |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813023024/https://www.sansirostadium.com/en/stadium/History |archive-date=13 August 2022 |access-date=8 July 2022}}</ref> ang pinakamalaki sa [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]], na may kabuuang kapasidad na 75,817.<ref name="sansirosize">{{Cite web |title=San Siro Stadium – "La Scala del Calcio" |url=https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203706/https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |archive-date=30 September 2025 |access-date=6 February 2026 |website=San Siro Stadium}}</ref> Ang club ay may matagal nang ribalan sa Inter, kung saan makakalaban nila ang ''[[Derby della Madonnina]]'', isa sa mga pinakasinusubaybayang derby sa futbol.<ref>{{cite web |title=The Biggest Rivalries in World Football |url=https://lowerblock.com/articles/the-biggest-rivalries-in-world-football/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160053/https://lowerblock.com/articles/the-biggest-rivalries-in-world-football/ |archive-date=12 May 2025 |access-date=12 May 2025}}</ref> Ginugol ng Milan ang buong kasaysayan nito sa Serie A maliban sa mga kapanahunang 1980–81 at 1982–83.<ref name="history">{{Cite web |title=History |url=http://www.acmilan.com/en/club/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007130309/http://www.acmilan.com/en/club/history |archive-date=7 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref><ref name="founding">{{Cite news |last=Neil Heath |date=17 November 2009 |title=AC Milan's Nottingham-born hero |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |url-status=live |access-date=4 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104062301/http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |archive-date=4 November 2017}}</ref> Ang 31-taong panunungkulan ni [[Silvio Berlusconi]] bilang pangulo ng Milan ay isang natatanging panahon sa kasaysayan ng club, dahil itinatag nito ang kanilang sarili bilang isa sa pinakadominante at matagumpay na mga club sa Europa. Nanalo ang Milan ng 29 na tropeo sa panahon ng panunungkulan nito, kung saan natiyak nito ang maraming titulo sa [[Serie A]] at [[UEFA Champions League]]. Noong [[1991–92 Serie A|kapanahunang 1991-92]], kapansin-pansing nakamit ng club ang tagumpay bilang unang koponan na nanalo ng titulo sa [[Serie A]] nang hindi natatalo kahit isang laro.<ref name=":2">{{Cite news |date=25 July 2007 |title=Milano History and Records |publisher=Milanista Olympia |url=http://www.fortunecity.com/olympia/wagner/321/historiami.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060331022952/http://www.fortunecity.com/olympia/wagner/321/historiami.htm |archive-date=31 March 2006}}</ref> Ang Milan ay tahanan ng maraming nagwagi ng [[Ballon d'Or]], at tatlo sa mga manlalaro ng club, sina [[Marco van Basten]], [[Ruud Gullit]], at [[Frank Rijkaard]], ay naranggo sa nangungunang tatlo sa podio para sa [[1988 Ballon d'Or]], isang walang kapantay na tagumpay sa kasaysayan ng timpalak.<ref>{{Cite web |last=Leiva |first=Juanma |date=2023-05-10 |title=AC Milan vs Inter: which Champions League semi-finalist is the bigger club? |url=https://en.as.com/soccer/ac-milan-vs-inter-which-champions-league-semi-finalist-is-the-bigger-club-n/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095556/https://en.as.com/soccer/ac-milan-vs-inter-which-champions-league-semi-finalist-is-the-bigger-club-n/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=2024-10-05 |website=AS USA |language=en-us}}</ref> Ang Milan ay isa sa [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|pinakamatagumpay na mga club ng futbol sa mundo]] sa mga tuntunin ng kabuuang mga tropeyong napanaluhan. Sa loob ng bansa, ang Milan ay nanalo ng 19 [[List of Italian football champions#Clubs|na titulo sa liga]],<ref name="officialtitles">{{Cite web |title=Albo d'oro |url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/albo-d-oro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018001314/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/albo-d-oro |archive-date=18 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=legaseriea.it |publisher=[[Lega Serie A|Lega Nazionale Professionisti Serie A]] |language=it}}</ref> 5 titulo [[Coppa Italia|sa Coppa Italia]] at 8 titulo [[Supercoppa Italiana|sa Supercoppa Italiana]].<ref name="honours">{{Cite web |title=Honours |url=http://www.acmilan.com/en/club/palmares |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007114727/http://www.acmilan.com/en/club/palmares |archive-date=7 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref> Sa mga kompetisyong pandaigdig, ang Milan ang pinakamatagumpay na club ng Italya.<ref>Being in South America, Boca Juniors's and Independiente's titles are with [[CONMEBOL]] instead of UEFA</ref><ref name="honours" /><ref>{{Cite web |title=International Cups Trivia |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/intcuprec.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002003930/http://www.rsssf.com/miscellaneous/intcuprec.html |archive-date=2 October 2020 |access-date=18 December 2016 |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |last=Conn, Tom |date=21 December 2014 |title=Real Madrid match AC Milan and Boca Juniors with 18 international titles |url=http://www.insidespanishfootball.com/141480/real-madrid-match-ac-milan-and-boca-juniors-with-18-international-titles/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222201343/http://www.insidespanishfootball.com/141480/real-madrid-match-ac-milan-and-boca-juniors-with-18-international-titles/ |archive-date=22 December 2014 |access-date=22 December 2014 |publisher=Inside Spanish Football}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 February 2014 |title=Milan loses the throne. Al Ahly is the most successful club in the world |url=http://www.football-magazine.it/en/il-milan-perde-il-trono-lal-ahly-e-il-club-piu-titolato-al-mondo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222220833/http://www.football-magazine.it/en/il-milan-perde-il-trono-lal-ahly-e-il-club-piu-titolato-al-mondo/ |archive-date=22 December 2014 |access-date=22 December 2014 |publisher=Football Magazine}}</ref> Ang club ay nanalo ng pitong titulo sa European Cup/ [[UEFA Champions League|Champions League]], kaya sila ang pangalawang pinakamatagumpay na koponan sa kompetisyon kasunod ng [[Real Madrid CF|Real Madrid]], at kabilang sa mga karagdagang parangal ang limang [[UEFA Super Cup]], dalawang [[UEFA Cup Winners' Cup]], isang pinagsamang rekord<ref>Shared with [[FC Barcelona|Barcelona]] and [[Real Madrid CF|Real Madrid]]</ref> dalawang [[Latin Cup]], isang pinagsamang rekord<ref>Shared with [[Boca Juniors]], [[Club Nacional de Football|Nacional]], [[Peñarol]] and [[Real Madrid CF|Real Madrid]]</ref> tatlong [[Intercontinental Cup (1960–2004)|Intercontinental Cup]] at isang [[FIFA Club World Cup]].<ref name="honours" /> Ang Milan ay isa sa pinakamayamang club sa football ng Italya at mundo.<ref name="Football Team Valuations">{{Cite news |date=30 April 2008 |title=Soccer Team Valuations |work=forbes.com |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=live |access-date=4 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929163532/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |archive-date=29 September 2010}}</ref> Ito ay isang kasaping nagtatag ng hindi nang umiiral na grupong [[G-14]] ng mga nangungunang club ng futbol sa Europa pati na rin ang kapalit nito, ang [[European Club Association]].<ref>{{Cite web |title=ECA Members |url=http://www.ecaeurope.com/Default.aspx?id=1082680 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604081402/http://www.ecaeurope.com/Default.aspx?id=1082680 |archive-date=4 June 2010 |access-date=4 October 2010 |website=ecaeurope.com |publisher=[[European Club Association]]}}</ref> == Mga tala == {{Reflist|group=nb}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en|zh}} * [https://en.legaseriea.it/team/milan AC Milan] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/50058 AC Milan] at UEFA * {{Commonscatinline}}  {{AC Milan}}{{Navboxes}}{{Serie A}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fgaday5mjk8b846gym6bnwpaynhmzam 2237941 2237940 2026-10-30T02:07:21Z Ryomaandres 8044 /* Mga tala */ 2237941 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=AC Milan|image=Logo of AC Milan.svg|image_size=150px|alt=AC Milan badge|fullname={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} [[Società per azioni|S.p.A.]]<ref name="orgchart">{{cite web |title=Organisational chart |url=http://www.acmilan.com/en/club/organisational_chart |work=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |access-date=15 December 2024 |archive-date=7 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007130329/http://www.acmilan.com/en/club/organisational_chart |url-status=live }}</ref>|nickname={{nowrap|''I Rossoneri''}} {{nowrap|(The Red and Black)}}<br />{{nowrap|''Il Diavolo''}} {{nowrap|(The Devil)}}|founded={{Start date and age|df=y|1899|12|18}},<ref name=foundationdate/> as Milan Foot-Ball and Cricket Club|stadium=[[San Siro]]|capacity=75,817 (limited capacity)<br />80,018 (maximum capacity)|owner=[[RedBird Capital Partners]] (99.93%)<ref>{{cite web |title=RedBird Capital Partners completes acquisition of AC Milan |url=https://www.acmilan.com/en/news/articles/club/2022-08-31/redbird-capital-partners-completes-acquisition-of-ac-milan |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |date=31 August 2022 |access-date=1 September 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129102114/https://www.acmilan.com/en/news/articles/club/2022-08-31/redbird-capital-partners-completes-acquisition-of-ac-milan |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Relazione e bilancio al 30 giugno 2019 |trans-title=Financial statement as of 30 June 2019 |url=https://assets-eu-01.kc-usercontent.com/1293c890-579f-01b7-8480-902cca7de55e/94011f25-22a2-4928-98a5-6f6324472288/Bilanci-Relazioni-2018-19-ITA.pdf |page=14 |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}} |date=18 October 2019 |language=IT |access-date=10 October 2020 |archive-date=22 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022234241/https://assets-eu-01.kc-usercontent.com/1293c890-579f-01b7-8480-902cca7de55e/94011f25-22a2-4928-98a5-6f6324472288/Bilanci-Relazioni-2018-19-ITA.pdf |url-status=live }}</ref><br /> Private shareholders (0.07%)<ref>{{cite web |title=Chi Siamo |trans-title=About |url=https://www.apamilan.it/#section-about |website=APA Milan |date=15 May 2017 |language=IT |access-date=10 October 2020 |archive-date=17 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017093433/https://www.apamilan.it/#section-about |url-status=live }}</ref>|chairman=[[Paolo Scaroni]]|chrtitle=President|mgrtitle=Head coach|manager=[[Ruben Amorim]]|league={{Italian football updater|Milan}}|season={{Italian football updater|Milan2}}|position={{Italian football updater|Milan3}}|current=2026–27 AC Milan season|website={{Official URL}}|pattern_la1=_milan2627h|pattern_b1=_milan2627h|pattern_ra1=_milan2627h|pattern_sh1=_milan2627h|pattern_so1=_milan2627hl|leftarm1=000000|body1=000000|rightarm1=000000|shorts1=FFFFFF|socks1=000000|pattern_la2=_milan2627a|pattern_b2=_milan2627a|pattern_ra2=_milan2627a|pattern_sh2=_milan2627h|pattern_so2=_milan2627al|body2=|leftarm2=|rightarm2=|shorts2=|socks2=FFFFFF|pattern_la3=_milan2627t|pattern_b3=_milan2627t|pattern_ra3=_milan2627t|pattern_sh3=_milan2627t|pattern_so3=_milan2627tl|leftarm3=3b3a3f|body3=3b3a3f|rightarm3=3b3a3f|shorts3=3b3a3f|socks3=3b3a3f}}Ang '''{{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}''' ({{IPA|it|assotʃatˈtsjoːne ˈkaltʃo ˈmiːlan}}), karaniwang tinutukoy bilang '''AC Milan''' o simpleng '''Milan''' ({{IPA|it|ˈmiːlan}}) pangunahin sa labas ng Italya,<ref>[https://www.nytimes.com/athletic/4308623/2023/03/16/sporting-lisbon-athletic-bilbao-wrong-name/ From Sporting Lisbon to Athletic Bilbao — why do we get foreign clubs' names wrong?]</ref> ay isang Italyanong propesyonal na [[club ng futbol]] na nakabase sa [[Milan]], [[Lombarda]]. Itinatag noong 1899, ang club ay nakikipagkumpitensiya sa [[Serie A]], ang nangungunang tier ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|Italyanong fubtol]]. Sa unang bahagi ng kasaysayan nito, naglaro ang Milan ng mga laro sa kanilang tahanan sa iba't ibang lugar sa paligid ng lungsod bago lumipat sa kasalukuyang estadyo nito, ang [[San Siro]], noong 1926.<ref>{{Cite news |date=2023-09-27 |title=AC Milan: Serie A club plan to move out of San Siro to new 70,000-capacity stadium |language=en-GB |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.com/sport/football/66938991 |url-status=live |access-date=2024-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529193016/https://www.bbc.com/sport/football/66938991 |archive-date=29 May 2024}}</ref> Ang estadyo, na itinayo ng pangalawang tagapangulo ng Milan, si [[Piero Pirelli]], at ibinahagi sa [[Inter Milan]] simula noong 1947,<ref>{{Cite web |title=History of San Siro stadium |url=https://www.sansirostadium.com/en/stadium/History |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813023024/https://www.sansirostadium.com/en/stadium/History |archive-date=13 August 2022 |access-date=8 July 2022}}</ref> ang pinakamalaki sa [[Futbol sa Italya|Italyanong futbol]], na may kabuuang kapasidad na 75,817.<ref name="sansirosize">{{Cite web |title=San Siro Stadium – "La Scala del Calcio" |url=https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250930203706/https://sansirostadium.com/the-stadium/?lang=en |archive-date=30 September 2025 |access-date=6 February 2026 |website=San Siro Stadium}}</ref> Ang club ay may matagal nang ribalan sa Inter, kung saan makakalaban nila ang ''[[Derby della Madonnina]]'', isa sa mga pinakasinusubaybayang derby sa futbol.<ref>{{cite web |title=The Biggest Rivalries in World Football |url=https://lowerblock.com/articles/the-biggest-rivalries-in-world-football/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250512160053/https://lowerblock.com/articles/the-biggest-rivalries-in-world-football/ |archive-date=12 May 2025 |access-date=12 May 2025}}</ref> Ginugol ng Milan ang buong kasaysayan nito sa Serie A maliban sa mga kapanahunang 1980–81 at 1982–83.<ref name="history">{{Cite web |title=History |url=http://www.acmilan.com/en/club/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007130309/http://www.acmilan.com/en/club/history |archive-date=7 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref><ref name="founding">{{Cite news |last=Neil Heath |date=17 November 2009 |title=AC Milan's Nottingham-born hero |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |url-status=live |access-date=4 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104062301/http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |archive-date=4 November 2017}}</ref> Ang 31-taong panunungkulan ni [[Silvio Berlusconi]] bilang pangulo ng Milan ay isang natatanging panahon sa kasaysayan ng club, dahil itinatag nito ang kanilang sarili bilang isa sa pinakadominante at matagumpay na mga club sa Europa. Nanalo ang Milan ng 29 na tropeo sa panahon ng panunungkulan nito, kung saan natiyak nito ang maraming titulo sa [[Serie A]] at [[UEFA Champions League]]. Noong [[1991–92 Serie A|kapanahunang 1991-92]], kapansin-pansing nakamit ng club ang tagumpay bilang unang koponan na nanalo ng titulo sa [[Serie A]] nang hindi natatalo kahit isang laro.<ref name=":2">{{Cite news |date=25 July 2007 |title=Milano History and Records |publisher=Milanista Olympia |url=http://www.fortunecity.com/olympia/wagner/321/historiami.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060331022952/http://www.fortunecity.com/olympia/wagner/321/historiami.htm |archive-date=31 March 2006}}</ref> Ang Milan ay tahanan ng maraming nagwagi ng [[Ballon d'Or]], at tatlo sa mga manlalaro ng club, sina [[Marco van Basten]], [[Ruud Gullit]], at [[Frank Rijkaard]], ay naranggo sa nangungunang tatlo sa podio para sa [[1988 Ballon d'Or]], isang walang kapantay na tagumpay sa kasaysayan ng timpalak.<ref>{{Cite web |last=Leiva |first=Juanma |date=2023-05-10 |title=AC Milan vs Inter: which Champions League semi-finalist is the bigger club? |url=https://en.as.com/soccer/ac-milan-vs-inter-which-champions-league-semi-finalist-is-the-bigger-club-n/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095556/https://en.as.com/soccer/ac-milan-vs-inter-which-champions-league-semi-finalist-is-the-bigger-club-n/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=2024-10-05 |website=AS USA |language=en-us}}</ref> Ang Milan ay isa sa [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|pinakamatagumpay na mga club ng futbol sa mundo]] sa mga tuntunin ng kabuuang mga tropeyong napanaluhan. Sa loob ng bansa, ang Milan ay nanalo ng 19 [[List of Italian football champions#Clubs|na titulo sa liga]],<ref name="officialtitles">{{Cite web |title=Albo d'oro |url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/albo-d-oro |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101018001314/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/albo-d-oro |archive-date=18 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=legaseriea.it |publisher=[[Lega Serie A|Lega Nazionale Professionisti Serie A]] |language=it}}</ref> 5 titulo [[Coppa Italia|sa Coppa Italia]] at 8 titulo [[Supercoppa Italiana|sa Supercoppa Italiana]].<ref name="honours">{{Cite web |title=Honours |url=http://www.acmilan.com/en/club/palmares |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007114727/http://www.acmilan.com/en/club/palmares |archive-date=7 October 2010 |access-date=4 October 2010 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref> Sa mga kompetisyong pandaigdig, ang Milan ang pinakamatagumpay na club ng Italya.<ref>Being in South America, Boca Juniors's and Independiente's titles are with [[CONMEBOL]] instead of UEFA</ref><ref name="honours" /><ref>{{Cite web |title=International Cups Trivia |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/intcuprec.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002003930/http://www.rsssf.com/miscellaneous/intcuprec.html |archive-date=2 October 2020 |access-date=18 December 2016 |publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}</ref><ref>{{Cite web |last=Conn, Tom |date=21 December 2014 |title=Real Madrid match AC Milan and Boca Juniors with 18 international titles |url=http://www.insidespanishfootball.com/141480/real-madrid-match-ac-milan-and-boca-juniors-with-18-international-titles/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222201343/http://www.insidespanishfootball.com/141480/real-madrid-match-ac-milan-and-boca-juniors-with-18-international-titles/ |archive-date=22 December 2014 |access-date=22 December 2014 |publisher=Inside Spanish Football}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 February 2014 |title=Milan loses the throne. Al Ahly is the most successful club in the world |url=http://www.football-magazine.it/en/il-milan-perde-il-trono-lal-ahly-e-il-club-piu-titolato-al-mondo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222220833/http://www.football-magazine.it/en/il-milan-perde-il-trono-lal-ahly-e-il-club-piu-titolato-al-mondo/ |archive-date=22 December 2014 |access-date=22 December 2014 |publisher=Football Magazine}}</ref> Ang club ay nanalo ng pitong titulo sa European Cup/ [[UEFA Champions League|Champions League]], kaya sila ang pangalawang pinakamatagumpay na koponan sa kompetisyon kasunod ng [[Real Madrid CF|Real Madrid]], at kabilang sa mga karagdagang parangal ang limang [[UEFA Super Cup]], dalawang [[UEFA Cup Winners' Cup]], isang pinagsamang rekord<ref>Shared with [[FC Barcelona|Barcelona]] and [[Real Madrid CF|Real Madrid]]</ref> dalawang [[Latin Cup]], isang pinagsamang rekord<ref>Shared with [[Boca Juniors]], [[Club Nacional de Football|Nacional]], [[Peñarol]] and [[Real Madrid CF|Real Madrid]]</ref> tatlong [[Intercontinental Cup (1960–2004)|Intercontinental Cup]] at isang [[FIFA Club World Cup]].<ref name="honours" /> Ang Milan ay isa sa pinakamayamang club sa football ng Italya at mundo.<ref name="Football Team Valuations">{{Cite news |date=30 April 2008 |title=Soccer Team Valuations |work=forbes.com |url=https://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |url-status=live |access-date=4 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929163532/http://www.forbes.com/lists/2008/34/biz_soccer08_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |archive-date=29 September 2010}}</ref> Ito ay isang kasaping nagtatag ng hindi nang umiiral na grupong [[G-14]] ng mga nangungunang club ng futbol sa Europa pati na rin ang kapalit nito, ang [[European Club Association]].<ref>{{Cite web |title=ECA Members |url=http://www.ecaeurope.com/Default.aspx?id=1082680 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604081402/http://www.ecaeurope.com/Default.aspx?id=1082680 |archive-date=4 June 2010 |access-date=4 October 2010 |website=ecaeurope.com |publisher=[[European Club Association]]}}</ref> == Kasaysayan == Ang AC Milan ay itinatag bilang Milan Foot-Ball and [[Kriket|Cricket]] Club noong 1899 ng Ingles na dayuhang si [[Herbert Kilpin]].<ref name="founding2">{{Cite news |last=Neil Heath |date=17 November 2009 |title=AC Milan's Nottingham-born hero |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |url-status=live |access-date=4 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104062301/http://news.bbc.co.uk/local/nottingham/hi/people_and_places/history/newsid_8291000/8291087.stm |archive-date=4 November 2017}}</ref> Minamarapat ng club na Disyembre 16 ng taong iyon ang kanilang petsa ng pagkakatatag,<ref>{{Cite web |title=History of the AC Milan |url=https://www.acmilan.com/en/club/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140404200606/http://www.acmilan.com/en/club/history |archive-date=4 April 2014 |access-date=9 October 2020 |website=acmilan.com |publisher={{Lang|it|Associazione Calcio Milan|italic=no}}}}</ref> ngunit tila ipinahihiwatig ng mga ebidensiya sa kasaysayan na ang club ay itinatag ilang araw pagkatapos, malamang noong Disyembre 18.<ref name="foundationdate">{{Cite web |title=La nascita di un mito |trans-title=The birth of a myth |url=http://www.magliarossonera.it/189900_storia.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614021455/http://www.magliarossonera.it/189900_storia.html |archive-date=14 June 2018 |access-date=20 December 2024 |website=Maglia Rossonera |language=it}}</ref> Gayumpaman, dahil nawala ang karta ng club, ang eksaktong petsa ay nananatiling bukas para sa debate. == Mga tala == {{Reflist|group=nb}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website}} {{In lang|it|en|zh}} * [https://en.legaseriea.it/team/milan AC Milan] at [[Serie A]] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/50058 AC Milan] at UEFA * {{Commonscatinline}}  {{AC Milan}}{{Navboxes}}{{Serie A}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] izeshf3im83lze8ccgta633d42zr8m4 0 340799 2237864 2026-10-29T12:15:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1381627109|AC Monza]]" 2237864 wikitext text/x-wiki Ang '''Associazione ng Calcio Monza''' ({{IPA|it|ˈmontsa|-|IT-Monza.ogg}}), karaniwang tinutukoy bilang '''Monza''', ay isang propesyonal na club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Monza]], [[Lombardia]], Italya. Ang koponan ay naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang saray ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|futbol ng Italya]], kasunod ng promosyon mula sa [[Serie B]] sa [[2025–26 Serie B|kapanahunan ng 2025–26]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{Cite news |last=Camesasca |first=Enrico |date=July–August 1962 |title=Sulla "corte" in camicia azzurra nasceva 50 anni fa il calcio monzese |language=it |trans-title=Football in Monza was born 50 years ago on the "court" in a blue shirt |work=La città di Monza |issue=22 |url=https://www.bdl.servizirl.it/bdl/bookreader/index.html?path=fe&cdOggetto=15097#page/348/mode/2up |access-date=19 January 2022}} * {{Cite book |last=Rocca |first=Lino |title=Bianco su rosso: la storia del calcio monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Officina Grafica Brasca |year=1977 |location=Monza |language=it |trans-title=White on red: the history of Calcio Monza}} * {{Cite book |last=Bonati |first=Mario |title=100 anni di sport a Monza |last2=Radaelli |first2=Roberto |publisher=Tipografica sociale Monza |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=100 years of sport in Monza}} * {{Cite book |last=Dutto |first=Massimo |title=80 anni di Monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Grafica Sipiel |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=80 years of Monza}} * {{Cite book |title=AC Monza: 110 anni di calcio |publisher=[[Mondadori Electa]] |year=2022 |isbn=9788891835987 |edition=Illustrated |language=it |trans-title=AC Monza: 110 years of football |ref={{harvid|Mondadori|2022}}}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite journal |year=1962 |title=Articolo celebrativo del 50º di fondazione del Simmenthal-Monza |trans-title=Article celebrating the 50th anniversary of the foundation of Simmenthal-Monza |journal=Calcio |language=it |publisher=Lega Nazionale Professionisti |volume=1961–62 |page=5}} * {{Cite book |last=Fontanelli |first=Carlo |title=E non andremo mai in Serie A... 100 anni di Monza. Almanacco biancorosso 1912–2012 |last2=Delbue |first2=Matteo |last3=Peduzzi |first3=Stefano |publisher=Geo Edizioni |year=2012 |isbn=9788869990267 |location=Empoli |language=it |trans-title=And we will never go to Serie A... 100 years of Monza. 1912–2012 red and white almanac |ref=none}} * {{Cite book |last=Artesani |first=Giulio |title=Monza. Destinazione Serie A. 110 anni di storia nella voce dei suoi protagonisti |last2=Peduzzi |first2=Stefano |publisher=Diarkos |year=2022 |isbn=9788836161140 |language=it |trans-title=Monza. Destination Serie A. 110 years of history in the voice of their protagonists |ref=none}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official website}} {{In lang|en|it}} * [https://en.legaseriea.it/team/monza Profile] at Lega Serie A {{In lang|en|it}}.  {{AC Monza}}{{Navboxes|list1={{AC Monza seasons}} {{AC Monza squad}} {{AC Monza managers}} {{Serie A}} {{Serie B}} {{Serie C}} {{Football in Italy}} {{Silvio Berlusconi}}}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hfj2g9te6bs4s7crapiidkric3uf5li 2237865 2237864 2026-10-29T12:16:15Z Ryomaandres 8044 2237865 wikitext text/x-wiki Ang '''Associazione ng Calcio Monza''' ({{IPA|it|ˈmontsa|-|IT-Monza.ogg}}), karaniwang tinutukoy bilang '''Monza''', ay isang propesyonal na club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Monza]], [[Lombardia]], Italya. Ang koponan ay naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang saray ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|futbol ng Italya]], kasunod ng promosyon mula sa [[Serie B]] sa [[2025–26 Serie B|kapanahunan ng 2025–26]]. Itinatag noong 1912 bilang Monza FBC, ginugol ng club ang halos lahat ng kasaysayan nito sa mas mababang mga dibisyon, kung saan muntik nang hindi maiangat sa Serie A sa ilang pagkakataon noong dekada '70. Naharap ang Monza sa mga kahirapan sa pananalapi noong unang bahagi ng ika-21 siglo, na nagresulta sa [[pagkabangkarote]] noong 2004 at 2015. Matapos makuha ni [[Silvio Berlusconi]] noong 2018, bumalik ang club sa Serie B noong 2020 pagkatapos ng 19 na taong pagkawala at nakuha ang kanilang kauna-unahang promosyon sa Serie A noong 2022. Dati nang hawak ng club ang rekord ng Italya para sa pinakamaraming kapanahunan sa Serie B na nilalaro nang hindi kailanman umabot sa Serie A (40). == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{Cite news |last=Camesasca |first=Enrico |date=July–August 1962 |title=Sulla "corte" in camicia azzurra nasceva 50 anni fa il calcio monzese |language=it |trans-title=Football in Monza was born 50 years ago on the "court" in a blue shirt |work=La città di Monza |issue=22 |url=https://www.bdl.servizirl.it/bdl/bookreader/index.html?path=fe&cdOggetto=15097#page/348/mode/2up |access-date=19 January 2022}} * {{Cite book |last=Rocca |first=Lino |title=Bianco su rosso: la storia del calcio monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Officina Grafica Brasca |year=1977 |location=Monza |language=it |trans-title=White on red: the history of Calcio Monza}} * {{Cite book |last=Bonati |first=Mario |title=100 anni di sport a Monza |last2=Radaelli |first2=Roberto |publisher=Tipografica sociale Monza |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=100 years of sport in Monza}} * {{Cite book |last=Dutto |first=Massimo |title=80 anni di Monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Grafica Sipiel |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=80 years of Monza}} * {{Cite book |title=AC Monza: 110 anni di calcio |publisher=[[Mondadori Electa]] |year=2022 |isbn=9788891835987 |edition=Illustrated |language=it |trans-title=AC Monza: 110 years of football |ref={{harvid|Mondadori|2022}}}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite journal |year=1962 |title=Articolo celebrativo del 50º di fondazione del Simmenthal-Monza |trans-title=Article celebrating the 50th anniversary of the foundation of Simmenthal-Monza |journal=Calcio |language=it |publisher=Lega Nazionale Professionisti |volume=1961–62 |page=5}} * {{Cite book |last=Fontanelli |first=Carlo |title=E non andremo mai in Serie A... 100 anni di Monza. Almanacco biancorosso 1912–2012 |last2=Delbue |first2=Matteo |last3=Peduzzi |first3=Stefano |publisher=Geo Edizioni |year=2012 |isbn=9788869990267 |location=Empoli |language=it |trans-title=And we will never go to Serie A... 100 years of Monza. 1912–2012 red and white almanac |ref=none}} * {{Cite book |last=Artesani |first=Giulio |title=Monza. Destinazione Serie A. 110 anni di storia nella voce dei suoi protagonisti |last2=Peduzzi |first2=Stefano |publisher=Diarkos |year=2022 |isbn=9788836161140 |language=it |trans-title=Monza. Destination Serie A. 110 years of history in the voice of their protagonists |ref=none}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official website}} {{In lang|en|it}} * [https://en.legaseriea.it/team/monza Profile] at Lega Serie A {{In lang|en|it}}.  {{AC Monza}}{{Navboxes|list1={{AC Monza seasons}} {{AC Monza squad}} {{AC Monza managers}} {{Serie A}} {{Serie B}} {{Serie C}} {{Football in Italy}} {{Silvio Berlusconi}}}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dmy9xzn92e51cdltrfocf0qf4ld9en8 2237866 2237865 2026-10-29T12:18:42Z Ryomaandres 8044 2237866 wikitext text/x-wiki Ang '''Associazione ng Calcio Monza''' ({{IPA|it|ˈmontsa|-|IT-Monza.ogg}}), karaniwang tinutukoy bilang '''Monza''', ay isang propesyonal na club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Monza]], [[Lombardia]], Italya. Ang koponan ay naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang saray ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|futbol ng Italya]], kasunod ng promosyon mula sa [[Serie B]] sa [[2025–26 Serie B|kapanahunan ng 2025–26]]. Itinatag noong 1912 bilang Monza FBC, ginugol ng club ang halos lahat ng kasaysayan nito sa mas mababang mga dibisyon, kung saan muntik nang hindi maiangat sa Serie A sa ilang pagkakataon noong dekada '70. Naharap ang Monza sa mga kahirapan sa pananalapi noong unang bahagi ng ika-21 siglo, na nagresulta sa [[pagkabangkarote]] noong 2004 at 2015. Matapos makuha ni [[Silvio Berlusconi]] noong 2018, bumalik ang club sa Serie B noong 2020 pagkatapos ng 19 na taong pagkawala at nakuha ang kanilang kauna-unahang promosyon sa Serie A noong 2022. Dati nang hawak ng club ang rekord ng Italya para sa pinakamaraming kapanahunan sa Serie B na nilalaro nang hindi kailanman umabot sa Serie A (40). Apat na beses na napanalunan ng Monza ang [[Coppa Italia Serie C]], apat na beses din ang kampeonato sa [[Serie C]], at isang [[Anglo-Italian Cup]]. Ang club ay orihinal na nakasuot ng asul at puti, ngunit ginamit ang kanilang kasalukuyang pula at puting kulay noong 1932; bilang resulta, ang koponan ay binansagang {{Lang|it|i biancorossi}} (ang puti at pula). Mula noong 1988, ang Monza ay naglaro ng mga home match sa [[Stadio Brianteo]]. Kabilang sa mga pangunahing karibal ng club ang [[Como 1907|Como]], [[Pro Sesto 1913|Pro Sesto]], at [[Pisa SC|Pisa]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{Cite news |last=Camesasca |first=Enrico |date=July–August 1962 |title=Sulla "corte" in camicia azzurra nasceva 50 anni fa il calcio monzese |language=it |trans-title=Football in Monza was born 50 years ago on the "court" in a blue shirt |work=La città di Monza |issue=22 |url=https://www.bdl.servizirl.it/bdl/bookreader/index.html?path=fe&cdOggetto=15097#page/348/mode/2up |access-date=19 January 2022}} * {{Cite book |last=Rocca |first=Lino |title=Bianco su rosso: la storia del calcio monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Officina Grafica Brasca |year=1977 |location=Monza |language=it |trans-title=White on red: the history of Calcio Monza}} * {{Cite book |last=Bonati |first=Mario |title=100 anni di sport a Monza |last2=Radaelli |first2=Roberto |publisher=Tipografica sociale Monza |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=100 years of sport in Monza}} * {{Cite book |last=Dutto |first=Massimo |title=80 anni di Monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Grafica Sipiel |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=80 years of Monza}} * {{Cite book |title=AC Monza: 110 anni di calcio |publisher=[[Mondadori Electa]] |year=2022 |isbn=9788891835987 |edition=Illustrated |language=it |trans-title=AC Monza: 110 years of football |ref={{harvid|Mondadori|2022}}}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite journal |year=1962 |title=Articolo celebrativo del 50º di fondazione del Simmenthal-Monza |trans-title=Article celebrating the 50th anniversary of the foundation of Simmenthal-Monza |journal=Calcio |language=it |publisher=Lega Nazionale Professionisti |volume=1961–62 |page=5}} * {{Cite book |last=Fontanelli |first=Carlo |title=E non andremo mai in Serie A... 100 anni di Monza. Almanacco biancorosso 1912–2012 |last2=Delbue |first2=Matteo |last3=Peduzzi |first3=Stefano |publisher=Geo Edizioni |year=2012 |isbn=9788869990267 |location=Empoli |language=it |trans-title=And we will never go to Serie A... 100 years of Monza. 1912–2012 red and white almanac |ref=none}} * {{Cite book |last=Artesani |first=Giulio |title=Monza. Destinazione Serie A. 110 anni di storia nella voce dei suoi protagonisti |last2=Peduzzi |first2=Stefano |publisher=Diarkos |year=2022 |isbn=9788836161140 |language=it |trans-title=Monza. Destination Serie A. 110 years of history in the voice of their protagonists |ref=none}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official website}} {{In lang|en|it}} * [https://en.legaseriea.it/team/monza Profile] at Lega Serie A {{In lang|en|it}}.  {{AC Monza}}{{Navboxes|list1={{AC Monza seasons}} {{AC Monza squad}} {{AC Monza managers}} {{Serie A}} {{Serie B}} {{Serie C}} {{Football in Italy}} {{Silvio Berlusconi}}}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] q2lbn03epe7remxuddfwy5umxhzlhxf 2237867 2237866 2026-10-29T12:18:57Z Ryomaandres 8044 2237867 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club|clubname=Monza|image=AC Monza logo (2021).svg|upright=0.65|alt=Monza's crest|fullname=Associazione Calcio Monza [[Società per azioni|S.p.A.]]|nickname={{ubl|{{lang|it|I Biancorossi}} (The White and Reds)|{{lang|it|I Brianzoli}} (The Ones from [[Brianza]])|{{lang|lmo|I Bagai}} (The Boys){{efn|In [[Brianzöö dialect]]}}}}|short name=|founded={{ubl|{{Start date and age|1 September 1912|paren=y}} as Monza FBC|{{Start date and age|3 June 2004|paren=y}} as AC Monza Brianza 1912|{{Start date and age|2 July 2015|paren=y}} as SSD Monza 1912}}|stadium=[[Stadio Brianteo]]|capacity=17,102|owner=Beckett Layne Ventures|chairman=Lauren Crampsie|chrtitle=President|manager=[[Ivan Jurić]]|mgrtitle=Head coach|league={{Italian football updater|Monza}}|season={{Italian football updater|Monza2}}|position={{Italian football updater|Monza3}}|website={{URL|https://www.acmonza.com/|acmonza.com}}|pattern_la1=|pattern_b1=_monza2627h|pattern_ra1=|pattern_sh1=|pattern_so1=|leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|pattern_la2=_monza2627a|pattern_b2=_monza2627a|pattern_ra2=_monza2627a|pattern_sh2=|pattern_so2=|leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|pattern_la3=|pattern_b3=_monza2627t|pattern_ra3=|pattern_sh3=|pattern_so3=|leftarm3=000000|body3=000000|rightarm3=000000|shorts3=000000|socks3=000000|current=2026–27 AC Monza season}}Ang '''Associazione ng Calcio Monza''' ({{IPA|it|ˈmontsa|-|IT-Monza.ogg}}), karaniwang tinutukoy bilang '''Monza''', ay isang propesyonal na club ng [[futbol]] na nakabase sa [[Monza]], [[Lombardia]], Italya. Ang koponan ay naglalaro sa [[Serie A]], ang nangungunang saray ng [[Sistema ng ligang futbol ng Italya|futbol ng Italya]], kasunod ng promosyon mula sa [[Serie B]] sa [[2025–26 Serie B|kapanahunan ng 2025–26]]. Itinatag noong 1912 bilang Monza FBC, ginugol ng club ang halos lahat ng kasaysayan nito sa mas mababang mga dibisyon, kung saan muntik nang hindi maiangat sa Serie A sa ilang pagkakataon noong dekada '70. Naharap ang Monza sa mga kahirapan sa pananalapi noong unang bahagi ng ika-21 siglo, na nagresulta sa [[pagkabangkarote]] noong 2004 at 2015. Matapos makuha ni [[Silvio Berlusconi]] noong 2018, bumalik ang club sa Serie B noong 2020 pagkatapos ng 19 na taong pagkawala at nakuha ang kanilang kauna-unahang promosyon sa Serie A noong 2022. Dati nang hawak ng club ang rekord ng Italya para sa pinakamaraming kapanahunan sa Serie B na nilalaro nang hindi kailanman umabot sa Serie A (40). Apat na beses na napanalunan ng Monza ang [[Coppa Italia Serie C]], apat na beses din ang kampeonato sa [[Serie C]], at isang [[Anglo-Italian Cup]]. Ang club ay orihinal na nakasuot ng asul at puti, ngunit ginamit ang kanilang kasalukuyang pula at puting kulay noong 1932; bilang resulta, ang koponan ay binansagang {{Lang|it|i biancorossi}} (ang puti at pula). Mula noong 1988, ang Monza ay naglaro ng mga home match sa [[Stadio Brianteo]]. Kabilang sa mga pangunahing karibal ng club ang [[Como 1907|Como]], [[Pro Sesto 1913|Pro Sesto]], at [[Pisa SC|Pisa]]. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === * {{Cite news |last=Camesasca |first=Enrico |date=July–August 1962 |title=Sulla "corte" in camicia azzurra nasceva 50 anni fa il calcio monzese |language=it |trans-title=Football in Monza was born 50 years ago on the "court" in a blue shirt |work=La città di Monza |issue=22 |url=https://www.bdl.servizirl.it/bdl/bookreader/index.html?path=fe&cdOggetto=15097#page/348/mode/2up |access-date=19 January 2022}} * {{Cite book |last=Rocca |first=Lino |title=Bianco su rosso: la storia del calcio monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Officina Grafica Brasca |year=1977 |location=Monza |language=it |trans-title=White on red: the history of Calcio Monza}} * {{Cite book |last=Bonati |first=Mario |title=100 anni di sport a Monza |last2=Radaelli |first2=Roberto |publisher=Tipografica sociale Monza |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=100 years of sport in Monza}} * {{Cite book |last=Dutto |first=Massimo |title=80 anni di Monza |last2=Vegetti |first2=Giorgio |publisher=Grafica Sipiel |year=1992 |location=Monza |language=it |trans-title=80 years of Monza}} * {{Cite book |title=AC Monza: 110 anni di calcio |publisher=[[Mondadori Electa]] |year=2022 |isbn=9788891835987 |edition=Illustrated |language=it |trans-title=AC Monza: 110 years of football |ref={{harvid|Mondadori|2022}}}} == Karagdagang babasahin == * {{Cite journal |year=1962 |title=Articolo celebrativo del 50º di fondazione del Simmenthal-Monza |trans-title=Article celebrating the 50th anniversary of the foundation of Simmenthal-Monza |journal=Calcio |language=it |publisher=Lega Nazionale Professionisti |volume=1961–62 |page=5}} * {{Cite book |last=Fontanelli |first=Carlo |title=E non andremo mai in Serie A... 100 anni di Monza. Almanacco biancorosso 1912–2012 |last2=Delbue |first2=Matteo |last3=Peduzzi |first3=Stefano |publisher=Geo Edizioni |year=2012 |isbn=9788869990267 |location=Empoli |language=it |trans-title=And we will never go to Serie A... 100 years of Monza. 1912–2012 red and white almanac |ref=none}} * {{Cite book |last=Artesani |first=Giulio |title=Monza. Destinazione Serie A. 110 anni di storia nella voce dei suoi protagonisti |last2=Peduzzi |first2=Stefano |publisher=Diarkos |year=2022 |isbn=9788836161140 |language=it |trans-title=Monza. Destination Serie A. 110 years of history in the voice of their protagonists |ref=none}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official website}} {{In lang|en|it}} * [https://en.legaseriea.it/team/monza Profile] at Lega Serie A {{In lang|en|it}}.  {{AC Monza}}{{Navboxes|list1={{AC Monza seasons}} {{AC Monza squad}} {{AC Monza managers}} {{Serie A}} {{Serie B}} {{Serie C}} {{Football in Italy}} {{Silvio Berlusconi}}}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kl85zkm4eofc8vkvhzbcpltuwovl430 0 340800 2237868 2026-10-29T12:30:47Z EricMendez09 161169 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1380380957|Jia de Guzman]]" 2237868 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Philippine name|?|Morado|de Guzman}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Si Julia Melissa "Jia" Morado-de Guzman''' (ipinanganak noong Mayo 10, 1995) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] propesyonal na manlalaro [[Volleyball|ng volleyball]] na isang setter para sa Creamline Cool Smashers ng Premier Volleyball League (PVL). Si Morado ay dating miyembro ng Ateneo Lady Eagles at naging kapitan ng kuponan sa UAAP Season 79 Women's Volleyball tournament. Mula noong 2015, si Jia ay naging aktibo at permanenteng miyembro ng Philippines Women's National Volleyball Team. == Karera == Si De Guzman ay naglaro rin sa 2012 [[Palarong Pambansa]] at pinangunahan ang NCR Team sa isang kampeonato, kung saan nanalo rin siya ng parangal na Best Setter. <ref>{{Cite news |last=Verora |first=Levi |date=May 4, 2014 |title=Palaro alums Gequillana, Morado to present athletes: Do your best |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/palarong-pambansa/57178-palaro-alum-gequillana-morado-to-present-athletes-do-your-best/ |access-date=September 30, 2016}}</ref> Nagsilbing setter si De Guzman ng koponan ng Pilipinas para sa 2015 Asian Women's U23 Volleyball Championship <ref>{{Cite news |date=March 13, 2015 |title=Lone setter Jia Morado vows to give it all as PH begins U23 quest |work=Rappler |url=http://rivals.ph/volleyball/national-team/2015/04/30/32884/lone-setter-jia-morado-vows-to-give-it-all-as-ph-begins-u23-quest/ |url-status=usurped |access-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502160857/http://rivals.ph/volleyball/national-team/2015/04/30/32884/lone-setter-jia-morado-vows-to-give-it-all-as-ph-begins-u23-quest/ |archive-date=May 2, 2015}}</ref> at sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2015|2015 Southeast Asian Games]] . <ref>{{Cite news |last=Ansis |first=JC |date=July 24, 2015 |title=SEA Games: Facts about the members of the Philippine volleyball team |work=CNN Philippines |url=http://cnnphilippines.com/sports/2015/05/27/sea-games-facts-philippine-volleyball-team-valdez-daquis-marano-santiago-morado.html?index=8 |url-status=dead |access-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192226/http://cnnphilippines.com/sports/2015/05/27/sea-games-facts-philippine-volleyball-team-valdez-daquis-marano-santiago-morado.html?index=8 |archive-date=March 4, 2016}}</ref> Siya ang kapitan ng koponan ng Ateneo Lady Eagles para sa UAAP Season 79 . Inanunsyo noong Mayo 6, 2017 ni De Guzman na hindi na siya babalik sa Ateneo Lady Eagles sa UAAP Season 80. <ref>{{Cite news |date=May 6, 2017 |title=Ateneo's Morado won't return for UAAP Season 80 |work=news.abs-cbn.com |url=https://www.abs-cbn.com/sports/05/06/17/ateneos-morado-wont-return-for-uaap-season-80 |access-date=May 7, 2017}}</ref> <ref>{{Cite news |date=May 6, 2017 |title=Jia Morado says she won't be back for Ateneo in Season 80 |work=philstar.com |url=http://www.philstar.com/sports/2017/05/06/1697560/jia-morado-says-she-wont-be-back-ateneo-season-80 |access-date=May 7, 2017}}</ref> Kalaunan ay sumali siya sa Creamline Cool Smashers bilang bahagi ng paghahanda ng koponan para sa kauna-unahang Premier Volleyball League All-Filipino Conference. <ref>{{Cite news |date=June 17, 2017 |title=Morado joins Creamline, reunites with Valdez |work=news.abs-cbn.com |url=http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/06/17/morado-joins-creamline-reunites-valdez-27479 |url-status=dead |access-date=June 17, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620204240/http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/06/17/morado-joins-creamline-reunites-valdez-27479 |archive-date=June 20, 2017}}</ref> Nagtrabaho siya bilang assistant coach ng Ateneo Lady Eagles noong Premier Volleyball League 1st Season Collegiate Conference . <ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille |date=September 3, 2017 |title=Jia Morado gets new role as Ateneo assistant coach |work=ABS-CBN Sports |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/03/17/jia-morado-gets-new-role-as-ateneo-assistant-coach |access-date=October 19, 2017}}</ref> Nanalo si De Guzman ng pinakamahalagang parangal bilang manlalaro sa [[Ribalang Ateneo–La Salle|2017 Battle of the Rivals]] . <ref>{{Cite web |last=Naredo |first=Camille |date=July 16, 2017 |title=Alyssa, Ateneo stun La Salle in friendly 'Battle' |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/16/17/alyssa-ateneo-stun-la-salle-in-friendly-battle |access-date=July 20, 2017 |publisher=[[ABS-CBNnews.com]]}}</ref> Nanalo siya ng parangal na best setter sa 2017 Premier Volleyball League Open Conference . <ref>{{Cite web |last=Escarlote |first=Mark |date=August 12, 2017 |title=Pablo claims Open Conference MVP plum |url=http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/08/12/pablo-claims-open-conference-mvp-plum-29647 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812173938/http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/08/12/pablo-claims-open-conference-mvp-plum-29647 |archive-date=August 12, 2017 |access-date=July 13, 2018 |publisher=ABS-CBN Sports}}</ref> Noong 2018, nanalo ang Creamline Cool Smashers ng kampeonato sa 2018 Premier Volleyball League Reinforced Conference <ref name="2018 champs">{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=July 11, 2018 |title=PVL: Cool Smashers sweep way to breakthrough crown |work=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-cool-smashers-sweep-way-breakthrough-crown-44296 |url-status=dead |access-date=July 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712023354/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-cool-smashers-sweep-way-breakthrough-crown-44296 |archive-date=July 12, 2018}}</ref> at ginawaran ng best setter <ref>{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=July 11, 2018 |title=PVL: Pablo, Espejo cop MVP honors |work=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-pablo-espejo-cop-mvp-honors-44294 |url-status=dead |access-date=July 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185242/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-pablo-espejo-cop-mvp-honors-44294 |archive-date=July 11, 2018}}</ref> at finals' Most Valuable Player. <ref name="2018 champs" /> At sa pagtatapos ng 2018 PVL season, napanalunan ni De Guzman ang magkasunod na kampeonato, pinakamahusay na setter at mga parangal para sa pinakamahalagang manlalaro sa finals. <ref>{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=December 8, 2018 |title=PVL: Cool Smashers crush Lady Eagles, rule Open Conference |publisher=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-cool-smashers-crush-lady-eagles-rule-open-conference-50847 |url-status=dead |access-date=December 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209134012/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-cool-smashers-crush-lady-eagles-rule-open-conference-50847 |archive-date=December 9, 2018}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=December 8, 2018 |title=PVL: Valdez earns Open Conference MVP honors |publisher=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-valdez-earns-open-conference-mvp-honors-50817 |url-status=dead |access-date=December 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124645/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-valdez-earns-open-conference-mvp-honors-50817 |archive-date=December 9, 2018}}</ref> Noong Agosto 31, 2023, nagkaroon si De Guzman ng isang kasunduan sa Denso Airybees ng Japan V.League Division 1 bilang kanilang Asian import para sa season ng 2023-2024, na kaniyang pinirmahan. Siya ang unang Pilipina na setter at ang ikalimang Pilipinong manlalaro na naglaro sa Japan V.League. <ref name="Japan V.League Division 1">{{Cite news |last=Valencia |first=Justine |date=September 7, 2023 |title=Jia Morado signs with Japan's Denso |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-morado-signs-with-japans-denso/280838 |access-date=September 7, 2023}}</ref> Sa kanyang unang season sa ibang bansa, natulungan niya ang Denso Airybees na makatapos sa ikalimang puwesto sa 2023–24 Japan V.League Division 1 Women, na sinundan ng isang kampeonato noong 2023–24 Japan V.League Division 1 Women V.Cup. <ref>{{Cite news |date=April 8, 2024 |title=Jia De Guzman wins Japan V Cup gold with Denso Airybees |publisher=One Sports |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/20294/jia-de-guzman-wins-japan-v-cup-gold-with-denso-airybees}}</ref> Si Guzman ay naging kapitan ng pambansang kuponan ng volleyball ng kababaihan ng Pilipinas noong Mayo 2024, <ref>{{Cite news |last=Bautista |first=Ohmer |date=May 18, 2024 |title=Jia De Guzman to serve as Alas Pilipinas captain |work=One Sports |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/21393/jia-de-guzman-to-serve-as-alas-pilipinas-captain |access-date=September 7, 2024}}</ref> at naglingkod sa posisyon hanggang Setyembre. <ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=September 6, 2024 |title=Jia passes off Alas Pilipinas leadership baton to Dawn |work=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/volleyball/dawn-macandili-catindig-new-alas-pilipinas-captain-a5172-20240906 |access-date=September 7, 2024}}</ref> Nagtapos ang Pilipinas bilang mga silver medalist sa 2025 AVC Women's Volleyball Nations Cup . Si De Guzman ay pinangalanang Best Setter ng torneo. <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=14 June 2025 |title=Jia De Guzman, Angel Canino, Dell Palomata earn individual honors in AVC Nations Cup |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-angel-canino-dell-palomata-earn-individual-honors-in-avc-nations-cup/340169 |access-date=15 June 2025}}</ref> Bumalik si De Guzman sa Creamline noong Enero 2026 pagkatapos ng tatlong taong pagkawala sa PVL. <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=17 June 2025 |title=After two years abroad, Jia De Guzman set for Creamline comeback |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/after-two-years-abroad-jia-de-guzman-set-for-creamline-comeback/340290 |access-date=17 June 2025}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=30 January 2026 |title=Jia de Guzman ready to test herself in ‘new’ PVL |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-ready-to-test-herself-in-new-pvl/363626 |access-date=30 January 2026}}</ref> Sa gitna ng mga hidwaan na kinasasangkutan ng PNVF, <ref>{{Cite news |last=Caacbay |first=Kennedy |date=19 March 2026 |title=Amid issues hounding Alas, Jia de Guzman calls for support for athletes, PH volleyball |work=ABS-CBN |url=https://www.abs-cbn.com/sports/volleyball/2026/3/19/amid-issues-hounding-alas-jia-de-guzman-calls-for-support-for-athletes-ph-volleyball-1715 |access-date=13 May 2026}}</ref> noong 2026, nagbitiw si De Guzman sa mga tungkulin sa pambansang koponan. <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=13 May 2026 |title=Jia De Guzman, Bella Belen headline wave of Alas withdrawals ahead of AVC Women’s Cup |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-bella-belen-headline-wave-of-alas-women-withdrawals-ahead-of-avc-nations-cup/375042 |access-date=13 May 2026}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=13 May 2026 |title=Jia De Guzman, other core players skip Alas Pilipinas duties |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/676328/jia-de-guzman-other-core-players-skip-alas-pilipinas-duties |access-date=13 May 2026}}</ref> == Personal na buhay == Ipinanganak si Morado sa Maynila kina Ariel at Hedy Morado. Mayroon siyang tatlong kapatid, dalawang kapatid na babae at isang lalaki. Lahat ng mga babae ay naglaro ng varsity-level volleyball. Mula 2007 hanggang 2012, g nakatatandang kapatid na babae, si Jessica Katrina, na naglaro rin para sa Ateneo Women's Volleyball Team, ang siyang nakakumbinsi sa nakababatang Jia na tahakin ang volleyball. Si Jamie Marielle na isa niya pang nakatatandang kapatid, ay naglaro para sa koponan ng volleyball ng UST Golden Tigresses bilang isang [[Volleyball|libero]] . <ref>{{Cite news |last=Razon |first=Chino C. |date=December 21, 2013 |title=Volleyball Rookies |work=The Guidon |url=http://www.theguidon.com/1112/main/2013/12/volleyball-rookies/ |access-date=November 3, 2016}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Ariel Jr. "Bok" ay naglalaro rin ng volleyball bilang setter para sa koponan ng volleyball ng Ateneo Blue Eagles . Nang magpursigi sa volleyball, naging atleta siya na maraming parangal at naging full-time na estudyante sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo de Manila University]] kung saan siya nagtapos ng BS sa Psychology. <ref>{{Cite news |date=December 31, 2014 |title=Jia Morado |work=ABS CBN |url=http://sports.abs-cbn.com/volleyball/news/2014/12/31/profile-jia-morado-425 |url-status=dead |access-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003065955/http://sports.abs-cbn.com/volleyball/news/2014/12/31/profile-jia-morado-425 |archive-date=October 3, 2016}}</ref> Nagtapos siya ng sekondarya sa Colegio San Agustin – Makati . <ref>{{Cite web |last=Dannug |first=Jonash |date=May 21, 2024 |title=Jia De Guzman proudly reflects on fellow CSA alum Julia Coronel’s growth |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-proudly-reflects-on-fellow-csa-alum-julia-coronels-growth/303447 |access-date=September 7, 2024 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Siya ay kinasal kay Miguel de Guzman noong Nobyembre 11, 2021, matapos ang anim na taon nilang relasyon. <ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=November 11, 2021 |title=Jia Morado marries longtime beau Miguel De Guzman |language=en |work=Sports Interactive Network Philippines |url=https://www.spin.ph/life/guide/star-setter-jia-morado-now-officially-married-to-miguel-de-guzman-a2442-20211111 |access-date=November 11, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=November 11, 2021 |title=Jia Morado, Miguel De Guzman get married on 11-11 |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-morado-miguel-de-guzman-get-married-on-11-11/224573 |access-date=November 12, 2021 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Si De Guzman ay isang negosyante na dating manlalaro ng baseball para sa [[Paaralang De La Salle-Santiago Zóbel|De La Salle Santiago Zobel School]] . Pareho silang nag-aral sa Ateneo de Manila University. <ref>{{Cite news |date=October 1, 2020 |title=Jia Morado says 'yes' to Miguel de Guzman |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-morado-says-yes-miguel-de-guzman/190769 |access-date=November 11, 2021}}</ref> == Mga Klub == * {{Flagicon|PHI}}[[Creamline Cool Smashers|Mga Cool Smasher ng Creamline]] (2017–2023) * {{Flagicon|JPN}} [[Denso Airybees]] (2023–2025) * {{Flagicon|PHI}} [[Creamline Cool Smashers]] (2026–kasalukuyan) == Mga Parangal == === Mga indibidwal === * ''2011 NCR Volleyball Meet "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2012 BEST Center Women's Volleyball League na "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2012 Shakey's Girls Volleyball League "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2012 NCR Palarong Panrehiyon "Best Setter"'' * ''2012 NCR Palarong Panrehiyon "Most Valuable Player"'' * ''2012 [[Palarong Pambansa]] "Best Setter"'' * ''2013 Shakey's Girls Volleyball League "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2015 UAAP Season 77 "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2016 Shakey's V-League Ika-13 Season ng Collegiate Conference na "Pinakamahusay na Setter"'' * ''[[Ribalang Ateneo–La Salle|Labanan ng mga Karibal 2017]] "Pinakamahalagang Manlalaro"'' * ''2017 Premier Volleyball League Unang Season Open Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''"Pinakamahusay na Setter" ng Premier Volleyball League Reinforced Conference sa 2018'' * ''2018 Premier Volleyball League Reinforced Conference "Pinakamahalagang Manlalaro ng Finals"'' * ''"Pinakamahusay na Setter" sa 2018 Premier Volleyball League Open Conference'' * ''2018 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahalagang Manlalaro ng Finals"'' * ''"Pinakamahusay na Setter" ng Premier Volleyball League Reinforced Conference sa 2019'' * ''2019 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2019 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahalagang Manlalaro sa Finals"'' * ''2021 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahusay na Setter"'' <ref name="2021 open conference">{{Cite news |last=Yumol |first=David Tristan |date=August 13, 2021 |title=Jaja Santiago takes home Conference MVP and Finals MVP awards |work=[[CNN Philippines]] |url=https://cnnphilippines.com/sports/2021/8/13/Jaja-Santiago-takes-home-Conference-MVP-and-Finals-MVP-awards.html |url-status=dead |access-date=August 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813112513/https://cnnphilippines.com/sports/2021/8/13/Jaja-Santiago-takes-home-Conference-MVP-and-Finals-MVP-awards.html |archive-date=August 13, 2021}}</ref> * ''2022 Premier Volleyball League Reinforced Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2023 Premier Volleyball League All-Filipino Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2023 Premier Volleyball League All-Filipino Conference "Pinakamahalagang Manlalaro sa Finals"'' * ''2024 Asian Women's Volleyball Challenge Cup "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2024 SEA Women's V.League – Unang Leg na "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2025 AVC Women's Volleyball Nations Cup "Pinakamahusay na Setter"'' <ref>{{Cite news |date=June 14, 2025 |title=Angel Canino, Dell Palomata, Jia De Guzman receive individual awards in AVC Nations Cup |work=[[GMA Integrated News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/volleyball/949427/angel-canino-dell-palomata-jia-de-guzman-receive-individual-awards-in-avc-nations-cup/story/ |access-date=June 14, 2025}}</ref> === Espesyal na pagkilala === * 2024 Samahan ng mga Manunulat ng Palakasan sa Pilipinas – Bb. Volleyball <ref>{{Cite news |date=January 12, 2025 |title=Jia de Guzman earns top volleyball award from PH sports scribes |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/volleyball/2025/1/12/jia-de-guzman-earns-top-volleyball-award-from-ph-sports-scribes-1541 |access-date=January 15, 2025}}</ref> === Kolehiyo === * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 76 noong 2014 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Ika-12 Season ng Shakey's V-League Collegiate Conference sa 2014 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * 2014 ASEAN University Games Volleyball 2014 –[[Talaksan:Med_3.png]] Medalyang tanso, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 77 noong 2015 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 78 noong 2016 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Ika-13 Season ng Shakey's V-League Collegiate Conference 2016 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * 2016 ASEAN University Games Volleyball 2016 –[[Talaksan:Med_3.png]] Medalyang tanso, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 79 noong 2017 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * 2017 Premier Volleyball League Bukas na Kumperensya –[[Talaksan:Med_3.png]] Ikatlong pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2018 Premier Volleyball League Reinforced Conference –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2018 Premier Volleyball League Bukas na Kumperensya –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2019 Premier Volleyball League Reinforced Conference –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2019 Premier Volleyball League Bukas na Kumperensya –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * Bukas na Kumperensya ng Premier Volleyball League 2021 –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers <ref name="2021 open conference" /> * Bukas na Kumperensya ng Premier Volleyball League 2022 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * Kumperensya ng Invitational ng Premier Volleyball League 2022 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2022 Premier Volleyball League Reinforced Conference –[[Talaksan:Med_3.png]] Ikatlong pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers * Kumperensya ng Lahat-Filipino ng Premier Volleyball League 2023 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * Kumperensya ng Invitational ng Premier Volleyball League sa 2023 –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers <ref>{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=July 31, 2023 |title=PVL: Kurashiki dethrones Creamline, claims Invitational crown |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/30/23/pvl-kurashiki-dethrones-creamline-claims-invitational-crown |access-date=July 31, 2023 |publisher=[[ABS-CBN News]]}}</ref> * 2023–24 Japan V.League Division 1 Women V.Cup –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Denso Airybees * Ika-72 Kurowashiki All Japan Volleyball Tournament –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Denso Airybees * Kumperensya ng Lahat-Pilipino sa Premier Volleyball League 2026 -[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers == Mga link na panlabas == * [https://www.fivb.com/players/players-database/player/170608 Si Jia De Guzman] sa database ng FIVB volleyball == Mga Reperensiya == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] i2zx9rnhtxm38l99jfgkmyi1gxrhqh6 2237870 2237868 2026-10-29T12:37:02Z EricMendez09 161169 2237870 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Philippine name|?|Morado|de Guzman}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Si Julia Melissa "Jia" Morado-de Guzman''' (ipinanganak noong Mayo 10, 1995) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] propesyonal na manlalaro [[Volleyball|ng volleyball]] na isang setter para sa Creamline Cool Smashers ng Premier Volleyball League (PVL). Si Morado ay dating miyembro ng Ateneo Lady Eagles at naging kapitan ng kuponan sa UAAP Season 79 Women's Volleyball tournament. Mula noong 2015, si Jia ay naging aktibo at permanenteng miyembro ng Philippines Women's National Volleyball Team. == Karera == Naglaro si Jia de Guzman rin sa 2012 [[Palarong Pambansa]] at pinangunahan ang NCR Team sa isang kampeonato, kung saan nanalo rin siya ng parangal na Best Setter. <ref>{{Cite news |last=Verora |first=Levi |date=May 4, 2014 |title=Palaro alums Gequillana, Morado to present athletes: Do your best |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/palarong-pambansa/57178-palaro-alum-gequillana-morado-to-present-athletes-do-your-best/ |access-date=September 30, 2016}}</ref> Nagsilbing setter si De Guzman ng koponan ng Pilipinas para sa 2015 Asian Women's U23 Volleyball Championship <ref>{{Cite news |date=March 13, 2015 |title=Lone setter Jia Morado vows to give it all as PH begins U23 quest |work=Rappler |url=http://rivals.ph/volleyball/national-team/2015/04/30/32884/lone-setter-jia-morado-vows-to-give-it-all-as-ph-begins-u23-quest/ |url-status=usurped |access-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502160857/http://rivals.ph/volleyball/national-team/2015/04/30/32884/lone-setter-jia-morado-vows-to-give-it-all-as-ph-begins-u23-quest/ |archive-date=May 2, 2015}}</ref> at sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2015|2015 Southeast Asian Games]] . <ref>{{Cite news |last=Ansis |first=JC |date=July 24, 2015 |title=SEA Games: Facts about the members of the Philippine volleyball team |work=CNN Philippines |url=http://cnnphilippines.com/sports/2015/05/27/sea-games-facts-philippine-volleyball-team-valdez-daquis-marano-santiago-morado.html?index=8 |url-status=dead |access-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192226/http://cnnphilippines.com/sports/2015/05/27/sea-games-facts-philippine-volleyball-team-valdez-daquis-marano-santiago-morado.html?index=8 |archive-date=March 4, 2016}}</ref> Siya ang kapitan ng koponan ng Ateneo Lady Eagles para sa UAAP Season 79 . Inanunsyo noong Mayo 6, 2017 ni De Guzman na hindi na siya babalik sa Ateneo Lady Eagles sa UAAP Season 80. <ref>{{Cite news |date=May 6, 2017 |title=Ateneo's Morado won't return for UAAP Season 80 |work=news.abs-cbn.com |url=https://www.abs-cbn.com/sports/05/06/17/ateneos-morado-wont-return-for-uaap-season-80 |access-date=May 7, 2017}}</ref> <ref>{{Cite news |date=May 6, 2017 |title=Jia Morado says she won't be back for Ateneo in Season 80 |work=philstar.com |url=http://www.philstar.com/sports/2017/05/06/1697560/jia-morado-says-she-wont-be-back-ateneo-season-80 |access-date=May 7, 2017}}</ref> Kalaunan ay sumali siya sa Creamline Cool Smashers bilang bahagi ng paghahanda ng koponan para sa kauna-unahang Premier Volleyball League All-Filipino Conference. <ref>{{Cite news |date=June 17, 2017 |title=Morado joins Creamline, reunites with Valdez |work=news.abs-cbn.com |url=http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/06/17/morado-joins-creamline-reunites-valdez-27479 |url-status=dead |access-date=June 17, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620204240/http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/06/17/morado-joins-creamline-reunites-valdez-27479 |archive-date=June 20, 2017}}</ref> Nagtrabaho siya bilang assistant coach ng Ateneo Lady Eagles noong Premier Volleyball League 1st Season Collegiate Conference . <ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille |date=September 3, 2017 |title=Jia Morado gets new role as Ateneo assistant coach |work=ABS-CBN Sports |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/03/17/jia-morado-gets-new-role-as-ateneo-assistant-coach |access-date=October 19, 2017}}</ref> Nanalo si De Guzman ng pinakamahalagang parangal bilang manlalaro sa [[Ribalang Ateneo–La Salle|2017 Battle of the Rivals]] . <ref>{{Cite web |last=Naredo |first=Camille |date=July 16, 2017 |title=Alyssa, Ateneo stun La Salle in friendly 'Battle' |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/16/17/alyssa-ateneo-stun-la-salle-in-friendly-battle |access-date=July 20, 2017 |publisher=[[ABS-CBNnews.com]]}}</ref> Nanalo siya ng parangal na best setter sa 2017 Premier Volleyball League Open Conference . <ref>{{Cite web |last=Escarlote |first=Mark |date=August 12, 2017 |title=Pablo claims Open Conference MVP plum |url=http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/08/12/pablo-claims-open-conference-mvp-plum-29647 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812173938/http://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2017/08/12/pablo-claims-open-conference-mvp-plum-29647 |archive-date=August 12, 2017 |access-date=July 13, 2018 |publisher=ABS-CBN Sports}}</ref> Noong 2018, nanalo ang Creamline Cool Smashers ng kampeonato sa 2018 Premier Volleyball League Reinforced Conference <ref name="2018 champs">{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=July 11, 2018 |title=PVL: Cool Smashers sweep way to breakthrough crown |work=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-cool-smashers-sweep-way-breakthrough-crown-44296 |url-status=dead |access-date=July 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712023354/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-cool-smashers-sweep-way-breakthrough-crown-44296 |archive-date=July 12, 2018}}</ref> at ginawaran ng best setter <ref>{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=July 11, 2018 |title=PVL: Pablo, Espejo cop MVP honors |work=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-pablo-espejo-cop-mvp-honors-44294 |url-status=dead |access-date=July 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711185242/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/07/11/pvl-pablo-espejo-cop-mvp-honors-44294 |archive-date=July 11, 2018}}</ref> at finals' Most Valuable Player. <ref name="2018 champs" /> At sa pagtatapos ng 2018 PVL season, napanalunan ni De Guzman ang magkasunod na kampeonato, pinakamahusay na setter at mga parangal para sa pinakamahalagang manlalaro sa finals. <ref>{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=December 8, 2018 |title=PVL: Cool Smashers crush Lady Eagles, rule Open Conference |publisher=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-cool-smashers-crush-lady-eagles-rule-open-conference-50847 |url-status=dead |access-date=December 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209134012/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-cool-smashers-crush-lady-eagles-rule-open-conference-50847 |archive-date=December 9, 2018}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Escarlote |first=Mark |date=December 8, 2018 |title=PVL: Valdez earns Open Conference MVP honors |publisher=ABS-CBN Sports |url=https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-valdez-earns-open-conference-mvp-honors-50817 |url-status=dead |access-date=December 10, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124645/https://sports.abs-cbn.com/pvl/news/2018/12/08/pvl-valdez-earns-open-conference-mvp-honors-50817 |archive-date=December 9, 2018}}</ref> Noong Agosto 31, 2023, nagkaroon si De Guzman ng isang kasunduan sa Denso Airybees ng Japan V.League Division 1 bilang kanilang Asian import para sa season ng 2023-2024, na kaniyang pinirmahan. Siya ang unang Pilipina na setter at ang ikalimang Pilipinong manlalaro na naglaro sa Japan V.League. <ref name="Japan V.League Division 1">{{Cite news |last=Valencia |first=Justine |date=September 7, 2023 |title=Jia Morado signs with Japan's Denso |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-morado-signs-with-japans-denso/280838 |access-date=September 7, 2023}}</ref> Sa kanyang unang season sa ibang bansa, natulungan niya ang Denso Airybees na makatapos sa ikalimang puwesto sa 2023–24 Japan V.League Division 1 Women, na sinundan ng isang kampeonato noong 2023–24 Japan V.League Division 1 Women V.Cup. <ref>{{Cite news |date=April 8, 2024 |title=Jia De Guzman wins Japan V Cup gold with Denso Airybees |publisher=One Sports |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/20294/jia-de-guzman-wins-japan-v-cup-gold-with-denso-airybees}}</ref> Si Guzman ay naging kapitan ng pambansang kuponan ng volleyball ng kababaihan ng Pilipinas noong Mayo 2024, <ref>{{Cite news |last=Bautista |first=Ohmer |date=May 18, 2024 |title=Jia De Guzman to serve as Alas Pilipinas captain |work=One Sports |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/21393/jia-de-guzman-to-serve-as-alas-pilipinas-captain |access-date=September 7, 2024}}</ref> at naglingkod sa posisyon hanggang Setyembre. <ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=September 6, 2024 |title=Jia passes off Alas Pilipinas leadership baton to Dawn |work=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/volleyball/dawn-macandili-catindig-new-alas-pilipinas-captain-a5172-20240906 |access-date=September 7, 2024}}</ref> Nagtapos ang Pilipinas bilang mga silver medalist sa 2025 AVC Women's Volleyball Nations Cup . Si De Guzman ay pinangalanang Best Setter ng torneo. <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=14 June 2025 |title=Jia De Guzman, Angel Canino, Dell Palomata earn individual honors in AVC Nations Cup |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-angel-canino-dell-palomata-earn-individual-honors-in-avc-nations-cup/340169 |access-date=15 June 2025}}</ref> Bumalik si De Guzman sa Creamline noong Enero 2026 pagkatapos ng tatlong taong pagkawala sa PVL. <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=17 June 2025 |title=After two years abroad, Jia De Guzman set for Creamline comeback |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/after-two-years-abroad-jia-de-guzman-set-for-creamline-comeback/340290 |access-date=17 June 2025}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=30 January 2026 |title=Jia de Guzman ready to test herself in ‘new’ PVL |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-ready-to-test-herself-in-new-pvl/363626 |access-date=30 January 2026}}</ref> Sa gitna ng mga hidwaan na kinasasangkutan ng PNVF, <ref>{{Cite news |last=Caacbay |first=Kennedy |date=19 March 2026 |title=Amid issues hounding Alas, Jia de Guzman calls for support for athletes, PH volleyball |work=ABS-CBN |url=https://www.abs-cbn.com/sports/volleyball/2026/3/19/amid-issues-hounding-alas-jia-de-guzman-calls-for-support-for-athletes-ph-volleyball-1715 |access-date=13 May 2026}}</ref> noong 2026, nagbitiw si De Guzman sa mga tungkulin sa pambansang koponan. <ref>{{Cite news |last=Dannug |first=Jonash |date=13 May 2026 |title=Jia De Guzman, Bella Belen headline wave of Alas withdrawals ahead of AVC Women’s Cup |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-bella-belen-headline-wave-of-alas-women-withdrawals-ahead-of-avc-nations-cup/375042 |access-date=13 May 2026}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=13 May 2026 |title=Jia De Guzman, other core players skip Alas Pilipinas duties |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/676328/jia-de-guzman-other-core-players-skip-alas-pilipinas-duties |access-date=13 May 2026}}</ref> == Personal na buhay == Ipinanganak si Morado sa Maynila kina Ariel at Hedy Morado. Mayroon siyang tatlong kapatid, dalawang kapatid na babae at isang lalaki. Lahat ng mga babae ay naglaro ng varsity-level volleyball. Mula 2007 hanggang 2012, g nakatatandang kapatid na babae, si Jessica Katrina, na naglaro rin para sa Ateneo Women's Volleyball Team, ang siyang nakakumbinsi sa nakababatang Jia na tahakin ang volleyball. Si Jamie Marielle na isa niya pang nakatatandang kapatid, ay naglaro para sa koponan ng volleyball ng UST Golden Tigresses bilang isang [[Volleyball|libero]] . <ref>{{Cite news |last=Razon |first=Chino C. |date=December 21, 2013 |title=Volleyball Rookies |work=The Guidon |url=http://www.theguidon.com/1112/main/2013/12/volleyball-rookies/ |access-date=November 3, 2016}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Ariel Jr. "Bok" ay naglalaro rin ng volleyball bilang setter para sa koponan ng volleyball ng Ateneo Blue Eagles . Nang magpursigi sa volleyball, naging atleta siya na maraming parangal at naging full-time na estudyante sa [[Pamantasang Ateneo de Manila|Ateneo de Manila University]] kung saan siya nagtapos ng BS sa Psychology. <ref>{{Cite news |date=December 31, 2014 |title=Jia Morado |work=ABS CBN |url=http://sports.abs-cbn.com/volleyball/news/2014/12/31/profile-jia-morado-425 |url-status=dead |access-date=September 30, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003065955/http://sports.abs-cbn.com/volleyball/news/2014/12/31/profile-jia-morado-425 |archive-date=October 3, 2016}}</ref> Nagtapos siya ng sekondarya sa Colegio San Agustin – Makati . <ref>{{Cite web |last=Dannug |first=Jonash |date=May 21, 2024 |title=Jia De Guzman proudly reflects on fellow CSA alum Julia Coronel’s growth |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-de-guzman-proudly-reflects-on-fellow-csa-alum-julia-coronels-growth/303447 |access-date=September 7, 2024 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Siya ay kinasal kay Miguel de Guzman noong Nobyembre 11, 2021, matapos ang anim na taon nilang relasyon. <ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=November 11, 2021 |title=Jia Morado marries longtime beau Miguel De Guzman |language=en |work=Sports Interactive Network Philippines |url=https://www.spin.ph/life/guide/star-setter-jia-morado-now-officially-married-to-miguel-de-guzman-a2442-20211111 |access-date=November 11, 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=November 11, 2021 |title=Jia Morado, Miguel De Guzman get married on 11-11 |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-morado-miguel-de-guzman-get-married-on-11-11/224573 |access-date=November 12, 2021 |website=Tiebreaker Times |language=en-US}}</ref> Si De Guzman ay isang negosyante na dating manlalaro ng baseball para sa [[Paaralang De La Salle-Santiago Zóbel|De La Salle Santiago Zobel School]] . Pareho silang nag-aral sa Ateneo de Manila University. <ref>{{Cite news |date=October 1, 2020 |title=Jia Morado says 'yes' to Miguel de Guzman |work=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/jia-morado-says-yes-miguel-de-guzman/190769 |access-date=November 11, 2021}}</ref> == Mga Klub == * {{Flagicon|PHI}}[[Creamline Cool Smashers|Mga Cool Smasher ng Creamline]] (2017–2023) * {{Flagicon|JPN}} [[Denso Airybees]] (2023–2025) * {{Flagicon|PHI}} [[Creamline Cool Smashers]] (2026–kasalukuyan) == Mga Parangal == === Mga indibidwal === * ''2011 NCR Volleyball Meet "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2012 BEST Center Women's Volleyball League na "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2012 Shakey's Girls Volleyball League "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2012 NCR Palarong Panrehiyon "Best Setter"'' * ''2012 NCR Palarong Panrehiyon "Most Valuable Player"'' * ''2012 [[Palarong Pambansa]] "Best Setter"'' * ''2013 Shakey's Girls Volleyball League "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2015 UAAP Season 77 "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2016 Shakey's V-League Ika-13 Season ng Collegiate Conference na "Pinakamahusay na Setter"'' * ''[[Ribalang Ateneo–La Salle|Labanan ng mga Karibal 2017]] "Pinakamahalagang Manlalaro"'' * ''2017 Premier Volleyball League Unang Season Open Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''"Pinakamahusay na Setter" ng Premier Volleyball League Reinforced Conference sa 2018'' * ''2018 Premier Volleyball League Reinforced Conference "Pinakamahalagang Manlalaro ng Finals"'' * ''"Pinakamahusay na Setter" sa 2018 Premier Volleyball League Open Conference'' * ''2018 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahalagang Manlalaro ng Finals"'' * ''"Pinakamahusay na Setter" ng Premier Volleyball League Reinforced Conference sa 2019'' * ''2019 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2019 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahalagang Manlalaro sa Finals"'' * ''2021 Premier Volleyball League Open Conference "Pinakamahusay na Setter"'' <ref name="2021 open conference">{{Cite news |last=Yumol |first=David Tristan |date=August 13, 2021 |title=Jaja Santiago takes home Conference MVP and Finals MVP awards |work=[[CNN Philippines]] |url=https://cnnphilippines.com/sports/2021/8/13/Jaja-Santiago-takes-home-Conference-MVP-and-Finals-MVP-awards.html |url-status=dead |access-date=August 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813112513/https://cnnphilippines.com/sports/2021/8/13/Jaja-Santiago-takes-home-Conference-MVP-and-Finals-MVP-awards.html |archive-date=August 13, 2021}}</ref> * ''2022 Premier Volleyball League Reinforced Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2023 Premier Volleyball League All-Filipino Conference "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2023 Premier Volleyball League All-Filipino Conference "Pinakamahalagang Manlalaro sa Finals"'' * ''2024 Asian Women's Volleyball Challenge Cup "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2024 SEA Women's V.League – Unang Leg na "Pinakamahusay na Setter"'' * ''2025 AVC Women's Volleyball Nations Cup "Pinakamahusay na Setter"'' <ref>{{Cite news |date=June 14, 2025 |title=Angel Canino, Dell Palomata, Jia De Guzman receive individual awards in AVC Nations Cup |work=[[GMA Integrated News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/volleyball/949427/angel-canino-dell-palomata-jia-de-guzman-receive-individual-awards-in-avc-nations-cup/story/ |access-date=June 14, 2025}}</ref> === Espesyal na pagkilala === * 2024 Samahan ng mga Manunulat ng Palakasan sa Pilipinas – Bb. Volleyball <ref>{{Cite news |date=January 12, 2025 |title=Jia de Guzman earns top volleyball award from PH sports scribes |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/volleyball/2025/1/12/jia-de-guzman-earns-top-volleyball-award-from-ph-sports-scribes-1541 |access-date=January 15, 2025}}</ref> === Kolehiyo === * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 76 noong 2014 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Ika-12 Season ng Shakey's V-League Collegiate Conference sa 2014 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * 2014 ASEAN University Games Volleyball 2014 –[[Talaksan:Med_3.png]] Medalyang tanso, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 77 noong 2015 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 78 noong 2016 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Ika-13 Season ng Shakey's V-League Collegiate Conference 2016 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * 2016 ASEAN University Games Volleyball 2016 –[[Talaksan:Med_3.png]] Medalyang tanso, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * Mga paligsahan sa volleyball ng UAAP Season 79 noong 2017 –[[Talaksan:Med_2.png]] Medalyang pilak, kasama ang Ateneo De Manila University Lady Eagles * 2017 Premier Volleyball League Bukas na Kumperensya –[[Talaksan:Med_3.png]] Ikatlong pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2018 Premier Volleyball League Reinforced Conference –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2018 Premier Volleyball League Bukas na Kumperensya –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2019 Premier Volleyball League Reinforced Conference –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2019 Premier Volleyball League Bukas na Kumperensya –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * Bukas na Kumperensya ng Premier Volleyball League 2021 –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers <ref name="2021 open conference" /> * Bukas na Kumperensya ng Premier Volleyball League 2022 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * Kumperensya ng Invitational ng Premier Volleyball League 2022 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * 2022 Premier Volleyball League Reinforced Conference –[[Talaksan:Med_3.png]] Ikatlong pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers * Kumperensya ng Lahat-Filipino ng Premier Volleyball League 2023 –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers * Kumperensya ng Invitational ng Premier Volleyball League sa 2023 –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Creamline Cool Smashers <ref>{{Cite web |last=Basco |first=Karl Cedrick |date=July 31, 2023 |title=PVL: Kurashiki dethrones Creamline, claims Invitational crown |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/30/23/pvl-kurashiki-dethrones-creamline-claims-invitational-crown |access-date=July 31, 2023 |publisher=[[ABS-CBN News]]}}</ref> * 2023–24 Japan V.League Division 1 Women V.Cup –[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Denso Airybees * Ika-72 Kurowashiki All Japan Volleyball Tournament –[[Talaksan:Med_2.png]] Pangalawang pwesto, kasama ang Denso Airybees * Kumperensya ng Lahat-Pilipino sa Premier Volleyball League 2026 -[[Talaksan:Med_1.png]] Mga Kampeon, kasama ang Creamline Cool Smashers == Mga link na panlabas == * [https://www.fivb.com/players/players-database/player/170608 Si Jia De Guzman] sa database ng FIVB volleyball == Mga Reperensiya == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] cz8w7tix7v7peblnfzpsczi9miax500 0 340801 2237871 2026-10-29T12:42:30Z EricMendez09 161169 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1376881191|Eugenia Apostol]]" 2237871 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Obsum|Duran|Apostol}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person|name=Eugenia Apostol|image=Eugenia Duran Apostol.png|caption=|birth_name=Eugenia Duran y Obsum|birth_date={{Birth date|1925|9|29|mf=yes}}|birth_place=[[Sorsogon City|Sorsogon, Sorsogon]], Philippine Islands|death_date={{Death date and age|2026|9|13|1925|9|29|mf=yes}}|death_place=Manila, Philippines|education=[[University of Santo Tomas]]|spouse=Jose Z. Apostol|children=1<ref name="Seven"/>|awards=[[Ramon Magsaysay Award]]}}'''Si Eugenia''' " '''Eggie''' " '''Obsum Duran-Apostol''' (ipinanganak bilang '''Eugenia Obsum Duran''', Setyembre 29, 1925 – Setyembre 13, 2026) ay isang Pilipinong tagapaglathala na gumanap ng importanteng papel sa mapayapang pagpapaalis sa dalawang pangulo ng Pilipinas: [[Ferdinand Marcos|sina Ferdinand Marcos]] noong 1986 at [[Joseph Estrada]] noong 2001. Ginawaran siya ng 2006 [[Gawad Ramon Magsaysay|Ramon Magsaysay Award]] para sa Pamamahayag, Panitikan at Malikhaing Sining sa Komunikasyon. <ref name="apostol">{{Cite web |title=The 2006 Ramon Magsaysay Award for Journalism, Literature and Creative Communication Arts |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationApostolEug.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417090653/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationApostolEug.htm |archive-date=April 17, 2013 |access-date=November 28, 2007}}</ref> Itinatag niya at ng kanyang asawang si Jose Apostol ang magasin na ''Mr. & Ms.'', kung saan siya ay nagsilbing punong patnugot noong 1977; mula 1983 hanggang 1985, malawakang tinalakay ng espesyal na edisyon ng magasin ang [[Corazon Agrava|imbestigasyon]] sa pagpatay kay Ninoy Aquino . Noong Disyembre 1985, itinatag niya ang pahayagang ''[[Philippine Daily Inquirer]]'' kasama ang iba pang mga mamamahayag matapos ianunsyo ni Pangulong Marcos ang isang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|mabilisang halalan sa pagkapangulo]], na may motibong bigyan ang oposisyong anti-Marcos ng pamamahayag sa labas ng impluwensya ng rehimeng Marcos. [[Kategorya:Namatay noong 2026]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1925]] [[Kategorya:Articles with hCards]] h8a4bf6syrps70h06qqohx24udl8r45 2237873 2237871 2026-10-29T12:44:18Z EricMendez09 161169 2237873 wikitext text/x-wiki {{Philippine name|Obsum|Duran|Apostol}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person|name=Eugenia Apostol|image=Eugenia Duran Apostol.png|caption=|birth_name=Eugenia Duran y Obsum|birth_date={{Birth date|1925|9|29|mf=yes}}|birth_place=[[Sorsogon City|Sorsogon, Sorsogon]], Philippine Islands|death_date={{Death date and age|2026|9|13|1925|9|29|mf=yes}}|death_place=Manila, Philippines|education=[[University of Santo Tomas]]|spouse=Jose Z. Apostol|children=1<ref name="Seven"/>|awards=[[Ramon Magsaysay Award]]}}'''Si Eugenia''' " '''Eggie''' " '''Obsum Duran-Apostol''' (ipinanganak bilang '''Eugenia Obsum Duran''', Setyembre 29, 1925 – Setyembre 13, 2026) ay isang Pilipinong tagapaglathala na gumanap ng importanteng papel sa mapayapang pagpapaalis sa dalawang pangulo ng Pilipinas: [[Ferdinand Marcos|sina Ferdinand Marcos]] noong 1986 at [[Joseph Estrada]] noong 2001. Ginawaran siya ng 2006 [[Gawad Ramon Magsaysay|Ramon Magsaysay Award]] para sa Pamamahayag, Panitikan at Malikhaing Sining sa Komunikasyon. <ref name="apostol">{{Cite web |title=The 2006 Ramon Magsaysay Award for Journalism, Literature and Creative Communication Arts |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationApostolEug.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417090653/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationApostolEug.htm |archive-date=April 17, 2013 |access-date=November 28, 2007}}</ref> Itinatag niya at ng kanyang asawang si Jose Apostol ang magasin na ''Mr. & Ms.'', kung saan siya ay nagsilbing punong patnugot noong 1977; mula 1983 hanggang 1985, malawakang tinalakay ng espesyal na edisyon ng magasin ang [[Corazon Agrava|imbestigasyon]] sa pagpatay kay Ninoy Aquino . Noong Disyembre 1985, itinatag niya ang pahayagang ''[[Philippine Daily Inquirer]]'' kasama ang iba pang mga mamamahayag matapos ianunsyo ni Pangulong Marcos ang isang [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|mabilisang halalan sa pagkapangulo]], na may motibong bigyan ang oposisyong anti-Marcos ng pamamahayag sa labas ng impluwensya ng rehimeng Marcos. [[Kategorya:Namatay noong 2026]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1925]] [[Kategorya:Articles with hCards]] <references /> == MAAGANG BUHAY == Si Apostol ay isinilang noong Setyembre 29, 1925, ang pangalawang anak at pangalawang anak na babae sa walong anak nina Fernando Ballesteros Duran, isang doktor at miyembro ng Pambansang Asamblea, at Vicenta Obsum. [1] Noong 1936, nang muling mahalal ang kanyang ama sa Pambansang Asamblea, lumipat ang pamilya sa Maynila, kung saan nag-aral si Apostol sa Holy Ghost College (ngayon ay College of the Holy Spirit ), kung saan niya natapos ang elementarya bilang valedictorian noong 1938. Nang sakupin ng mga Hapones ang Maynila noong 1944, bumalik ang pamilya sa Sorsogon. Habang sinusuyod ang mga guho ng kanilang tahanan pagkatapos ng labanan para sa kalayaan, ang 18-taong-gulang na si Apostol ay nasugatan ng shrapnel nang sumabog ang isang hindi nagamit na bazooka shell. Nagtapos si Apostol bilang magna cum laude sa Unibersidad ng Santo Tomas (UST) na may Batsilyer sa Sining sa Pilosopiya at Literatura noong 1949. Ang nobelistang si F. Sionil Jose ay kabilang sa mga kaklase ni Apostol sa UST, at naalala niya ito bilang "isang napakahusay na manunulat, napakabait, at napakasipag". [1] Sumulat siya ng kolum para sa Commonweal, isang pambansang lingguhang Katoliko, at isang kopya ng patalastas para sa Philippine Manufacturing Company (ngayon ay Procter & Gamble Philippines ). Nakilala niya si Jose "Peping" Z. Apostol, isang inhinyero at kontratista, nang ipakilala siya ng kanyang mga kaklase sa Banal na Espiritu noong Bisperas ng Bagong Taon 1948, at kalaunan ay ikinasal ang dalawa sa Simbahan ni San Vicente de Paul sa Maynila noong Pebrero 18, 1950. [2] [1] 3vof0057733ozmzpyun4ou4fhx9je2o 0 340802 2237872 2026-10-29T12:43:12Z Aleaivy 159962 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1299498414|Virginia Fabella]]" 2237872 wikitext text/x-wiki '''Si Virginia Fabella, MM ay isang Pilipinang teologo at madre ng Maryknoll na kilala sa kaniyang mga akda sa teolohiyang pambabae sa Asya (Asian feminist theology) at teolohiyang postkolonyal (postcolonial theology).''' 83ouv691vg2yr3ck4i3iaqvzf9i5j5c 0 340803 2237874 2026-10-29T13:09:02Z EricMendez09 161169 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:bcl:Special:Redirect/revision/312021|Saturnina Hidalgo]]" 2237874 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person|name=Saturnina Hidalgo|image=Saturnina mercado.jpg|alt=|caption=|birth_name=Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda|birth_date={{birth date|1850|6|4}}|birth_place=[[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna (province)|La Laguna]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{death date and age|1913|9|14|1850|6|4}}|death_place=[[Tanauan, Batangas|Tanauan]], [[Batangas]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]|resting_place=[[Manila North Cemetery]], [[Manila]], [[Philippines]]|other_names=Saturnina Rizal<br>Saturnina Mercado|known_for=|occupation=|spouse=Manuel T. Hidalgo|relatives=[[Paciano Rizal]] (brother) <br> [[José Rizal]] (brother) <br> [[Trinidad Rizal]] (sister)|father=[[Francisco Rizal Mercado]]|mother=[[Teodora Alonso Realonda]]}}'''Si Saturnina Rizal Mercado de Hidalgo''' (ipinanganak na '''Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda''' ; Hunyo 4, 1850 – Setyembre 14, 1913), ay may kaugnayan sa pambansang bayani ng Pilipinas na si Jose Rizal, bilang ang panganay na kapatid na babae. Siya ay kasal kay Manuel T. Hidalgo, isang katutubo at isa sa pinakamayamang tao sa Tanauan, Batangas . Kilala siya bilang Neneng. Dahil sa interes ng kaniyang kapatid na si José sa obstetrics, ibinahagi ni Saturnina – kasama ang kaniyang ina at walong kapatid na babae – ang mga alalahanin sa kalusugan at humingi ng medikal na payo mula sa kaniya. Iba man ang piniling landas ni Jose Rizal, si Rizal ay hinikayat ng mga kababaihan ng pamilya sa aspetong ginekolohiya at obstetriko dahil sa mataas na antas ng pagkamatay at pagkakasakit ng ina mula sa iba't ibang sakit na ginekolohikal na nararanasan ng mga Pilipino. Sumulat si Hidalgo sa isa sa kaniyang mga liham:<blockquote></blockquote> [[Talaksan:Rizal's_oil_painting_of_his_sister_Saturnina.jpg|left|thumb| Pagpipinta gamit ang langis ng batang si Saturnina ng kapatid na [[José Rizal|si José Rizal]] .]] [[Ladawan:Family_mausoleum_of_José_Rizal_Saturnina_Hidalgo_Rizal_CNE_01.jpg|thumb| Libingan ni Hidalgo sa loob ng Mausoleum ni Rizal Hidalgo Ver sa [[Sementeryo del Norte|Sementeryo ng Hilagang Maynila]]]] == Ang Paglalarawan ng Mediya == * Nilarawan ni [[Gina Alajar]] sa 1998 na pelikula, ''Jose Rizal'' . * Nilarawan ni Sue Prado sa seryeng pantelebisyon noong 2014 ''na Illustrado'' . [[Kategorya:Articles with hCards]] o9tkuo4disuspy5hm4wbagi3863jcef 2237875 2237874 2026-10-29T13:11:26Z EricMendez09 161169 2237875 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person|name=Saturnina Hidalgo|image=Saturnina mercado.jpg|alt=|caption=|birth_name=Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda|birth_date={{birth date|1850|6|4}}|birth_place=[[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna (province)|La Laguna]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{death date and age|1913|9|14|1850|6|4}}|death_place=[[Tanauan, Batangas|Tanauan]], [[Batangas]], [[Insular Government of the Philippine Islands|Philippine Islands]]|resting_place=[[Manila North Cemetery]], [[Manila]], [[Philippines]]|other_names=Saturnina Rizal<br>Saturnina Mercado|known_for=|occupation=|spouse=Manuel T. Hidalgo|relatives=[[Paciano Rizal]] (brother) <br> [[José Rizal]] (brother) <br> [[Trinidad Rizal]] (sister)|father=[[Francisco Rizal Mercado]]|mother=[[Teodora Alonso Realonda]]}}'''Si Saturnina Rizal Mercado de Hidalgo''' (ipinanganak na '''Saturnina Rizal Mercado y Alonso Realonda''' ; Hunyo 4, 1850 – Setyembre 14, 1913), ay may kaugnayan sa pambansang bayani ng Pilipinas na si Jose Rizal, bilang ang panganay na kapatid na babae. Siya ay kasal kay Manuel T. Hidalgo, isang katutubo at isa sa pinakamayamang tao sa Tanauan, Batangas . Kilala siya bilang Neneng. Dahil sa interes ng kaniyang kapatid na si José sa obstetrics, ibinahagi ni Saturnina – kasama ang kaniyang ina at walong kapatid na babae – ang mga alalahanin sa kalusugan at humingi ng medikal na payo mula sa kaniya. Iba man ang piniling landas ni Jose Rizal, si Rizal ay hinikayat ng mga kababaihan ng pamilya sa aspetong ginekolohiya at obstetriko dahil sa mataas na antas ng pagkamatay at pagkakasakit ng ina mula sa iba't ibang sakit na ginekolohikal na nararanasan ng mga Pilipino. Sumulat si Hidalgo sa isa sa kaniyang mga liham:<blockquote>Ipinapaalam ko sa inyo na mayroon akong dalawang anak, ang panganay ay si Alfredo, ang pangalawa ay si Adela, at ako ngayon ay walong buwang buntis. Pag-aralan mong mabuti kung paano mo matutulungan ang ating sitwasyon, tiyak na sa marami sa atin ay palaging may isang taong dumaranas ng hirap ng sakit na ito. [1]</blockquote> Isang artikulo na nagdodokumento sa paglitaw ng Kanluraning medisina sa Pilipinas at ang pagkonsumo ng pangangalagang pangkalusugan sa mga mayayamang Pilipino noong unang bahagi ng ika-20 siglo ang tumalakay sa medikal na pagtatasa ng gynecologist na si Felipe Zamora sa mga kondisyon ng kalusugan ni Hidalgo bilang isang paglalarawan kung paano ginamit ng mga piling pamilya ang medisina upang kumonsulta sa Kanluran. [1] Noong 1890, una niyang hiniling sa kanyang kapatid na si José, na ayusin ang sitwasyong pampulitika kung saan ang kanyang asawa, na tinawag niyang Maneng, ay ipinatapon sa Bohol dahil sa kanyang pakikipag-alyansa kay Rizal, isang liham mula sa huling bahagi ng taong iyon ang nagsiwalat ng kanyang pagbabago ng isip. Nang ipadala ang kanyang asawa sa pangalawang pagkakataon, sa pagkakataong ito ay sa Mindoro, tiniyak niya kay Rizal na pinigilan niya ang pag-iyak. Isinulat niya: "Nasanay na ako sa sakit ng paghihiwalay, lalo na kapag iniisip ko na ang lahat ng kalupitan at kasawiang ito ay para sa ikabubuti ng lahat. Ang aking pananampalataya ay napalakas ng lahat ng sinabi mo sa akin." [1] Noong 1909, inilathala ni Hidalgo ang unang salin sa Tagalog/Pilipino (ni Pascual H. Poblete) ng rebolusyonaryong nobela ng kanyang kapatid na Noli Me Tángere, kaya't tiniyak na ang mga salita ni Rizal ay magiging madaling maintindihan, higit pa sa mga piling grupong nagsasalita ng Espanyol, ng mga ordinaryong Pilipino. [1][[Talaksan:Rizal's_oil_painting_of_his_sister_Saturnina.jpg|left|thumb| Pagpipinta gamit ang langis ng batang si Saturnina ng kapatid na [[José Rizal|si José Rizal]] .]] [[Ladawan:Family_mausoleum_of_José_Rizal_Saturnina_Hidalgo_Rizal_CNE_01.jpg|thumb| Libingan ni Hidalgo sa loob ng Mausoleum ni Rizal Hidalgo Ver sa [[Sementeryo del Norte|Sementeryo ng Hilagang Maynila]]]] == Ang Paglalarawan ng Mediya == * Nilarawan ni [[Gina Alajar]] sa 1998 na pelikula, ''Jose Rizal'' . * Nilarawan ni Sue Prado sa seryeng pantelebisyon noong 2014 ''na Illustrado'' . [[Kategorya:Articles with hCards]] lvbgf73vf1vj1o3kyy0uwfatb08rdr7 0 340804 2237876 2026-10-29T13:13:29Z Aleaivy 159962 Created by translating the opening section from the page "[[:bcl:Special:Redirect/revision/312016|Luisa Gonzaga de León]]" 2237876 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer|birth_date=June 21, 1805|image=|image_size=|alt=|caption=|pseudonym=|birth_name=|birth_place=[[Bacolor]], [[Pampanga]], [[Captaincy General of the Philippines]]|death_date=1843|death_place=|resting_place=|occupation=Author, translator|language=|name=Luisa Gonzaga de León|children=|relatives=|spouse=Francisco Paula de los Santos|period=|genre=Spiritual|subject=<!-- or: <nowiki>|</nowiki> subjects = -->|movement=|partner=<!-- or: <nowiki>|</nowiki> partners = -->|nationality=Filipino|citizenship=|awards=|signature=|signature_alt=|website=|education=|alma_mater=}} '''Si Luisa Gonzaga de León (Hunyo 21, 1805 – 1843) ay isang Pilipinong may-akda at tagapagsalin.''' Kilala siya sa kaniyang pagsusulat at paglalathala ng Ejercicio Cotidiano, isang aklat ng mga panalanging Katoliko na isinalin sa Kapampangan mula sa Espanyol, ang wika ng Pampanga sa Gitnang Luzon. Ang mga dakilang adhikaing ito gayundin ang kabanalan ng Misa upang mapalapit sa madla sa pamamagitan ng paghahatid ng mga ito sa kanilang sariling katutubong wika ang siyang nagpasimula sa landas na tinahak ng Ikalawang Konsilyo Batikano makalipas ang mahigit isang dantaon. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Santiago |first=Luciano P. R. |date=2006 |title=Doña Luisa Gonzaga de León (1805-1843), First Filipino Woman Author: Introductory Notes |url=https://www.jstor.org/stable/42633877 |journal=Philippine Studies |volume=54 |issue=3 |pages=357–380 |issn=0031-7837}}</ref> Sa paglilimbag ng aklat na Ejercicio Cotidiano pagkaraan ng kanyang pagpanaw noong 1844, si de León ang kinilalang kauna-unahang Pilipinong manunulat na nailathala sa madla, gayundin ang pinakaunang manunulat na Kapampangan. <ref name=":1">{{Cite journal |last=Santiago |first=Luciano P.R. |date=2012 |title=The First Filipino Woman Printer-Publisher in the Spanish Period: Doña Remigia Salazar Talusan viuda de López (c1800-c1860) |url=https://www.jstor.org/stable/24410330 |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |volume=40 |issue=1/2 |pages=1–33 |issn=0115-0243 |jstor=24410330}}</ref> <ref name=":2">{{Cite journal |last=Santiago |first=Luciano P. R. |date=2003 |title=The Flowering Pen: Filipino Women Writers and Publishers during the Spanish Period, 1590-1898, A Preliminary Survey |url=https://www.jstor.org/stable/42633672 |journal=Philippine Studies |volume=51 |issue=4 |pages=558–598 |issn=0031-7837 |jstor=42633672}}</ref> Siya rin ang kauna-unahang tagasalin na nagpahayag ng misal sa katutubong wika ng kapuluan ng Pilipinas. <ref name=":3">{{Cite news |last=Pascual, Jr. |first=Federico D. |date=March 5, 2009 |title=Kapampangan women make mark in history |work=Philstar Global |url=https://www.philstar.com/2009/03/05/445498/kapampangan-women-make-mark-history |access-date=}}</ref> '''Si Luisa Gonzaga de León (Ika-21 ng Hunyo, 1805 – 1843) ay isang dakilang manunulat at tagapagsalin na nagmula sa lahing Pilipino.''' Isang malaking karangalan ang kaniyang paglikha at pagpapalimbag ng Ejercicio Cotidiano, isang banal na aklat ng mga panalanging Katoliko na kaniyang inilipat sa wikang Kapampangan—ang wikang pangkagisnan ng mamamayan ng lalawigan ng Pampanga sa Gitnang Luzon—mula sa mga batayang Espanyol at Tagalog. Ang ganitong mga dakilang pagsisikap upang maitaguyod at maiparatang ang mga panalanging Katoliko pati na ang Banal na Misa sa karaniwang mamamayan sa pamamagitan ng kani-kanilang sariling wika ay kinikilalang nauna sa mga kaukulang adhika at hakbangin ng Ikalawang Konsilyo Batikano nang mahigit sa isang dantaon. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Santiago |first=Luciano P. R. |date=2006 |title=Doña Luisa Gonzaga de León (1805-1843), First Filipino Woman Author: Introductory Notes |url=https://www.jstor.org/stable/42633877 |journal=Philippine Studies |volume=54 |issue=3 |pages=357–380 |issn=0031-7837}}</ref> Sa paglilimbag ng aklat na Ejercicio Cotidiano nang sumunod ang kaniyang pagpanaw noong 1844, si de León ang kinilalang kauna-unahang katutubong kababaihang manunulat na nailimbag sa kasaysayan, gayundin ang pinakaunang Kapampangan na nakamit ang karangalang ito. Siya rin ang kauna-unahang nag-salin ng Banal na Misa sa isang katutubong wika ng kapuluan ng Pilipinas. . <ref name=":1">{{Cite journal |last=Santiago |first=Luciano P.R. |date=2012 |title=The First Filipino Woman Printer-Publisher in the Spanish Period: Doña Remigia Salazar Talusan viuda de López (c1800-c1860) |url=https://www.jstor.org/stable/24410330 |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |volume=40 |issue=1/2 |pages=1–33 |issn=0115-0243 |jstor=24410330}}</ref> <ref name=":2">{{Cite journal |last=Santiago |first=Luciano P. R. |date=2003 |title=The Flowering Pen: Filipino Women Writers and Publishers during the Spanish Period, 1590-1898, A Preliminary Survey |url=https://www.jstor.org/stable/42633672 |journal=Philippine Studies |volume=51 |issue=4 |pages=558–598 |issn=0031-7837 |jstor=42633672}}</ref> Siya rin ang kauna-unahang tagapagsalin na naglipat ng Banal na Misa sa isang katutubong wika ng kapuluan ng Pilipinas. <ref name=":3">{{Cite news |last=Pascual, Jr. |first=Federico D. |date=March 5, 2009 |title=Kapampangan women make mark in history |work=Philstar Global |url=https://www.philstar.com/2009/03/05/445498/kapampangan-women-make-mark-history |access-date=}}</ref> 6x5fg87g8zok5478q41x1vu3uwfj1d4 0 340805 2237905 2026-10-30T00:02:48Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1382690288|Battle of the Milvian Bridge]]" 2237905 wikitext text/x-wiki Ang '''Labanan sa Tulay Milvio''' ay nangyari noong ng Oktubre 28, 312 sa pagitan ng [[Romanong Emperador|mga Emperador ng Roma]] na sina [[Dakilang Constantino|Constantino I]] at [[Maxentius|Majencio]]. Kinuha nito ang pangalan mula sa [[Ponte Milvio]], isang mahalagang ruta sa ibabaw ng [[Ilog Tiber|Tiber]]. Nanalo si Constantino sa labanan at sinimulan ang landas na nagtulak sa kanya upang wakasan ang [[Tetrarkiya]] at maging nag-iisang pinuno ng [[Imperyong Romano]]. Nalunod si M sa Tiber noong labanan; ang kanyang katawan ay kinuha kalaunan mula sa ilog at pinugutan ng ulo, at ang kaniyang ulo ay ipinarada sa mga lansangan ng Roma kinabukasan pagkatapos ng labanan bago ipinadala sa Africa.<ref>{{Cite web |last=Kristensen |first=Troels Myrup |title=Maxentius' Head and the Rituals of Civil War |url=https://www.academia.edu/17089176 |access-date=2017-10-28 |page=326}}</ref> == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.academia.edu/80315867/Milvian_Bridge_AD_312_Constantines_Battle_for_Empire_and_Faith_proof_ Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya] * [https://web.archive.org/web/20060807084425/http://www.ccel.org/fathers2/ANF-07/anf07-15.htm#P4125_1656611 Salaysay ni Lactantius] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.xv.ix.html Eusebius, ''Kasaysayang Eklesiastiko''] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.xxviii.html Eusebius, ''Buhay ni Constantine''] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|56|08|N|12|28|01|E|region:IT-RO_type:event_source:dewiki}}{{Authority control}} 3p40oxq1vhny2t6ldyfia4lgqqha0im 2237908 2237905 2026-10-30T00:05:07Z Ryomaandres 8044 2237908 wikitext text/x-wiki Ang '''Labanan sa Tulay Milvio''' ay nangyari noong ng Oktubre 28, 312 sa pagitan ng [[Romanong Emperador|mga Emperador ng Roma]] na sina [[Dakilang Constantino|Constantino I]] at [[Maxentius|Majencio]]. Kinuha nito ang pangalan mula sa [[Ponte Milvio]], isang mahalagang ruta sa ibabaw ng [[Ilog Tiber|Tiber]]. Nanalo si Constantino sa labanan at sinimulan ang landas na nagtulak sa kanya upang wakasan ang [[Tetrarkiya]] at maging nag-iisang pinuno ng [[Imperyong Romano]]. Nalunod si M sa Tiber noong labanan; ang kanyang katawan ay kinuha kalaunan mula sa ilog at pinugutan ng ulo, at ang kaniyang ulo ay ipinarada sa mga lansangan ng Roma kinabukasan pagkatapos ng labanan bago ipinadala sa Africa.<ref>{{Cite web |last=Kristensen |first=Troels Myrup |title=Maxentius' Head and the Rituals of Civil War |url=https://www.academia.edu/17089176 |access-date=2017-10-28 |page=326}}</ref> Ayon sa mga Kristiyanong mananalaysay na sina [[Eusebio ng Caesarea]] at [[Lactancio]], ang labanan ang nagmarka ng simula ng [[Dakilang Constantino at Kristiyanismo|kombersiyon ni Constantino sa Kristiyanismo]]. Isinalaysay ni Eusebio ng Caesarea na si Constantino at ang kaniyang mga sundalo ay nakatanggap ng isang pangitain na ipinadala ng Kristiyanong Diyos. Ito ay binigyang-kahulugan bilang isang pangako ng tagumpay kung ang tanda ng [[Chi Rho]], ang unang dalawang letra ng pangalan ni Kristo sa Griyego, ay ipininta sa mga kalasag ng mga sundalo. Ang [[Arko ni Constantino]], na itinayo bilang pagdiriwang ng tagumpay, ay tiyak na nag-uugnay sa tagumpay ni Constantine sa pamamagitan ng banal na pakikialam; gayunpaman, ang monumento ay hindi nagpapakita ng anumang hayagang simbolismong Kristiyano. == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.academia.edu/80315867/Milvian_Bridge_AD_312_Constantines_Battle_for_Empire_and_Faith_proof_ Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya] * [https://web.archive.org/web/20060807084425/http://www.ccel.org/fathers2/ANF-07/anf07-15.htm#P4125_1656611 Salaysay ni Lactantius] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.xv.ix.html Eusebius, ''Kasaysayang Eklesiastiko''] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.xxviii.html Eusebius, ''Buhay ni Constantine''] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|56|08|N|12|28|01|E|region:IT-RO_type:event_source:dewiki}}{{Authority control}} bxg6pc48vi2bsit3y7oi35imfkve96b 2237909 2237908 2026-10-30T00:06:44Z Ryomaandres 8044 2237909 wikitext text/x-wiki Ang '''Labanan sa Tulay Milvio''' ay nangyari noong ng Oktubre 28, 312 sa pagitan ng [[Romanong Emperador|mga Emperador ng Roma]] na sina [[Dakilang Constantino|Constantino I]] at [[Maxentius|Majencio]]. Kinuha nito ang pangalan mula sa [[Ponte Milvio]], isang mahalagang ruta sa ibabaw ng [[Ilog Tiber|Tiber]]. Nanalo si Constantino sa labanan at sinimulan ang landas na nagtulak sa kanya upang wakasan ang [[Tetrarkiya]] at maging nag-iisang pinuno ng [[Imperyong Romano]]. Nalunod si M sa Tiber noong labanan; ang kanyang katawan ay kinuha kalaunan mula sa ilog at pinugutan ng ulo, at ang kaniyang ulo ay ipinarada sa mga lansangan ng Roma kinabukasan pagkatapos ng labanan bago ipinadala sa Africa.<ref>{{Cite web |last=Kristensen |first=Troels Myrup |title=Maxentius' Head and the Rituals of Civil War |url=https://www.academia.edu/17089176 |access-date=2017-10-28 |page=326}}</ref> Ayon sa mga Kristiyanong mananalaysay na sina [[Eusebio ng Caesarea]] at [[Lactancio]], ang labanan ang nagmarka ng simula ng [[Dakilang Constantino at Kristiyanismo|kombersiyon ni Constantino sa Kristiyanismo]]. Isinalaysay ni Eusebio ng Caesarea na si Constantino at ang kaniyang mga sundalo ay nakatanggap ng isang pangitain na ipinadala ng Kristiyanong Diyos. Ito ay binigyang-kahulugan bilang isang pangako ng tagumpay kung ang tanda ng [[Chi Rho]], ang unang dalawang letra ng pangalan ni Kristo sa Griyego, ay ipininta sa mga kalasag ng mga sundalo. Ang [[Arko ni Constantino]], na itinayo bilang pagdiriwang ng tagumpay, ay tiyak na nag-uugnay sa tagumpay ni Constantine sa pamamagitan ng banal na pakikialam; gayunpaman, ang monumento ay hindi nagpapakita ng anumang hayagang simbolismong Kristiyano. == Halaga == {{Further|Mga Obispo ng Roma sa Ilalim ni Constantino I}}Isinulat ni Paul K. Davis na, "Ang tagumpay ni Constantino ay nagbigay sa kaniya ng ganap na kontrol sa Kanlurang Imperyong Romano na nagbukas ng daan para ang Kristiyanismo ay maging nangingibabaw na relihiyon para sa Imperyong Romano at sa huli para sa Europa."<ref>Paul K. Davis, ''100 Decisive Battles from Ancient Times to the Present: The World’s Major Battles and How They Shaped History'' (Oxford: Oxford University Press, 1999), 78.</ref> Nang sumunod na taon, 313, inilabas nina Constantine at Licinius ang [[Kautusan sa Milan]], na nagtalaga sa Kristiyanismo bilang isang opisyal na kinikilala at kinukunsinti na relihiyon sa Imperyong Romano. == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.academia.edu/80315867/Milvian_Bridge_AD_312_Constantines_Battle_for_Empire_and_Faith_proof_ Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya] * [https://web.archive.org/web/20060807084425/http://www.ccel.org/fathers2/ANF-07/anf07-15.htm#P4125_1656611 Salaysay ni Lactantius] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.xv.ix.html Eusebius, ''Kasaysayang Eklesiastiko''] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.xxviii.html Eusebius, ''Buhay ni Constantine''] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|56|08|N|12|28|01|E|region:IT-RO_type:event_source:dewiki}}{{Authority control}} h3u7rlluetklomzrt53z3ltdtkhk445 2237932 2237909 2026-10-30T01:46:12Z Ryomaandres 8044 2237932 wikitext text/x-wiki Ang '''Labanan sa Tulay Milvio''' ay nangyari noong ng Oktubre 28, 312 sa pagitan ng mga [[Romanong Emperador|Emperador ng Roma]] na sina [[Dakilang Constantino|Constantino I]] at [[Maxentius|Majencio]]. Kinuha nito ang pangalan mula sa [[Ponte Milvio]], isang mahalagang ruta sa ibabaw ng [[Ilog Tiber|Tiber]]. Nanalo si Constantino sa labanan at sinimulan ang landas na nagtulak sa kanya upang wakasan ang [[Tetrarkiya]] at maging nag-iisang pinuno ng [[Imperyong Romano]]. Nalunod si Majencio sa Tiber noong labanan; ang kanyang katawan ay kinuha kalaunan mula sa ilog at pinugutan ng ulo, at ang kaniyang ulo ay ipinarada sa mga lansangan ng Roma kinabukasan pagkatapos ng labanan bago ipinadala sa Africa.<ref>{{Cite web |last=Kristensen |first=Troels Myrup |title=Maxentius' Head and the Rituals of Civil War |url=https://www.academia.edu/17089176 |access-date=2017-10-28 |page=326}}</ref> Ayon sa mga Kristiyanong mananalaysay na sina [[Eusebio ng Caesarea]] at [[Lactancio]], ang labanan ang nagmarka ng simula ng [[Dakilang Constantino at Kristiyanismo|kombersiyon ni Constantino sa Kristiyanismo]]. Isinalaysay ni Eusebio ng Caesarea na si Constantino at ang kaniyang mga sundalo ay nakatanggap ng isang pangitain na ipinadala ng Kristiyanong Diyos. Ito ay binigyang-kahulugan bilang isang pangako ng tagumpay kung ang tanda ng [[Chi Rho]], ang unang dalawang letra ng pangalan ni Kristo sa Griyego, ay ipininta sa mga kalasag ng mga sundalo. Ang [[Arko ni Constantino]], na itinayo bilang pagdiriwang ng tagumpay, ay tiyak na nag-uugnay sa tagumpay ni Constantine sa pamamagitan ng banal na pakikialam; gayunpaman, ang monumento ay hindi nagpapakita ng anumang hayagang simbolismong Kristiyano. == Kalagayan == Ang mga pinagbabatayang sanhi ng labanan ay ang mga tunggalian na likas sa [[Tetrarkiya]] ni [[Diocleciano]]. Matapos bumaba sa pwesto si Diocletian noong Mayo 1, 305, halos agad-agad na nagsimulang magpumiglas ang kaniyang mga kahalili para sa kontrol ng Imperyong Romano. Bagaman si Constantino ay anak ng Kanlurang Emperador [[Constantius Chlorus|Constancio]], ang ideolohiyang Tetrarkiko ay hindi kinakailangang magbigay ng namamanang paghalili. Nang mamatay si Constancio noong Hulyo 25, 306, ipinroklama ng mga hukbo ng kaniyang ama si Constantino bilang [[Augustus (titulo)|Augustus]] sa [[Eboracum]] ([[York]]). Sa Roma, ang paborito ay si Majencio, ang anak ng kasamahan ni Constancio sa imperyo na si [[Maximiano]], na umagaw sa titulong emperador noong Oktubre 28, 306. Ngunit bagaman kinilala ni [[Galerius|Galerio]], pinuno ng mga lalawigan sa Silangan at ang nakatatandang emperador sa Imperyo, si Majencio ay itinuring bilang isang mang-aagaw ng kapangyarihan. Gayumpaman, kinilala ni Galerio si Constantino bilang may hawak lamang ng mas mababang ranggo sa imperyo ng Cesar. Inutusan ni Galerio ang kaniyang kapuwa-Augustus, si [[Flavius Valerius Severus|Severo]], na pabagsakin si Majencio noong unang bahagi ng 307. Gayunpaman, nang dumating si Severo sa Italya, ang kanyang hukbo ay lumihis patungo kay Majencio. Si Severo ay dinakip, ikinulong, at pinatay. Si Galerio mismo ay nagmartsa patungo sa Roma noong taglagas, ngunit nabigong sakupin ang lungsod.<ref>Timothy D. Barnes, ''Constantine and Eusebius'' (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1981), 30–31.</ref> Iniwasan ni Constantino ang alitan kay Majencio at sa mga emperador sa Silangan sa halos buong panahong ito.<ref>Barnes, 30; Odahl, 86–87.</ref> == Halaga == {{Further|Mga Obispo ng Roma sa Ilalim ni Constantino I}}Isinulat ni Paul K. Davis na, "Ang tagumpay ni Constantino ay nagbigay sa kaniya ng ganap na kontrol sa Kanlurang Imperyong Romano na nagbukas ng daan para ang Kristiyanismo ay maging nangingibabaw na relihiyon para sa Imperyong Romano at sa huli para sa Europa."<ref>Paul K. Davis, ''100 Decisive Battles from Ancient Times to the Present: The World’s Major Battles and How They Shaped History'' (Oxford: Oxford University Press, 1999), 78.</ref> Nang sumunod na taon, 313, inilabas nina Constantine at Licinius ang [[Kautusan sa Milan]], na nagtalaga sa Kristiyanismo bilang isang opisyal na kinikilala at kinukunsinti na relihiyon sa Imperyong Romano. == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.academia.edu/80315867/Milvian_Bridge_AD_312_Constantines_Battle_for_Empire_and_Faith_proof_ Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya] * [https://web.archive.org/web/20060807084425/http://www.ccel.org/fathers2/ANF-07/anf07-15.htm#P4125_1656611 Salaysay ni Lactantius] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iii.xv.ix.html Eusebius, ''Kasaysayang Eklesiastiko''] * [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.i.xxviii.html Eusebius, ''Buhay ni Constantine''] <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|41|56|08|N|12|28|01|E|region:IT-RO_type:event_source:dewiki}}{{Authority control}} svj12kw4iaynqf15cg2s2lke8g6yq1b 0 340806 2237906 2026-10-30T00:02:50Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1382359245|Maxentius]]" 2237906 wikitext text/x-wiki Si '''Marcus Aurelius Valerius Maxentius''' o '''Majencio''' ({{Circa}} 283 – Oktubre 28, 312) ay isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] mula 306 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 312. Sa kabila ng kaniyang pamamahala sa [[Romanong Italya|Italya]] at [[Africa (lalawigang Romano)|Hilagang Aprika]], at pagkilala sa [[Senado ng Roma|Senado]] sa [[Roma]], hindi siya kinilala bilang isang lehitimong emperador ng kanyang mga kapuwa emperador. == Mga sanggunian == Ang mga sanaysay mula ''sa The Cambridge Companion to the Age of Constantine'' ay minarkahan ng "(CC)".<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Maxentius}} * Cowan, Ross (2016). ''[https://www.academia.edu/80315867 Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya]{{Dead link|date=February 2026}}'' . Oxford: Paglalathala ng Osprey. * [https://www.roman-emperors.sites.luc.edu/maxentiu.htm De imperatoribus Romanis] sa Maxentius * * [https://www.constantinethegreatcoins.com/Maxentius/ Mga Barya ni Maxentius] Isang maikling kasaysayan ni Maxentius na inilarawan gamit ang ilang mga barya * [http://laststatues.classics.ox.ac.uk/database/browse.php?All_Records_page=45 Mga Busto ni Maxentius] sa mga Huling Estatwa ng Sinaunang Panahon, ng [[Unibersidad ng Oxford]] {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[Maximian]],<br /> [[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Valerius Severus]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Galerius]]}} {{S-ttl|title=[[List of Roman consuls|Roman consul]]|years=308–310|regent1=[[Valerius Romulus]],<br />[[Diocletian]], <br />[[Galerius]]<br />[[Licinius]], <br />[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Tatius Andronicus]],<br />[[Pompeius Probus]]}} {{S-aft|after=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-bef|before=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-ttl|title=[[Roman consul]]|years=312|regent1=[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Licinius]]}} {{S-aft|after=[[Constantine the Great|Constantine I]], <br />[[Licinius]],<br /> [[Maximinus Daza]]}} {{s-end}}{{Mga Emperador ng Roma}} 6ix0xe9i8g07hw5pymfhdhf712qw7ub 2237910 2237906 2026-10-30T00:07:51Z Ryomaandres 8044 2237910 wikitext text/x-wiki Si '''Marcus Aurelius Valerius Maxentius''' o '''Majencio''' ({{Circa}} 283 – Oktubre 28, 312) ay isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] mula 306 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 312. Sa kabila ng kaniyang pamamahala sa [[Romanong Italya|Italya]] at [[Africa (lalawigang Romano)|Hilagang Aprika]], at pagkilala sa [[Senado ng Roma|Senado]] sa [[Roma]], hindi siya kinilala bilang isang lehitimong emperador ng kanyang mga kapuwa emperador. Siya ay anak ng dating Emperador [[Maximiano]] at manugang ni Emperador [[Galerius|Galerio]]. Ang huling bahagi ng kaniyang paghahari ay abala sa [[Mga digmaang sibil ng Tetrarkiya|digmaang sibil]], nakipag-alyansa kay [[Maximinus|Maximino]] laban kina [[Licinius|Licinio]] at [[Dakilang Constantino|Constantino]]. Natalo siya ng huli sa [[Labanan sa Tulay Milvio]] noong 312, kung saan si Majencio, kasama ang kaniyang hukbong tumatakas, ay sinasabing namatay sa pagkalunod sa ilog [[Ilog Tiber|Tiber]]. == Mga sanggunian == Ang mga sanaysay mula ''sa The Cambridge Companion to the Age of Constantine'' ay minarkahan ng "(CC)".<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Maxentius}} * Cowan, Ross (2016). ''[https://www.academia.edu/80315867 Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya]{{Dead link|date=February 2026}}'' . Oxford: Paglalathala ng Osprey. * [https://www.roman-emperors.sites.luc.edu/maxentiu.htm De imperatoribus Romanis] sa Maxentius * * [https://www.constantinethegreatcoins.com/Maxentius/ Mga Barya ni Maxentius] Isang maikling kasaysayan ni Maxentius na inilarawan gamit ang ilang mga barya * [http://laststatues.classics.ox.ac.uk/database/browse.php?All_Records_page=45 Mga Busto ni Maxentius] sa mga Huling Estatwa ng Sinaunang Panahon, ng [[Unibersidad ng Oxford]] {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[Maximian]],<br /> [[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Valerius Severus]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Galerius]]}} {{S-ttl|title=[[List of Roman consuls|Roman consul]]|years=308–310|regent1=[[Valerius Romulus]],<br />[[Diocletian]], <br />[[Galerius]]<br />[[Licinius]], <br />[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Tatius Andronicus]],<br />[[Pompeius Probus]]}} {{S-aft|after=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-bef|before=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-ttl|title=[[Roman consul]]|years=312|regent1=[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Licinius]]}} {{S-aft|after=[[Constantine the Great|Constantine I]], <br />[[Licinius]],<br /> [[Maximinus Daza]]}} {{s-end}}{{Mga Emperador ng Roma}} eeqfgnneez5b75zmtm7mibnftao95vg 2237911 2237910 2026-10-30T00:08:46Z Ryomaandres 8044 2237911 wikitext text/x-wiki Si '''Marcus Aurelius Valerius Maxentius''' o '''Majencio''' ({{Circa}} 283 – Oktubre 28, 312) ay isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] mula 306 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 312. Sa kabila ng kaniyang pamamahala sa [[Romanong Italya|Italya]] at [[Africa (lalawigang Romano)|Hilagang Aprika]], at pagkilala sa [[Senado ng Roma|Senado]] sa [[Roma]], hindi siya kinilala bilang isang lehitimong emperador ng kanyang mga kapuwa emperador. Siya ay anak ng dating Emperador [[Maximiano]] at manugang ni Emperador [[Galerius|Galerio]]. Ang huling bahagi ng kaniyang paghahari ay abala sa [[Mga digmaang sibil ng Tetrarkiya|digmaang sibil]], nakipag-alyansa kay [[Maximinus|Maximino]] laban kina [[Licinius|Licinio]] at [[Dakilang Constantino|Constantino]]. Natalo siya ng huli sa [[Labanan sa Tulay Milvio]] noong 312, kung saan si Majencio, kasama ang kaniyang hukbong tumatakas, ay sinasabing namatay sa pagkalunod sa ilog [[Ilog Tiber|Tiber]]. Si Majencio ang huling emperador na permanenteng nanirahan sa [[Roma]]. Tinangka niyang pagandahin, ipanumbalik, at pagbutihin ang sinaunang kabesera, sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mahahalagang gawaing pagtatayo, kabilang ang [[Santi Cosma e Damiano|Templo ng Banal na Romulo]] (na inialay sa kaniyang yumaong anak), ang [[Basilika ni Majencio]], na tinapos ni [[Dakilang Constantino|Constantino]], ang [[Villa ni Majencio|villa]], at ang [[Sirko ni Majencio|sirko]] ni Majencio. == Mga sanggunian == Ang mga sanaysay mula ''sa The Cambridge Companion to the Age of Constantine'' ay minarkahan ng "(CC)".<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Maxentius}} * Cowan, Ross (2016). ''[https://www.academia.edu/80315867 Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya]{{Dead link|date=February 2026}}'' . Oxford: Paglalathala ng Osprey. * [https://www.roman-emperors.sites.luc.edu/maxentiu.htm De imperatoribus Romanis] sa Maxentius * * [https://www.constantinethegreatcoins.com/Maxentius/ Mga Barya ni Maxentius] Isang maikling kasaysayan ni Maxentius na inilarawan gamit ang ilang mga barya * [http://laststatues.classics.ox.ac.uk/database/browse.php?All_Records_page=45 Mga Busto ni Maxentius] sa mga Huling Estatwa ng Sinaunang Panahon, ng [[Unibersidad ng Oxford]] {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[Maximian]],<br /> [[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Valerius Severus]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Galerius]]}} {{S-ttl|title=[[List of Roman consuls|Roman consul]]|years=308–310|regent1=[[Valerius Romulus]],<br />[[Diocletian]], <br />[[Galerius]]<br />[[Licinius]], <br />[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Tatius Andronicus]],<br />[[Pompeius Probus]]}} {{S-aft|after=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-bef|before=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-ttl|title=[[Roman consul]]|years=312|regent1=[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Licinius]]}} {{S-aft|after=[[Constantine the Great|Constantine I]], <br />[[Licinius]],<br /> [[Maximinus Daza]]}} {{s-end}}{{Mga Emperador ng Roma}} 6cnzgc67g6in33j5zdsxhetdw59r637 2237933 2237911 2026-10-30T01:54:26Z Ryomaandres 8044 2237933 wikitext text/x-wiki Si '''Marcus Aurelius Valerius Maxentius''' o '''Majencio''' ({{Circa}} 283 – Oktubre 28, 312) ay isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] mula 306 hanggang sa kaniyang kamatayan noong 312. Sa kabila ng kaniyang pamamahala sa [[Romanong Italya|Italya]] at [[Africa (lalawigang Romano)|Hilagang Aprika]], at pagkilala sa [[Senado ng Roma|Senado]] sa [[Roma]], hindi siya kinilala bilang isang lehitimong emperador ng kanyang mga kapuwa emperador. Siya ay anak ng dating Emperador [[Maximiano]] at manugang ni Emperador [[Galerius|Galerio]]. Ang huling bahagi ng kaniyang paghahari ay abala sa [[Mga digmaang sibil ng Tetrarkiya|digmaang sibil]], nakipag-alyansa kay [[Maximinus|Maximino]] laban kina [[Licinius|Licinio]] at [[Dakilang Constantino|Constantino]]. Natalo siya ng huli sa [[Labanan sa Tulay Milvio]] noong 312, kung saan si Majencio, kasama ang kaniyang hukbong tumatakas, ay sinasabing namatay sa pagkalunod sa ilog [[Ilog Tiber|Tiber]]. Si Majencio ang huling emperador na permanenteng nanirahan sa [[Roma]]. Tinangka niyang pagandahin, ipanumbalik, at pagbutihin ang sinaunang kabesera, sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mahahalagang gawaing pagtatayo, kabilang ang [[Santi Cosma e Damiano|Templo ng Banal na Romulo]] (na inialay sa kaniyang yumaong anak), ang [[Basilika ni Majencio]], na tinapos ni [[Dakilang Constantino|Constantino]], ang [[Villa ni Majencio|villa]], at ang [[Sirko ni Majencio|sirko]] ni Majencio. == Maagang buhay, pamilya, at pag-angat sa trono == [[File:(Toulouse)_Tête_juvénile_de_Maxence_-_Musée_Saint-Raymond.jpg|left|thumb|Posibleng larawan ng isang batang Majencio, [[Musée Saint-Raymond]] <ref>{{Cite book |last=Capus |first=Pascal |url=https://www.villachiragan.saintraymond.toulouse.fr/partie-04-l-antiquite-tardive/ra-93-ter-maxence |title=Tête juvénile de Maxence (?) |date=2019 |publisher=Musée d’Archéologie de Toulouse |isbn=978-2-909454-41-2 |language=fr-FR}}</ref>]] === Maagang buhay at pamilya === Si Majencio ay anak ni Emperador [[Maximiano]] at ng kaniyang asawang Sirio na si [[Eutropia]]. Nang maging emperador ang kaniyang ama noong 285, siya ay itinuring na prinsipe ng korona na kalaunan ay susunod sa kaniyang ama sa trono. Gayumpaman, tila hindi siya naglingkod sa anumang mahalagang posisyon sa militar o administratibo noong panahon ng paghahari ni [[Diocleciano]] at ng kaniyang ama. Hindi alam ang eksaktong petsa ng kaniyang kasal kay [[Valeria Maximilla]], anak na babae ni [[Galerius|Galerio]]. Siya ay may dalawang anak na lalaki, si [[Valerius Romulus]] at isang hindi kilalang tao. Noong 305, nagbitiw sa trono sina Diocleciano at Maximiano, at ang dating mga ''[[Caesar (titulo)|Caesar]]'' na sina [[Constantius Chlorus|Constancio]] at [[Galerius|Galerio]] ay naging mga ''[[Augustus (titulo)|Augusto]]''. Bagaman may dalawang anak na lalaki ng mga emperador – sina [[Dakilang Constantino|Constantino]] at Majencio – na maaaring makuha, hindi sila napili para sa bagong [[tetrarkiya]], at sina [[Flavius Valerius Severus|Valerio Severo]] at [[Maximinus|Maximino Daza]] ay hinirang na mga Cesar. Ayon ''sa Epitome'' ni [[Lactancio]], kinapootan ni Galerio si Majencio at ginamit ang kanyang impluwensiya kay Diocleciano upang matiyak na hindi pinapansin si Majencio sa paghalili; marahil ay inisip din ni Diocleciano na hindi kuwalipikado si Majencio para sa mga tungkuling militar ng katungkulan sa imperyo. Nagretiro si Majencio sa isang ari-arian ilang milya ang layo mula sa [[Roma]]. Nang mamatay si Constancio noong 306, ang kaniyang anak na si Constantino ay kinoronahan bilang emperador noong Hulyo 25 at kalaunan ay tinanggap ni Galerius sa [[Tetrarkiya]] bilang ''Caesar''. Ito ang nagtakda ng huwaran para sa pag-akyat ni Majencio sa huling bahagi ng parehong taon. === Pag-angat === Nang makarating ang mga bulung-bulungan sa kabesera na tinangka ng mga emperador na isailalim ang populasyon ng Roma sa [[buwis sa kapitasyon]], tulad ng bawat ibang lungsod ng imperyo, at nais nilang buwagin ang mga labi ng [[Guwardiyang Pretoryano]] na nakahimpil pa rin sa Roma, sumiklab ang mga kaguluhan. Isang grupo ng mga opisyal ng mga garison ng lungsod (tinatawag sila ni [[Zosimo (istoryador)|Zosimo]] na Marcellianus, Marcellus, at Lucianus) ang bumaling kay Majencio upang tanggapin ang lilang imperyal, marahil ay hinuhusgahan na ang opisyal na pagkilala na ipinagkaloob kay Constantino ay hindi ipagkakait kay Majencio, na anak din ng isang emperador. Tinanggap ni Majencio ang karangalan, nangako ng mga donasyon sa mga tropa ng lungsod, at kinilala sa publiko bilang emperador noong Oktubre 28, 306. Malinaw na ang pang-aagaw ng kapangyarihan ay halos walang pagdanak ng dugo (iisa lamang ang binanggit ni Zosimo na biktima); ang prepekto ng Roma ay napunta kay Majencio at pinanatili ang kaniyang katungkulan. Tila nilapitan din ng mga nagsasabwatan si Maximiano, na nagretiro na sa isang palasyo sa [[Lucania]], ngunit tumanggi siyang ipagpatuloy ang pamumuno sa ngayon. == Mga sanggunian == Ang mga sanaysay mula ''sa The Cambridge Companion to the Age of Constantine'' ay minarkahan ng "(CC)".<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|2}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Maxentius}} * Cowan, Ross (2016). ''[https://www.academia.edu/80315867 Tulay ng Milvian 312 AD: Ang Labanan ni Constantine para sa Imperyo at Pananampalataya]{{Dead link|date=February 2026}}'' . Oxford: Paglalathala ng Osprey. * [https://www.roman-emperors.sites.luc.edu/maxentiu.htm De imperatoribus Romanis] sa Maxentius * * [https://www.constantinethegreatcoins.com/Maxentius/ Mga Barya ni Maxentius] Isang maikling kasaysayan ni Maxentius na inilarawan gamit ang ilang mga barya * [http://laststatues.classics.ox.ac.uk/database/browse.php?All_Records_page=45 Mga Busto ni Maxentius] sa mga Huling Estatwa ng Sinaunang Panahon, ng [[Unibersidad ng Oxford]] {{S-start}} {{s-off}} {{S-bef|before=[[Maximian]],<br /> [[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Valerius Severus]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Galerius]]}} {{S-ttl|title=[[List of Roman consuls|Roman consul]]|years=308–310|regent1=[[Valerius Romulus]],<br />[[Diocletian]], <br />[[Galerius]]<br />[[Licinius]], <br />[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Tatius Andronicus]],<br />[[Pompeius Probus]]}} {{S-aft|after=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-bef|before=[[Galerius]],<br />[[Maximinus Daza]],<br />[[Gaius Ceionius Rufius Volusianus|G. Ceionius Rufius Volusianus]],<br />[[Aradius Rufinus]]}} {{S-ttl|title=[[Roman consul]]|years=312|regent1=[[Constantine the Great|Constantine I]],<br />[[Licinius]]}} {{S-aft|after=[[Constantine the Great|Constantine I]], <br />[[Licinius]],<br /> [[Maximinus Daza]]}} {{s-end}}{{Mga Emperador ng Roma}} r0r2f0qdpxmsgp42n35qhl57s8efvle 0 340807 2237907 2026-10-30T00:02:52Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1360607513|Adventus (ceremony)]]" 2237907 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. tem70iwtqordclqg78kosfsc278fs1q 2237913 2237907 2026-10-30T00:10:09Z Ryomaandres 8044 2237913 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. == Mga sanggunian == d3et7xdrku6tnmewihao8pgpsego1z0 2237914 2237913 2026-10-30T00:10:53Z Ryomaandres 8044 2237914 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. Palalamutihan ang lungsod para sa okasyon, isang pampublikong prosesyon ang lalabas ng lungsod upang salubungin at tanggapin ang mga pinarangalan habang naglalakbay, at pagkatapos ng ritwal na paghatid sa kanila papunta sa bayan, isang [[panehiriko]] ang ihahatid bilang parangal sa kanila, na susundan ng isang pagdiriwang at mga laro.<ref name=":02">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref> Ang 'kabaligtaran' nito ay ang ''[[profectio]]''.<ref name="EwaldNoreña2010">{{Cite book |last=Björn C. Ewald |url=https://books.google.com/books?id=tXzO4b2Z-44C&pg=PA40 |title=The Emperor and Rome: Space, Representation, and Ritual |last2=Carlos F. Noreña |date=2 December 2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51953-3 |pages=40–}}</ref> Bukod sa mga emperador, ang mga gobernador ng mga [[Lalawigang Romano|lalawigan ng Roma]] at mga [[obispo]] ay maaaring tanggapin ng isang ''adventus''.<ref name=":02" /> == Mga sanggunian == jdfx1t4pg04i195p6whg9x73mbyqj7a 2237915 2237914 2026-10-30T00:13:32Z Ryomaandres 8044 2237915 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. Palalamutihan ang lungsod para sa okasyon, isang pampublikong prosesyon ang lalabas ng lungsod upang salubungin at tanggapin ang mga pinarangalan habang naglalakbay, at pagkatapos ng ritwal na paghatid sa kanila papunta sa bayan, isang [[panehiriko]] ang ihahatid bilang parangal sa kanila, na susundan ng isang pagdiriwang at mga laro.<ref name=":02">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref> Ang 'kabaligtaran' nito ay ang ''[[profectio]]''.<ref name="EwaldNoreña2010">{{Cite book |last=Björn C. Ewald |url=https://books.google.com/books?id=tXzO4b2Z-44C&pg=PA40 |title=The Emperor and Rome: Space, Representation, and Ritual |last2=Carlos F. Noreña |date=2 December 2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51953-3 |pages=40–}}</ref> Bukod sa mga emperador, ang mga gobernador ng mga [[Lalawigang Romano|lalawigan ng Roma]] at mga [[obispo]] ay maaaring tanggapin ng isang ''adventus''.<ref name=":02" /> [[File:L'ingresso_di_Gesù_a_Gerusalemme_Codex_Purpureus_Rossanensis.jpg|thumb|Ang "''adventus''" ni Kristo sa Jerusalen noong ika-6 na siglo na [[mga Ebanghelyong Rossano]]]] Para sa isang emperador, lalo na ang isang bagong luklok o umagaw ng kapangyarihan, ang pagdiriwang ng isang ''adventus'' ay nagpapatunay sa pagiging lehitimo ng pinuno, na nagpapakita ng pagsang-ayon ({{Langx|la|consensus}}) ng mga tao ng pinamumunuang lungsod, at ang mga pangyayari ay muling ginawa at isinasagisag sa ikonograpiya at sining ng imperyo.<ref name=":03">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":12">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Mula sa panahon ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337) pagdating sa Roma matapos talunin ang kaniyang karibal na si ''[[Augustus (titulo)|Augustus]]'' [[Maxentius|Majencio]] (r. (306–312) sa [[Labanan sa Tulay Milvio]], ang mga seremonya ng ''adventus'' ng mga emperador ay nagkaroon ng mga katangian ng [[Romanong tagumpay]] at iniugnay sa [[Matagumpay na pagpasok sa Jerusalen|matagumpay na pagpasok]] ni [[Hesus|Hesus ng Nazaret]] sa Jerusalen na inilarawan sa mga [[ebanghelyo]] ng [[Bagong Tipan]].<ref name=":03" /> Ang mga [[Relikya|Kristiyanong relikya]] ay minsan ding pinararangalan sa pamamagitan ng isang seremonya ng ''adventus'' sa panahon ng [[Translation (relic)|paglipat]] sa isang lungsod.<ref name=":03" /><ref name=":12" /> == Mga sanggunian == r7dp5tps06qzavbgm5gyre8xziv2am9 2237916 2237915 2026-10-30T00:15:33Z Ryomaandres 8044 2237916 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. Palalamutihan ang lungsod para sa okasyon, isang pampublikong prosesyon ang lalabas ng lungsod upang salubungin at tanggapin ang mga pinarangalan habang naglalakbay, at pagkatapos ng ritwal na paghatid sa kanila papunta sa bayan, isang [[panehiriko]] ang ihahatid bilang parangal sa kanila, na susundan ng isang pagdiriwang at mga laro.<ref name=":02">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref> Ang 'kabaligtaran' nito ay ang ''[[profectio]]''.<ref name="EwaldNoreña2010">{{Cite book |last=Björn C. Ewald |url=https://books.google.com/books?id=tXzO4b2Z-44C&pg=PA40 |title=The Emperor and Rome: Space, Representation, and Ritual |last2=Carlos F. Noreña |date=2 December 2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51953-3 |pages=40–}}</ref> Bukod sa mga emperador, ang mga gobernador ng mga [[Lalawigang Romano|lalawigan ng Roma]] at mga [[obispo]] ay maaaring tanggapin ng isang ''adventus''.<ref name=":02" /> [[File:L'ingresso_di_Gesù_a_Gerusalemme_Codex_Purpureus_Rossanensis.jpg|thumb|Ang "''adventus''" ni Kristo sa Jerusalen noong ika-6 na siglo na [[mga Ebanghelyong Rossano]]]] Para sa isang emperador, lalo na ang isang bagong luklok o umagaw ng kapangyarihan, ang pagdiriwang ng isang ''adventus'' ay nagpapatunay sa pagiging lehitimo ng pinuno, na nagpapakita ng pagsang-ayon ({{Langx|la|consensus}}) ng mga tao ng pinamumunuang lungsod, at ang mga pangyayari ay muling ginawa at isinasagisag sa ikonograpiya at sining ng imperyo.<ref name=":03">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":12">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Mula sa panahon ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337) pagdating sa Roma matapos talunin ang kaniyang karibal na si ''[[Augustus (titulo)|Augustus]]'' [[Maxentius|Majencio]] (r. (306–312) sa [[Labanan sa Tulay Milvio]], ang mga seremonya ng ''adventus'' ng mga emperador ay nagkaroon ng mga katangian ng [[Romanong tagumpay]] at iniugnay sa [[Matagumpay na pagpasok sa Jerusalen|matagumpay na pagpasok]] ni [[Hesus|Hesus ng Nazaret]] sa Jerusalen na inilarawan sa mga [[ebanghelyo]] ng [[Bagong Tipan]].<ref name=":03" /> Ang mga [[Relikya|Kristiyanong relikya]] ay minsan ding pinararangalan sa pamamagitan ng isang seremonya ng ''adventus'' sa panahon ng [[Translation (relic)|paglipat]] sa isang lungsod.<ref name=":03" /><ref name=":12" /> Ang dalawang pangunahing elemento ng ''adventus'' ay ang mga ritwal ng {{Langx|la|occursus}} at {{Langx|la|propompe}}. Ang {{Langx|la|occursus}} ({{Langx|grc|συνάντησις|synántēsis|meeting}} o {{Langx|grc|ὑπάντησις|hypántēsis|dumating upang tagpuin}}) binubuo ng ritwal na prosesyon upang salubungin ang papalapit na parangal at sa daan; ang laki, komposisyon, at distansya mula sa lungsod ng sumasalubong na grupo ay tinutukoy ng ranggo at katayuan ng panauhin.<ref name=":13">{{Citation|last=Kalavrezou|first=Ioli|chapter=Adventus|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|volume=|pages=|year=2005|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander P.|edition=online|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001|isbn=978-0-19-504652-6|access-date=2021-02-14|editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Pagkatapos, ang ''propompe'' ay ang maligayang eskort ng mga onoraryong papasok sa lungsod.<ref name=":13" /> Ang paghahatid ng panehiriko bilang parangal sa okasyon at bilang papuri sa pagdating ay isang pangmatagalang katangian, gayundin ang mga [[Acclamatio|aklamasyon]], himno, tula, musika, ilaw, dekorasyon, at [[Kamanyang|insenso]].<ref name=":04">{{Citation|last=Dillon|first=John N.|chapter=adventus|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74|title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity|volume=|pages=|year=2018|editor-last=Nicholson|editor-first=Oliver|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001|isbn=978-0-19-866277-8|access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":13" /> Ang mga relihiyosong dambana ay bibisitahin ''habang naglalakbay'', at pagkatapos ay malamang na mayroong isang piging na isinasagawa.<ref name=":13" /> == Mga sanggunian == rsvf3k2ynekz4imiz9rkfmsitjpyu7s 2237917 2237916 2026-10-30T00:16:35Z Ryomaandres 8044 2237917 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. Palalamutihan ang lungsod para sa okasyon, isang pampublikong prosesyon ang lalabas ng lungsod upang salubungin at tanggapin ang mga pinarangalan habang naglalakbay, at pagkatapos ng ritwal na paghatid sa kanila papunta sa bayan, isang [[panehiriko]] ang ihahatid bilang parangal sa kanila, na susundan ng isang pagdiriwang at mga laro.<ref name=":02">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref> Ang 'kabaligtaran' nito ay ang ''[[profectio]]''.<ref name="EwaldNoreña2010">{{Cite book |last=Björn C. Ewald |url=https://books.google.com/books?id=tXzO4b2Z-44C&pg=PA40 |title=The Emperor and Rome: Space, Representation, and Ritual |last2=Carlos F. Noreña |date=2 December 2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51953-3 |pages=40–}}</ref> Bukod sa mga emperador, ang mga gobernador ng mga [[Lalawigang Romano|lalawigan ng Roma]] at mga [[obispo]] ay maaaring tanggapin ng isang ''adventus''.<ref name=":02" /> [[File:L'ingresso_di_Gesù_a_Gerusalemme_Codex_Purpureus_Rossanensis.jpg|thumb|Ang "''adventus''" ni Kristo sa Jerusalen noong ika-6 na siglo na [[mga Ebanghelyong Rossano]]]] Para sa isang emperador, lalo na ang isang bagong luklok o umagaw ng kapangyarihan, ang pagdiriwang ng isang ''adventus'' ay nagpapatunay sa pagiging lehitimo ng pinuno, na nagpapakita ng pagsang-ayon ({{Langx|la|consensus}}) ng mga tao ng pinamumunuang lungsod, at ang mga pangyayari ay muling ginawa at isinasagisag sa ikonograpiya at sining ng imperyo.<ref name=":03">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":12">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Mula sa panahon ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337) pagdating sa Roma matapos talunin ang kaniyang karibal na si ''[[Augustus (titulo)|Augustus]]'' [[Maxentius|Majencio]] (r. (306–312) sa [[Labanan sa Tulay Milvio]], ang mga seremonya ng ''adventus'' ng mga emperador ay nagkaroon ng mga katangian ng [[Romanong tagumpay]] at iniugnay sa [[Matagumpay na pagpasok sa Jerusalen|matagumpay na pagpasok]] ni [[Hesus|Hesus ng Nazaret]] sa Jerusalen na inilarawan sa mga [[ebanghelyo]] ng [[Bagong Tipan]].<ref name=":03" /> Ang mga [[Relikya|Kristiyanong relikya]] ay minsan ding pinararangalan sa pamamagitan ng isang seremonya ng ''adventus'' sa panahon ng [[Translation (relic)|paglipat]] sa isang lungsod.<ref name=":03" /><ref name=":12" /> Ang dalawang pangunahing elemento ng ''adventus'' ay ang mga ritwal ng {{Langx|la|occursus}} at {{Langx|la|propompe}}. Ang {{Langx|la|occursus}} ({{Langx|grc|συνάντησις|synántēsis|pagsalubong}} o {{Langx|grc|ὑπάντησις|hypántēsis|dumating upang salubugin}}) binubuo ng ritwal na prosesyon upang salubungin ang papalapit na parangal at sa daan; ang laki, komposisyon, at distansya mula sa lungsod ng sumasalubong na grupo ay tinutukoy ng ranggo at katayuan ng panauhin.<ref name=":13">{{Citation|last=Kalavrezou|first=Ioli|chapter=Adventus|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|volume=|pages=|year=2005|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander P.|edition=online|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001|isbn=978-0-19-504652-6|access-date=2021-02-14|editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Pagkatapos, ang ''propompe'' ay ang maligayang eskort ng mga onoraryong papasok sa lungsod.<ref name=":13" /> Ang paghahatid ng panehiriko bilang parangal sa okasyon at bilang papuri sa pagdating ay isang pangmatagalang katangian, gayundin ang mga [[Acclamatio|aklamasyon]], himno, tula, musika, ilaw, dekorasyon, at [[Kamanyang|insenso]].<ref name=":04">{{Citation|last=Dillon|first=John N.|chapter=adventus|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74|title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity|volume=|pages=|year=2018|editor-last=Nicholson|editor-first=Oliver|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001|isbn=978-0-19-866277-8|access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":13" /> Ang mga relihiyosong dambana ay bibisitahin ''habang naglalakbay'', at pagkatapos ay malamang na mayroong isang piging na isinasagawa.<ref name=":13" /> Para sa maihahambing na mga seremonyang [[Gitnang Kapanahunan|Medyebal]] at [[Maagang Modernong Europa]], na minsan ay gumagamit ng sinasadyang 'Romanong' ikonolohiya, tingnan ang [[Maharlikang pagpasok|pagpasok ng hari]]. == Mga sanggunian == tb9ydlbwct131vuh5kqe5cg8rmbtq2w 2237918 2237917 2026-10-30T00:17:30Z Ryomaandres 8044 2237918 wikitext text/x-wiki Sa [[Imperyong Romano]] sa panahon ng [[Huling Sinauna]], ang '''''adventus''''' ({{Langx|grc|ἀπάντησις|apántēsis|escort}}) ay isang seremonyang isinasagawa upang ipagdiwang ang pagdating ({{Langx|la|adventus}} ) sa isang lungsod ng isang [[Romanong Emperador|emperador ng Roma]] o iba pang mga dignitaryo.<ref name=":0">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":1">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref><ref>The Inheritance of Rome, Chris Wickham, Penguin Books Ltd. 2009, {{ISBN|978-0-670-02098-0}}. p. 67.</ref> Ang imperyal na ''adbentura'' ay ang "seremonyal ''par excellence''" ng panahong iyon, na ipinagdiriwang kapuwa ang pagdating ng emperador at ang basbas ng presensiya mismo ng imperyo sa seguridad ng lungsod.<ref>{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://www.fulcrum.org/concern/monographs/hd76s016r |title=Art and Ceremony in Late Antiquity |publisher=University of California Press |year=1981 |isbn=978-0-520-06966-4 |location=Berkeley and Los Angeles |pages=15–89 |chapter=''Adventus''}}</ref>{{Rp|18}}<ref name="MacCormack1974">{{Cite book |last=MacCormack |first=Sabine |url=https://books.google.com/books?id=L02FXwAACAAJ |title=Adventus and Consecratio: Studies in Roman Imperial Art and Panegyric from the Late Third to the Sixth Century |publisher=University of Oxford |year=1974 |isbn= |location= |pages=}}</ref> Ginagamit din ang termino upang tumukoy sa mga artistikong paglalarawan (karaniwan ay sa mga [[Relyebe (sining)|eskultura na may relyebe]], kabilang ang mga barya) ng mga naturang seremonya. Palalamutihan ang lungsod para sa okasyon, isang pampublikong prosesyon ang lalabas ng lungsod upang salubungin at tanggapin ang mga pinarangalan habang naglalakbay, at pagkatapos ng ritwal na paghatid sa kanila papunta sa bayan, isang [[panehiriko]] ang ihahatid bilang parangal sa kanila, na susundan ng isang pagdiriwang at mga laro.<ref name=":02">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref> Ang 'kabaligtaran' nito ay ang ''[[profectio]]''.<ref name="EwaldNoreña2010">{{Cite book |last=Björn C. Ewald |url=https://books.google.com/books?id=tXzO4b2Z-44C&pg=PA40 |title=The Emperor and Rome: Space, Representation, and Ritual |last2=Carlos F. Noreña |date=2 December 2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-51953-3 |pages=40–}}</ref> Bukod sa mga emperador, ang mga gobernador ng mga [[Lalawigang Romano|lalawigan ng Roma]] at mga [[obispo]] ay maaaring tanggapin ng isang ''adventus''.<ref name=":02" /> [[File:L'ingresso_di_Gesù_a_Gerusalemme_Codex_Purpureus_Rossanensis.jpg|thumb|Ang "''adventus''" ni Kristo sa Jerusalen noong ika-6 na siglo na [[mga Ebanghelyong Rossano]]]] Para sa isang emperador, lalo na ang isang bagong luklok o umagaw ng kapangyarihan, ang pagdiriwang ng isang ''adventus'' ay nagpapatunay sa pagiging lehitimo ng pinuno, na nagpapakita ng pagsang-ayon ({{Langx|la|consensus}}) ng mga tao ng pinamumunuang lungsod, at ang mga pangyayari ay muling ginawa at isinasagisag sa ikonograpiya at sining ng imperyo.<ref name=":03">{{Citation |last=Dillon |first=John N. |title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity |volume= |pages= |year=2018 |editor-last=Nicholson |editor-first=Oliver |chapter=adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001 |isbn=978-0-19-866277-8 |access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":12">{{Citation |last=Kalavrezou |first=Ioli |title=The Oxford Dictionary of Byzantium |volume= |pages= |year=2005 |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |chapter=Adventus |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073 |edition=online |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001 |isbn=978-0-19-504652-6 |access-date=2021-02-14 |editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Mula sa panahon ni [[Dakilang Constantino]] (r. 306–337) pagdating sa Roma matapos talunin ang kaniyang karibal na si ''[[Augustus (titulo)|Augustus]]'' [[Maxentius|Majencio]] (r. (306–312) sa [[Labanan sa Tulay Milvio]], ang mga seremonya ng ''adventus'' ng mga emperador ay nagkaroon ng mga katangian ng [[Romanong tagumpay]] at iniugnay sa [[Matagumpay na pagpasok sa Jerusalen|matagumpay na pagpasok]] ni [[Hesus|Hesus ng Nazaret]] sa Jerusalen na inilarawan sa mga [[ebanghelyo]] ng [[Bagong Tipan]].<ref name=":03" /> Ang mga [[Relikya|Kristiyanong relikya]] ay minsan ding pinararangalan sa pamamagitan ng isang seremonya ng ''adventus'' sa panahon ng [[Translation (relic)|paglipat]] sa isang lungsod.<ref name=":03" /><ref name=":12" /> Ang dalawang pangunahing elemento ng ''adventus'' ay ang mga ritwal ng ''occursus'' at ''propompe'' ({{Langx|grc|συνάντησις|synántēsis|pagsalubong}} o {{Langx|grc|ὑπάντησις|hypántēsis|dumating upang salubugin}}). Ang ''occursus'' ay binubuo ng ritwal na prosesyon upang salubungin ang papalapit na parangal at sa daan; ang laki, komposisyon, at distansya mula sa lungsod ng sumasalubong na grupo ay tinutukoy ng ranggo at katayuan ng panauhin.<ref name=":13">{{Citation|last=Kalavrezou|first=Ioli|chapter=Adventus|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195046526.001.0001/acref-9780195046526-e-0073|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|volume=|pages=|year=2005|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander P.|edition=online|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780195046526.001.0001|isbn=978-0-19-504652-6|access-date=2021-02-14|editor-link=Alexander Kazhdan}}</ref> Pagkatapos, ang ''propompe'' ay ang maligayang eskort ng mga onoraryong papasok sa lungsod.<ref name=":13" /> Ang paghahatid ng panehiriko bilang parangal sa okasyon at bilang papuri sa pagdating ay isang pangmatagalang katangian, gayundin ang mga [[Acclamatio|aklamasyon]], himno, tula, musika, ilaw, dekorasyon, at [[Kamanyang|insenso]].<ref name=":04">{{Citation|last=Dillon|first=John N.|chapter=adventus|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198662778.001.0001/acref-9780198662778-e-74|title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity|volume=|pages=|year=2018|editor-last=Nicholson|editor-first=Oliver|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780198662778.001.0001|isbn=978-0-19-866277-8|access-date=2021-02-14}}</ref><ref name=":13" /> Ang mga relihiyosong dambana ay bibisitahin ''habang naglalakbay'', at pagkatapos ay malamang na mayroong isang piging na isinasagawa.<ref name=":13" /> Para sa maihahambing na mga seremonyang [[Gitnang Kapanahunan|Medyebal]] at [[Maagang Modernong Europa]], na minsan ay gumagamit ng sinasadyang 'Romanong' ikonolohiya, tingnan ang [[Maharlikang pagpasok|pagpasok ng hari]]. == Mga sanggunian == m2jaj1gy5t7bzcglyih9cam5d05b0es 0 340808 2237920 2026-10-30T00:22:28Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1382255811|Henry VII of England]]" 2237920 wikitext text/x-wiki Si '''Enrique VII''' (28 Enero 1457 – 21 Abril 1509), kilala rin bilang '''Enrique Tudor''', ay [[Monarkiya ng Reyno Unido|Hari ng Inglatera]] at [[Panginoon ng Irlanda]] mula sa kaniyang pag-agaw ng korona noong Agosto 22, 1485 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1509. Siya ang unang monarko ng [[Dinastiya ng mga Tudor]].{{Efn|Henry was descended from the Welsh [[Tudors of Penmynydd]].}} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga Sanggunian == === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wikiquote}} * [https://www.royal.uk/henry-vii Si Henry VII] sa opisyal na website ng [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarkiya ng Britanya]] * [https://www.rct.uk/collection/people/henry-vii-king-of-england-1457-1509#/type/subject Si Henry VII] sa opisyal na website ng Royal Collection Trust * * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVII.htm Pahina ng Tudor Place tungkol kay Henry VII] * Usapan tungkol sa higaan ng mag-asawa nina Janina Ramirez at Jonathan Foyle : [https://shows.acast.com/artdetective/episodes/jonathanfoyle Art Detective Podcast, 15 Pebrero 2017] * Portraits of King Henry VII {{S-start}} {{S-hou|[[House of Tudor]]|28 January|1457|21 April|1509}} {{S-reg}} {{S-bef|before=[[Richard III of England|Richard III]]}} {{S-ttl|title=[[List of English monarchs|King of England]]<br />[[Lord of Ireland]]|years=1485–1509}} {{S-aft|after=[[Henry VIII]]}} {{S-reg|en}} {{S-bef|before=[[Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond|Edmund Tudor]]}} {{S-ttl|title=[[Earl of Richmond]]|years=1457–1461}} {{S-non|reason=Forfeit}} {{S-end}}{{English, Scottish and British monarchs}}{{Wars of the Roses}} [[Kategorya:Kabahayan ng mga Tudor]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1457]] 9rxew3g5v3015c8cuzs6ewawnvyvy0v 2237922 2237920 2026-10-30T00:25:23Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Henry VII ng Inglatera]] sa [[Enrique VII ng Inglatera]] 2237920 wikitext text/x-wiki Si '''Enrique VII''' (28 Enero 1457 – 21 Abril 1509), kilala rin bilang '''Enrique Tudor''', ay [[Monarkiya ng Reyno Unido|Hari ng Inglatera]] at [[Panginoon ng Irlanda]] mula sa kaniyang pag-agaw ng korona noong Agosto 22, 1485 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1509. Siya ang unang monarko ng [[Dinastiya ng mga Tudor]].{{Efn|Henry was descended from the Welsh [[Tudors of Penmynydd]].}} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga Sanggunian == === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wikiquote}} * [https://www.royal.uk/henry-vii Si Henry VII] sa opisyal na website ng [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarkiya ng Britanya]] * [https://www.rct.uk/collection/people/henry-vii-king-of-england-1457-1509#/type/subject Si Henry VII] sa opisyal na website ng Royal Collection Trust * * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVII.htm Pahina ng Tudor Place tungkol kay Henry VII] * Usapan tungkol sa higaan ng mag-asawa nina Janina Ramirez at Jonathan Foyle : [https://shows.acast.com/artdetective/episodes/jonathanfoyle Art Detective Podcast, 15 Pebrero 2017] * Portraits of King Henry VII {{S-start}} {{S-hou|[[House of Tudor]]|28 January|1457|21 April|1509}} {{S-reg}} {{S-bef|before=[[Richard III of England|Richard III]]}} {{S-ttl|title=[[List of English monarchs|King of England]]<br />[[Lord of Ireland]]|years=1485–1509}} {{S-aft|after=[[Henry VIII]]}} {{S-reg|en}} {{S-bef|before=[[Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond|Edmund Tudor]]}} {{S-ttl|title=[[Earl of Richmond]]|years=1457–1461}} {{S-non|reason=Forfeit}} {{S-end}}{{English, Scottish and British monarchs}}{{Wars of the Roses}} [[Kategorya:Kabahayan ng mga Tudor]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1457]] 9rxew3g5v3015c8cuzs6ewawnvyvy0v 2237924 2237922 2026-10-30T00:26:12Z Ryomaandres 8044 2237924 wikitext text/x-wiki Si '''Enrique VII''' (Enero 28, 1457 – Abril 21, 1509), kilala rin bilang '''Enrique Tudor''', ay [[Monarkiya ng Reyno Unido|Hari ng Inglatera]] at [[Panginoon ng Irlanda]] mula sa kaniyang pag-agaw ng korona noong Agosto 22, 1485 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1509. Siya ang unang monarko ng [[Dinastiya ng mga Tudor]].{{Efn|Henry was descended from the Welsh [[Tudors of Penmynydd]].}} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga Sanggunian == === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wikiquote}} * [https://www.royal.uk/henry-vii Si Henry VII] sa opisyal na website ng [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarkiya ng Britanya]] * [https://www.rct.uk/collection/people/henry-vii-king-of-england-1457-1509#/type/subject Si Henry VII] sa opisyal na website ng Royal Collection Trust * * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVII.htm Pahina ng Tudor Place tungkol kay Henry VII] * Usapan tungkol sa higaan ng mag-asawa nina Janina Ramirez at Jonathan Foyle : [https://shows.acast.com/artdetective/episodes/jonathanfoyle Art Detective Podcast, 15 Pebrero 2017] * Portraits of King Henry VII {{S-start}} {{S-hou|[[House of Tudor]]|28 January|1457|21 April|1509}} {{S-reg}} {{S-bef|before=[[Richard III of England|Richard III]]}} {{S-ttl|title=[[List of English monarchs|King of England]]<br />[[Lord of Ireland]]|years=1485–1509}} {{S-aft|after=[[Henry VIII]]}} {{S-reg|en}} {{S-bef|before=[[Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond|Edmund Tudor]]}} {{S-ttl|title=[[Earl of Richmond]]|years=1457–1461}} {{S-non|reason=Forfeit}} {{S-end}}{{English, Scottish and British monarchs}}{{Wars of the Roses}} [[Kategorya:Kabahayan ng mga Tudor]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1457]] 71tgwv3iy62gzh8b99ooeqizrxji0q1 2237925 2237924 2026-10-30T00:28:29Z Ryomaandres 8044 2237925 wikitext text/x-wiki Si '''Enrique VII''' (Enero 28, 1457 – Abril 21, 1509), kilala rin bilang '''Enrique Tudor''', ay [[Monarkiya ng Reyno Unido|Hari ng Inglatera]] at [[Panginoon ng Irlanda]] mula sa kaniyang pag-agaw ng korona noong Agosto 22, 1485 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1509. Siya ang unang monarko ng [[Dinastiya ng mga Tudor]].{{Efn|Henry was descended from the Welsh [[Tudors of Penmynydd]].}} Si Henry ay anak nina [[Edmundo Tudor I, Konde ng Richmond]], at [[Margarita Beaufort]], isang apo sa tuhod ni [[Juan de Gante]] (anak ni Edwardo III) na nagtatag ng sangay ng kadete ng Dinastiyang [[Dinastiyang Lancaster|Lancaster]] ng Dinastiyang [[Dinastiyang Plantagenet|Plantagenet]]. Kaya ang pag-angkin ni Enqeique sa trono ng Inglatera ay bilang apo sa tuhod ni [[Edwardo III]]. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga Sanggunian == === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wikiquote}} * [https://www.royal.uk/henry-vii Si Henry VII] sa opisyal na website ng [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarkiya ng Britanya]] * [https://www.rct.uk/collection/people/henry-vii-king-of-england-1457-1509#/type/subject Si Henry VII] sa opisyal na website ng Royal Collection Trust * * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVII.htm Pahina ng Tudor Place tungkol kay Henry VII] * Usapan tungkol sa higaan ng mag-asawa nina Janina Ramirez at Jonathan Foyle : [https://shows.acast.com/artdetective/episodes/jonathanfoyle Art Detective Podcast, 15 Pebrero 2017] * Portraits of King Henry VII {{S-start}} {{S-hou|[[House of Tudor]]|28 January|1457|21 April|1509}} {{S-reg}} {{S-bef|before=[[Richard III of England|Richard III]]}} {{S-ttl|title=[[List of English monarchs|King of England]]<br />[[Lord of Ireland]]|years=1485–1509}} {{S-aft|after=[[Henry VIII]]}} {{S-reg|en}} {{S-bef|before=[[Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond|Edmund Tudor]]}} {{S-ttl|title=[[Earl of Richmond]]|years=1457–1461}} {{S-non|reason=Forfeit}} {{S-end}}{{English, Scottish and British monarchs}}{{Wars of the Roses}} [[Kategorya:Kabahayan ng mga Tudor]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1457]] i6ob545690wvhvotlc7ai9mjz0wktw3 2237926 2237925 2026-10-30T00:33:10Z Ryomaandres 8044 2237926 wikitext text/x-wiki Si '''Enrique VII''' (Enero 28, 1457 – Abril 21, 1509), kilala rin bilang '''Enrique Tudor''', ay [[Monarkiya ng Reyno Unido|Hari ng Inglatera]] at [[Panginoon ng Irlanda]] mula sa kaniyang pag-agaw ng korona noong Agosto 22, 1485 hanggang sa kanyang kamatayan noong 1509. Siya ang unang monarko ng [[Dinastiya ng mga Tudor]].{{Efn|Henry was descended from the Welsh [[Tudors of Penmynydd]].}} Si Henry ay anak nina [[Edmundo Tudor I, Konde ng Richmond]], at [[Margarita Beaufort]], isang apo sa tuhod ni [[Juan de Gante]] (anak ni Edwardo III) na nagtatag ng sangay ng kadete ng Dinastiyang [[Dinastiyang Lancaster|Lancaster]] ng Dinastiyang [[Dinastiyang Plantagenet|Plantagenet]]. Kaya ang pag-angkin ni Enqeique sa trono ng Inglatera ay bilang apo sa tuhod ni [[Edwardo III]]. Ang ama ni Enrique VII na si Edmundo Tudor ay kapatid sa ama ng haring Lancaster na si [[Enrique VI ng Inglatera|Enrique VI]]. Namatay si Edmundo tatlong buwan bago isinilang ang kanyang anak na lalaki, at si Enrique ay pinalaki ng kanyang tiyuhin na si [[Jasper Tudor]], isang mula sa Lancaster, at ni [[William Herbert I, Konde ng Pembroke (namatay 1469)|William Herbert]], isang tagasuporta ng sangay ng [[Dinastiyang York|York]] ng Dinastiyang Plantagenet. Noong mga unang taon ni Enrique, ang kaniyang mga tiyuhin at ang mga mula sa Lancaster ay nakipaglaban sa isang [[Labanan ng mga Rosas|serye ng mga digmaang sibil]] laban sa umaangkin na mula sa York, si[[Edwardo IV]]. Matapos mabawi ni Edward ang trono noong 1471, si Enrique ay gumugol ng 14 na taon sa pagkatapon sa [[Dukado ng Bretaña|Bretaña]] . Nakuha niya ang trono nang talunin ng kaniyang mga puwersa, na sinuportahan ng [[Kaharian ng Pransiya|Pransiya]] at [[Kaharian ng Eskosya|Eskosya]], si[[Ricardo III ng Inglatera|Ricardo III]] sa [[Labanan sa Bosworth|Labanan sa Kaparangang Bosworth]]. Siya ang huling hari ng Inglatera na napanaluhan ang kaniyang trono sa larangan ng digmaan, at ipinagtanggol ito makalipas ang dalawang taon sa [[Labanan sa Stoke Field]] upang tuluyang wakasan ang [[Digmaan ng mga Rosas]] (1455–1487). Pinatibay niya ang kaniyang pag-angkin sa pamamagitan ng pagpapakasal kay [[Isabel ng York]], anak na babae ni Edwardo IV. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga Sanggunian == === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Wikiquote}} * [https://www.royal.uk/henry-vii Si Henry VII] sa opisyal na website ng [[Monarkiya ng Reyno Unido|monarkiya ng Britanya]] * [https://www.rct.uk/collection/people/henry-vii-king-of-england-1457-1509#/type/subject Si Henry VII] sa opisyal na website ng Royal Collection Trust * * [http://www.tudorplace.com.ar/aboutHenryVII.htm Pahina ng Tudor Place tungkol kay Henry VII] * Usapan tungkol sa higaan ng mag-asawa nina Janina Ramirez at Jonathan Foyle : [https://shows.acast.com/artdetective/episodes/jonathanfoyle Art Detective Podcast, 15 Pebrero 2017] * Portraits of King Henry VII {{S-start}} {{S-hou|[[House of Tudor]]|28 January|1457|21 April|1509}} {{S-reg}} {{S-bef|before=[[Richard III of England|Richard III]]}} {{S-ttl|title=[[List of English monarchs|King of England]]<br />[[Lord of Ireland]]|years=1485–1509}} {{S-aft|after=[[Henry VIII]]}} {{S-reg|en}} {{S-bef|before=[[Edmund Tudor, 1st Earl of Richmond|Edmund Tudor]]}} {{S-ttl|title=[[Earl of Richmond]]|years=1457–1461}} {{S-non|reason=Forfeit}} {{S-end}}{{English, Scottish and British monarchs}}{{Wars of the Roses}} [[Kategorya:Kabahayan ng mga Tudor]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1457]] n3jqja6icvskpgujeb3sv430sggdoy6 0 340809 2237921 2026-10-30T00:25:11Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1382136652|Kremlin]]" 2237921 wikitext text/x-wiki Ang '''Kremlin ng Mosku''', {{Efn|{{lang-rus|Московский Кремль|r=Moskovskiy Kreml'|p=mɐˈskofskʲɪj ˈkrʲemlʲ}}}} karaniwang kilala bilang '''Kremlin''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|k|r|ɛ|m|l|ɪ|n}} {{respell|KREM-lin}}; {{IPA|ru|ˈkrʲemlʲ|lang|LL-Q7737 (rus)-Cinemantique-кремль.wav}}}} ay isang [[Portipikasyon|portipikadong]] complex ([[Kremlin (portipikasyon)|kremlin]]) sa [[Mosku]], Rusya na isa sa mga pinakakilalang tanawin ng bansa.<ref>Paul, Michael C. (January 2004). "The Military Revolution in Russia 1550–1682". The Journal of Military History. 68 (1): 31. {{Doi|10.1353/jmh.2003.0401}}. S2CID 159954818.</ref> Matatagpuan sa makasaysayang sentro ng kabesera ng bansa, ang Kremlin ay binubuo ng limang palasyo, apat na katedral, at isang [[Pader ng Kremlin ng Mosku|nakapalibot na pader]] kasama ang [[Talaan ng mga tore ng Kremlin ng Mosku|maraming tore]]. Sa loob ng complex ay matatagpuan ang [[Palasyong Dakilang Kremlin]], na dating isa sa mga maharlikang tirahan ng [[Emperor ng Rusya|Tsar ng Rusya]], at ngayon ay tirahan ng [[Pangulo ng Rusya|pangulo ng Pederasyong Ruso]]. Tinatanaw ng Kremlin ang [[Moskva (ilog)|Ilog Moskva]] sa timog, ang [[Liwasang Pula]] sa silangan, at ang [[Harding Alejandro]] sa kanluran. == Mga sanggunian == === Mga tala === {{Notelist}} === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}}{{Moscow Kremlin}}{{Imperial palaces in Russia}}{{World Heritage Sites in Russia}}  [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Ruso]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] esquvg018kluj1qi7dfbnh45heudavs 2237927 2237921 2026-10-30T00:35:15Z Ryomaandres 8044 2237927 wikitext text/x-wiki Ang '''Kremlin ng Mosku''',{{Efn|{{lang-rus|Московский Кремль|r=Moskovskiy Kreml'|p=mɐˈskofskʲɪj ˈkrʲemlʲ}}}} karaniwang kilala bilang '''Kremlin''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|k|r|ɛ|m|l|ɪ|n}} {{respell|KREM-lin}}; {{IPA|ru|ˈkrʲemlʲ|lang|LL-Q7737 (rus)-Cinemantique-кремль.wav}}}} ay isang [[Portipikasyon|portipikadong]] complex ([[Kremlin (portipikasyon)|kremlin]]) sa [[Mosku]], Rusya na isa sa mga pinakakilalang tanawin ng bansa.<ref>Paul, Michael C. (January 2004). "The Military Revolution in Russia 1550–1682". The Journal of Military History. 68 (1): 31. {{Doi|10.1353/jmh.2003.0401}}. S2CID 159954818.</ref> Matatagpuan sa makasaysayang sentro ng kabesera ng bansa, ang Kremlin ay binubuo ng limang palasyo, apat na katedral, at isang [[Pader ng Kremlin ng Mosku|nakapalibot na pader]] kasama ang [[Talaan ng mga tore ng Kremlin ng Mosku|maraming tore]]. Sa loob ng complex ay matatagpuan ang [[Palasyong Dakilang Kremlin]], na dating isa sa mga maharlikang tirahan ng [[Emperor ng Rusya|Tsar ng Rusya]], at ngayon ay tirahan ng [[Pangulo ng Rusya|pangulo ng Pederasyong Ruso]]. Tinatanaw ng Kremlin ang [[Moskva (ilog)|Ilog Moskva]] sa timog, ang [[Liwasang Pula]] sa silangan, at ang [[Harding Alejandro]] sa kanluran. == Etimolohiya at metonimo == Sa wikang Ruso, ang ''<nowiki/>'kreml''' ay nangangahulugang isang 'kuta sa loob ng isang lungsod', at maraming makasaysayang lungsod na may sarili nitong Kremlin. Gayunpaman, ang Kremlin ng Mosku, ang pinakakilala, ay nagsisilbi rin ng isang [[metonimo]] sa politikang pandaigdig na tumutukoy sa [[Pamahalaan ng Rusya]].<ref>{{Cite web |title=Кремль |trans-title=Kremlin |url=http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&off=&text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&method_word=substring&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&sort=word&ic_any=on |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204114741/https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=%2Fusr%2Flocal%2Fshare%2Fstarling%2Fmorpho&morpho=1&basename=morpho%5Cvasmer%5Cvasmer&first=1&off=&text_word=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D1%8C&method_word=substring&ic_word=on&text_general=&method_general=substring&ic_general=on&text_origin=&method_origin=substring&ic_origin=on&text_trubachev=&method_trubachev=substring&ic_trubachev=on&text_editorial=&method_editorial=substring&ic_editorial=on&text_pages=&method_pages=substring&ic_pages=on&text_any=&method_any=substring&sort=word&ic_any=on |archive-date=4 December 2022 |access-date=2 June 2014 |website=[[Max Vasmer|Vasmer]] Etymological dictionary}}</ref> Noong [[Digmaang Malamig]] (1947–1991), ang terminong ''Kremlin'' ay nangangahulugang [[Pamahalaan ng Unyong Sobyetiko]] at ang terminong ''[[Kremlinolohiya]]'' ay nangangahulugang pag-aaral ng mga desisyon ng mga pinunong Sobyetiko at ng politikang Ruso at Sobyetiko. Kapag bukas sa publiko, may mga gibagabayang paglalakbay na iniaalok sa mga [[Mga Museo ng Kremlin ng Mosku|Museo ng Kremlin ng Mosku]].<ref>{{Cite web |title=Moscow Kremlin Museums: VISIT US |url=https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024193008/https://www.kreml.ru/en-Us/visit-to-kremlin/ticket-prices/ |archive-date=24 October 2022 |access-date=2020-10-14 |website=kreml.ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Moscow Kremlin Museums welcomed more than 1 million guests in 2023 |url=https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514155342/https://www.kreml.ru/en-Us/press-room/press-releases/muzei-moskovskogo-kremlya-prinyali-bolee-1-milliona--posetiteley-za-2023-god/ |archive-date=14 May 2024 |access-date=2024-05-14 |website=www.kreml.ru |language=en-Us}}</ref> == Mga sanggunian == === Mga tala === {{Notelist}} === Mga sitasyon === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}}{{Moscow Kremlin}}{{Imperial palaces in Russia}}{{World Heritage Sites in Russia}}  [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Ruso]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] amcwbj2nowc1mk9vtmp2oqp3wvcuffj 0 340810 2237923 2026-10-30T00:25:24Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Henry VII ng Inglatera]] sa [[Enrique VII ng Inglatera]] 2237923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Enrique VII ng Inglatera]] k6by9hzdzp82xpzwty51qik2jwr2k0e 0 340811 2237948 2026-10-30T02:18:37Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1382484836|Derby della Madonnina]]" 2237948 wikitext text/x-wiki Ang '''Derby della Madonnina''' ({{IPA|it|ˈdɛrbi della madonˈniːna}}; ipinangalan sa [[Madonnina (estatwa)|estatwa ng ''Madonnina'']] sa ibabaw ng [[Katedral ng Milan]]), na kilala rin bilang '''Derby di Milano''' ({{Langx|en|'''Derby ng Milan'''}}), ay isang paghaharap na [[Talaan ng mga ribalan sa sports|derby]] ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang kilalang [[Club ng futbol|club]] sa [[Milan]], ang [[Inter Milan]] at [[AC Milan]]. Ang parehong mga club ay [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|kabilang sa pinakamatagumpay]] sa kasaysayan ng futbol ng Italya. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Derby della Madonnina}} * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20190318092252/http://www.derby-milan.com/ All about AC Milan and Inter Milan]}} * [http://archivio.inter.it/cgi-bin/search_match?L=en&gol1=-&gol2=-&stagione=-&idsquadra=2&idtipologiapartita=-&idnazione=- Inter's archive about the Milan derby] Deprecated link archived 19 July 2012 at archive.today * [http://www.magliarossonera.it/img_storia/avversari2inter.pdf Milan derby: chronology and statistics] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20090522004701/http://www.tuttomilan.net/storia_del.htm STORIA DEL DERBY DELLA "MADONNINA"]}} {{Italian football derbies}}{{A.C. Milan}}{{Inter Milan}} t8azhi74jx4reu4z7kp3468eboqnrzo 2237949 2237948 2026-10-30T02:20:10Z Ryomaandres 8044 2237949 wikitext text/x-wiki Ang '''Derby della Madonnina''' ({{IPA|it|ˈdɛrbi della madonˈniːna}}; ipinangalan sa [[Madonnina (estatwa)|estatwa ng ''Madonnina'']] sa ibabaw ng [[Katedral ng Milan]]), na kilala rin bilang '''Derby di Milano''' ({{Langx|en|'''Derby ng Milan'''}}), ay isang paghaharap na [[Talaan ng mga ribalan sa sports|derby]] ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang kilalang [[Club ng futbol|club]] sa [[Milan]], ang [[Inter Milan]] at [[AC Milan]]. Ang parehong mga club ay [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|kabilang sa pinakamatagumpay]] sa kasaysayan ng futbol ng Italya. Noong nakaraan, ang Inter Milan (karaniwang pinaikli bilang Inter) ay itinuturing na club ng [[burgesya]] ng Milan (palayaw na {{Lang|lmo|bauscia}} {{IPA|lmo|baˈyʃa|}}, isang terminong [[Milanese dialect|Milanese]] na nangangahulugang "mayabang"), samantalang ang Milan ay pangunahing sinusuportahan ng uring manggagawa (palayaw na {{Lang|lmo|casciavid}} {{IPA|lmo|kaʃaˈʋiːt|}}, na nangangahulugang "destornilyador", na tumutukoy sa [[manggagawang bughaw-kuwelyo]]).<ref>[http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm E. Pigozzi, Come difendersi dai Milanesi. Firenze, Giunti, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001307/http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm|date=4 March 2016}} {{in lang|it}}</ref> Dahil sa kanilang mas maunlad na ninuno, nagkaroon ng "luho" ang mga tagahanga ng Inter na pumunta sa estadyo ng [[San Siro]] sakay ng motorsiklo ({{Lang|lmo|motoretta}}, isa pang palayaw na ibinigay sa {{Lang|it|Nerazzurri}}). Sa kabilang banda, ang {{Lang|it|Rossoneri}} kilala rin bilang {{Lang|lmo|tramvee}} o {{Lang|lmo|tranvee}} (ibig sabihin, maaari lamang itong mailipat papunta sa istadyum sa pamamagitan ng "[[Mga tram sa Milan|tram]]", o pampublikong transportasyon). Sa kasalukuyan, ang pagkakaibang sosyoekonomiko na ito ay higit na naibsan at ang pagpili sa alinmang club ay personal o pampamilya. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Derby della Madonnina}} * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20190318092252/http://www.derby-milan.com/ All about AC Milan and Inter Milan]}} * [http://archivio.inter.it/cgi-bin/search_match?L=en&gol1=-&gol2=-&stagione=-&idsquadra=2&idtipologiapartita=-&idnazione=- Inter's archive about the Milan derby] Deprecated link archived 19 July 2012 at archive.today * [http://www.magliarossonera.it/img_storia/avversari2inter.pdf Milan derby: chronology and statistics] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20090522004701/http://www.tuttomilan.net/storia_del.htm STORIA DEL DERBY DELLA "MADONNINA"]}} {{Italian football derbies}}{{A.C. Milan}}{{Inter Milan}} cspo384babzeaw5ctb0da232sudl7zr 2237950 2237949 2026-10-30T02:21:28Z Ryomaandres 8044 2237950 wikitext text/x-wiki Ang '''Derby della Madonnina''' ({{IPA|it|ˈdɛrbi della madonˈniːna}}; ipinangalan sa [[Madonnina (estatwa)|estatwa ng ''Madonnina'']] sa ibabaw ng [[Katedral ng Milan]]), na kilala rin bilang '''Derby di Milano''' ({{Langx|en|'''Derby ng Milan'''}}), ay isang paghaharap na [[Talaan ng mga ribalan sa sports|derby]] ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang kilalang [[Club ng futbol|club]] sa [[Milan]], ang [[Inter Milan]] at [[AC Milan]]. Ang parehong mga club ay [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|kabilang sa pinakamatagumpay]] sa kasaysayan ng futbol ng Italya. Noong nakaraan, ang Inter Milan (karaniwang pinaikli bilang Inter) ay itinuturing na club ng [[burgesya]] ng Milan (palayaw na {{Lang|lmo|bauscia}} {{IPA|lmo|baˈyʃa|}}, isang terminong [[Milanese dialect|Milanese]] na nangangahulugang "mayabang"), samantalang ang Milan ay pangunahing sinusuportahan ng uring manggagawa (palayaw na {{Lang|lmo|casciavid}} {{IPA|lmo|kaʃaˈʋiːt|}}, na nangangahulugang "destornilyador", na tumutukoy sa [[manggagawang bughaw-kuwelyo]]).<ref>[http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm E. Pigozzi, Come difendersi dai Milanesi. Firenze, Giunti, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001307/http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm|date=4 March 2016}} {{in lang|it}}</ref> Dahil sa kanilang mas maunlad na ninuno, nagkaroon ng "luho" ang mga tagahanga ng Inter na pumunta sa estadyo ng [[San Siro]] sakay ng motorsiklo ({{Lang|lmo|motoretta}}, isa pang palayaw na ibinigay sa {{Lang|it|Nerazzurri}}). Sa kabilang banda, ang {{Lang|it|Rossoneri}} kilala rin bilang {{Lang|lmo|tramvee}} o {{Lang|lmo|tranvee}} (ibig sabihin, maaari lamang itong mailipat papunta sa istadyum sa pamamagitan ng "[[Mga tram sa Milan|tram]]", o pampublikong transportasyon). Sa kasalukuyan, ang pagkakaibang sosyoekonomiko na ito ay higit na naibsan at ang pagpili sa alinmang club ay personal o pampamilya. Nagaganap nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon sa pamamagitan ng mga laban sa liga, ang tunggalian na ito sa pagitan ng mga kababayan ay lumawak na rin sa [[Coppa Italia]], [[UEFA Champions League|Champions League]], at [[Supercoppa Italiana]], pati na rin sa mga menor na paligsahan at mga palakaibigang laro. Isa ito sa dalawang pangunahing crosstown derby sa futbol na palaging nilalaro sa iisang estadyo, sa kasong ito ang San Siro, dahil tinatawag ng Inter at AC Milan ang San Siro na "tahanan", ang isa pang derby ay ang [[Derby della Capitale]]. Bagaman parehong club ang nakikibahagi sa estadyong ito, tradisyonal na inookupahan ng mga ultra ng Inter ang hilagang dulo ng estadyo (''[[Curva]] Nord'') habang ang mga ultra ng Milan ay nasa dulong timog (''Curva Sud'').<ref>{{Cite magazine |last=Gastelum |first=Andrew |date=29 December 2022 |title=Milan vs Inter: The tradition, future of the Derby della Madonnina |url=https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101233109/https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |archive-date=1 January 2024 |access-date=1 January 2024 |magazine=[[Sports Illustrated]]}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Derby della Madonnina}} * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20190318092252/http://www.derby-milan.com/ All about AC Milan and Inter Milan]}} * [http://archivio.inter.it/cgi-bin/search_match?L=en&gol1=-&gol2=-&stagione=-&idsquadra=2&idtipologiapartita=-&idnazione=- Inter's archive about the Milan derby] Deprecated link archived 19 July 2012 at archive.today * [http://www.magliarossonera.it/img_storia/avversari2inter.pdf Milan derby: chronology and statistics] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20090522004701/http://www.tuttomilan.net/storia_del.htm STORIA DEL DERBY DELLA "MADONNINA"]}} {{Italian football derbies}}{{A.C. Milan}}{{Inter Milan}} ikp86wkb1t4gc2liky2bi7cjk1i67uo 2237952 2237950 2026-10-30T02:23:58Z Ryomaandres 8044 2237952 wikitext text/x-wiki Ang '''Derby della Madonnina''' ({{IPA|it|ˈdɛrbi della madonˈniːna}}; ipinangalan sa [[Madonnina (estatwa)|estatwa ng ''Madonnina'']] sa ibabaw ng [[Katedral ng Milan]]), na kilala rin bilang '''Derby di Milano''' ({{Langx|en|'''Derby ng Milan'''}}), ay isang paghaharap na [[Talaan ng mga ribalan sa sports|derby]] ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang kilalang [[Club ng futbol|club]] sa [[Milan]], ang [[Inter Milan]] at [[AC Milan]]. Ang parehong mga club ay [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|kabilang sa pinakamatagumpay]] sa kasaysayan ng futbol ng Italya. Noong nakaraan, ang Inter Milan (karaniwang pinaikli bilang Inter) ay itinuturing na club ng [[burgesya]] ng Milan (palayaw na {{Lang|lmo|bauscia}} {{IPA|lmo|baˈyʃa|}}, isang terminong [[Milanese dialect|Milanese]] na nangangahulugang "mayabang"), samantalang ang Milan ay pangunahing sinusuportahan ng uring manggagawa (palayaw na {{Lang|lmo|casciavid}} {{IPA|lmo|kaʃaˈʋiːt|}}, na nangangahulugang "destornilyador", na tumutukoy sa [[manggagawang bughaw-kuwelyo]]).<ref>[http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm E. Pigozzi, Come difendersi dai Milanesi. Firenze, Giunti, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001307/http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm|date=4 March 2016}} {{in lang|it}}</ref> Dahil sa kanilang mas maunlad na ninuno, nagkaroon ng "luho" ang mga tagahanga ng Inter na pumunta sa estadyo ng [[San Siro]] sakay ng motorsiklo ({{Lang|lmo|motoretta}}, isa pang palayaw na ibinigay sa {{Lang|it|Nerazzurri}}). Sa kabilang banda, ang {{Lang|it|Rossoneri}} kilala rin bilang {{Lang|lmo|tramvee}} o {{Lang|lmo|tranvee}} (ibig sabihin, maaari lamang itong mailipat papunta sa istadyum sa pamamagitan ng "[[Mga tram sa Milan|tram]]", o pampublikong transportasyon). Sa kasalukuyan, ang pagkakaibang sosyoekonomiko na ito ay higit na naibsan at ang pagpili sa alinmang club ay personal o pampamilya. Nagaganap nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon sa pamamagitan ng mga laban sa liga, ang tunggalian na ito sa pagitan ng mga kababayan ay lumawak na rin sa [[Coppa Italia]], [[UEFA Champions League|Champions League]], at [[Supercoppa Italiana]], pati na rin sa mga menor na paligsahan at mga palakaibigang laro. Isa ito sa dalawang pangunahing crosstown derby sa futbol na palaging nilalaro sa iisang estadyo, sa kasong ito ang San Siro, dahil tinatawag ng Inter at AC Milan ang San Siro na "tahanan", ang isa pang derby ay ang [[Derby della Capitale]]. Bagaman parehong club ang nakikibahagi sa estadyong ito, tradisyonal na inookupahan ng mga ultra ng Inter ang hilagang dulo ng estadyo (''[[Curva]] Nord'') habang ang mga ultra ng Milan ay nasa dulong timog (''Curva Sud'').<ref>{{Cite magazine |last=Gastelum |first=Andrew |date=29 December 2022 |title=Milan vs Inter: The tradition, future of the Derby della Madonnina |url=https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101233109/https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |archive-date=1 January 2024 |access-date=1 January 2024 |magazine=[[Sports Illustrated]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Inter_vs_Milan_-_1915_-_Coppa_Gazzetta_dello_Sport.jpg|left|thumb|300x300px|Eksena ng isang Derby della Madonnina noong 1915]] Noong Disyembre 13, 1899, itinatag ng [[Herbert Kilpin]] at ng iba pa ang ''Milan Cricket and Football Club''. Si [[Alfred Edwards (tagapamahala ng futbol)|Alfred Edwards]], isang dating bisekonsul ng Britanya sa Milan at isang kilalang personalidad ng mataas na lipunan ng Milan, ang unang nahalal na pangulo ng club. Sa simula, ang koponan ay kinabibilangan ng isang seksiyon ng cricket, na pinamamahalaan ni Edward Berra, at isang seksiyon ng futbol na pinamamahalaan ni David Allison. Hindi nagtagal ay nakakuha ang koponan ng Milan ng mahalagang katanyagan sa ilalim ng gabay ni Herbert Kilpin. Ang unang tropeo na napanalunan ay ang ''Medaglia del Re'' ("Medalya ng Hari") noong Enero 1900, at kalaunan ay nanalo ang koponan ng tatlong pambansang liga, noong 1901, 1906 at 1907. Ang tagumpay ng 1901 ay partikular na mahalaga dahil tinapos nito ang magkakasunod na serye ng mga panalo ng [[Genoa C.F.C.|Genoa]], na siyang tanging koponan na nanalo ng titulo bago ang 1901. Noong Marso 9, 1908, ang mga isyu tungkol sa pagpirma ng mga dayuhang manlalaro ay humantong sa isang pagkakawatak-watak at pagtatatag ng ''Football Club Internazionale''. Ang unang laban sa derby sa pagitan ng dalawang magkaribal na taga-Milan ay ginanap sa dulo ng [[Chiasso]] Cup noong 1908, isang paligsahan sa futbol na ginanap sa [[Canton Ticino]], [[Suwisa]], noong ika-18 ng Oktubre ng taong iyon; nanalo ang ''Rossoneri'' ng 2-1. Bagaman paminsan-minsang naghaharap ang Inter at Milan noong mga unang taon, ang tunggalian ay nagpapatuloy taun-taon simula noong unang [[1926–27 Divisione Nazionale|kapanahunang 1926-27]] ng [[Divisione Nazionale]], ang unang tunay na pambansang liga ng Italya. Ang dalawang koponan ay naglaban na nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon simula noon. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Derby della Madonnina}} * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20190318092252/http://www.derby-milan.com/ All about AC Milan and Inter Milan]}} * [http://archivio.inter.it/cgi-bin/search_match?L=en&gol1=-&gol2=-&stagione=-&idsquadra=2&idtipologiapartita=-&idnazione=- Inter's archive about the Milan derby] Deprecated link archived 19 July 2012 at archive.today * [http://www.magliarossonera.it/img_storia/avversari2inter.pdf Milan derby: chronology and statistics] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20090522004701/http://www.tuttomilan.net/storia_del.htm STORIA DEL DERBY DELLA "MADONNINA"]}} {{Italian football derbies}}{{A.C. Milan}}{{Inter Milan}} 5kub16cowllrqk7u2hfa9x2m68m9emb 2237953 2237952 2026-10-30T02:24:14Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2237953 wikitext text/x-wiki Ang '''Derby della Madonnina''' ({{IPA|it|ˈdɛrbi della madonˈniːna}}; ipinangalan sa [[Madonnina (estatwa)|estatwa ng ''Madonnina'']] sa ibabaw ng [[Katedral ng Milan]]), na kilala rin bilang '''Derby di Milano''' ({{Langx|en|'''Derby ng Milan'''}}), ay isang paghaharap na [[Talaan ng mga ribalan sa sports|derby]] ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang kilalang [[Club ng futbol|club]] sa [[Milan]], ang [[Inter Milan]] at [[AC Milan]]. Ang parehong mga club ay [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|kabilang sa pinakamatagumpay]] sa kasaysayan ng futbol ng Italya. Noong nakaraan, ang Inter Milan (karaniwang pinaikli bilang Inter) ay itinuturing na club ng [[burgesya]] ng Milan (palayaw na {{Lang|lmo|bauscia}} {{IPA|lmo|baˈyʃa|}}, isang terminong [[Milanese dialect|Milanese]] na nangangahulugang "mayabang"), samantalang ang Milan ay pangunahing sinusuportahan ng uring manggagawa (palayaw na {{Lang|lmo|casciavid}} {{IPA|lmo|kaʃaˈʋiːt|}}, na nangangahulugang "destornilyador", na tumutukoy sa [[manggagawang bughaw-kuwelyo]]).<ref>[http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm E. Pigozzi, Come difendersi dai Milanesi. Firenze, Giunti, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001307/http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm|date=4 March 2016}} {{in lang|it}}</ref> Dahil sa kanilang mas maunlad na ninuno, nagkaroon ng "luho" ang mga tagahanga ng Inter na pumunta sa estadyo ng [[San Siro]] sakay ng motorsiklo ({{Lang|lmo|motoretta}}, isa pang palayaw na ibinigay sa {{Lang|it|Nerazzurri}}). Sa kabilang banda, ang {{Lang|it|Rossoneri}} kilala rin bilang {{Lang|lmo|tramvee}} o {{Lang|lmo|tranvee}} (ibig sabihin, maaari lamang itong mailipat papunta sa istadyum sa pamamagitan ng "[[Mga tram sa Milan|tram]]", o pampublikong transportasyon). Sa kasalukuyan, ang pagkakaibang sosyoekonomiko na ito ay higit na naibsan at ang pagpili sa alinmang club ay personal o pampamilya. Nagaganap nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon sa pamamagitan ng mga laban sa liga, ang tunggalian na ito sa pagitan ng mga kababayan ay lumawak na rin sa [[Coppa Italia]], [[UEFA Champions League|Champions League]], at [[Supercoppa Italiana]], pati na rin sa mga menor na paligsahan at mga palakaibigang laro. Isa ito sa dalawang pangunahing crosstown derby sa futbol na palaging nilalaro sa iisang estadyo, sa kasong ito ang San Siro, dahil tinatawag ng Inter at AC Milan ang San Siro na "tahanan", ang isa pang derby ay ang [[Derby della Capitale]]. Bagaman parehong club ang nakikibahagi sa estadyong ito, tradisyonal na inookupahan ng mga ultra ng Inter ang hilagang dulo ng estadyo (''[[Curva]] Nord'') habang ang mga ultra ng Milan ay nasa dulong timog (''Curva Sud'').<ref>{{Cite magazine |last=Gastelum |first=Andrew |date=29 December 2022 |title=Milan vs Inter: The tradition, future of the Derby della Madonnina |url=https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101233109/https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |archive-date=1 January 2024 |access-date=1 January 2024 |magazine=[[Sports Illustrated]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Inter_vs_Milan_-_1915_-_Coppa_Gazzetta_dello_Sport.jpg|left|thumb|300x300px|Eksena ng isang Derby della Madonnina noong 1915]] Noong Disyembre 13, 1899, itinatag ng [[Herbert Kilpin]] at ng iba pa ang ''Milan Cricket and Football Club''. Si [[Alfred Edwards (tagapamahala ng futbol)|Alfred Edwards]], isang dating bisekonsul ng Britanya sa Milan at isang kilalang personalidad ng mataas na lipunan ng Milan, ang unang nahalal na pangulo ng club. Sa simula, ang koponan ay kinabibilangan ng isang seksiyon ng cricket, na pinamamahalaan ni Edward Berra, at isang seksiyon ng futbol na pinamamahalaan ni David Allison. Hindi nagtagal ay nakakuha ang koponan ng Milan ng mahalagang katanyagan sa ilalim ng gabay ni Herbert Kilpin. Ang unang tropeo na napanalunan ay ang ''Medaglia del Re'' ("Medalya ng Hari") noong Enero 1900, at kalaunan ay nanalo ang koponan ng tatlong pambansang liga, noong 1901, 1906 at 1907. Ang tagumpay ng 1901 ay partikular na mahalaga dahil tinapos nito ang magkakasunod na serye ng mga panalo ng [[Genoa C.F.C.|Genoa]], na siyang tanging koponan na nanalo ng titulo bago ang 1901. Noong Marso 9, 1908, ang mga isyu tungkol sa pagpirma ng mga dayuhang manlalaro ay humantong sa isang pagkakawatak-watak at pagtatatag ng ''Football Club Internazionale''. Ang unang laban sa derby sa pagitan ng dalawang magkaribal na taga-Milan ay isinagawa sa dulo ng [[Chiasso]] Cup noong 1908, isang paligsahan sa futbol na ginanap sa [[Canton Ticino]], [[Suwisa]], noong ika-18 ng Oktubre ng taong iyon; nanalo ang ''Rossoneri'' ng 2-1. Bagaman paminsan-minsang naghaharap ang Inter at Milan noong mga unang taon, ang tunggalian ay nagpapatuloy taun-taon simula noong unang [[1926–27 Divisione Nazionale|kapanahunang 1926-27]] ng [[Divisione Nazionale]], ang unang tunay na pambansang liga ng Italya. Ang dalawang koponan ay naglaban na nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon simula noon. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Derby della Madonnina}} * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20190318092252/http://www.derby-milan.com/ All about AC Milan and Inter Milan]}} * [http://archivio.inter.it/cgi-bin/search_match?L=en&gol1=-&gol2=-&stagione=-&idsquadra=2&idtipologiapartita=-&idnazione=- Inter's archive about the Milan derby] Deprecated link archived 19 July 2012 at archive.today * [http://www.magliarossonera.it/img_storia/avversari2inter.pdf Milan derby: chronology and statistics] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20090522004701/http://www.tuttomilan.net/storia_del.htm STORIA DEL DERBY DELLA "MADONNINA"]}} {{Italian football derbies}}{{A.C. Milan}}{{Inter Milan}} nvv6h7yhlbrc68l31tk83ldwzw1vsuj 2238010 2237953 2026-10-30T07:13:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238010 wikitext text/x-wiki Ang '''Derby della Madonnina''' ({{IPA|it|ˈdɛrbi della madonˈniːna}}; ipinangalan sa [[Madonnina (estatwa)|estatwa ng ''Madonnina'']] sa ibabaw ng [[Katedral ng Milan]]), na kilala rin bilang '''Derby di Milano''' ({{Langx|en|'''Derby ng Milan'''}}), ay isang paghaharap na [[Talaan ng mga ribalan sa sports|derby]] ng [[futbol]] sa pagitan ng dalawang kilalang [[Club ng futbol|club]] sa [[Milan]], ang [[Inter Milan]] at [[AC Milan]]. Ang parehong mga club ay [[Talaan ng mga club ng futbol sa dami ng mga napanaluhang titulong pampaligsahan|kabilang sa pinakamatagumpay]] sa kasaysayan ng futbol ng Italya. Noong nakaraan, ang Inter Milan (karaniwang pinaikli bilang Inter) ay itinuturing na club ng [[burgesya]] ng Milan (palayaw na {{Lang|lmo|bauscia}} {{IPA|lmo|baˈyʃa|}}, isang terminong [[Milanese dialect|Milanese]] na nangangahulugang "mayabang"), samantalang ang Milan ay pangunahing sinusuportahan ng uring manggagawa (palayaw na {{Lang|lmo|casciavid}} {{IPA|lmo|kaʃaˈʋiːt|}}, na nangangahulugang "destornilyador", na tumutukoy sa [[manggagawang bughaw-kuwelyo]]).<ref>[http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm E. Pigozzi, Come difendersi dai Milanesi. Firenze, Giunti, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001307/http://www.tecalibri.info/P/PIGOZZI-E_milanesi.htm|date=4 March 2016}} {{in lang|it}}</ref> Dahil sa kanilang mas maunlad na ninuno, nagkaroon ng "luho" ang mga tagahanga ng Inter na pumunta sa estadyo ng [[San Siro]] sakay ng motorsiklo ({{Lang|lmo|motoretta}}, isa pang palayaw na ibinigay sa {{Lang|it|Nerazzurri}}). Sa kabilang banda, ang {{Lang|it|Rossoneri}} kilala rin bilang {{Lang|lmo|tramvee}} o {{Lang|lmo|tranvee}} (ibig sabihin, maaari lamang itong mailipat papunta sa istadyum sa pamamagitan ng "[[Mga tram sa Milan|tram]]", o pampublikong transportasyon). Sa kasalukuyan, ang pagkakaibang sosyoekonomiko na ito ay higit na naibsan at ang pagpili sa alinmang club ay personal o pampamilya. Nagaganap nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon sa pamamagitan ng mga laban sa liga, ang tunggalian na ito sa pagitan ng mga kababayan ay lumawak na rin sa [[Coppa Italia]], [[UEFA Champions League|Champions League]], at [[Supercoppa Italiana]], pati na rin sa mga menor na paligsahan at mga palakaibigang laro. Isa ito sa dalawang pangunahing crosstown derby sa futbol na palaging nilalaro sa iisang estadyo, sa kasong ito ang San Siro, dahil tinatawag ng Inter at AC Milan ang San Siro na "tahanan", ang isa pang derby ay ang [[Derby della Capitale]]. Bagaman parehong club ang nakikibahagi sa estadyong ito, tradisyonal na inookupahan ng mga ultra ng Inter ang hilagang dulo ng estadyo (''[[Curva]] Nord'') habang ang mga ultra ng Milan ay nasa dulong timog (''Curva Sud'').<ref>{{Cite magazine |last=Gastelum |first=Andrew |date=29 December 2022 |title=Milan vs Inter: The tradition, future of the Derby della Madonnina |url=https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101233109/https://www.si.com/soccer/2022/12/29/ac-milan-inter-derby-rivalry-san-siro-cathedral |archive-date=1 January 2024 |access-date=1 January 2024 |magazine=[[Sports Illustrated]]}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Inter_vs_Milan_-_1915_-_Coppa_Gazzetta_dello_Sport.jpg|left|thumb|300x300px|Eksena ng isang Derby della Madonnina noong 1915]] Noong Disyembre 13, 1899, itinatag ng [[Herbert Kilpin]] at ng iba pa ang ''Milan Cricket and Football Club''. Si [[Alfred Edwards (tagapamahala ng futbol)|Alfred Edwards]], isang dating bisekonsul ng Britanya sa Milan at isang kilalang personalidad ng mataas na lipunan ng Milan, ang unang nahalal na pangulo ng club. Sa simula, ang koponan ay kinabibilangan ng isang seksiyon ng cricket, na pinamamahalaan ni Edward Berra, at isang seksiyon ng futbol na pinamamahalaan ni David Allison. Hindi nagtagal ay nakakuha ang koponan ng Milan ng mahalagang katanyagan sa ilalim ng gabay ni Herbert Kilpin. Ang unang tropeo na napanalunan ay ang ''Medaglia del Re'' ("Medalya ng Hari") noong Enero 1900, at kalaunan ay nanalo ang koponan ng tatlong pambansang liga, noong 1901, 1906 at 1907. Ang tagumpay ng 1901 ay partikular na mahalaga dahil tinapos nito ang magkakasunod na serye ng mga panalo ng [[Genoa C.F.C.|Genoa]], na siyang tanging koponan na nanalo ng titulo bago ang 1901. Noong Marso 9, 1908, ang mga isyu tungkol sa pagpirma ng mga dayuhang manlalaro ay humantong sa isang pagkakawatak-watak at pagtatatag ng ''Football Club Internazionale''. Ang unang laban sa derby sa pagitan ng dalawang magkaribal na taga-Milan ay isinagawa sa dulo ng [[Chiasso]] Cup noong 1908, isang paligsahan sa futbol na ginanap sa [[Canton Ticino]], [[Suwisa]], noong ika-18 ng Oktubre ng taong iyon; nanalo ang ''Rossoneri'' ng 2-1. Bagaman paminsan-minsang naghaharap ang Inter at Milan noong mga unang taon, ang tunggalian ay nagpapatuloy taun-taon simula noong unang [[1926–27 Divisione Nazionale|kapanahunang 1926-27]] ng [[Divisione Nazionale]], ang unang tunay na pambansang liga ng Italya. Ang dalawang koponan ay naglaban na nang hindi bababa sa dalawang beses sa isang taon simula noon. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Derby della Madonnina}} * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20190318092252/http://www.derby-milan.com/ All about AC Milan and Inter Milan]}} * [http://archivio.inter.it/cgi-bin/search_match?L=en&gol1=-&gol2=-&stagione=-&idsquadra=2&idtipologiapartita=-&idnazione=- Inter's archive about the Milan derby] {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Deprecated link archived 19 July 2012 at archive.today * [http://www.magliarossonera.it/img_storia/avversari2inter.pdf Milan derby: chronology and statistics] * {{Usurped|[https://web.archive.org/web/20090522004701/http://www.tuttomilan.net/storia_del.htm STORIA DEL DERBY DELLA "MADONNINA"]}} {{Italian football derbies}}{{A.C. Milan}}{{Inter Milan}} frgeomb91rvp7cqesg8f3vnuit3exms 0 340812 2237951 2026-10-30T02:22:53Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Genoa CFC]] 2237951 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Genoa CFC]] hmp0xp0rnmdqlgw8u2p4g7ml4p2elxm 0 340813 2237955 2026-10-30T02:32:06Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1370135550|Madonnina (statue)]]" 2237955 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|title=Madonnina|painting_alignment=|other_language_1=|other_title_1=|other_language_2=|other_title_2=|image=Madonnina - Duomo - Milan 2014 02.jpg|image_upright=1|alt=|caption=Ang Madonnina sa itaas ng Katedral ng Mila|artist=Giuseppe Perego|year=1774|completion_date=<!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|catalogue=|medium=|movement=|subject=Birheng Maria|height_metric=<!-- (i.e. in metric units) -->|width_metric=|length_metric=|diameter_metric=|height_imperial=<!-- (i.e. in imperial units) -->|width_imperial=|length_imperial=|diameter_imperial=|dimensions=|dimensions_ref=|metric_unit=cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included -->|imperial_unit=in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included -->|weight=|designation=|condition=|museum=[[Katedral ng Milan]]|city=Milan|coordinates={{coord|45.464301|9.191831|scale:10|display=t, inline}}|owner=|accession=|preceded_by=<!-- preceding work by the same artist -->|followed_by=<!-- next work by the same artist -->|module=|website=<!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} -->}} [[File:Madonnina_Spire_in_Context,_Milan_Cathedral,_2025.jpg|thumb| Espirang Madonnina sa konteksto, 2025]] Ang '''Madonnina''' ({{IPA|it|madonˈniːna|lang}} ,{{IPA|lmo|maduˈnina||lmo-mi-Madonina.ogg|label=[[Milanes]]e:}}) ay isang estatwa ng [[Benerasyon ni Maria sa Simbahang Katoliko|Birheng Maria]] sa tuktok ng [[Katedral ng Milan]] sa Italya. Ang Madonnina ang paksa ng pinakatradisyonal na kantang Milanese na pinamagatang ''[[O mia bella Madonnina]]''. Ang ''[[Derby della Madonnina|Derby della Madonnina,]]'' na ipinangalan dito, ay ang lokal na tunggalian sa pagitan ng dalawang club ng futbol ng lungsod na [[A.C. Milan|AC Milan]] at [[Inter Milan]]. Ang espira ng Madonnina o {{Lang|it|guglia del tiburio}} ("parol na tore"), isa sa mga pangunahing katangian ng katedral, ay itinayo noong 1762 sa taas na {{Convert|108.5|m|abbr=on}}, ayon sa disenyo ni [[Francesco Croce]]. Sa tuktok ng tore ay ang estatwang Madonnina na may kulay polikromo, na dinisenyo at itinayo ni Giuseppe Perego noong 1774, noong panahon ng pagka-obispo ni [[Giuseppe Pozzobonelli]] na sumuporta sa ideya na ilagay ang Madonnina sa tuktok ng Katedral.<ref>Sylvia Tombesi Walton 2005, ''Milan, the Lakes and Lombardy'' TimeOut Books, {{ISBN|978-1-904978-09-1}}</ref><ref>{{Cite web |title=MILANO |url=http://www.albumviaggi.it/milano.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628055620/http://www.albumviaggi.it/milano.htm |archive-date=June 28, 2010 |access-date=December 8, 2010}}</ref> Ayon sa tradisyon, walang gusali sa Milan na mas mataas kaysa sa Madonnina. Nang itinatayo [[Torea Pirelli]] ni [[Gio Ponti]] noong huling bahagi ng dekada '50, sa taas na {{Convert|127.1|m|abbr=on}}, isang mas maliit na replika ng Madonnina ang inilagay sa ibabaw ng gusali ng Pirelli, kaya ang bagong Madonnina ay nananatiling pinakamataas na punto sa Milan. Noong 2010, isa pang replika ang inilagay din sa tuktok ng [[Palazzo Lombardia]], sa taas na {{Convert|161|m|abbr=on}}, na noon ay ang pinakamataas na gusali sa lungsod. Noong 2015, isa pang replika ang inilagay sa ibabaw ng [[Allianz Tower]] kayan ang Madonnina pa rin ang nasa pinakamataas na bubong sa lungsod, na ngayon ay nasa {{Convert|209|m|abbr=on}}.<ref>[http://milano.corriere.it/notizie/cronaca/15_novembre_23/madonnina-sale-torre-isozaki-quarta-copia-dell-assunta-e8321d1a-91c6-11e5-98d3-3899a469cdf7.shtml La Madonnina sale sulla torre Isozaki. È la quarta copia dell’Assunta.] ''Corriere Della Sera'' (in Italian). Published November 23, 2015. Retrieved September 18, 2020.</ref> == Tingnan din == {{Portada|Italy|Visual arts}} * [[Mga simbolo ng Milan]] * [[Kolehiyo Terra Sancta (Jerusalen)]], na may replika ng ''Madonnina'' na pumuputong sa patsada == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Duomo (Milan) - Madonnina|Madonnina}} {{Public art in Milan}} nibauwle8ppe00g8y2qfnehgcwb96pf 2237956 2237955 2026-10-30T02:32:38Z Ryomaandres 8044 2237956 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|title=Madonnina|painting_alignment=|other_language_1=|other_title_1=|other_language_2=|other_title_2=|image=Madonnina - Duomo - Milan 2014 02.jpg|image_upright=1|alt=|caption=Ang Madonnina sa itaas ng Katedral ng Mila|artist=Giuseppe Perego|year=1774|completion_date=<!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->|catalogue=|medium=|movement=|subject=Birheng Maria|height_metric=<!-- (i.e. in metric units) -->|width_metric=|length_metric=|diameter_metric=|height_imperial=<!-- (i.e. in imperial units) -->|width_imperial=|length_imperial=|diameter_imperial=|dimensions=|dimensions_ref=|metric_unit=cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included -->|imperial_unit=in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included -->|weight=|designation=|condition=|museum=[[Katedral ng Milan]]|city=Milan|coordinates={{coord|45.464301|9.191831|scale:10|display=t, inline}}|owner=|accession=|preceded_by=<!-- preceding work by the same artist -->|followed_by=<!-- next work by the same artist -->|module=|website=<!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} -->}} [[File:Madonnina_Spire_in_Context,_Milan_Cathedral,_2025.jpg|thumb| Espirang Madonnina sa konteksto, 2025]] Ang '''Madonnina''' ({{IPA|it|madonˈniːna|lang}} ,{{IPA|lmo|maduˈnina||lmo-mi-Madonina.ogg|label=[[Milanes]]e:}}) ay isang estatwa ng [[Benerasyon ni Maria sa Simbahang Katoliko|Birheng Maria]] sa tuktok ng [[Katedral ng Milan]] sa Italya. Ang Madonnina ang paksa ng pinakatradisyonal na kantang Milanese na pinamagatang ''[[O mia bella Madonnina]]''. Ang ''[[Derby della Madonnina|Derby della Madonnina,]]'' na ipinangalan dito, ay ang lokal na [[Ribalan sa sport|ribalan]] sa pagitan ng dalawang club ng futbol ng lungsod na [[A.C. Milan|AC Milan]] at [[Inter Milan]]. Ang espira ng Madonnina o {{Lang|it|guglia del tiburio}} ("parol na tore"), isa sa mga pangunahing katangian ng katedral, ay itinayo noong 1762 sa taas na {{Convert|108.5|m|abbr=on}}, ayon sa disenyo ni [[Francesco Croce]]. Sa tuktok ng tore ay ang estatwang Madonnina na may kulay polikromo, na dinisenyo at itinayo ni Giuseppe Perego noong 1774, noong panahon ng pagka-obispo ni [[Giuseppe Pozzobonelli]] na sumuporta sa ideya na ilagay ang Madonnina sa tuktok ng Katedral.<ref>Sylvia Tombesi Walton 2005, ''Milan, the Lakes and Lombardy'' TimeOut Books, {{ISBN|978-1-904978-09-1}}</ref><ref>{{Cite web |title=MILANO |url=http://www.albumviaggi.it/milano.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100628055620/http://www.albumviaggi.it/milano.htm |archive-date=June 28, 2010 |access-date=December 8, 2010}}</ref> Ayon sa tradisyon, walang gusali sa Milan na mas mataas kaysa sa Madonnina. Nang itinatayo [[Torea Pirelli]] ni [[Gio Ponti]] noong huling bahagi ng dekada '50, sa taas na {{Convert|127.1|m|abbr=on}}, isang mas maliit na replika ng Madonnina ang inilagay sa ibabaw ng gusali ng Pirelli, kaya ang bagong Madonnina ay nananatiling pinakamataas na punto sa Milan. Noong 2010, isa pang replika ang inilagay din sa tuktok ng [[Palazzo Lombardia]], sa taas na {{Convert|161|m|abbr=on}}, na noon ay ang pinakamataas na gusali sa lungsod. Noong 2015, isa pang replika ang inilagay sa ibabaw ng [[Allianz Tower]] kayan ang Madonnina pa rin ang nasa pinakamataas na bubong sa lungsod, na ngayon ay nasa {{Convert|209|m|abbr=on}}.<ref>[http://milano.corriere.it/notizie/cronaca/15_novembre_23/madonnina-sale-torre-isozaki-quarta-copia-dell-assunta-e8321d1a-91c6-11e5-98d3-3899a469cdf7.shtml La Madonnina sale sulla torre Isozaki. È la quarta copia dell’Assunta.] ''Corriere Della Sera'' (in Italian). Published November 23, 2015. Retrieved September 18, 2020.</ref> == Tingnan din == {{Portada|Italy|Visual arts}} * [[Mga simbolo ng Milan]] * [[Kolehiyo Terra Sancta (Jerusalen)]], na may replika ng ''Madonnina'' na pumuputong sa patsada == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Duomo (Milan) - Madonnina|Madonnina}} {{Public art in Milan}} hnuib16mpjm43li1t9lsri9cwnjmrsa 0 340814 2237957 2026-10-30T02:32:51Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[AC Milan]] 2237957 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[AC Milan]] 5xlsard9gsn892nifu3rhbwvriv1tbo 0 340815 2237958 2026-10-30T02:33:59Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374627586|Chiasso]]" 2237958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nz2zkoxovu28dz4ogi57j0op44dq6zh 2237960 2237958 2026-10-30T02:36:40Z Ryomaandres 8044 2237960 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. Bilang [[Extreme points of Switzerland|pinakatimog]] na munisipalidad ng Suwisa, ang Chiasso ay nasa hangganan ng [[Italya]], sa harap ng Ponte Chiasso (isang [[Frazione|''frazione'']] ng [[Como, Lombardia|Como]], Italya). Kabilang sa munisipalidad ng Chiasso ang mga nayon ng Boffalora, [[Pedrinate]], at Seseglio. Noong 2007, nagpasya ang tatlong alkalde ng Chiasso, [[Vacallo]], at [[Morbio Inferiore]] na magkaisa sa isang [[komuna]]. Ang bagong nagkakaisang komyun na may populasyon na ~15,300 katao sa teritoryong may lawak na {{Cvt|9.2|km2}}, ay tinanggihan ng populasyon noong Nobyembre 2007. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0sbjgkfg4z13frja4metgtd2lrl62gu 2237962 2237960 2026-10-30T02:38:52Z Ryomaandres 8044 2237962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. Bilang [[Extreme points of Switzerland|pinakatimog]] na munisipalidad ng Suwisa, ang Chiasso ay nasa hangganan ng [[Italya]], sa harap ng Ponte Chiasso (isang [[Frazione|''frazione'']] ng [[Como, Lombardia|Como]], Italya). Kabilang sa munisipalidad ng Chiasso ang mga nayon ng Boffalora, [[Pedrinate]], at Seseglio. Noong 2007, nagpasya ang tatlong alkalde ng Chiasso, [[Vacallo]], at [[Morbio Inferiore]] na magkaisa sa isang [[komuna]]. Ang bagong nagkakaisang komyun na may populasyon na ~15,300 katao sa teritoryong may lawak na {{Cvt|9.2|km2}}, ay tinanggihan ng populasyon noong Nobyembre 2007. == Kasaysayan == Unang nabanggit si Chiasso noong 1140 bilang ''Claso''.<ref name="HDS">{{HDS|2230|Chiasso}}</ref> Sa kasaysayan, ang Chiasso at Boffalora ay dalawang magkaibang nayon na pang-agrikultura. Dahil sa kalapit na tanggapan ng hangganan at [[adwana]] ng Italya, at kalaunan bilang bahagi ng isang ruta patungo sa [[Daambakal ng San Gotardo|Lagusan ng San Gotardo]], ang dalawang nayon ay nagsanib at lumago. Ang kasaysayan at pag-unlad ng Chiasso ay lubos na naimpluwensiyahan ng natatanging lokasyon nito. Sa maagang kasaysayan nito, isang kastilyo ang itinayo sa Chiasso bilang bahagi ng pinalawak na mga kuta ng lungsod ng Como. Ito ay isang suburb ng Como, hanggang 1416 nang ito ay isinama sa [[Pieve]] ng [[Balerna]] at ibinigay sa pamilyang Rusca upang pamahalaan. Ang mga bahay sa sentro ng nayon ay pagmamay-ari ng pamilyang Albrici at pinagkalooban ng mga pribilehiyong [[Banal na Emperador Romano|imperyal]]. Ang Chiasso ay naging isang malayang komunidad bago ang 1552. Sa mga kontemporaryong dokumento, binanggit ito bilang ''Clasio tabernarum'' (Chiasso ng mga taberna) na tumutukoy sa tungkulin nito bilang isang punto ng pagbibiyahe. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s4wa4znxi9q8pe9fyprm4wm7im8k5g2 2237963 2237962 2026-10-30T02:39:49Z Ryomaandres 8044 2237963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. Bilang [[Extreme points of Switzerland|pinakatimog]] na munisipalidad ng Suwisa, ang Chiasso ay nasa hangganan ng [[Italya]], sa harap ng Ponte Chiasso (isang [[Frazione|''frazione'']] ng [[Como, Lombardia|Como]], Italya). Kabilang sa munisipalidad ng Chiasso ang mga nayon ng Boffalora, [[Pedrinate]], at Seseglio. Noong 2007, nagpasya ang tatlong alkalde ng Chiasso, [[Vacallo]], at [[Morbio Inferiore]] na magkaisa sa isang [[komuna]]. Ang bagong nagkakaisang komyun na may populasyon na ~15,300 katao sa teritoryong may lawak na {{Cvt|9.2|km2}}, ay tinanggihan ng populasyon noong Nobyembre 2007. == Kasaysayan == Unang nabanggit si Chiasso noong 1140 bilang ''Claso''.<ref name="HDS">{{HDS|2230|Chiasso}}</ref> Sa kasaysayan, ang Chiasso at Boffalora ay dalawang magkaibang nayon na pang-agrikultura. Dahil sa kalapit na tanggapan ng hangganan at [[adwana]] ng Italya, at kalaunan bilang bahagi ng isang ruta patungo sa [[Daambakal ng San Gotardo|Lagusan ng San Gotardo]], ang dalawang nayon ay nagsanib at lumago. Ang kasaysayan at pag-unlad ng Chiasso ay lubos na naimpluwensiyahan ng natatanging lokasyon nito. Sa maagang kasaysayan nito, isang kastilyo ang itinayo sa Chiasso bilang bahagi ng pinalawak na mga kuta ng lungsod ng Como. Ito ay isang suburb ng Como, hanggang 1416 nang ito ay isinama sa [[Pieve]] ng [[Balerna]] at ibinigay sa pamilyang Rusca upang pamahalaan. Ang mga bahay sa sentro ng nayon ay pagmamay-ari ng pamilyang Albrici at pinagkalooban ng mga pribilehiyong [[Banal na Emperador Romano|imperyal]]. Ang Chiasso ay naging isang malayang komunidad bago ang 1552. Sa mga kontemporaryong dokumento, binanggit ito bilang ''Clasio tabernarum'' (Chiasso ng mga taberna) na tumutukoy sa tungkulin nito bilang isang punto ng pagbibiyahe. Nabanggit ang Boffalora noong 1536 bilang isang munisipalidad at napanatili ang kalayaan nito hanggang sa ikalawang kalahati ng ika-17 siglo. Ang mga ay naging iisang [[parokya]] noong 1657 o 1677. Ang simbahan ng Chiasso ay pagmamay-ari ng Pieve ng Zezio (sa Como), kung saan ito humiwalay noong ika-16 na siglo. Noong 1888, humiwalay ang Boffalora sa parokya. Ito ay naging luklukan ng isang [[arsipreste]] noong 1928. Ang Simbahan ng San Vitale, na unang nabanggit noong 1227, ay muling itinayo noong 1934. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gcox714yrjrj4uan6agcv9rr74m8mx3 2237964 2237963 2026-10-30T02:40:41Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2237964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. Bilang [[Extreme points of Switzerland|pinakatimog]] na munisipalidad ng Suwisa, ang Chiasso ay nasa hangganan ng [[Italya]], sa harap ng Ponte Chiasso (isang [[Frazione|''frazione'']] ng [[Como, Lombardia|Como]], Italya). Kabilang sa munisipalidad ng Chiasso ang mga nayon ng Boffalora, [[Pedrinate]], at Seseglio. Noong 2007, nagpasya ang tatlong alkalde ng Chiasso, [[Vacallo]], at [[Morbio Inferiore]] na magkaisa sa isang [[komuna]]. Ang bagong nagkakaisang komyun na may populasyon na ~15,300 katao sa teritoryong may lawak na {{Cvt|9.2|km2}}, ay tinanggihan ng populasyon noong Nobyembre 2007. == Kasaysayan == Unang nabanggit si Chiasso noong 1140 bilang ''Claso''.<ref name="HDS">{{HDS|2230|Chiasso}}</ref> Sa kasaysayan, ang Chiasso at Boffalora ay dalawang magkaibang nayon na pang-agrikultura. Dahil sa kalapit na tanggapan ng hangganan at [[adwana]] ng Italya, at kalaunan bilang bahagi ng isang ruta patungo sa [[Daambakal ng San Gotardo|Lagusan ng San Gotardo]], ang dalawang nayon ay nagsanib at lumago. Ang kasaysayan at pag-unlad ng Chiasso ay lubos na naimpluwensiyahan ng natatanging lokasyon nito. Sa maagang kasaysayan nito, isang kastilyo ang itinayo sa Chiasso bilang bahagi ng pinalawak na mga kuta ng lungsod ng Como. Ito ay isang suburb ng Como, hanggang 1416 nang ito ay isinama sa [[Pieve]] ng [[Balerna]] at ibinigay sa pamilyang Rusca upang pamahalaan. Ang mga bahay sa sentro ng nayon ay pagmamay-ari ng pamilyang Albrici at pinagkalooban ng mga pribilehiyong [[Banal na Emperador Romano|imperyal]]. Ang Chiasso ay naging isang malayang komunidad bago ang 1552. Sa mga kontemporaryong dokumento, binanggit ito bilang ''Clasio tabernarum'' (Chiasso ng mga taberna) na tumutukoy sa tungkulin nito bilang isang punto ng pagbibiyahe. Nabanggit ang Boffalora noong 1536 bilang isang munisipalidad at napanatili ang kalayaan nito hanggang sa ikalawang kalahati ng ika-17 siglo. Ang mga ay naging iisang [[parokya]] noong 1657 o 1677. Ang simbahan ng Chiasso ay pagmamay-ari ng Pieve ng Zezio (sa Como), kung saan ito humiwalay noong ika-16 na siglo. Noong 1888, humiwalay ang Boffalora sa parokya. Ito ay naging luklukan ng isang [[arsipreste]] noong 1928. Ang Simbahan ng San Vitale, na unang nabanggit noong 1227, ay muling itinayo noong 1934. Noong ika-15 siglo, kilala ang Chiasso sa pamilihan ng kabayo nito. Ngunit natapos ang pamilihan pagkatapos ng pagsalakay sa [[Lumang Kompederasyong Suwisa|Kompederasyong Suwisa]] at ang martsa sa Chiasso sa [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]] noong 1510. Noong huling bahagi ng ika-16 na siglo, ang populasyon ng Chiasso ay mas maliit kaysa sa ibang mga munisipalidad ng lambak ng Mendrisiotto. Nakaligtas ang nayon dahil sa papel nito bilang isang bayan sa hangganan (nagbibigay ng mga bodega at bahay-tuluyan) kasama ang kita mula sa agrikultura at mga gilingan ng papel. Noong ika-19 na siglo, lumipat sa bayan ang mga pabrika ng tabako at seda. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] gam8gybty7mxjhzo49sb7xrolz5w1mp 2237965 2237964 2026-10-30T02:40:59Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2237965 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. Bilang [[Extreme points of Switzerland|pinakatimog]] na munisipalidad ng Suwisa, ang Chiasso ay nasa hangganan ng [[Italya]], sa harap ng Ponte Chiasso (isang [[Frazione|''frazione'']] ng [[Como, Lombardia|Como]], Italya). Kabilang sa munisipalidad ng Chiasso ang mga nayon ng Boffalora, [[Pedrinate]], at Seseglio. Noong 2007, nagpasya ang tatlong alkalde ng Chiasso, [[Vacallo]], at [[Morbio Inferiore]] na magkaisa sa isang [[komuna]]. Ang bagong nagkakaisang komyun na may populasyon na ~15,300 katao sa teritoryong may lawak na {{Cvt|9.2|km2}}, ay tinanggihan ng populasyon noong Nobyembre 2007. == Kasaysayan == Unang nabanggit si Chiasso noong 1140 bilang ''Claso''.<ref name="HDS">{{HDS|2230|Chiasso}}</ref> Sa kasaysayan, ang Chiasso at Boffalora ay dalawang magkaibang nayon na pang-agrikultura. Dahil sa kalapit na tanggapan ng hangganan at [[adwana]] ng Italya, at kalaunan bilang bahagi ng isang ruta patungo sa [[Daambakal ng San Gotardo|Lagusan ng San Gotardo]], ang dalawang nayon ay nagsanib at lumago. Ang kasaysayan at pag-unlad ng Chiasso ay lubos na naimpluwensiyahan ng natatanging lokasyon nito. Sa maagang kasaysayan nito, isang kastilyo ang itinayo sa Chiasso bilang bahagi ng pinalawak na mga kuta ng lungsod ng Como. Ito ay isang suburb ng Como, hanggang 1416 nang ito ay isinama sa [[Pieve]] ng [[Balerna]] at ibinigay sa pamilyang Rusca upang pamahalaan. Ang mga bahay sa sentro ng nayon ay pagmamay-ari ng pamilyang Albrici at pinagkalooban ng mga pribilehiyong [[Banal na Emperador Romano|imperyal]]. Ang Chiasso ay naging isang malayang komunidad bago ang 1552. Sa mga kontemporaryong dokumento, binanggit ito bilang ''Clasio tabernarum'' (Chiasso ng mga taberna) na tumutukoy sa tungkulin nito bilang isang punto ng pagbibiyahe. Nabanggit ang Boffalora noong 1536 bilang isang munisipalidad at napanatili ang kalayaan nito hanggang sa ikalawang kalahati ng ika-17 siglo. Ang mga ay naging iisang [[parokya]] noong 1657 o 1677. Ang simbahan ng Chiasso ay pagmamay-ari ng Pieve ng Zezio (sa Como), kung saan ito humiwalay noong ika-16 na siglo. Noong 1888, humiwalay ang Boffalora sa parokya. Ito ay naging luklukan ng isang [[arsipreste]] noong 1928. Ang Simbahan ng San Vitale, na unang nabanggit noong 1227, ay muling itinayo noong 1934. Noong ika-15 siglo, kilala ang Chiasso sa pamilihan ng kabayo nito. Ngunit natapos ang pamilihan pagkatapos ng pagsalakay sa [[Lumang Kompederasyong Suwisa|Kompederasyong Suwisa]] at ang martsa sa Chiasso sa [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]] noong 1510. Noong huling bahagi ng ika-16 na siglo, ang populasyon ng Chiasso ay mas maliit kaysa sa ibang mga munisipalidad ng lambak ng Mendrisiotto. Nakaligtas ang nayon dahil sa papel nito bilang isang bayan sa hangganan (nagbibigay ng mga bodega at bahay-tuluyan) kasama ang kita mula sa agrikultura at mga gilingan ng papel. Noong ika-19 na siglo, lumipat sa bayan ang mga pabrika ng tabako at seda. Ang pagtatayo ng riles ng tren kasama ang kita mula sa customs ay nagdulot ng pagbangon ng ekonomiya at demograpiya sa Chiasso. Noong 1874, binuksan ang linya ng riles ng tren na [[Lugano]]-Chiasso, na sinundan noong 1876 ng isa pang riles patungong Como. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] tpjg1drz2pdi4dr6pjgn8tyw98kv5u5 2237966 2237965 2026-10-30T02:41:19Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2237966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Swiss town|name=Chiasso|image=2004-Chiasso-Kirche.jpg|type=municipality|image_shield=Chiasso-coat of arms.svg|image_flag=CHE Chiasso Flag.svg|canton=Ticino|iso_code=CH-TI|district=[[Mendrisio (district)|Mendrisio]]|coordinates={{coord|45|50|N|9|02|E|display=inline,title}}|postal_code=6830|municipality_code=5250|area=5.3|elevation=230|elevation_description=|population_total=9200|population_as_of=December 2010{{citation needed|date=March 2024}}|website=www.chiasso.ch|mayor=Bruno Arrigoni|mayor_as_of=|mayor_party=|mayor_title=|list_of_mayors=|localities=|population_demonym=|surrounded_by=[[Balerna]], [[Cavallasca]] (IT-CO), [[Como]] (IT-CO), [[Colverde]] (IT-CO), [[Morbio Inferiore]], [[Novazzano]], [[Parè]] (IT-CO), [[Ronago]] (IT-CO), [[Vacallo]]|twin_towns=}}Ang '''Chiasso''' ({{IPA|it|ˈkjasso}}; {{Langx|lmo|Ciass}} {{IPA|lmo|ˈtʃas|}}) ay isang bayan at munisipalidad sa distrito ng [[Distrito ng Mendrisio|Mendrisio]] sa [[Mga canton ng Suwisa|canton]] ng [[Canton ng Ticino|Ticino]] sa [[Suwisa]]. Bilang [[Extreme points of Switzerland|pinakatimog]] na munisipalidad ng Suwisa, ang Chiasso ay nasa hangganan ng [[Italya]], sa harap ng Ponte Chiasso (isang [[Frazione|''frazione'']] ng [[Como, Lombardia|Como]], Italya). Kabilang sa munisipalidad ng Chiasso ang mga nayon ng Boffalora, [[Pedrinate]], at Seseglio. Noong 2007, nagpasya ang tatlong alkalde ng Chiasso, [[Vacallo]], at [[Morbio Inferiore]] na magkaisa sa isang [[komuna]]. Ang bagong nagkakaisang komyun na may populasyon na ~15,300 katao sa teritoryong may lawak na {{Cvt|9.2|km2}}, ay tinanggihan ng populasyon noong Nobyembre 2007. == Kasaysayan == Unang nabanggit si Chiasso noong 1140 bilang ''Claso''.<ref name="HDS">{{HDS|2230|Chiasso}}</ref> Sa kasaysayan, ang Chiasso at Boffalora ay dalawang magkaibang nayon na pang-agrikultura. Dahil sa kalapit na tanggapan ng hangganan at [[adwana]] ng Italya, at kalaunan bilang bahagi ng isang ruta patungo sa [[Daambakal ng San Gotardo|Lagusan ng San Gotardo]], ang dalawang nayon ay nagsanib at lumago. Ang kasaysayan at pag-unlad ng Chiasso ay lubos na naimpluwensiyahan ng natatanging lokasyon nito. Sa maagang kasaysayan nito, isang kastilyo ang itinayo sa Chiasso bilang bahagi ng pinalawak na mga kuta ng lungsod ng Como. Ito ay isang suburb ng Como, hanggang 1416 nang ito ay isinama sa [[Pieve]] ng [[Balerna]] at ibinigay sa pamilyang Rusca upang pamahalaan. Ang mga bahay sa sentro ng nayon ay pagmamay-ari ng pamilyang Albrici at pinagkalooban ng mga pribilehiyong [[Banal na Emperador Romano|imperyal]]. Ang Chiasso ay naging isang malayang komunidad bago ang 1552. Sa mga kontemporaryong dokumento, binanggit ito bilang ''Clasio tabernarum'' (Chiasso ng mga taberna) na tumutukoy sa tungkulin nito bilang isang punto ng pagbibiyahe. Nabanggit ang Boffalora noong 1536 bilang isang munisipalidad at napanatili ang kalayaan nito hanggang sa ikalawang kalahati ng ika-17 siglo. Ang mga ay naging iisang [[parokya]] noong 1657 o 1677. Ang simbahan ng Chiasso ay pagmamay-ari ng Pieve ng Zezio (sa Como), kung saan ito humiwalay noong ika-16 na siglo. Noong 1888, humiwalay ang Boffalora sa parokya. Ito ay naging luklukan ng isang [[arsipreste]] noong 1928. Ang Simbahan ng San Vitale, na unang nabanggit noong 1227, ay muling itinayo noong 1934. Noong ika-15 siglo, kilala ang Chiasso sa pamilihan ng kabayo nito. Ngunit natapos ang pamilihan pagkatapos ng pagsalakay sa [[Lumang Kompederasyong Suwisa|Kompederasyong Suwisa]] at ang martsa sa Chiasso sa [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]] noong 1510. Noong huling bahagi ng ika-16 na siglo, ang populasyon ng Chiasso ay mas maliit kaysa sa ibang mga munisipalidad ng lambak ng Mendrisiotto. Nakaligtas ang nayon dahil sa papel nito bilang isang bayan sa hangganan (nagbibigay ng mga bodega at bahay-tuluyan) kasama ang kita mula sa agrikultura at mga gilingan ng papel. Noong ika-19 na siglo, lumipat sa bayan ang mga pabrika ng tabako at seda. Ang pagtatayo ng riles ng tren kasama ang kita mula sa customs ay nagdulot ng pagbangon ng ekonomiya at demograpiya sa Chiasso. Noong 1874, binuksan ang linya ng riles ng tren na [[Lugano]]-Chiasso, na sinundan noong 1876 ng isa pang riles patungong Como. Simula noong 1950, ang Chiasso ay naging isang mahalagang sentro ng pananalapi at sentro ng ekonomiya ng rehiyon ng Mendrisio; kaya mabilis na lumaki ang populasyon. Gayunpaman, mula noong dekada '80, ang populasyon at mga trabaho, lalo na sa sektor ng serbisyo, ay lumipat sa mga kalapit na komunidad. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{In lang|it}} [http://www.chiasso.ch/ Opisyal na website ng munisipalidad] * "Chiasso" in {{Municipalities of the district of Mendrisio}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mkz7l65tlkwrm2ruv8bp2a35d4tyyry 0 340816 2237959 2026-10-30T02:35:17Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1380299248|Ticino]]" 2237959 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kumpederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 7xenwyjtnmgi1qqlwi25t6z4dncxf92 2237968 2237959 2026-10-30T02:43:33Z Ryomaandres 8044 2237968 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kumpederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. Ang Ticino ay ang pinakatimog na canton ng Suwisa. Isa ito sa tatlong malalaking canton sa katimugang [[Alpes|Alpino]], kasama ang [[Valais]] at ang [[Grisons]]. Gayumpaman, hindi tulad ng lahat ng iba pang mga kanton, ito ay halos nasa timog ng Alpes at walang natural na daanan patungo sa [[Kapatagang Suwisa]]. Sa pamamagitan ng pangunahing tuktok ng [[Masiso ng San Gotardo]] at mga katabing bulubundukin, ito ay nasa hangganan ng kanton ng Valais sa hilagang-kanluran, ng kanton ng [[Canton ng Uri|Uri]] sa hilaga at ng kanton ng Grisons sa hilagang-silangan; ang huling kanton din ang tanging nagbabahagi ng ilang hangganan sa Ticino sa antas ng kapatagan. Ang canton ay may mga internasyonal na hangganan din sa [[Italya]], kabilang ang isang [[Campione d'Italia|maliit na engklabo ng Italya]]. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bd91507xx7wh86yalopvl6br4jwwc3x 2237969 2237968 2026-10-30T02:44:33Z Ryomaandres 8044 2237969 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kumpederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. Ang Ticino ay ang pinakatimog na canton ng Suwisa. Isa ito sa tatlong malalaking canton sa katimugang [[Alpes|Alpino]], kasama ang [[Valais]] at ang [[Grisons]]. Gayumpaman, hindi tulad ng lahat ng iba pang mga kanton, ito ay halos nasa timog ng Alpes at walang natural na daanan patungo sa [[Kapatagang Suwisa]]. Sa pamamagitan ng pangunahing tuktok ng [[Masiso ng San Gotardo]] at mga katabing bulubundukin, ito ay nasa hangganan ng kanton ng Valais sa hilagang-kanluran, ng kanton ng [[Canton ng Uri|Uri]] sa hilaga at ng kanton ng Grisons sa hilagang-silangan; ang huling kanton din ang tanging nagbabahagi ng ilang hangganan sa Ticino sa antas ng kapatagan. Ang canton ay may mga internasyonal na hangganan din sa [[Italya]], kabilang ang isang [[Campione d'Italia|maliit na engklabo ng Italya]]. Ipinangalan sa [[Ticino (river)|Ticino]], ang pinakamahabang ilog nito, ito lamang ang kanton kung saan ang [[Wikang Italyano|Italyano]] ang tanging opisyal na wika at kumakatawan sa karamihan ng lugar na nagsasalita ng Italyano sa Suwisa kasama ang mga [[Italyanong Grisons|katimugang bahagi ng Grisons]]. Noong 2020, ang Ticino ay may populasyon na 350,986.{{Swiss populations ref|CH-TI}} Ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Lugano]], at ang dalawa pang kilalang sentro ay ang Bellinzona at [[Locarno]]. Bagaman ang heograpiya ng rehiyon ng Sopraceneri ay minarkahan ng Mataas na Alpes at [[Lawa Maggiore]], ang heograpiya naman ng Sottoceneri ay minarkahan ng paanan ng Alpes at [[Lawa ng Lugano]]. Ang canton, na naging isa sa mga pangunahing destinasyon ng turista ng Suwisa, ay nakikilala ang sarili nito mula sa ibang bahagi ng bansa dahil sa mainit na klima, kultura, at gastronomiya nito. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] eqvx87233qxjhy7aykv1nxhfht8384m 2237970 2237969 2026-10-30T02:45:29Z Ryomaandres 8044 2237970 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kompederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. Ang Ticino ay ang pinakatimog na canton ng Suwisa. Isa ito sa tatlong malalaking canton sa katimugang [[Alpes|Alpino]], kasama ang [[Valais]] at ang [[Grisons]]. Gayumpaman, hindi tulad ng lahat ng iba pang mga kanton, ito ay halos nasa timog ng Alpes at walang natural na daanan patungo sa [[Kapatagang Suwisa]]. Sa pamamagitan ng pangunahing tuktok ng [[Masiso ng San Gotardo]] at mga katabing bulubundukin, ito ay nasa hangganan ng kanton ng Valais sa hilagang-kanluran, ng kanton ng [[Canton ng Uri|Uri]] sa hilaga at ng kanton ng Grisons sa hilagang-silangan; ang huling kanton din ang tanging nagbabahagi ng ilang hangganan sa Ticino sa antas ng kapatagan. Ang canton ay may mga internasyonal na hangganan din sa [[Italya]], kabilang ang isang [[Campione d'Italia|maliit na engklabo ng Italya]]. Ipinangalan sa [[Ticino (river)|Ticino]], ang pinakamahabang ilog nito, ito lamang ang kanton kung saan ang [[Wikang Italyano|Italyano]] ang tanging opisyal na wika at kumakatawan sa karamihan ng lugar na nagsasalita ng Italyano sa Suwisa kasama ang mga [[Italyanong Grisons|katimugang bahagi ng Grisons]]. Noong 2020, ang Ticino ay may populasyon na 350,986.{{Swiss populations ref|CH-TI}} Ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Lugano]], at ang dalawa pang kilalang sentro ay ang Bellinzona at [[Locarno]]. Bagaman ang heograpiya ng rehiyon ng Sopraceneri ay minarkahan ng Mataas na Alpes at [[Lawa Maggiore]], ang heograpiya naman ng Sottoceneri ay minarkahan ng paanan ng Alpes at [[Lawa ng Lugano]]. Ang canton, na naging isa sa mga pangunahing destinasyon ng turista ng Suwisa, ay nakikilala ang sarili nito mula sa ibang bahagi ng bansa dahil sa mainit na klima, kultura, at gastronomiya nito. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rt7aei5rsfxwedschm2yktdq2w91mq0 2237971 2237970 2026-10-30T02:46:56Z Ryomaandres 8044 2237971 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kompederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. Ang Ticino ay ang pinakatimog na canton ng Suwisa. Isa ito sa tatlong malalaking canton sa katimugang [[Alpes|Alpino]], kasama ang [[Valais]] at ang [[Grisons]]. Gayumpaman, hindi tulad ng lahat ng iba pang mga kanton, ito ay halos nasa timog ng Alpes at walang natural na daanan patungo sa [[Kapatagang Suwisa]]. Sa pamamagitan ng pangunahing tuktok ng [[Masiso ng San Gotardo]] at mga katabing bulubundukin, ito ay nasa hangganan ng kanton ng Valais sa hilagang-kanluran, ng kanton ng [[Canton ng Uri|Uri]] sa hilaga at ng kanton ng Grisons sa hilagang-silangan; ang huling kanton din ang tanging nagbabahagi ng ilang hangganan sa Ticino sa antas ng kapatagan. Ang canton ay may mga internasyonal na hangganan din sa [[Italya]], kabilang ang isang [[Campione d'Italia|maliit na engklabo ng Italya]]. Ipinangalan sa [[Ticino (river)|Ticino]], ang pinakamahabang ilog nito, ito lamang ang kanton kung saan ang [[Wikang Italyano|Italyano]] ang tanging opisyal na wika at kumakatawan sa karamihan ng lugar na nagsasalita ng Italyano sa Suwisa kasama ang mga [[Italyanong Grisons|katimugang bahagi ng Grisons]]. Noong 2020, ang Ticino ay may populasyon na 350,986.{{Swiss populations ref|CH-TI}} Ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Lugano]], at ang dalawa pang kilalang sentro ay ang Bellinzona at [[Locarno]]. Bagaman ang heograpiya ng rehiyon ng Sopraceneri ay minarkahan ng Mataas na Alpes at [[Lawa Maggiore]], ang heograpiya naman ng Sottoceneri ay minarkahan ng paanan ng Alpes at [[Lawa ng Lugano]]. Ang canton, na naging isa sa mga pangunahing destinasyon ng turista ng Suwisa, ay nakikilala ang sarili nito mula sa ibang bahagi ng bansa dahil sa mainit na klima, kultura, at gastronomiya nito. Ang lupang kasalukuyang sinasakop ng kanton ay inagaw mula sa mga [[Mga Italyanong lungsod-estado|lungsod ng Italya]] noong ika-15 siglo ng iba't ibang puwersang Suwisa sa mga huling [[Mga kampanyang Transalpino ng Lumang Kompederasyong Suwisa|kampanyang Transalpino ng Lumang Kompederasyong Suwisa]]. Sa [[Republikang Helvetica]], na itinatag noong 1798, ito ay hinati sa pagitan ng dalawang bagong canton ng [[Canton ng Bellinzona|Bellinzona]] at [[Canton ng Lugano|Lugano]]. Ang [[Batas ng Pamamagitan]] noong 1803 ay nagsanib sa dalawang canton na ito upang bumuo ng modernong kanton ng Ticino. Dahil sa hindi pangkaraniwang lokasyon nito, ang canton ay umaasa sa mahahalagang impraestruktura para sa koneksiyon sa ibang bahagi ng bansa. Ang unang pangunahing koneksiyon ng riles ng tren mula hilaga hanggang timog sa kabila ng Alps, ang [[Daambakal ng San Gotardo]], ay binuksan noong 1882. Noong 2016, pinasinayaan ang [[Baseng Lagusang Gotardo]], na sa wakas ay nagbigay ng isang ganap na patag na ruta sa Alpes. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 94x1emiz5w5tnhheanaqc9ibc06enct 2237972 2237971 2026-10-30T02:48:24Z Ryomaandres 8044 2237972 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kompederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. Ang Ticino ay ang pinakatimog na canton ng Suwisa. Isa ito sa tatlong malalaking canton sa katimugang [[Alpes|Alpino]], kasama ang [[Valais]] at ang [[Grisons]]. Gayumpaman, hindi tulad ng lahat ng iba pang mga kanton, ito ay halos nasa timog ng Alpes at walang natural na daanan patungo sa [[Kapatagang Suwisa]]. Sa pamamagitan ng pangunahing tuktok ng [[Masiso ng San Gotardo]] at mga katabing bulubundukin, ito ay nasa hangganan ng kanton ng Valais sa hilagang-kanluran, ng kanton ng [[Canton ng Uri|Uri]] sa hilaga at ng kanton ng Grisons sa hilagang-silangan; ang huling kanton din ang tanging nagbabahagi ng ilang hangganan sa Ticino sa antas ng kapatagan. Ang canton ay may mga internasyonal na hangganan din sa [[Italya]], kabilang ang isang [[Campione d'Italia|maliit na engklabo ng Italya]]. Ipinangalan sa [[Ticino (river)|Ticino]], ang pinakamahabang ilog nito, ito lamang ang kanton kung saan ang [[Wikang Italyano|Italyano]] ang tanging opisyal na wika at kumakatawan sa karamihan ng lugar na nagsasalita ng Italyano sa Suwisa kasama ang mga [[Italyanong Grisons|katimugang bahagi ng Grisons]]. Noong 2020, ang Ticino ay may populasyon na 350,986.{{Swiss populations ref|CH-TI}} Ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Lugano]], at ang dalawa pang kilalang sentro ay ang Bellinzona at [[Locarno]]. Bagaman ang heograpiya ng rehiyon ng Sopraceneri ay minarkahan ng Mataas na Alpes at [[Lawa Maggiore]], ang heograpiya naman ng Sottoceneri ay minarkahan ng paanan ng Alpes at [[Lawa ng Lugano]]. Ang canton, na naging isa sa mga pangunahing destinasyon ng turista ng Suwisa, ay nakikilala ang sarili nito mula sa ibang bahagi ng bansa dahil sa mainit na klima, kultura, at gastronomiya nito. Ang lupang kasalukuyang sinasakop ng kanton ay inagaw mula sa mga [[Mga Italyanong lungsod-estado|lungsod ng Italya]] noong ika-15 siglo ng iba't ibang puwersang Suwisa sa mga huling [[Mga kampanyang Transalpino ng Lumang Kompederasyong Suwisa|kampanyang Transalpino ng Lumang Kompederasyong Suwisa]]. Sa [[Republikang Helvetica]], na itinatag noong 1798, ito ay hinati sa pagitan ng dalawang bagong canton ng [[Canton ng Bellinzona|Bellinzona]] at [[Canton ng Lugano|Lugano]]. Ang [[Batas ng Pamamagitan]] noong 1803 ay nagsanib sa dalawang canton na ito upang bumuo ng modernong kanton ng Ticino. Dahil sa hindi pangkaraniwang lokasyon nito, ang canton ay umaasa sa mahahalagang impraestruktura para sa koneksiyon sa ibang bahagi ng bansa. Ang unang pangunahing koneksiyon ng riles ng tren mula hilaga hanggang timog sa kabila ng Alps, ang [[Daambakal ng San Gotardo]], ay binuksan noong 1882. Noong 2016, pinasinayaan ang [[Baseng Lagusang Gotardo]], na sa wakas ay nagbigay ng isang ganap na patag na ruta sa Alpes. Ang GDP per capita ng Ticino ay 83,450 Suwisang franco noong 2020, mas mataas sa pangkaraniwang Suwisa na 80,418 Suwisang franco sa parehong panahon.<ref>{{Cite web |last=Federal Statistical Office |date=12 November 2019 |title=Cantonal gross domestic product (GDP) |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/national-economy/national-accounts/gross-domestic-product-canton.assetdetail.10647599.html |access-date=10 September 2021 |website=www.bfs.admin.ch |language=en}}</ref> Isa ito sa pinakamayamang lugar sa Europa. Ang Ticino ang may pangalawang pinakamataas na [[inaasahang haba ng buhay]] (85.2 taon) sa Europa noong 2018.<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |first=S. W. I. |date=2020-09-30 |title=Ticino has second-highest life expectancy in Europe |url=https://www.swissinfo.ch/eng/society/ticino-has-second-highest-life-expectancy-in-europe/46066910 |access-date=2024-02-17 |website=SWI swissinfo.ch |language=en-GB}}</ref> Ang [[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao]] na 0.961 noong 2021 ay isa sa [[Talaan ng mga subnasyonal na entidad na may pinakamataas at pinakamababang Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|pinakamataas na natagpuan saanman sa mundo]]. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bm66sbq74y4t0fq76v3xnsvq0hgzbx5 2237973 2237972 2026-10-30T02:48:59Z Ryomaandres 8044 2237973 wikitext text/x-wiki Ang '''Ticino''' ({{IPAc-en|t|ᵻ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ}} {{Respell|tih|CHEE|noh}}), minsan '''Tessin''' {{IPAc-en|t|ɛ|ˈ|s|iː|n|,_|t|ɛ|ˈ|s|æ̃}} {{Respell|tess|EEN}} ), opisyal na<ref>[https://www4.ti.ch/fileadmin/DI/DI_DI/Documentazione/integrazione/ticinoBreve/Integrazione_GB_WEB.pdf Il Ticino in breve], ti.ch (official website of the canton).</ref> '''Republika at Canton ng Ticino''',{{Efn|{{langx|it|Repubblica e Cantone Ticino}}, informally ''Canton Ticino'' {{IPA|it|kanˈton tiˈtʃiːno|}}; {{langx|lmo|Cantón Tesin}} {{IPA|lmo|kaŋˈtoŋ teˈziŋ||generic=yes}}; {{langx|de|Kanton Tessin}} {{IPA|de|ˈkantɔn tɛˈsiːn||De-Tessin.ogg}}; {{langx|fr|Canton du Tessin}} {{IPA|fr|kɑ̃tɔ̃ dy tɛsɛ̃||LL-Q150 (fra)-Jérémy-Günther-Heinz Jähnick-Tessin.wav}}; {{langx|rm|Chantun dal Tessin}} {{IPA|rm|tɕɐnˈtun dɐl teˈsin||Roh-Tessin.ogg}}.}} ay isa sa [[Mga canton ng Suwisa|26 na canton]] na bumubuo sa [[Suwisa|Kompederasyong Suwisa]]. Ito ay binubuo ng walong distrito at ang kabesera nito ay [[Bellinzona]]. Ito rin ay tradisyonal na nahahati sa [[Sopraceneri]] at [[Sottoceneri]], ayon sa pagkakabanggit sa hilaga at timog ng [[Monte Ceneri]]. Ang Ticino ay ang pinakatimog na canton ng Suwisa. Isa ito sa tatlong malalaking canton sa katimugang [[Alpes|Alpino]], kasama ang [[Valais]] at ang [[Grisons]]. Gayumpaman, hindi tulad ng lahat ng iba pang mga kanton, ito ay halos nasa timog ng Alpes at walang natural na daanan patungo sa [[Kapatagang Suwisa]]. Sa pamamagitan ng pangunahing tuktok ng [[Masiso ng San Gotardo]] at mga katabing bulubundukin, ito ay nasa hangganan ng kanton ng Valais sa hilagang-kanluran, ng kanton ng [[Canton ng Uri|Uri]] sa hilaga at ng kanton ng Grisons sa hilagang-silangan; ang huling kanton din ang tanging nagbabahagi ng ilang hangganan sa Ticino sa antas ng kapatagan. Ang canton ay may mga internasyonal na hangganan din sa [[Italya]], kabilang ang isang [[Campione d'Italia|maliit na engklabo ng Italya]]. Ipinangalan sa [[Ticino (river)|Ticino]], ang pinakamahabang ilog nito, ito lamang ang kanton kung saan ang [[Wikang Italyano|Italyano]] ang tanging opisyal na wika at kumakatawan sa karamihan ng lugar na nagsasalita ng Italyano sa Suwisa kasama ang mga [[Italyanong Grisons|katimugang bahagi ng Grisons]]. Noong 2020, ang Ticino ay may populasyon na 350,986.{{Swiss populations ref|CH-TI}} Ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Lugano]], at ang dalawa pang kilalang sentro ay ang Bellinzona at [[Locarno]]. Bagaman ang heograpiya ng rehiyon ng Sopraceneri ay minarkahan ng Mataas na Alpes at [[Lawa Maggiore]], ang heograpiya naman ng Sottoceneri ay minarkahan ng paanan ng Alpes at [[Lawa ng Lugano]]. Ang canton, na naging isa sa mga pangunahing destinasyon ng turista ng Suwisa, ay nakikilala ang sarili nito mula sa ibang bahagi ng bansa dahil sa mainit na klima, kultura, at gastronomiya nito. Ang lupang kasalukuyang sinasakop ng kanton ay inagaw mula sa mga [[Mga Italyanong lungsod-estado|lungsod ng Italya]] noong ika-15 siglo ng iba't ibang puwersang Suwisa sa mga huling [[Mga kampanyang Transalpino ng Lumang Kompederasyong Suwisa|kampanyang Transalpino ng Lumang Kompederasyong Suwisa]]. Sa [[Republikang Helvetica]], na itinatag noong 1798, ito ay hinati sa pagitan ng dalawang bagong canton ng [[Canton ng Bellinzona|Bellinzona]] at [[Canton ng Lugano|Lugano]]. Ang [[Batas ng Pamamagitan]] noong 1803 ay nagsanib sa dalawang canton na ito upang bumuo ng modernong kanton ng Ticino. Dahil sa hindi pangkaraniwang lokasyon nito, ang canton ay umaasa sa mahahalagang impraestruktura para sa koneksiyon sa ibang bahagi ng bansa. Ang unang pangunahing koneksiyon ng riles ng tren mula hilaga hanggang timog sa kabila ng Alps, ang [[Daambakal ng San Gotardo]], ay binuksan noong 1882. Noong 2016, pinasinayaan ang [[Baseng Lagusang Gotardo]], na sa wakas ay nagbigay ng isang ganap na patag na ruta sa Alpes. Ang GDP per capita ng Ticino ay 83,450 Suwisang franco noong 2020, mas mataas sa pangkaraniwang Suwisa na 80,418 Suwisang franco sa parehong panahon.<ref>{{Cite web |last=Federal Statistical Office |date=12 November 2019 |title=Cantonal gross domestic product (GDP) |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/en/home/statistics/national-economy/national-accounts/gross-domestic-product-canton.assetdetail.10647599.html |access-date=10 September 2021 |website=www.bfs.admin.ch |language=en}}</ref> Isa ito sa pinakamayamang lugar sa Europa. Ang Ticino ang may pangalawang pinakamataas na [[inaasahang haba ng buhay]] (85.2 taon) sa Europa noong 2018.<ref>{{Cite web |last=swissinfo.ch |first=S. W. I. |date=2020-09-30 |title=Ticino has second-highest life expectancy in Europe |url=https://www.swissinfo.ch/eng/society/ticino-has-second-highest-life-expectancy-in-europe/46066910 |access-date=2024-02-17 |website=SWI swissinfo.ch |language=en-GB}}</ref> Ang [[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao]] na 0.961 noong 2021 ay isa sa [[Talaan ng mga subnasyonal na entidad na may pinakamataas at pinakamababang Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|pinakamataas na natagpuan saanman sa mundo]]. == Etimolohiya == Ang pangalang ''Ticino'' ay pinili para sa bagong tatag na kanton noong 1803, hango sa ilog [[Ticino (ilog)|Ticino]] na dumadaloy dito mula sa [[Pasong Novena]] hanggang sa [[Lawa Maggiore]].<ref name="aet">{{Cite web |title=Lo scorrere del fiume, l'opera dell'uomo |url=http://www.aet.ch/comunicati_det.html?idnews=7195 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028232235/http://www.aet.ch/comunicati_det.html?idnews=7195 |archive-date=28 October 2014 |access-date=28 October 2014 |publisher=Azienda elettrica ticinese}}</ref> == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} === Bibliograpiya === *  This article incorporates text from a publication now in the public domain: <nowiki><span class="mw-reference-text reference-text" id="mw-reference-text-cite_note-Stat2020_TI-2">.mw-parser-output cite.citation{font-style:inherit;word-wrap:break-word}.mw-parser-output .citation q{quotes:"\"""\"""'""'"}.mw-parser-output .citation:target{background-color:rgba(0,127,255,0.133)}.mw-parser-output .id-lock-free.id-lock-free a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-limited.id-lock-limited a,.mw-parser-output .id-lock-registration.id-lock-registration a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .id-lock-subscription.id-lock-subscription a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg")right 0.1em center/9px no-repeat}.mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg")right 0.1em center/12px no-repeat}body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-free a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-limited a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-registration a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .id-lock-subscription a,body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .mw-parser-output .cs1-ws-icon a{background-size:contain;padding:0 1em 0 0}.mw-parser-output .cs1-code{color:inherit;background:inherit;border:none;padding:inherit}.mw-parser-output .cs1-hidden-error{display:none;color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-visible-error{color:var(--color-error,#bf3c2c)}.mw-parser-output .cs1-maint{display:none;color:#085;margin-left:0.3em}.mw-parser-output .cs1-kern-left{padding-left:0.2em}.mw-parser-output .cs1-kern-right{padding-right:0.2em}.mw-parser-output .citation .mw-selflink{font-weight:inherit}@media screen{.mw-parser-output .cs1-format{font-size:95%}html.skin-theme-clientpref-night .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}@media screen and (prefers-color-scheme:dark){html.skin-theme-clientpref-os .mw-parser-output .cs1-maint{color:#18911f}}</span></nowiki>Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). "Ticino". In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica. Vol. 26 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 933–934. * Marcello Sorce Keller, "Canton Ticino: una identità musicale?", Cenobio, LII (2003), April–June, pp.&nbsp;171–184; also later published in Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp.&nbsp;30–37. == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20170209184557/http://www4.ti.ch/ Opisyal na site ng Cantone Ticino] {{In lang|it}} * [http://www.ticino.ch Turismo sa Ticino], opisyal na website ng tanggapan ng turismo * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/ti/key.html Mga opisyal na istatistika] * {{Canton Ticino}}{{Cantons of Switzerland}}{{Regions of Switzerland}}{{Switzerland topics}} [[Kategorya:Sangguniang CS1 sa wikang Aleman (de)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Pranses]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Aleman]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] m2iot63dlaadg0r2jtibwkgq902hyuf 0 340817 2237967 2026-10-30T02:42:35Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Ticino]] 2237967 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ticino]] tp7fj09qw4dvl3uann92n0z76zqcpav 0 340818 2237975 2026-10-30T02:54:46Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1365167704|Football in Italy]]" 2237975 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] 63dzndxwntjpxy1mme32uomx1o1cavw 2237976 2237975 2026-10-30T02:56:01Z Ryomaandres 8044 2237976 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). Ang nangungunang lokal na liga ng Italya, ang [[Serie A]], ay isa sa pinakasikat na propesyonal na liga ng sport sa mundo dahil madalas itong inilalarawan bilang ang pinaka-taktikal na pambansang liga ng futbol, at kabilang sa nangungunang limang liga ng futbol sa Europa. Ang mga club team ng Italya ay nanalo ng 48 pangunahing tropeo sa Europa, na ginagawa silang pangalawang pinakamatagumpay na bansa sa futbol ng Europa. Ang [[Serie A]] ay naglalaman ng tatlo sa mga pinakasikat na club sa mundo tulad ng [[Juventus FC|Juventus]], [[AC Milan|Milan]], at [[Inter Milan|Inter]], na pawang mga founding member ng [[G-14]], isang grupo na kumakatawan sa pinakamalaki at pinakaprestihiyosong Europeong club ng futbol; ang Serie A ang tanging liga na nakalikha ng tatlong kasaping nagtatag. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] 0oudposfro6syq4b56h2v8078wzyr05 2237978 2237976 2026-10-30T02:57:23Z Ryomaandres 8044 2237978 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). Ang nangungunang lokal na liga ng Italya, ang [[Serie A]], ay isa sa pinakasikat na propesyonal na liga ng sport sa mundo dahil madalas itong inilalarawan bilang ang pinaka-taktikal na pambansang liga ng futbol, at kabilang sa nangungunang limang liga ng futbol sa Europa. Ang mga club team ng Italya ay nanalo ng 48 pangunahing tropeo sa Europa, na ginagawa silang pangalawang pinakamatagumpay na bansa sa futbol ng Europa. Ang [[Serie A]] ay naglalaman ng tatlo sa mga pinakasikat na club sa mundo tulad ng [[Juventus FC|Juventus]], [[AC Milan|Milan]], at [[Inter Milan|Inter]], na pawang mga founding member ng [[G-14]], isang grupo na kumakatawan sa pinakamalaki at pinakaprestihiyosong Europeong club ng futbol; ang Serie A ang tanging liga na nakalikha ng tatlong kasaping nagtatag. Ang Juventus, Milan, at Inter (ang Dakilang Tatlo), kasama ang [[AS Roma|Roma]], [[SS Lazio|Lazio]], ang dating [[Parma Calcio 1913|Parma]] at [[Fiorentina]] ngunit ngayon ay napalitan ng [[SSC Napoli|Napoli]] at [[Atalanta BC|Atalanta]] ay kilala bilang [[Serie A|Pitong Magkakapatid]] ng Italyanong futbol dahil sa kanilang popular na suporta at pangingibabaw sa liga at mga tasa sa pagitan ng dekada '90 at '20.{{Refn|The Seven Sisters of Italian football was first coined in reference to the seven top Italian clubs, including Juventus, Milan, Inter, Roma, Lazio, Parma, and Fiorentina, all which achieved domestic and continental success, or were among the top seven in each league of the late 1990s and early 2000s.<ref>{{cite web |date=2020 |title=Le 7 sorelle |url=https://www.le7sorelle.it/it/3-le-7-sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Le 7 sorelle della Serie A |language=it}}</ref><ref>{{cite web |date=9 November 2020 |title='Le 7 Sorelle', una nuova chicca per gli amanti delle maglie vintage |url=https://www.rivistaundici.com/2020/11/09/7-sorelle-calcio-vintage-maglie/ |access-date=14 June 2024 |website=Rivista Undici |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Pavesi |first=Claudio |date=14 November 2020 |title=Come nasce uno store di maglie da calcio vintage? |url=https://www.outpump.com/come-nasce-store-vintage-maglie-calcio-le-7-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Outpump |language=it}}</ref> It is recognised as a golden age of Italian football, making Serie A the top European league, and for its many top players, including among others [[Gianluca Vialli]], [[Fabrizio Ravanelli]], [[Alessandro Del Piero]], [[Roberto Baggio]], [[Zinedine Zidane]], [[Gianluigi Buffon]], [[David Trezeguet]], [[Edgar Davids]], [[Didier Deschamps]], [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Javier Zanetti]], [[Youri Djorkaeff]], [[Giuseppe Bergomi]], [[Roberto Carlos]], [[Álvaro Recoba]], [[Christian Vieri]], [[George Weah]], [[Andriy Shevchenko]], [[Marco van Basten]], [[Paolo Maldini]], [[Franco Baresi]], [[Ruud Gullit]], [[Frank Rijkaard]], [[Serginho (footballer, born 1971)|Serginho]], [[Clarence Seedorf]], [[Andrea Pirlo]], [[Rui Costa]], [[Francesco Totti]], [[Aldair]], [[Cafu]], [[Gabriel Batistuta]], [[Emerson (footballer, born 1976)|Emerson]], [[Walter Samuel]], [[Vincent Candela]], [[Vincenzo Montella]], [[Hidetoshi Nakata]], [[Marco Delvecchio]], [[Pavel Nedvěd]], [[Roberto Mancini]], [[Juan Sebastián Verón]], [[Siniša Mihajlović]], [[Alessandro Nesta]], [[Diego Simeone]], [[Angelo Peruzzi]], [[Marcelo Salas]], [[Simone Inzaghi]], [[Lilian Thuram]], [[Zé Maria (footballer, born 1973)|Zé Maria]], [[Hernán Crespo]], [[Enrico Chiesa]], [[Fernando Couto]], [[Dino Baggio]], [[Gianfranco Zola]], [[Rui Costa]], and [[Francesco Toldo]].<ref>{{cite web |last=Chichiarelli |first=Dante |date=2 December 2020 |title=C'erano una volta le 7 sorelle in Serie A, e facevano paura a tutta Europa |url=https://www.ilcalcioquotidiano.it/cerano-una-volta-le-7-sorelle-in-serie-a/ |access-date=14 June 2024 |website=Il Calcio Quotidiano |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Furii |first=Daniele |date=29 December 2022 |title=Le Sette sorelle del calcio: l'epoca d'oro della Serie A |url=https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/sette-sorelle-calcio |access-date=14 June 2024 |website=Sisal |language=it}}</ref> Although originally used in reference to that specific period and still used to refer to the late 1990s and early 2000s of Italian football,<ref>{{cite web |last=Mastroluca |first=Alessandro |date=16 August 2021 |title=Calciomercato: i favolosi anni '90 delle Sette Sorelle |url=https://www.guerinsportivo.it/news/il-cuoio/2021/08/16-4598422/calciomercato_i_favolosi_anni_90_delle_sette_sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Guerin Sportivo |language=it}}</ref><ref name="Fava 2020">{{cite web |last=Fava |first=Marco |date=28 April 2020 |title=La Serie A delle Sette Sorelle: l'epoca d'oro del calcio italiano |url=https://www.pokerstarsnews.it/calcio/serie-a-sette-sorelle/7731/ |access-date=14 June 2024 |website=PokerStars News |language=it}}</ref> the Seven Sisters evolved to become a general concept of Italian football and came to include Napoli and Atalanta, replacing Parma and Fiorentina,<ref>{{cite web |last=Pietrella |first=Francesco |date=25 January 2021 |title=Dal Milan alla Lazio: ecco come sono cambiate le 7 sorelle negli ultimi 30 anni |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/25-01-2021/sette-sorelle-novita-ecco-come-sono-cambiate-vent-anni-400122888085.shtml |access-date=14 June 2024 |website=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Cerbara |first=Luigi A. |date=15 November 2022 |title=I sette papà delle sette sorelle |url=https://www.passionedelcalcio.it/news/i-sette-papa-delle-sette-sorelle.php |access-date=14 June 2024 |website=Passione del Calcio |language=it}}</ref> with both of them having been crippled by debt in the 2000s, and since then and the 2010s the leagues were mainly fought between two clubs.<ref name="Fava 2020"/> Since the 2010s and into 2020s, some spoke of the new Seven Sisters,<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|title=Le '7 sorelle' dell'Italcalcio tornano a spendere all'estero|website=Il Giornale|language=it|date=3 August 2013|access-date=14 June 2024|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922232310/https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2020 |title=Blog Calciomercato.com: Panoramica delle 'nuove' sette sorelle del calcio italiano |url=https://vivoperlei.calciomercato.com/articolo/panoramica-delle-nuove-sette-sorelle-del-calcio-italiano |access-date=14 June 2024 |website=Calciomercato.com |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Chiarelli |first=Stefano |date=19 February 2021 |title=Le sette sorelle |url=https://www.ventuno.news/2021/02/le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Ventuno.news |language=it}}</ref> while others expanded it to Eight Sisters and again included Fiorentina;<ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Serie A: c'erano una volta le sette sorelle |url=https://filodirettomonreale.it/2022/09/12/serie-a-cerano-una-volta-le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Filodiretto Monreale |language=it}}</ref> some also wondered whether the concept was still relevant, citing the big margins from the first to the seventh placed in the [[2021–22 Serie A]].<ref>{{cite web |last=Topello |first=Lorenzo |date=9 March 2022 |title=Serie A – Esistono ancora le 'Sette Sorelle'? Distacco da record in vetta |url=https://www.numericalcio.it/serie-a/serie-a-il-ritorno-delle-sette-sorelle-ce-gia-un-record/ |access-date=14 June 2024 |website=Numeri Calcio |language=it}}</ref>|group=nb}} Ang mga Italyanong tagapamahala ay kabilang sa mga pinakamatagumpay sa Europeong futbol, lalo na sa mga kompetisyon tulad ng [[List of European Cup and UEFA Champions League winning managers|Champions League]]. Mas maraming manlalaro ang nanalo ng inaasam na ''[[Ballon d'Or]]'' award habang naglalaro sa Serie A kaysa sa ibang liga sa mundo pagkatapos ng [[La Liga]]. == Kasaysayan == == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] qoltgpsj0ktuu5nwhxv83vlpizs7xrj 2237979 2237978 2026-10-30T02:58:51Z Ryomaandres 8044 2237979 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). Ang nangungunang lokal na liga ng Italya, ang [[Serie A]], ay isa sa pinakasikat na propesyonal na liga ng sport sa mundo dahil madalas itong inilalarawan bilang ang pinaka-taktikal na pambansang liga ng futbol, at kabilang sa nangungunang limang liga ng futbol sa Europa. Ang mga club team ng Italya ay nanalo ng 48 pangunahing tropeo sa Europa, na ginagawa silang pangalawang pinakamatagumpay na bansa sa futbol ng Europa. Ang [[Serie A]] ay naglalaman ng tatlo sa mga pinakasikat na club sa mundo tulad ng [[Juventus FC|Juventus]], [[AC Milan|Milan]], at [[Inter Milan|Inter]], na pawang mga founding member ng [[G-14]], isang grupo na kumakatawan sa pinakamalaki at pinakaprestihiyosong Europeong club ng futbol; ang Serie A ang tanging liga na nakalikha ng tatlong kasaping nagtatag. Ang Juventus, Milan, at Inter (ang Dakilang Tatlo), kasama ang [[AS Roma|Roma]], [[SS Lazio|Lazio]], ang dating [[Parma Calcio 1913|Parma]] at [[Fiorentina]] ngunit ngayon ay napalitan ng [[SSC Napoli|Napoli]] at [[Atalanta BC|Atalanta]] ay kilala bilang [[Serie A|Pitong Magkakapatid]] ng Italyanong futbol dahil sa kanilang popular na suporta at pangingibabaw sa liga at mga tasa sa pagitan ng dekada '90 at '20.{{Refn|The Seven Sisters of Italian football was first coined in reference to the seven top Italian clubs, including Juventus, Milan, Inter, Roma, Lazio, Parma, and Fiorentina, all which achieved domestic and continental success, or were among the top seven in each league of the late 1990s and early 2000s.<ref>{{cite web |date=2020 |title=Le 7 sorelle |url=https://www.le7sorelle.it/it/3-le-7-sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Le 7 sorelle della Serie A |language=it}}</ref><ref>{{cite web |date=9 November 2020 |title='Le 7 Sorelle', una nuova chicca per gli amanti delle maglie vintage |url=https://www.rivistaundici.com/2020/11/09/7-sorelle-calcio-vintage-maglie/ |access-date=14 June 2024 |website=Rivista Undici |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Pavesi |first=Claudio |date=14 November 2020 |title=Come nasce uno store di maglie da calcio vintage? |url=https://www.outpump.com/come-nasce-store-vintage-maglie-calcio-le-7-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Outpump |language=it}}</ref> It is recognised as a golden age of Italian football, making Serie A the top European league, and for its many top players, including among others [[Gianluca Vialli]], [[Fabrizio Ravanelli]], [[Alessandro Del Piero]], [[Roberto Baggio]], [[Zinedine Zidane]], [[Gianluigi Buffon]], [[David Trezeguet]], [[Edgar Davids]], [[Didier Deschamps]], [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Javier Zanetti]], [[Youri Djorkaeff]], [[Giuseppe Bergomi]], [[Roberto Carlos]], [[Álvaro Recoba]], [[Christian Vieri]], [[George Weah]], [[Andriy Shevchenko]], [[Marco van Basten]], [[Paolo Maldini]], [[Franco Baresi]], [[Ruud Gullit]], [[Frank Rijkaard]], [[Serginho (footballer, born 1971)|Serginho]], [[Clarence Seedorf]], [[Andrea Pirlo]], [[Rui Costa]], [[Francesco Totti]], [[Aldair]], [[Cafu]], [[Gabriel Batistuta]], [[Emerson (footballer, born 1976)|Emerson]], [[Walter Samuel]], [[Vincent Candela]], [[Vincenzo Montella]], [[Hidetoshi Nakata]], [[Marco Delvecchio]], [[Pavel Nedvěd]], [[Roberto Mancini]], [[Juan Sebastián Verón]], [[Siniša Mihajlović]], [[Alessandro Nesta]], [[Diego Simeone]], [[Angelo Peruzzi]], [[Marcelo Salas]], [[Simone Inzaghi]], [[Lilian Thuram]], [[Zé Maria (footballer, born 1973)|Zé Maria]], [[Hernán Crespo]], [[Enrico Chiesa]], [[Fernando Couto]], [[Dino Baggio]], [[Gianfranco Zola]], [[Rui Costa]], and [[Francesco Toldo]].<ref>{{cite web |last=Chichiarelli |first=Dante |date=2 December 2020 |title=C'erano una volta le 7 sorelle in Serie A, e facevano paura a tutta Europa |url=https://www.ilcalcioquotidiano.it/cerano-una-volta-le-7-sorelle-in-serie-a/ |access-date=14 June 2024 |website=Il Calcio Quotidiano |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Furii |first=Daniele |date=29 December 2022 |title=Le Sette sorelle del calcio: l'epoca d'oro della Serie A |url=https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/sette-sorelle-calcio |access-date=14 June 2024 |website=Sisal |language=it}}</ref> Although originally used in reference to that specific period and still used to refer to the late 1990s and early 2000s of Italian football,<ref>{{cite web |last=Mastroluca |first=Alessandro |date=16 August 2021 |title=Calciomercato: i favolosi anni '90 delle Sette Sorelle |url=https://www.guerinsportivo.it/news/il-cuoio/2021/08/16-4598422/calciomercato_i_favolosi_anni_90_delle_sette_sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Guerin Sportivo |language=it}}</ref><ref name="Fava 2020">{{cite web |last=Fava |first=Marco |date=28 April 2020 |title=La Serie A delle Sette Sorelle: l'epoca d'oro del calcio italiano |url=https://www.pokerstarsnews.it/calcio/serie-a-sette-sorelle/7731/ |access-date=14 June 2024 |website=PokerStars News |language=it}}</ref> the Seven Sisters evolved to become a general concept of Italian football and came to include Napoli and Atalanta, replacing Parma and Fiorentina,<ref>{{cite web |last=Pietrella |first=Francesco |date=25 January 2021 |title=Dal Milan alla Lazio: ecco come sono cambiate le 7 sorelle negli ultimi 30 anni |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/25-01-2021/sette-sorelle-novita-ecco-come-sono-cambiate-vent-anni-400122888085.shtml |access-date=14 June 2024 |website=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Cerbara |first=Luigi A. |date=15 November 2022 |title=I sette papà delle sette sorelle |url=https://www.passionedelcalcio.it/news/i-sette-papa-delle-sette-sorelle.php |access-date=14 June 2024 |website=Passione del Calcio |language=it}}</ref> with both of them having been crippled by debt in the 2000s, and since then and the 2010s the leagues were mainly fought between two clubs.<ref name="Fava 2020"/> Since the 2010s and into 2020s, some spoke of the new Seven Sisters,<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|title=Le '7 sorelle' dell'Italcalcio tornano a spendere all'estero|website=Il Giornale|language=it|date=3 August 2013|access-date=14 June 2024|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922232310/https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2020 |title=Blog Calciomercato.com: Panoramica delle 'nuove' sette sorelle del calcio italiano |url=https://vivoperlei.calciomercato.com/articolo/panoramica-delle-nuove-sette-sorelle-del-calcio-italiano |access-date=14 June 2024 |website=Calciomercato.com |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Chiarelli |first=Stefano |date=19 February 2021 |title=Le sette sorelle |url=https://www.ventuno.news/2021/02/le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Ventuno.news |language=it}}</ref> while others expanded it to Eight Sisters and again included Fiorentina;<ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Serie A: c'erano una volta le sette sorelle |url=https://filodirettomonreale.it/2022/09/12/serie-a-cerano-una-volta-le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Filodiretto Monreale |language=it}}</ref> some also wondered whether the concept was still relevant, citing the big margins from the first to the seventh placed in the [[2021–22 Serie A]].<ref>{{cite web |last=Topello |first=Lorenzo |date=9 March 2022 |title=Serie A – Esistono ancora le 'Sette Sorelle'? Distacco da record in vetta |url=https://www.numericalcio.it/serie-a/serie-a-il-ritorno-delle-sette-sorelle-ce-gia-un-record/ |access-date=14 June 2024 |website=Numeri Calcio |language=it}}</ref>|group=nb}} Ang mga Italyanong tagapamahala ay kabilang sa mga pinakamatagumpay sa Europeong futbol, lalo na sa mga kompetisyon tulad ng [[List of European Cup and UEFA Champions League winning managers|Champions League]]. Mas maraming manlalaro ang nanalo ng inaasam na ''[[Ballon d'Or]]'' award habang naglalaro sa Serie A kaysa sa ibang liga sa mundo pagkatapos ng [[La Liga]]. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at ''calcio fiorentino'' === May iba pang mga anyo ng [[Football|futbol]] na nilalaro sa Italya noong sinaunang panahon, ang pinakauna ay ang ''[[Harpastum]]'', na nilalaro noong panahon ng [[Imperyong Romano]].<ref>{{Cite web |date=2004 |title=Roman Football |url=http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627090352/http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |archive-date=27 June 2013 |access-date=14 June 2024 |website=Show Me UK}}</ref> Ang larong ito ay maaaring naging maimpluwensiya rin sa iba pang anyo sa buong Europa dahil sa paglawak ng Imperyong Romano, kabilang ang [[medyebal na futbol]]. Mula noong ika-16 na siglo, ang ''[[calcio fiorentino]]'', isa pang kodigo ng futbol na naiiba sa modernong laro, ay nilalaro sa Piazza Santa Croce sa [[Florencia]].<ref>{{Cite encyclopedia |title=Sulle origini del calcio |encyclopedia=Enciclopedia Illustrata del calcio italiano |last=Roghi |first=Bruno |date=1939 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2013 |title=Al tempo caliginoso di Bruno Roghi |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref> Kabilang sa mga manlalaro ng laro ang ilang sikat na Florentines, partikular na ang [[pamilya Medici]] kabilang sina [[Piero di Cosimo de' Medici|Piero]], [[Lorenzo de' Medici|Lorenzo]], at [[Alessandro de' Medici]],<ref name="Globe.it 2001">{{Cite web |date=2001 |title=Calcio Storico Fiorentino |url=http://www.globeit.it/caf/storia5.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709113805/http://www.globeit.it/caf/storia5.html |archive-date=9 July 2007 |access-date=14 June 2024 |website=Globeit.it |language=it}}</ref> pati na rin ang mga papa na naglaro nito sa Vatican, tulad nina [[Papa Clemente VII|Clemente VII]], [[Papa Leo XI|Leo XI]], at [[Urbano VIII]].<ref name="Globe.it 2001" /> Ang pangalang ''calcio'' ("sipa") ay kalaunan ay ginamit para sa futbol sa Italya (unang pinatunayan noong 1889, "Il Foot-ball ovvero il Giuoco del Calcio"), na naging kasingkahulugan para sa Italyanong futbol sa buong mundo,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Calcio |encyclopedia=Enciclopedia Italiana |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/calcio_res-96648d53-8bac-11dc-8e9d-0016357eee51_(Enciclopedia-Italiana)/ |access-date=14 June 2024 |last=Roghi |first=Bruno |date=1930 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 December 2013 |title=E il football iniziò a chiamarsi calcio |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio-2/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cola |first=Simone |date=7 September 2015 |title=Da 'Foot-ball' a 'Calcio': storia del primo campionato in Italia |url=https://www.uomonelpallone.it/da-foot-ball-a-calcio-storia-del-primo-campionato-di-calcio-in-italia/ |access-date=14 June 2024 |website=Uomo nel Pallone |language=it}}</ref> pati na rin ang pinakasikat na sport sa Italya.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Bill |date=10 March 2014 |title=Italian football counts cost of stagnation |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109083946/https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |archive-date=9 November 2021 |access-date=14 June 2024 |website=BBC News}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] 7b76ktccu40p54fvb3wxuewn9wenojh 2237980 2237979 2026-10-30T02:59:00Z Ryomaandres 8044 2237980 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). Ang nangungunang lokal na liga ng Italya, ang [[Serie A]], ay isa sa pinakasikat na propesyonal na liga ng sport sa mundo dahil madalas itong inilalarawan bilang ang pinaka-taktikal na pambansang liga ng futbol, at kabilang sa nangungunang limang liga ng futbol sa Europa. Ang mga club team ng Italya ay nanalo ng 48 pangunahing tropeo sa Europa, na ginagawa silang pangalawang pinakamatagumpay na bansa sa futbol ng Europa. Ang [[Serie A]] ay naglalaman ng tatlo sa mga pinakasikat na club sa mundo tulad ng [[Juventus FC|Juventus]], [[AC Milan|Milan]], at [[Inter Milan|Inter]], na pawang mga founding member ng [[G-14]], isang grupo na kumakatawan sa pinakamalaki at pinakaprestihiyosong Europeong club ng futbol; ang Serie A ang tanging liga na nakalikha ng tatlong kasaping nagtatag. Ang Juventus, Milan, at Inter (ang Dakilang Tatlo), kasama ang [[AS Roma|Roma]], [[SS Lazio|Lazio]], ang dating [[Parma Calcio 1913|Parma]] at [[Fiorentina]] ngunit ngayon ay napalitan ng [[SSC Napoli|Napoli]] at [[Atalanta BC|Atalanta]] ay kilala bilang [[Serie A|Pitong Magkakapatid]] ng Italyanong futbol dahil sa kanilang popular na suporta at pangingibabaw sa liga at mga tasa sa pagitan ng dekada '90 at '20.{{Refn|The Seven Sisters of Italian football was first coined in reference to the seven top Italian clubs, including Juventus, Milan, Inter, Roma, Lazio, Parma, and Fiorentina, all which achieved domestic and continental success, or were among the top seven in each league of the late 1990s and early 2000s.<ref>{{cite web |date=2020 |title=Le 7 sorelle |url=https://www.le7sorelle.it/it/3-le-7-sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Le 7 sorelle della Serie A |language=it}}</ref><ref>{{cite web |date=9 November 2020 |title='Le 7 Sorelle', una nuova chicca per gli amanti delle maglie vintage |url=https://www.rivistaundici.com/2020/11/09/7-sorelle-calcio-vintage-maglie/ |access-date=14 June 2024 |website=Rivista Undici |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Pavesi |first=Claudio |date=14 November 2020 |title=Come nasce uno store di maglie da calcio vintage? |url=https://www.outpump.com/come-nasce-store-vintage-maglie-calcio-le-7-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Outpump |language=it}}</ref> It is recognised as a golden age of Italian football, making Serie A the top European league, and for its many top players, including among others [[Gianluca Vialli]], [[Fabrizio Ravanelli]], [[Alessandro Del Piero]], [[Roberto Baggio]], [[Zinedine Zidane]], [[Gianluigi Buffon]], [[David Trezeguet]], [[Edgar Davids]], [[Didier Deschamps]], [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Javier Zanetti]], [[Youri Djorkaeff]], [[Giuseppe Bergomi]], [[Roberto Carlos]], [[Álvaro Recoba]], [[Christian Vieri]], [[George Weah]], [[Andriy Shevchenko]], [[Marco van Basten]], [[Paolo Maldini]], [[Franco Baresi]], [[Ruud Gullit]], [[Frank Rijkaard]], [[Serginho (footballer, born 1971)|Serginho]], [[Clarence Seedorf]], [[Andrea Pirlo]], [[Rui Costa]], [[Francesco Totti]], [[Aldair]], [[Cafu]], [[Gabriel Batistuta]], [[Emerson (footballer, born 1976)|Emerson]], [[Walter Samuel]], [[Vincent Candela]], [[Vincenzo Montella]], [[Hidetoshi Nakata]], [[Marco Delvecchio]], [[Pavel Nedvěd]], [[Roberto Mancini]], [[Juan Sebastián Verón]], [[Siniša Mihajlović]], [[Alessandro Nesta]], [[Diego Simeone]], [[Angelo Peruzzi]], [[Marcelo Salas]], [[Simone Inzaghi]], [[Lilian Thuram]], [[Zé Maria (footballer, born 1973)|Zé Maria]], [[Hernán Crespo]], [[Enrico Chiesa]], [[Fernando Couto]], [[Dino Baggio]], [[Gianfranco Zola]], [[Rui Costa]], and [[Francesco Toldo]].<ref>{{cite web |last=Chichiarelli |first=Dante |date=2 December 2020 |title=C'erano una volta le 7 sorelle in Serie A, e facevano paura a tutta Europa |url=https://www.ilcalcioquotidiano.it/cerano-una-volta-le-7-sorelle-in-serie-a/ |access-date=14 June 2024 |website=Il Calcio Quotidiano |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Furii |first=Daniele |date=29 December 2022 |title=Le Sette sorelle del calcio: l'epoca d'oro della Serie A |url=https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/sette-sorelle-calcio |access-date=14 June 2024 |website=Sisal |language=it}}</ref> Although originally used in reference to that specific period and still used to refer to the late 1990s and early 2000s of Italian football,<ref>{{cite web |last=Mastroluca |first=Alessandro |date=16 August 2021 |title=Calciomercato: i favolosi anni '90 delle Sette Sorelle |url=https://www.guerinsportivo.it/news/il-cuoio/2021/08/16-4598422/calciomercato_i_favolosi_anni_90_delle_sette_sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Guerin Sportivo |language=it}}</ref><ref name="Fava 2020">{{cite web |last=Fava |first=Marco |date=28 April 2020 |title=La Serie A delle Sette Sorelle: l'epoca d'oro del calcio italiano |url=https://www.pokerstarsnews.it/calcio/serie-a-sette-sorelle/7731/ |access-date=14 June 2024 |website=PokerStars News |language=it}}</ref> the Seven Sisters evolved to become a general concept of Italian football and came to include Napoli and Atalanta, replacing Parma and Fiorentina,<ref>{{cite web |last=Pietrella |first=Francesco |date=25 January 2021 |title=Dal Milan alla Lazio: ecco come sono cambiate le 7 sorelle negli ultimi 30 anni |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/25-01-2021/sette-sorelle-novita-ecco-come-sono-cambiate-vent-anni-400122888085.shtml |access-date=14 June 2024 |website=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Cerbara |first=Luigi A. |date=15 November 2022 |title=I sette papà delle sette sorelle |url=https://www.passionedelcalcio.it/news/i-sette-papa-delle-sette-sorelle.php |access-date=14 June 2024 |website=Passione del Calcio |language=it}}</ref> with both of them having been crippled by debt in the 2000s, and since then and the 2010s the leagues were mainly fought between two clubs.<ref name="Fava 2020"/> Since the 2010s and into 2020s, some spoke of the new Seven Sisters,<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|title=Le '7 sorelle' dell'Italcalcio tornano a spendere all'estero|website=Il Giornale|language=it|date=3 August 2013|access-date=14 June 2024|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922232310/https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2020 |title=Blog Calciomercato.com: Panoramica delle 'nuove' sette sorelle del calcio italiano |url=https://vivoperlei.calciomercato.com/articolo/panoramica-delle-nuove-sette-sorelle-del-calcio-italiano |access-date=14 June 2024 |website=Calciomercato.com |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Chiarelli |first=Stefano |date=19 February 2021 |title=Le sette sorelle |url=https://www.ventuno.news/2021/02/le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Ventuno.news |language=it}}</ref> while others expanded it to Eight Sisters and again included Fiorentina;<ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Serie A: c'erano una volta le sette sorelle |url=https://filodirettomonreale.it/2022/09/12/serie-a-cerano-una-volta-le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Filodiretto Monreale |language=it}}</ref> some also wondered whether the concept was still relevant, citing the big margins from the first to the seventh placed in the [[2021–22 Serie A]].<ref>{{cite web |last=Topello |first=Lorenzo |date=9 March 2022 |title=Serie A – Esistono ancora le 'Sette Sorelle'? Distacco da record in vetta |url=https://www.numericalcio.it/serie-a/serie-a-il-ritorno-delle-sette-sorelle-ce-gia-un-record/ |access-date=14 June 2024 |website=Numeri Calcio |language=it}}</ref>|group=nb}} Ang mga Italyanong tagapamahala ay kabilang sa mga pinakamatagumpay sa Europeong futbol, lalo na sa mga kompetisyon tulad ng [[List of European Cup and UEFA Champions League winning managers|Champions League]]. Mas maraming manlalaro ang nanalo ng inaasam na ''[[Ballon d'Or]]'' award habang naglalaro sa Serie A kaysa sa ibang liga sa mundo pagkatapos ng [[La Liga]]. == Kasaysayan == [[File:Calcio_fiorentino_1688.jpg|thumb|230x230px|Ilustrasyon ng laro ng ''calcio fiorentino'' mula 1688]] === Sinaunang panahon at ''calcio fiorentino'' === May iba pang mga anyo ng [[Football|futbol]] na nilalaro sa Italya noong sinaunang panahon, ang pinakauna ay ang ''[[Harpastum]]'', na nilalaro noong panahon ng [[Imperyong Romano]].<ref>{{Cite web |date=2004 |title=Roman Football |url=http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627090352/http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |archive-date=27 June 2013 |access-date=14 June 2024 |website=Show Me UK}}</ref> Ang larong ito ay maaaring naging maimpluwensiya rin sa iba pang anyo sa buong Europa dahil sa paglawak ng Imperyong Romano, kabilang ang [[medyebal na futbol]]. Mula noong ika-16 na siglo, ang ''[[calcio fiorentino]]'', isa pang kodigo ng futbol na naiiba sa modernong laro, ay nilalaro sa Piazza Santa Croce sa [[Florencia]].<ref>{{Cite encyclopedia |title=Sulle origini del calcio |encyclopedia=Enciclopedia Illustrata del calcio italiano |last=Roghi |first=Bruno |date=1939 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2013 |title=Al tempo caliginoso di Bruno Roghi |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref> Kabilang sa mga manlalaro ng laro ang ilang sikat na Florentines, partikular na ang [[pamilya Medici]] kabilang sina [[Piero di Cosimo de' Medici|Piero]], [[Lorenzo de' Medici|Lorenzo]], at [[Alessandro de' Medici]],<ref name="Globe.it 2001">{{Cite web |date=2001 |title=Calcio Storico Fiorentino |url=http://www.globeit.it/caf/storia5.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709113805/http://www.globeit.it/caf/storia5.html |archive-date=9 July 2007 |access-date=14 June 2024 |website=Globeit.it |language=it}}</ref> pati na rin ang mga papa na naglaro nito sa Vatican, tulad nina [[Papa Clemente VII|Clemente VII]], [[Papa Leo XI|Leo XI]], at [[Urbano VIII]].<ref name="Globe.it 2001" /> Ang pangalang ''calcio'' ("sipa") ay kalaunan ay ginamit para sa futbol sa Italya (unang pinatunayan noong 1889, "Il Foot-ball ovvero il Giuoco del Calcio"), na naging kasingkahulugan para sa Italyanong futbol sa buong mundo,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Calcio |encyclopedia=Enciclopedia Italiana |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/calcio_res-96648d53-8bac-11dc-8e9d-0016357eee51_(Enciclopedia-Italiana)/ |access-date=14 June 2024 |last=Roghi |first=Bruno |date=1930 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 December 2013 |title=E il football iniziò a chiamarsi calcio |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio-2/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cola |first=Simone |date=7 September 2015 |title=Da 'Foot-ball' a 'Calcio': storia del primo campionato in Italia |url=https://www.uomonelpallone.it/da-foot-ball-a-calcio-storia-del-primo-campionato-di-calcio-in-italia/ |access-date=14 June 2024 |website=Uomo nel Pallone |language=it}}</ref> pati na rin ang pinakasikat na sport sa Italya.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Bill |date=10 March 2014 |title=Italian football counts cost of stagnation |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109083946/https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |archive-date=9 November 2021 |access-date=14 June 2024 |website=BBC News}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] ek99r933fqxwz4to9urdwhxvoghjwyo 2237981 2237980 2026-10-30T03:01:10Z Ryomaandres 8044 /* Sinaunang panahon at calcio fiorentino */ 2237981 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). Ang nangungunang lokal na liga ng Italya, ang [[Serie A]], ay isa sa pinakasikat na propesyonal na liga ng sport sa mundo dahil madalas itong inilalarawan bilang ang pinaka-taktikal na pambansang liga ng futbol, at kabilang sa nangungunang limang liga ng futbol sa Europa. Ang mga club team ng Italya ay nanalo ng 48 pangunahing tropeo sa Europa, na ginagawa silang pangalawang pinakamatagumpay na bansa sa futbol ng Europa. Ang [[Serie A]] ay naglalaman ng tatlo sa mga pinakasikat na club sa mundo tulad ng [[Juventus FC|Juventus]], [[AC Milan|Milan]], at [[Inter Milan|Inter]], na pawang mga founding member ng [[G-14]], isang grupo na kumakatawan sa pinakamalaki at pinakaprestihiyosong Europeong club ng futbol; ang Serie A ang tanging liga na nakalikha ng tatlong kasaping nagtatag. Ang Juventus, Milan, at Inter (ang Dakilang Tatlo), kasama ang [[AS Roma|Roma]], [[SS Lazio|Lazio]], ang dating [[Parma Calcio 1913|Parma]] at [[Fiorentina]] ngunit ngayon ay napalitan ng [[SSC Napoli|Napoli]] at [[Atalanta BC|Atalanta]] ay kilala bilang [[Serie A|Pitong Magkakapatid]] ng Italyanong futbol dahil sa kanilang popular na suporta at pangingibabaw sa liga at mga tasa sa pagitan ng dekada '90 at '20.{{Refn|The Seven Sisters of Italian football was first coined in reference to the seven top Italian clubs, including Juventus, Milan, Inter, Roma, Lazio, Parma, and Fiorentina, all which achieved domestic and continental success, or were among the top seven in each league of the late 1990s and early 2000s.<ref>{{cite web |date=2020 |title=Le 7 sorelle |url=https://www.le7sorelle.it/it/3-le-7-sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Le 7 sorelle della Serie A |language=it}}</ref><ref>{{cite web |date=9 November 2020 |title='Le 7 Sorelle', una nuova chicca per gli amanti delle maglie vintage |url=https://www.rivistaundici.com/2020/11/09/7-sorelle-calcio-vintage-maglie/ |access-date=14 June 2024 |website=Rivista Undici |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Pavesi |first=Claudio |date=14 November 2020 |title=Come nasce uno store di maglie da calcio vintage? |url=https://www.outpump.com/come-nasce-store-vintage-maglie-calcio-le-7-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Outpump |language=it}}</ref> It is recognised as a golden age of Italian football, making Serie A the top European league, and for its many top players, including among others [[Gianluca Vialli]], [[Fabrizio Ravanelli]], [[Alessandro Del Piero]], [[Roberto Baggio]], [[Zinedine Zidane]], [[Gianluigi Buffon]], [[David Trezeguet]], [[Edgar Davids]], [[Didier Deschamps]], [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Javier Zanetti]], [[Youri Djorkaeff]], [[Giuseppe Bergomi]], [[Roberto Carlos]], [[Álvaro Recoba]], [[Christian Vieri]], [[George Weah]], [[Andriy Shevchenko]], [[Marco van Basten]], [[Paolo Maldini]], [[Franco Baresi]], [[Ruud Gullit]], [[Frank Rijkaard]], [[Serginho (footballer, born 1971)|Serginho]], [[Clarence Seedorf]], [[Andrea Pirlo]], [[Rui Costa]], [[Francesco Totti]], [[Aldair]], [[Cafu]], [[Gabriel Batistuta]], [[Emerson (footballer, born 1976)|Emerson]], [[Walter Samuel]], [[Vincent Candela]], [[Vincenzo Montella]], [[Hidetoshi Nakata]], [[Marco Delvecchio]], [[Pavel Nedvěd]], [[Roberto Mancini]], [[Juan Sebastián Verón]], [[Siniša Mihajlović]], [[Alessandro Nesta]], [[Diego Simeone]], [[Angelo Peruzzi]], [[Marcelo Salas]], [[Simone Inzaghi]], [[Lilian Thuram]], [[Zé Maria (footballer, born 1973)|Zé Maria]], [[Hernán Crespo]], [[Enrico Chiesa]], [[Fernando Couto]], [[Dino Baggio]], [[Gianfranco Zola]], [[Rui Costa]], and [[Francesco Toldo]].<ref>{{cite web |last=Chichiarelli |first=Dante |date=2 December 2020 |title=C'erano una volta le 7 sorelle in Serie A, e facevano paura a tutta Europa |url=https://www.ilcalcioquotidiano.it/cerano-una-volta-le-7-sorelle-in-serie-a/ |access-date=14 June 2024 |website=Il Calcio Quotidiano |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Furii |first=Daniele |date=29 December 2022 |title=Le Sette sorelle del calcio: l'epoca d'oro della Serie A |url=https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/sette-sorelle-calcio |access-date=14 June 2024 |website=Sisal |language=it}}</ref> Although originally used in reference to that specific period and still used to refer to the late 1990s and early 2000s of Italian football,<ref>{{cite web |last=Mastroluca |first=Alessandro |date=16 August 2021 |title=Calciomercato: i favolosi anni '90 delle Sette Sorelle |url=https://www.guerinsportivo.it/news/il-cuoio/2021/08/16-4598422/calciomercato_i_favolosi_anni_90_delle_sette_sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Guerin Sportivo |language=it}}</ref><ref name="Fava 2020">{{cite web |last=Fava |first=Marco |date=28 April 2020 |title=La Serie A delle Sette Sorelle: l'epoca d'oro del calcio italiano |url=https://www.pokerstarsnews.it/calcio/serie-a-sette-sorelle/7731/ |access-date=14 June 2024 |website=PokerStars News |language=it}}</ref> the Seven Sisters evolved to become a general concept of Italian football and came to include Napoli and Atalanta, replacing Parma and Fiorentina,<ref>{{cite web |last=Pietrella |first=Francesco |date=25 January 2021 |title=Dal Milan alla Lazio: ecco come sono cambiate le 7 sorelle negli ultimi 30 anni |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/25-01-2021/sette-sorelle-novita-ecco-come-sono-cambiate-vent-anni-400122888085.shtml |access-date=14 June 2024 |website=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Cerbara |first=Luigi A. |date=15 November 2022 |title=I sette papà delle sette sorelle |url=https://www.passionedelcalcio.it/news/i-sette-papa-delle-sette-sorelle.php |access-date=14 June 2024 |website=Passione del Calcio |language=it}}</ref> with both of them having been crippled by debt in the 2000s, and since then and the 2010s the leagues were mainly fought between two clubs.<ref name="Fava 2020"/> Since the 2010s and into 2020s, some spoke of the new Seven Sisters,<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|title=Le '7 sorelle' dell'Italcalcio tornano a spendere all'estero|website=Il Giornale|language=it|date=3 August 2013|access-date=14 June 2024|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922232310/https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2020 |title=Blog Calciomercato.com: Panoramica delle 'nuove' sette sorelle del calcio italiano |url=https://vivoperlei.calciomercato.com/articolo/panoramica-delle-nuove-sette-sorelle-del-calcio-italiano |access-date=14 June 2024 |website=Calciomercato.com |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Chiarelli |first=Stefano |date=19 February 2021 |title=Le sette sorelle |url=https://www.ventuno.news/2021/02/le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Ventuno.news |language=it}}</ref> while others expanded it to Eight Sisters and again included Fiorentina;<ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Serie A: c'erano una volta le sette sorelle |url=https://filodirettomonreale.it/2022/09/12/serie-a-cerano-una-volta-le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Filodiretto Monreale |language=it}}</ref> some also wondered whether the concept was still relevant, citing the big margins from the first to the seventh placed in the [[2021–22 Serie A]].<ref>{{cite web |last=Topello |first=Lorenzo |date=9 March 2022 |title=Serie A – Esistono ancora le 'Sette Sorelle'? Distacco da record in vetta |url=https://www.numericalcio.it/serie-a/serie-a-il-ritorno-delle-sette-sorelle-ce-gia-un-record/ |access-date=14 June 2024 |website=Numeri Calcio |language=it}}</ref>|group=nb}} Ang mga Italyanong tagapamahala ay kabilang sa mga pinakamatagumpay sa Europeong futbol, lalo na sa mga kompetisyon tulad ng [[List of European Cup and UEFA Champions League winning managers|Champions League]]. Mas maraming manlalaro ang nanalo ng inaasam na ''[[Ballon d'Or]]'' award habang naglalaro sa Serie A kaysa sa ibang liga sa mundo pagkatapos ng [[La Liga]]. == Kasaysayan == [[File:Calcio_fiorentino_1688.jpg|thumb|230x230px|Ilustrasyon ng laro ng ''calcio fiorentino'' mula 1688]] === Sinaunang panahon at ''calcio fiorentino'' === May iba pang mga anyo ng [[Football|futbol]] na nilalaro sa Italya noong sinaunang panahon, ang pinakauna ay ang ''[[Harpastum]]'', na nilalaro noong panahon ng [[Imperyong Romano]].<ref>{{Cite web |date=2004 |title=Roman Football |url=http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627090352/http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |archive-date=27 June 2013 |access-date=14 June 2024 |website=Show Me UK}}</ref> Ang larong ito ay maaaring naging maimpluwensiya rin sa iba pang anyo sa buong Europa dahil sa paglawak ng Imperyong Romano, kabilang ang [[medyebal na futbol]]. Mula noong ika-16 na siglo, ang ''[[calcio fiorentino]]'', isa pang kodigo ng futbol na naiiba sa modernong laro, ay nilalaro sa Piazza Santa Croce sa [[Florencia]].<ref>{{Cite encyclopedia |title=Sulle origini del calcio |encyclopedia=Enciclopedia Illustrata del calcio italiano |last=Roghi |first=Bruno |date=1939 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2013 |title=Al tempo caliginoso di Bruno Roghi |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref> Kabilang sa mga manlalaro ng laro ang ilang sikat na Florentines, partikular na ang [[pamilya Medici]] kabilang sina [[Piero di Cosimo de' Medici|Piero]], [[Lorenzo de' Medici|Lorenzo]], at [[Alessandro de' Medici]],<ref name="Globe.it 2001">{{Cite web |date=2001 |title=Calcio Storico Fiorentino |url=http://www.globeit.it/caf/storia5.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709113805/http://www.globeit.it/caf/storia5.html |archive-date=9 July 2007 |access-date=14 June 2024 |website=Globeit.it |language=it}}</ref> pati na rin ang mga papa na naglaro nito sa Vatican, tulad nina [[Papa Clemente VII|Clemente VII]], [[Papa Leo XI|Leo XI]], at [[Urbano VIII]].<ref name="Globe.it 2001" /> Ang pangalang ''calcio'' ("sipa") ay kalaunan ay ginamit para sa futbol sa Italya (unang pinatunayan noong 1889, "Il Foot-ball ovvero il Giuoco del Calcio"), na naging kasingkahulugan para sa Italyanong futbol sa buong mundo,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Calcio |encyclopedia=Enciclopedia Italiana |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/calcio_res-96648d53-8bac-11dc-8e9d-0016357eee51_(Enciclopedia-Italiana)/ |access-date=14 June 2024 |last=Roghi |first=Bruno |date=1930 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 December 2013 |title=E il football iniziò a chiamarsi calcio |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio-2/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cola |first=Simone |date=7 September 2015 |title=Da 'Foot-ball' a 'Calcio': storia del primo campionato in Italia |url=https://www.uomonelpallone.it/da-foot-ball-a-calcio-storia-del-primo-campionato-di-calcio-in-italia/ |access-date=14 June 2024 |website=Uomo nel Pallone |language=it}}</ref> pati na rin ang pinakasikat na sport sa Italya.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Bill |date=10 March 2014 |title=Italian football counts cost of stagnation |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109083946/https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |archive-date=9 November 2021 |access-date=14 June 2024 |website=BBC News}}</ref> === Pagsilang ng Italyanong futbol sa Turin at Genoa === Ang modernong baryasyon ng laro ay dinala sa Italya noong dekada 1880. Si [[Edoardo Bosio]], isang mangangalakal na manggagawa sa industriya ng tela ng Britanya, ay bumisita sa Inglatera at naranasan ang larong ito. Bumalik siya sa [[Turin]] noong 1887 at nagkaroon ng motibasyon na tumulong sa pagpapalaganap ng furtbol sa kaniyang tinubuang-bayan. Itinatag niya ang unang club ng futbol sa Italya ([[Torino Football and Cricket Club]]) nang taong iyon, habang sumunod naman ang [[Nobili Torino]] (Mga Maharlika ng Turin).<ref>{{Cite web |date=6 January 2012 |title=Italian Soccer: Turin |url=http://www.lifeinitaly.com/sport/history-italian-soccer.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627030348/http://www.lifeinitaly.com/sport/history-italian-soccer.asp |archive-date=27 June 2017 |access-date=14 June 2024 |website=Life in Italy}}</ref> Ang pangalawang club ay tinawag na noble dahil kinabibilangan ito nina [[Luis Amadeo ng Saboya|Luigi Amedeo, Duke ng Abruzzi]], at Alfonso Ferrero de Gubernatis Ventimiglia, na kalaunan ay naging pangulo ng [[Pederasyong Futbol ng Italya]] (FIGC). Nagsanib ang dalawa noong 1891 upang mabuo ang Internazionale Football Club Torino.<ref>{{Cite web |date=30 September 2000 |title=Die Geschichte des Fussballs |url=http://www.cosmopolis.ch/cosmo18/fussball18.htm |access-date=14 June 2024 |website=Cosmpolis |language=de}}</ref><ref name="RSSSF 2004">{{Cite web |last=Acerbi |first=Enrico |last2=Rota |first2=Davide |last3=Schöggl |first3=Hans |date=2004 |title=Italy – List of FNGI Champions |url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital-fngichamp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222165227/https://www.rsssf.org/tablesi/ital-fngichamp.html |archive-date=22 December 2022 |access-date=14 June 2024 |website=RSSSF |postscript=. Updated 10 November 2021}}</ref> Ang [[Genoa CFC|Genoa Cricket and Football Club]], na binuo bilang isang club ng cricket upang kumatawan sa Inglatera sa ibang bansa, ay itinatag ng mga Ingles noong 1893. Noong 1896, isang lalaking nagngangalang [[James Richardson Spensley]] ang dumating sa [[Genova]] at ipinakilala ang seksiyon ng club ng futbol, at naging unang tagapamahala nito.<ref>{{Cite web |last=Rota |first=Davide |date=1999 |title=English Players in Italy |url=https://www.rsssf.org/players/eng-players-in-it.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921040533/http://www.rsssf.com/players/eng-players-in-it.html |archive-date=21 September 2007 |access-date=14 June 2024 |website=RSSSF |postscript=. Updated 11 July 2001.}}</ref> Ang Genova ang pinakamatandang Italyanong club ng futbol na aktibo pa rin at ang may hawak ng pinakamatandang dokumento ng pagtatatag. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] pfgsfhfmlxato0q4dys6vvn1hnhia0l 2238021 2237981 2026-10-30T10:35:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 2238021 wikitext text/x-wiki [[Futbol]] ({{Langx|it|calcio}} {{IPA|it|ˈkaltʃo||it-Calcio.ogg}}) ang pinakasikat na sport sa Italya. Ang [[pambansang koponan ng futbol ng Italya]] ay nanalo ng [[FIFA World Cup]] nang apat na beses ([[1934 FIFA World Cup|1934]], [[1938 FIFA World Cup|1938]], [[1982 FIFA World Cup|1982]], [[2006 FIFA World Cup|2006]]), na sumusunod lamang sa [[Pambansang koponan ng futbol ng Brazil|Brazil]] (na may lima), naging ikalawang puwesto sa dalawang finals laban sa Brazil ([[1970 FIFA World Cup|1970]], [[1994 FIFA World Cup|1994]]) at umabot sa ikatlong pwesto ([[1990 FIFA World Cup|1990]]) at ikaapat na puwesto ([[1978 FIFA World Cup|1978]]). Nanalo rin sila ng dalawang [[UEFA European Football Championship|European Championships]] ([[1968 UEFA European Football Championship|1968]] at [[2020 UEFA European Football Championship|2020]]), lumabas din sa dalawang finals ([[UEFA Euro 2000|2000]], 2012), pumangatlo sa [[FIFA Confederations Cup|Confederations Cup]] ([[2013 FIFA Confederations Cup|2013]]) at [[UEFA Nations League|Nations League]] (2021 at 2023), nanalo ng isang [[Futbol sa Palarong Olimpiko|paligsahang futbol sa mga Larong Olimpimko]] ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1936|1936]]) at dalawang [[Central European International Cup|Central European International Cups]] ([[1927–30 Central European International Cup|1927–30]] at [[1933–35 Central European International Cup|1933–35]]). Ang nangungunang lokal na liga ng Italya, ang [[Serie A]], ay isa sa pinakasikat na propesyonal na liga ng sport sa mundo dahil madalas itong inilalarawan bilang ang pinaka-taktikal na pambansang liga ng futbol, at kabilang sa nangungunang limang liga ng futbol sa Europa. Ang mga club team ng Italya ay nanalo ng 48 pangunahing tropeo sa Europa, na ginagawa silang pangalawang pinakamatagumpay na bansa sa futbol ng Europa. Ang [[Serie A]] ay naglalaman ng tatlo sa mga pinakasikat na club sa mundo tulad ng [[Juventus FC|Juventus]], [[AC Milan|Milan]], at [[Inter Milan|Inter]], na pawang mga founding member ng [[G-14]], isang grupo na kumakatawan sa pinakamalaki at pinakaprestihiyosong Europeong club ng futbol; ang Serie A ang tanging liga na nakalikha ng tatlong kasaping nagtatag. Ang Juventus, Milan, at Inter (ang Dakilang Tatlo), kasama ang [[AS Roma|Roma]], [[SS Lazio|Lazio]], ang dating [[Parma Calcio 1913|Parma]] at [[Fiorentina]] ngunit ngayon ay napalitan ng [[SSC Napoli|Napoli]] at [[Atalanta BC|Atalanta]] ay kilala bilang [[Serie A|Pitong Magkakapatid]] ng Italyanong futbol dahil sa kanilang popular na suporta at pangingibabaw sa liga at mga tasa sa pagitan ng dekada '90 at '20.{{Refn|The Seven Sisters of Italian football was first coined in reference to the seven top Italian clubs, including Juventus, Milan, Inter, Roma, Lazio, Parma, and Fiorentina, all which achieved domestic and continental success, or were among the top seven in each league of the late 1990s and early 2000s.<ref>{{cite web |date=2020 |title=Le 7 sorelle |url=https://www.le7sorelle.it/it/3-le-7-sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Le 7 sorelle della Serie A |language=it}}</ref><ref>{{cite web |date=9 November 2020 |title='Le 7 Sorelle', una nuova chicca per gli amanti delle maglie vintage |url=https://www.rivistaundici.com/2020/11/09/7-sorelle-calcio-vintage-maglie/ |access-date=14 June 2024 |website=Rivista Undici |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Pavesi |first=Claudio |date=14 November 2020 |title=Come nasce uno store di maglie da calcio vintage? |url=https://www.outpump.com/come-nasce-store-vintage-maglie-calcio-le-7-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Outpump |language=it}}</ref> It is recognised as a golden age of Italian football, making Serie A the top European league, and for its many top players, including among others [[Gianluca Vialli]], [[Fabrizio Ravanelli]], [[Alessandro Del Piero]], [[Roberto Baggio]], [[Zinedine Zidane]], [[Gianluigi Buffon]], [[David Trezeguet]], [[Edgar Davids]], [[Didier Deschamps]], [[Ronaldo (Brazilian footballer)|Ronaldo]], [[Javier Zanetti]], [[Youri Djorkaeff]], [[Giuseppe Bergomi]], [[Roberto Carlos]], [[Álvaro Recoba]], [[Christian Vieri]], [[George Weah]], [[Andriy Shevchenko]], [[Marco van Basten]], [[Paolo Maldini]], [[Franco Baresi]], [[Ruud Gullit]], [[Frank Rijkaard]], [[Serginho (footballer, born 1971)|Serginho]], [[Clarence Seedorf]], [[Andrea Pirlo]], [[Rui Costa]], [[Francesco Totti]], [[Aldair]], [[Cafu]], [[Gabriel Batistuta]], [[Emerson (footballer, born 1976)|Emerson]], [[Walter Samuel]], [[Vincent Candela]], [[Vincenzo Montella]], [[Hidetoshi Nakata]], [[Marco Delvecchio]], [[Pavel Nedvěd]], [[Roberto Mancini]], [[Juan Sebastián Verón]], [[Siniša Mihajlović]], [[Alessandro Nesta]], [[Diego Simeone]], [[Angelo Peruzzi]], [[Marcelo Salas]], [[Simone Inzaghi]], [[Lilian Thuram]], [[Zé Maria (footballer, born 1973)|Zé Maria]], [[Hernán Crespo]], [[Enrico Chiesa]], [[Fernando Couto]], [[Dino Baggio]], [[Gianfranco Zola]], [[Rui Costa]], and [[Francesco Toldo]].<ref>{{cite web |last=Chichiarelli |first=Dante |date=2 December 2020 |title=C'erano una volta le 7 sorelle in Serie A, e facevano paura a tutta Europa |url=https://www.ilcalcioquotidiano.it/cerano-una-volta-le-7-sorelle-in-serie-a/ |access-date=14 June 2024 |website=Il Calcio Quotidiano |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Furii |first=Daniele |date=29 December 2022 |title=Le Sette sorelle del calcio: l'epoca d'oro della Serie A |url=https://www.sisal.it/scommesse-matchpoint/blog/fuori-campo/sette-sorelle-calcio |access-date=14 June 2024 |website=Sisal |language=it}} {{Dead link|date=Oktubre 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Although originally used in reference to that specific period and still used to refer to the late 1990s and early 2000s of Italian football,<ref>{{cite web |last=Mastroluca |first=Alessandro |date=16 August 2021 |title=Calciomercato: i favolosi anni '90 delle Sette Sorelle |url=https://www.guerinsportivo.it/news/il-cuoio/2021/08/16-4598422/calciomercato_i_favolosi_anni_90_delle_sette_sorelle |access-date=14 June 2024 |website=Guerin Sportivo |language=it}}</ref><ref name="Fava 2020">{{cite web |last=Fava |first=Marco |date=28 April 2020 |title=La Serie A delle Sette Sorelle: l'epoca d'oro del calcio italiano |url=https://www.pokerstarsnews.it/calcio/serie-a-sette-sorelle/7731/ |access-date=14 June 2024 |website=PokerStars News |language=it}}</ref> the Seven Sisters evolved to become a general concept of Italian football and came to include Napoli and Atalanta, replacing Parma and Fiorentina,<ref>{{cite web |last=Pietrella |first=Francesco |date=25 January 2021 |title=Dal Milan alla Lazio: ecco come sono cambiate le 7 sorelle negli ultimi 30 anni |url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/25-01-2021/sette-sorelle-novita-ecco-come-sono-cambiate-vent-anni-400122888085.shtml |access-date=14 June 2024 |website=La Gazzetta dello Sport |language=it}}</ref><ref>{{cite web |last=Cerbara |first=Luigi A. |date=15 November 2022 |title=I sette papà delle sette sorelle |url=https://www.passionedelcalcio.it/news/i-sette-papa-delle-sette-sorelle.php |access-date=14 June 2024 |website=Passione del Calcio |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614163828/https://www.passionedelcalcio.it/news/i-sette-papa-delle-sette-sorelle.php |archive-date=14 Hunyo 2024 |url-status=dead}}</ref> with both of them having been crippled by debt in the 2000s, and since then and the 2010s the leagues were mainly fought between two clubs.<ref name="Fava 2020"/> Since the 2010s and into 2020s, some spoke of the new Seven Sisters,<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|title=Le '7 sorelle' dell'Italcalcio tornano a spendere all'estero|website=Il Giornale|language=it|date=3 August 2013|access-date=14 June 2024|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922232310/https://www.ilgiornale.it/news/sport/7-sorelle-dellitalcalcio-tornano-spendere-allestero-rilancio-940727.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2020 |title=Blog Calciomercato.com: Panoramica delle 'nuove' sette sorelle del calcio italiano |url=https://vivoperlei.calciomercato.com/articolo/panoramica-delle-nuove-sette-sorelle-del-calcio-italiano |access-date=14 June 2024 |website=Calciomercato.com |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614163827/https://vivoperlei.calciomercato.com/articolo/panoramica-delle-nuove-sette-sorelle-del-calcio-italiano |archive-date=14 Hunyo 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last=Chiarelli |first=Stefano |date=19 February 2021 |title=Le sette sorelle |url=https://www.ventuno.news/2021/02/le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Ventuno.news |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201204853/https://www.ventuno.news/2021/02/le-sette-sorelle/ |archive-date=1 Disyembre 2024 |url-status=dead}}</ref> while others expanded it to Eight Sisters and again included Fiorentina;<ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Serie A: c'erano una volta le sette sorelle |url=https://filodirettomonreale.it/2022/09/12/serie-a-cerano-una-volta-le-sette-sorelle/ |access-date=14 June 2024 |website=Filodiretto Monreale |language=it}}</ref> some also wondered whether the concept was still relevant, citing the big margins from the first to the seventh placed in the [[2021–22 Serie A]].<ref>{{cite web |last=Topello |first=Lorenzo |date=9 March 2022 |title=Serie A – Esistono ancora le 'Sette Sorelle'? Distacco da record in vetta |url=https://www.numericalcio.it/serie-a/serie-a-il-ritorno-delle-sette-sorelle-ce-gia-un-record/ |access-date=14 June 2024 |website=Numeri Calcio |language=it}}</ref>|group=nb}} Ang mga Italyanong tagapamahala ay kabilang sa mga pinakamatagumpay sa Europeong futbol, lalo na sa mga kompetisyon tulad ng [[List of European Cup and UEFA Champions League winning managers|Champions League]]. Mas maraming manlalaro ang nanalo ng inaasam na ''[[Ballon d'Or]]'' award habang naglalaro sa Serie A kaysa sa ibang liga sa mundo pagkatapos ng [[La Liga]]. == Kasaysayan == [[File:Calcio_fiorentino_1688.jpg|thumb|230x230px|Ilustrasyon ng laro ng ''calcio fiorentino'' mula 1688]] === Sinaunang panahon at ''calcio fiorentino'' === May iba pang mga anyo ng [[Football|futbol]] na nilalaro sa Italya noong sinaunang panahon, ang pinakauna ay ang ''[[Harpastum]]'', na nilalaro noong panahon ng [[Imperyong Romano]].<ref>{{Cite web |date=2004 |title=Roman Football |url=http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627090352/http://www.show.me.uk/site/make/Romans/STO100.html |archive-date=27 June 2013 |access-date=14 June 2024 |website=Show Me UK}}</ref> Ang larong ito ay maaaring naging maimpluwensiya rin sa iba pang anyo sa buong Europa dahil sa paglawak ng Imperyong Romano, kabilang ang [[medyebal na futbol]]. Mula noong ika-16 na siglo, ang ''[[calcio fiorentino]]'', isa pang kodigo ng futbol na naiiba sa modernong laro, ay nilalaro sa Piazza Santa Croce sa [[Florencia]].<ref>{{Cite encyclopedia |title=Sulle origini del calcio |encyclopedia=Enciclopedia Illustrata del calcio italiano |last=Roghi |first=Bruno |date=1939 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 December 2013 |title=Al tempo caliginoso di Bruno Roghi |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref> Kabilang sa mga manlalaro ng laro ang ilang sikat na Florentines, partikular na ang [[pamilya Medici]] kabilang sina [[Piero di Cosimo de' Medici|Piero]], [[Lorenzo de' Medici|Lorenzo]], at [[Alessandro de' Medici]],<ref name="Globe.it 2001">{{Cite web |date=2001 |title=Calcio Storico Fiorentino |url=http://www.globeit.it/caf/storia5.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070709113805/http://www.globeit.it/caf/storia5.html |archive-date=9 July 2007 |access-date=14 June 2024 |website=Globeit.it |language=it}}</ref> pati na rin ang mga papa na naglaro nito sa Vatican, tulad nina [[Papa Clemente VII|Clemente VII]], [[Papa Leo XI|Leo XI]], at [[Urbano VIII]].<ref name="Globe.it 2001" /> Ang pangalang ''calcio'' ("sipa") ay kalaunan ay ginamit para sa futbol sa Italya (unang pinatunayan noong 1889, "Il Foot-ball ovvero il Giuoco del Calcio"), na naging kasingkahulugan para sa Italyanong futbol sa buong mundo,<ref>{{Cite encyclopedia |title=Calcio |encyclopedia=Enciclopedia Italiana |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/calcio_res-96648d53-8bac-11dc-8e9d-0016357eee51_(Enciclopedia-Italiana)/ |access-date=14 June 2024 |last=Roghi |first=Bruno |date=1930 |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 December 2013 |title=E il football iniziò a chiamarsi calcio |url=https://www.calcioromantico.com/footb/e-il-football-inizio-a-chiamarsi-calcio-2/ |access-date=14 June 2024 |website=Calcio Romantico |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cola |first=Simone |date=7 September 2015 |title=Da 'Foot-ball' a 'Calcio': storia del primo campionato in Italia |url=https://www.uomonelpallone.it/da-foot-ball-a-calcio-storia-del-primo-campionato-di-calcio-in-italia/ |access-date=14 June 2024 |website=Uomo nel Pallone |language=it}}</ref> pati na rin ang pinakasikat na sport sa Italya.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Bill |date=10 March 2014 |title=Italian football counts cost of stagnation |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109083946/https://www.bbc.co.uk/news/business-26351331 |archive-date=9 November 2021 |access-date=14 June 2024 |website=BBC News}}</ref> === Pagsilang ng Italyanong futbol sa Turin at Genoa === Ang modernong baryasyon ng laro ay dinala sa Italya noong dekada 1880. Si [[Edoardo Bosio]], isang mangangalakal na manggagawa sa industriya ng tela ng Britanya, ay bumisita sa Inglatera at naranasan ang larong ito. Bumalik siya sa [[Turin]] noong 1887 at nagkaroon ng motibasyon na tumulong sa pagpapalaganap ng furtbol sa kaniyang tinubuang-bayan. Itinatag niya ang unang club ng futbol sa Italya ([[Torino Football and Cricket Club]]) nang taong iyon, habang sumunod naman ang [[Nobili Torino]] (Mga Maharlika ng Turin).<ref>{{Cite web |date=6 January 2012 |title=Italian Soccer: Turin |url=http://www.lifeinitaly.com/sport/history-italian-soccer.asp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627030348/http://www.lifeinitaly.com/sport/history-italian-soccer.asp |archive-date=27 June 2017 |access-date=14 June 2024 |website=Life in Italy}}</ref> Ang pangalawang club ay tinawag na noble dahil kinabibilangan ito nina [[Luis Amadeo ng Saboya|Luigi Amedeo, Duke ng Abruzzi]], at Alfonso Ferrero de Gubernatis Ventimiglia, na kalaunan ay naging pangulo ng [[Pederasyong Futbol ng Italya]] (FIGC). Nagsanib ang dalawa noong 1891 upang mabuo ang Internazionale Football Club Torino.<ref>{{Cite web |date=30 September 2000 |title=Die Geschichte des Fussballs |url=http://www.cosmopolis.ch/cosmo18/fussball18.htm |access-date=14 June 2024 |website=Cosmpolis |language=de}}</ref><ref name="RSSSF 2004">{{Cite web |last=Acerbi |first=Enrico |last2=Rota |first2=Davide |last3=Schöggl |first3=Hans |date=2004 |title=Italy – List of FNGI Champions |url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital-fngichamp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222165227/https://www.rsssf.org/tablesi/ital-fngichamp.html |archive-date=22 December 2022 |access-date=14 June 2024 |website=RSSSF |postscript=. Updated 10 November 2021}}</ref> Ang [[Genoa CFC|Genoa Cricket and Football Club]], na binuo bilang isang club ng cricket upang kumatawan sa Inglatera sa ibang bansa, ay itinatag ng mga Ingles noong 1893. Noong 1896, isang lalaking nagngangalang [[James Richardson Spensley]] ang dumating sa [[Genova]] at ipinakilala ang seksiyon ng club ng futbol, at naging unang tagapamahala nito.<ref>{{Cite web |last=Rota |first=Davide |date=1999 |title=English Players in Italy |url=https://www.rsssf.org/players/eng-players-in-it.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921040533/http://www.rsssf.com/players/eng-players-in-it.html |archive-date=21 September 2007 |access-date=14 June 2024 |website=RSSSF |postscript=. Updated 11 July 2001.}}</ref> Ang Genova ang pinakamatandang Italyanong club ng futbol na aktibo pa rin at ang may hawak ng pinakamatandang dokumento ng pagtatatag. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Association football in Italy}}{{Football in Italy}}{{Football in Europe}}{{Sport in Italy}}{{Italy topics}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] mt055c6d688tjs4dcuj0ga5hdww36gs 1 340819 2237989 2026-10-30T03:08:31Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237989 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340820 2237990 2026-10-30T03:08:33Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237990 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340821 2237991 2026-10-30T03:08:41Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237991 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340822 2237992 2026-10-30T03:08:43Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237992 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340823 2237993 2026-10-30T03:08:50Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237993 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340824 2237994 2026-10-30T03:08:59Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237994 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340825 2237995 2026-10-30T03:09:02Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237995 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340826 2237996 2026-10-30T03:09:09Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237996 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx 1 340827 2237997 2026-10-30T03:09:11Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} 2237997 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Oktubre 30|2026}} qlhbijfe8j9pq3cy9x9yfo5tls13bzx